LEC 5 giải phẫu thanh quản – khí phế quản và trung khu thần kinh điều hành hô hấp

Hình thể trong của thanh quảnLần lượt từ trên xuống gồm: - Lỗ vào thanh quản - Tiền đình thanh quản - Ổ dưới thanh môn Lỗ vào thanh quản Hình thể trong của thanh quản Tiền đình thanh quả

BỘ MÔN GIẢI PHẪU

THANH QUẢN, KHÍ QUẢN,

TRUNG KHU HÔ HẤP

Vũ Thành Trung

vuthanhtrung@hmu.edu.vn

MỤC TIÊU HỌC TẬP

1 Trình bày được cấu tạo, hình thể trong của thanh quản.

2 Trình bày được giới hạn, phân đoạn, liên quan, cấu tạo của khí quản, sự phân nhánh của cây phế quản.

3 Trình bày được trung khu hô hấp.

TÀI LIỆU HỌC TẬP, THAM KHẢO

- Thanh quản của nam dài

và to hơn của nữ Trước

tuổi dậy thì kích thước

của thanh quản ở hai giới

ít khác biệt Sau đó, thanh

quản của nam phát triển

hơn thanh quản của nữ.

1.1 Vị trí, liên quan

- Ở người lớn, thanh quản

nằm lộ ở phần trước cổ,

đối điện với các đốt sống

cổ III, IV, V và VI.

Đốt sống TIII

Đốt sống TVI Khí quản

Thanh quản Hầu

1.2 Cấu tạo

Thanh quản được

cấu tạo bởi những

sụn nối với nhau

Dây chằng nhẫn khí quản

với nhau ở trước tại lồi

thanh quản ở trên lồi

Lồi thanh quản

Khuyết giáp trên

Sừng trên

Sừng dưới

Sụn giáp

Sụn giáp

Sụn phễu

Sụn giáp

Sụn thượng thiệt

Dây chằng giáp-thượng thiệt Nếp phễu-nắp

Nếp tiền đình

thanh âm che phủ Màng nhẫn-thanh âm

Dây chằng thanh âm Dây chằng tiền đình

bờ sau của đáy sụn phễu.

Dây chằng nhẫn-giáp giữa

Dây chằng nhẫn-khí quản

Vai móng

Ức móng

Ức giáp Giáp móng

- Các cơ nội tại

Cơ nhẫn-phễu sau

Cơ nhẫn-phễu sau Sụn nhẫn

Sụn giápDây chằng thanh âm

Dây chằng thanh âm

+ Cơ thanh âm trà trộn

lẫn vào cơ giáp phễu,

đi từ góc giữa hai

mảnh sụn giáp đến

mỏm thanh âm sụn

phễu, có tác dụng làm

thay đổi độ căng của

nếp thanh âm khi phát

âm

Sụn giáp

Sụn phễu

Cơ thanh âm

Cơ thanh âm

Cơ phễu ngang và cơ phễu chéo

Cơ phễu ngang và cơ phễu chéo

Dây chằng thanh âm

Cơ phễu chéo

Cơ phễu-thượng thiệt

Lỗ (hay đường) vào thanh quản

Sụn thượng thiệt

2 Hình thể trong của thanh quản

Lần lượt từ trên xuống gồm:

- Lỗ vào thanh quản

- Tiền đình thanh quản

- Ổ dưới thanh môn

Lỗ vào thanh quản

Hình thể trong của thanh quản

Tiền đình thanh quản

Nếp tiền đình

Nếp thanh âm

Ổ thanh quản trung gian

Ổ dưới thanh môn

- Có hai cặp nếp niêm

mạc từ thành ổ nhô

vào lòng ổ: ở trên là

hai nếp tiền đình giới

hạn nên khe tiền đình,

ở dưới là hai nếp

thanh âm nằm ở hai

bên của phần trước

khe thanh môn Các

nếp và khe chia ổ thanh

quản thành ba phần:

phần trên là tiền đình

thanh quản đi từ lỗ vào

thanh quản tới các nếp

tiền đình, phần dưới là ổ

dưới thanh môn đi từ

các nếp thanh âm tới bờ

dưới sụn nhẫn và phần

giữa là phần thắt hẹp của

ổ đi từ khe tiền đình tới

khe thanh môn (còn

được gọi là ổ thanh quản

trung gian).

