Tiet 115 liet ke giáo án ngữ văn lớp 7

Thử đảo thứ tự các bộ phận liệt kê rồi rút ra kết luận: Xét về ý nghĩa, các phép liệt kê ấy có gì khác nhau?... Tăng tiến Không tăng tiến Kiểu liệt kê Trưỏng thành và hình thành; làng

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LONG BIÊN

Tìm hiểu ví dụ:

VD 1: “Bên cạnh ngài, mé tay trái, bát yến hấp đ ờng

phèn, để trong khay khảm, khói bay nghi ngút; tráp

đồi mồi chữ nhật để mở, trong ngăn bạc đầy

những trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào

ống thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi chạm, ngoái tai, ví thuốc, quản bút, tăm bông trông mà thích mắt

[ ] Ngoài kia, tuy m a gió ầm ầm, dân phu rối rít,

nh ng trong này xem chừng tĩnh mịch, nghiêm

(Sống chết mặc bay – Phạm Duy Tốn)

VD 2: Thể điệu ca Huế có sôi nổi, t ơi vui, có buồn

có tiếc th ơng, ai oán

(Ca Huế trên sông H ơng_Hà Minh ánh)

Bài tập nhanh:

Tìm và gạch chân d ới phép liệt kê trong đoạn trích sau:

Lòng yêu n ớc ban đầu là yêu những vật tầm

th ờng nhất: yêu cái cây trồng ở tr ớc nhà, yêu cái phố nhỏ đổ ra bờ sông, yêu vị thơm chua

mùa thu hay mùa cỏ thảo nguyên có hơi r ợu mạnh

(trích “Lòng yêu n ớc”_I.Ê-ren-bua)

Ví dụ:

a Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả

tinh thần, lực l ợng, tính mạng, của cải để

giữ vững quyền tự do, độc lập ấy

b Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả

tinh thần và lực l ợng, tính mạng và của cải

để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.

(Hồ Chí Minh)

? Xét về cấu tạo, các phép liệt kê trong hai câu trên có gì khác nhau?

→ Liệt kê không theo cặp.

→ Liệt kê theo cặp.

Ví dụ:

a Tre nứa, trúc, mai, vầu mấy chục loại khác

nhau, nh ng cùng một mầm non măng mọc thẳng.

(Thép Mới)

b Tiếng Việt của chúng ta phản ánh sự hình

thành và tr ởng thành của xã hội Việt Nam và

của dân tộc Việt Nam, của tập thể nhỏ là gia

đình, họ hàng, làng xóm và của tập thể lớn

là dân tộc, quốc gia.

(Phạm Văn

Đồng)

? Thử đảo thứ tự các bộ phận liệt kê rồi rút

ra kết luận: Xét về ý nghĩa, các phép liệt

kê ấy có gì khác nhau?

Các yếu tố liệt kê:

- Cùng từ loại (danh từ)

- Cùng chức năng ngữ pháp (chủ ngữ)

- Ý nghĩa không thay đổi

Giải thích vì sao

đảo được, không

đảo được.

Tăng tiến Không tăng tiến

Kiểu liệt kê

Trưỏng thành và hình thành; làng xóm, họ hàng, gia đình

Mai, trúc, tre, nứa

Phép liệt kê sau

khi đảo

Hình thành và trưởng thành; gia đình, họ hàng, làng xóm

Tre, nứa, trúc, mai, vầu

Phép liệt kê

Các kiểu liệt kê

1- Xét theo cấu tạo:

a) Liệt kê không theo từng cặp: Các bộ phận liệt

kê không sắp xếp theo cặp mà cứ lần l ợt nối tiếp nhau xuất hiện để diễn tả sự vật, sự việc

b) Liệt kê theo từng cặp: Các bộ phận liệt kê đ ợc sắp xếp theo từng cặp, giữa chúng th ờng có quan

hệ từ đẳng lập: và, với, hay, hoặc ;ý hoặc t ơng phản hoặc bổ sung cho nhau

2- Xét theo ý nghĩa:

a) Liệt kê không tăng tiến: Các bộ phận liệt kê đ ợc

sắp xếp không theo trình tự tăng dần ý nghĩa; trình tự này có thể dễ dàng thay đổi

b) Liệt kê tăng tiến: Các bộ phận liệt kê đ ợc sắp

xếp theo trình tự tăng dần ý nghĩa nào đó trình

tự này không dễ dàng thay đổi

dụ: - “Ngoài ra ca Huế còn có các điệu lý

nh : Lý con sáo, Lý Hoài Xuân, Lý Hoài Nam”

- “Thể hiện ca Huế có sôi nổi, t ơi vui,

có buồn cảm, Bâng khuâng, có tiếc

th ơng ai oán ” Ca Huế trên sông H ơng – Hà Minh ánh

- Có thể dùng thêm một số trợ từ (nào, cả ) để nhấn mạnh trong phép liệt kê.

Ví dụ: Cả tôi, anh chị và các cháu đều

sẽ nhớ cậu ấy

VD 1: …trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào ống

thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi chạm, ngoái tai, ví thuốc, quản bút, tăm bông trông mà thích mắt [ ]

Ngoài kia, tuy m a gió ầm ầm, dân phu rối rít, nh ng trong này xem chừng tĩnh mịch, nghiêm trang lắm[ ]

(Sống chết mặc bay – Phạm Duy

Tốn)

VD2: Thể điệu ca Huế có sôi nổi, t ơi vui, có buồn

cảm, bâng khuâng, có tiếc th ơng, ai oán

VD3: Tỉnh lại em ơi, qua rồi cơn ác mộng

Em đã sống lại rồi, em đã sống!

Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung

Không giết đ ợc em, ng ời con gái anh hùng!

(Tố Hữu)

? Theo em việc tác giả sắp xếp nối tiếp hàng loạt

từ, cụm từ nh trên có tác dụng gì?

Trong c¸c vÝ dô võa theo dâi, theo em viÖc t¸c gi¶ s¾p xÕp nèi

tiÕp hµng lo¹t tõ, côm tõ nh trªn cã t¸c dông g×?

B

A

Tác dụng Phép liệt kê

Ví dụ

Điện giật, dùi

đâm, dao cắt, lửa nung

Sôi nổi, t ơi vui, buồn cảm, bâng khuâng, tiếc th

ơng, ai oán…

trầu vàng, cau

đậu, rễ tía, nào

đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi trạm…

Tạo nhịp mạnh, dồn dập; tạo ấn t ợng mạnh

về những đòn tra tấn dã man của kẻ thù

những làn điệu dân

ca xứ Huế

Lối sống xa hoa, h ởng lạc của quan phụ mẫu

quan lại.

Bài tập trắc nghiệm

a - Nói lên tính chất khẩn tr ơng của câu hành

động.

b - Nói lên tính chất bề bộn của sự vật, hiện t ợng.

c - Nói lên tính chất quyết liệt của hành động.

d - Nói lên sự phong phú của các sự vật, hiện t ợng.

Hãy chọn câu trả lời đúng nhất về tác

dụng của phép liệt kê trong câu sau:

Sách của An để khắp mọi nơi trong

nhà: Trên gi ờng, trên bàn học, trên giá

sách, trên bàn ăn cơm, trên ghế tựa,…

Liệt kê không tăng tiến

Liệt kê tăng tiến

Tác dụng

Để diễn tả đ ợc đầy đủ hơn, sâu sắc hơn những khía cạnh khác nhau của thức tế hay của

t t ởng, tình cảm.

Bài 4: Hãy chỉ ra phép liệt kê, kiểu liệt kê trong hai đoạn văn sau và nêu tác dụng của nó.

a- “Dân tộc ta có một lòng nồng nàn yêu n

ớc Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ

x a đến nay, mỗi khi tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó l ớt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán n ớc và lũ c ớp n ớc”.

b- “Lịch sử đã có nhiều cuộc kháng chiến

vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu n ớc của dân ta Chúng ta có quyền tự hào vì những trang sử

vẻ vang thời đại Bà Tr ng, Bà Triệu, Trần H ng

Đạo, Lê Lợi, Quang Trung Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng”.

(Tinh thần yêu n ớc của nhân dân ta - Hồ Chí

Minh)

ThÓ hiÖn lßng tù hµo

vÒ nh÷ng trang lÞch

sö vÎ vang, qua nh÷ng tÊm g ¬ng, nh÷ng vÞ anh hïng d©n téc.

Cho thÊy søc m¹nh cña tinh thÇn yªu n íc

3 Tác dụng

Kh«ng theo cÆp T¨ng tiÕn

2 Kiểu liệt kê

Bµ Tr ng, Bµ TriÖu, TrÇn H ng §¹o, Lª Lîi, Quang Trung

Nã kÕt thµnh mét lµn sãng v« cïng m¹nh mÏ, to lín, nã l ít qua mäi sù nguy

hiÓm, khã kh¨n, nã nhÊn ch×m tÊt c¶ lò b¸n n íc vµ lò c íp n íc.

1 Phép liệt kê

B A

§o¹n

Tr¶ lêi:

Bµi tËp t×nh huèng

Nã kÕt thµnh mét lµn sãng v« cïng m¹nh mÏ, to lín, nã l ít qua mäi sù nguy hiÓm khã kh¨n, nã nhÊn ch×m tÊt c¶ lò b¸n n íc vµ lò c íp n íc.

NhËn xÐt vÒ phÐp liÖt kª trong vÝ dô trªn:

B¹n A cho r»ng: §©y lµ phÐp liÖt kª t¨ng tiÕn.

B¹n B cho r»ng: §©y lµ phÐp liÖt kª

cÆp.

XÐt theo ý nghÜa: LiÖt kª t¨ng tiÕn.

ý kiÕn cña em nh thÕ nµo?

Bài tập 5 : Quan sát các nhân vật trong

bảng sau và đặt câu có sử dụng phép liệt kê nói về các đặc điểm, tính cách, thái độ, hành động của mỗi nhân vật

Đặt câu Nhân vật

Va-ren

Phan Bội Châu

Quan phụ mẫu

Bài tập 6

Bài tập 6:

có dùng phép liệt kê để chứng minh Huế phong phú với các làn điệu dân ca.

Huế nổi tiếng không phải chỉ có danh lam thắng cảnh và di tích lịch

sử mà còn nổi tiếng bởi các làn điệu dân ca Dân ca Huế vốn nổi tiếng với làn điệu hò: Hò giã gạo, hò dô, hò ơ

Hò Huế thể hiện nỗi khát khao, mong chờ, hoài vọng thiết tha của tâm hồn

và con ng ời Huế Ngoài ra còn các

Lý con sáo, Lý hoài xuân, Lý hoài nam