Lỗ vào thanh quản

Hình thể trong của thanh quản

Tiền đình thanh quản

Nếp tiền đình

Nếp thanh âm

Ổ thanh quản trung gian

Ổ dưới thanh môn

Khe thanh môn hẹp hơn

khe tiền đình; nó gồm hai

phần: phần gian màng ở

trước, nằm giữa các nếp

thanh âm và phần gian

phễu ở sau, nằm giữa các

sụn phễu; khe được giới

hạn ở sau bởi màng niêm

mạc căng giữa các sụn

phễu (nếp gian phễu)

Như vậy, khe thanh môn

là nơi hẹp nhất của ổ

thanh quản; nó và các cấu

trúc vây quanh (nếp thanh

âm, sụn phễu và nếp gian

phễu) được gọi chung là

thanh môn ổ thanh quản

rộng dần ra từ thanh môn

ngược lên tới lỗ vào

thanh quản (hình phễu)

và xuôi xuống tới khí

quản (hình phễu ngược)

Sụn thượng thiệt

Nếp tiền đình

Nếp gian phễu

Nếp thanh âmThanh môn

Củ sừng

Động mạch thanh quản trên

Động mạch thanh quản dướiĐộng mạch giáp trên

Động mạch giáp dưới

1.4 Mạch máu, thần kinh

- Thần kinh:

+ TK thanh quản trên: Chi

phối cơ nhẫn giáp, cảm giác

phần trên nếp thanh âm

+ TK thanh quản quặt ngược:

Chi phối các cơ nội tại còn lại,

cảm giác phần dưới nếp thanh

âm

TK thanh quản trên

TK thanh quảnquặt ngược

TK X

2 Khí quản

2.1 Hình thể ngoài, vị trí và

kích thước

- Khí quản chạy tiếp theo

thanh quản từ bờ dưới sụn

trụ, dẹt ở phía sau, được tạo

nên bởi câc vòng sụn xếp

chồng lên nhau, làm cho

mặt trước khí quản có các

lồi ngăn cách nhau bởi các

rãnh Nó nằm trên đường

giữa nhưng hơi lệch sang

phải Khí quản người lớn

dài khoảng 15 cm, đường

kính 12 mm.

Thanh quản

Khí quản

Phế quản chính

Khí quản

Khí quản tại chỗ

Sụn nhẫn Khí quản

Hầu

Thực quản Cung ĐM chủ

Vai móng

Ức móng

Ức giáp Giáp móng

nhau bởi một mào dọc

trước - sau gọi là cựa

khí quản.

Cựa khí quản

chữ C, khuyết ở phía sau,

nằm chồng lên nhau Mỗi

vòng dày 1 mm, cao 2 - 5

mm Các màng sợi gồm

hai lớp phủ ngoài và trong

các vòng sụn và nối các

vòng sụn lại với nhau.

Riêng phía sau chỉ có các

sợi cơ và sợi đàn hồi căng

giữa các đầu vòng sụn tạo

2.3 Cây phế quản

- Khí quản chạy tiếp

theo thanh quản từ bờ

phế quản thuỳ trên rồi

đi vào phổi phải Cung

phế quản thuỳ giữa và

phế quản thuỳ dưới

Khí quản

Cung tĩnh mạchĐộng mạch phổi phải

Động mạch phổi phải

Phế quản chính phải Phế quản thuỳ trên

đi vào rốn phổi.

Khi đi được 1 cm,

nó tách ra ba phế

quản phân thuỳ:

phế quản phân thuỳ

đỉnh cho đỉnh phổi,

phế quản phân thuỳ

sau cho phần

sau-dưới của thuỳ trên

Phế quản thuỳ trên Phế quản phân thuỳ đỉnh

Phế quản phân thuỳ sau Phế quản phân thuỳ trước

Phế quản phân thuỳ giữa Phế quản phân thuỳ bên

Khí quảnPhế quản thuỳ giữa

+ Phế quản thuỳ dưới ở tại

hoặc ngay dưới chỗ bắt đầu,

nó tách ra một phế quản phân

thuỳ trên Nhánh này chạy về

phía sau tới phần trên của

thuỳ dưới Sau khi tách phế

quản phân thuỳ trên, phần

tiếp tục của phế quản thuỳ

dưới phải đi xuống dưới và

ra sau Nó tách ra từ mặt

trước-trong phế quản phân

thuỳ đáy trong chạy về phía

dưới-trong tới một vùng nhỏ

nằm dưới rốn phổi

Phế quản phân thuỳ đáy trước

Phế quản phân thuỳ đáy bên

Khí quảnPhế quản phân thuỳ trên

Phế quảnphân thuỳđáy giữa(trong))

Phế quản phânthuỳ đáy sauPhế quản chính phải

+ Phế quản thuỳ dưới.

- Tiếp đó phế quản thuỳ dưới

tách ra phế quản phân thuỳ

đáy trước chạy xuống dưới

và ra trước, phần còn lại sớm

chia thành phế quản phân

thuỳ đáy bên đi xuống phía

dưới-bên và phế quản phân

thuỳ đáy sau đi về phía

sau-dưới

Phế quản phân thuỳ đáy trước

Phế quản phân thuỳ đáy bên

Khí quảnPhế quản phân thuỳ trên

Phế quảnphân thuỳđáy giữa(trong))

Phế quản phânthuỳ đáy sauPhế quản chính phải

phổi trái trước hết ở

trước và sau đó nằm trên

nó Sau khi đi vào rốn

phổi, nó chia thành một

phế quản thuỳ trên và

một phế quản thuỳ dưới

Khí quản

Phế quản chính trái

Động mạch phổi tráiCung động mạch chủ

+ Phế quản thuỳ trên trái Tách ra từ

mặt trước-bên của phế quản chính,

phế quản này cong ra ngoài và sớm

chia thành hai nhánh phế quản

Những phế quản này tương ứng với

những nhánh của phế quản chính

phải đi tới cho các thuỳ trên và giữa,

nhưng ở bên trái cả hai được phân

phối tới thuỳ trên trái và không có

thuỳ giữa riêng biệt Nhánh trên đi

lên khoảng 1 cm, tách ra một phế

quản phân thuỳ trước, sau đó chạy

tiếp thêm 1 cm như là phế quản phân

thuỳ đỉnh-sau trước khi chia thành

các nhánh đỉnh và sau Các phế quản

phân thuỳ đỉnh, sau và trước phân

phối như ở thuỳ trên phổi phải

Nhánh dưới chạy xuống về phía

trước-bên tới phần trước-dưới của

thuỳ trên (lưỡi), tạo nên phế quản

lưỡi; phế quản lưỡi chia thành phế

quản lưỡi trên và phế quản lưỡi dưới

Khí quản Phế quản phân thuỳ đỉnh sau

Phế quản chính trái

Phế quản phân thùy trướcPhế quản phân thùy lưỡi trên

Phế quản phân thùy lưỡi dưới

+ Phế quản thuỳ dưới

trái Nhánh này đi

xuống về phía

sau-bên khoảng 1 cm thì

tách ra phế quản phân

thuỳ trên ở mặt sau

của nó; nhánh này

phân phối như bên

phải Sau khi đi thêm

phế quản phân thuỳ

đáy trước và đáy

Phế quản phân thuỳ trên

Phế quản phân thùy đáy bên

Phế quản phân thùy đáy sau

Phế quản phân thùy đáy trước giữaPhế quản

chính trái

3 Trung khu hô hấp

- Trung tâm hô hấp

Kích thước của lồng ngực bị thay đổi do

hoạt động của các cơ hô hấp, chúng co lại

khi có các xung thần kinh truyền từ các

trung tâm trong não và giãn khi không có

xung thần kinh đến

Những các xung thần kinh được gửi từ các

cụm tế bào thần kinh nằm hai bên trong thân

não Nhóm nơ-ron phân tán rộng rãi này,

được gọi là trung tâm hô hấp, có thể được

chia thành hai khu vực chính trên cơ sở vị trí

và chức năng:

(1) trung tâm hô hấp hành não trong hành

não và (2) nhóm hô hấp trong cầu não.

- Trung tâm hô hấp hành não

Trung tâm hô hấp hành não được tạo thành

từ hai tập hợp tế bào thần kinh được gọi là

nhóm hô hấp lưng (DRG), trước đây được

gọi là khu vực hít vào và nhóm hô hấp bằng

bụng (VRG),

Nhóm hô hấp lưng (DRG) Nhóm hô hấp bằng bụng (VRG)

Nhóm hô hấp cầu não

Thần kinh hoànhThần kinh gian sườn

Cơ hoành

Cơ gian sườn ngoài

Trung nãoCầu nãoHành não

- Trong thời gian yên tĩnh

bình thường thở, các tế

bào thần kinh của DRG

tạo ra các xung động đến

cơ hoành thông qua các

dây thần kinh hoành và

các cơ liên sườn bên

ngoài qua dây thần kinh

liên sườn (Hình 23.24a)

Những xung động này

được khởi phát đột ngột,

bắt đầu yếu, tăng sức

mạnh trong khoảng hai

giây, và sau đó dừng

hoàn toàn Khi các xung

thần kinh đến cơ hoành

và các cơ gian sườn

ngoài, các cơ co lại và

thực hiện động tác hít

vào

Nhóm hô hấp lưng (DRG) Nhóm hô hấp bằng bụng (VRG)

Nhóm hô hấp cầu não

Thần kinh hoànhThần kinh gian sườn

Cơ hoành

Cơ gian sườn ngoài

Trung nãoCầu nãoHành não

XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN!