PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN VÀ PHẠM VI CÓ XUNG đột PHÁP LUẬT, NÊU ý KIẾN CÁ NHÂN VỀ CÁC VẤN đề đó

Mỗi một quốc gia trên thế giới có một hệ thống pháp luật riêng của mình và các hệ thống pháp luật đó khác nhau, thậm chí trái ngược nhau. Xung đột pháp luật xảy ra khi hai hay nhiều hệ thống pháp luật đồng thời đều có thể áp dụng để điều chỉnh một quan hệ pháp luật này hay quan hệ pháp luật khác. Trong các ngành luật khác, khi các quan hệ xã hội thuộc đối tượng điều chỉnh của chúng phát sinh, không có hiện tượng có hai hay nhiều hệ thống pháp luật cùng điều chỉnh một quan hệ xã hội, cũng không có trường hợp lựa chọn luật để áp dụng vì các quy phạm pháp luật của các ngành luật đó mang tính tuyệt đối về mặt lãnh thổ. Chỉ có trong các quan hệ pháp luật của Tư pháp quốc tế mới có hiện tượng hai hay nhiều hệ thống pháp luật cùng điều chỉnh một quan hệ đó và làm nảy sinh vấn đề chọn luật áp dụng trong trường hợp không có quy phạm thực chất thống nhất. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, tôi sẽ trình bày đề tài: “Nguyên nhân và phạm vi có xung đột pháp luật, nêu ý kiến cá nhân về các vấn đề đó.”

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA PHÁP LUẬT QUỐC TẾ

… … ***……….

BÀI TẬP HỌC KỲ

MÔN HỌC: TƯ PHÁP QUỐC TẾ

ĐỀ SỐ: 04 PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN VÀ PHẠM VI CÓ XUNG ĐỘT PHÁP LUẬT, NÊU Ý KIẾN CÁ NHÂN

VỀ CÁC VẤN ĐỀ ĐÓ

hệ pháp luật này hay quan hệ pháp luật khác Trongcác ngành luật khác, khi các quan hệ xã hội thuộc đốitượng điều chỉnh của chúng phát sinh, không có hiệntượng có hai hay nhiều hệ thống pháp luật cùng điềuchỉnh một quan hệ xã hội, cũng không có trường hợplựa chọn luật để áp dụng vì các quy phạm pháp luậtcủa các ngành luật đó mang tính tuyệt đối về mặtlãnh thổ Chỉ có trong các quan hệ pháp luật của Tưpháp quốc tế mới có hiện tượng hai hay nhiều hệthống pháp luật cùng điều chỉnh một quan hệ đó vàlàm nảy sinh vấn đề chọn luật áp dụng trong trườnghợp không có quy phạm thực chất thống nhất

Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, tôi sẽ trình bày đề tài:

“Nguyên nhân và phạm vi có xung đột pháp luật, nêu ý kiến cá nhân về các vấn đề đó.”

THÂN BÀI

I KHÁI NIỆM

1.Xung đột

“Xung đột có thể hiểu là sự đối lập về những nhu

cầu, giá trị và lợi ích.”

Như vậy, ta có thể hiểu một cách khái quát, xung đột

là quá trình trong đó một bên nhận ra rằng quyền lợicủa mình hoặc đối lập hoặc bị ảnh hưởng tiêu cực bởimột bên khác Xung đột có thể mang đến những kếtquả tiêu cực hoặc tích cực, phụ thuộc vào bản chất vàcường độ của xung đột và vào cách giải quyết xungđột Không phải lúc nào khái niệm xung đột cũng đềuhiểu theo nghĩa xấu Có những xung đột tích cực giúphoàn thiện bản thân, tăng năng suất và nếu được giảiquyết tốt, xung đột sẽ đem lại các điểm tích cực như:Nâng cao sự hiểu biết và sự tôn trọng lẫn nhau giữacác cá nhân, giữa các thành viên trong nhóm; nângcao khả năng phối hợp nhóm thông qua việc thảoluận, thương thảo khi giải quyết mâu thuẫn; nâng cao

hiểu biết của từng cá nhân về các mục tiêu của mình,biết được đâu là những mục tiêu quan trọng nhất, giảiquyết triệt để quyền lợi vật chất của các cá nhân Ngược lại, xung đột không được xử lý tốt sẽ làm chomâu thuẫn giữa các bên trở nên trầm trọng, khó giảiquyết.

2.Xung đột pháp luật

a.Khái quát

Xung đột pháp luật là hiện tượng đặc thù của tưpháp quốc tế Xung đột pháp luật là hiện tượng phứctạp vì xung đột pháp luật xảy ra khi có hai hay nhiều

hệ thống pháp luật cùng có thể áp dụng để điều chỉnh

1 quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài và giữa các hệthống pháp luật này có sự khác biệt về các qui định cụthể khi giải quyết cùng một vấn đề pháp lý Xuất phát

từ nguyên tắc chủ quyền và bình đẳng giữa các quốcgia nên hệ thống pháp luật các quốc gia đều có khảnăng áp dụng giải quyết và thông thường các quốc

gia mong muốn luật quốc gia để bảo vệ công dân củanước mình.

Xung đột pháp luật là hiện tượng có hai hay nhiều hệthống pháp luật cùng điều chỉnh một quan hệ tư phápquốc tế cụ thể, do có sự khác nhau giữa pháp luật củacác quốc gia hoặc do tính chất đặc thù của chính đốitượng điều chỉnh của tư pháp quốc tế

Xung đột pháp luật chỉ phát sinh từ các quan hệ dân

sự - kinh tế - thương mại, lao động, hôn nhân và giađình Tuy nhiên, một số các quan hệ trong lĩnh vựcdân sự không làm phát sinh xung đột pháp luật, Ví dụ:các quan hệ về quyền tác giả và quyển sở hữu côngnghiệp là những quan hệ pháp luật mang tính chấtlãnh thổ triệt để: quyền sở hữu trí tuệ xuất hiện ởnước nào thì chỉ có hiệu lực pháp luật tại nước đó,không thể áp dụng luật về sở hữu trí tuệ của nước nàytại nước khác được

Đối với các quan hệ pháp luật trong lĩnh vực hình sự,hành chính, tố tụng là những lĩnh vực mang tính chất

tuyệt đối về lãnh thổ, thì vấn đề xung đột pháp luậthầu như không được đặt ra Riêng trong lĩnh vực tốtụng dân sự, chỉ phát sinh các xung đột pháp luật vềthẩm quyền xét xử.

b.Xung đột pháp luật là hiện tượng phổ biến trong kinh doanh quốc tế

Xung đột pháp luật là hiện tượng phổ biến trong tưpháp quốc tế nói chung và trong kinh doanh quốc tếnói riêng Theo cách hiểu chung nhất, xung đột phápluật là hiện tượng có hai hay nhiều hệ thống pháp luậtkhác nhau cùng có thể áp dụng để điều chỉnh mộtquan hệ có yếu tố nước ngoài và các hệ thống này cócác quy định không giống nhau về vấn đề cần điềuchỉnh Như vậy, có thể hiểu, xung đột pháp luật trongkinh doanh quốc tế là hiện tượng có hai hay nhiều hệthống pháp luật khác nhau cùng có thể áp dụng đểđiều chỉnh một mối quan hệ kinh doanh quốc tế cụthể và các hệ thống này có các quy định không giốngnhau về các vấn đề cần điều chỉnh

Để tránh được những xung đột, rủi ro pháp lý trongkinh doanh quốc tế, các nhà kinh doanh quốc tế cầnnắm được xung đột pháp luật thường xảy ra trongnhững vấn đề nào và cách giải quyết xung đột phápluật tương ứng cho từng vấn đề đó là như thế nào.

c Xung đột pháp luật là hiện tượng đặc thì của tư pháp quốc tế

Xung đột pháp luật là hiện tượng hai hay nhiều hệthống pháp luật khác nhau cùng có thể được áp dụng

để điều chỉnh quan hệ xã hội phát sinh Xung độtpháp luật là một nhánh của tư pháp quốc tế điềuchỉnh mọi vụ việc pháp lý có sự tham gia của yếu tố

“nước ngoài”, trong đó các khác biệt về kết quả sẽxảy ra, phụ thuộc vào việc hệ thống luật pháp nàođược áp dụng Là việc cùng một sự kiện pháp luật nhưnhau nhưng các nơi khác nhau lại có các quy địnhkhác nhau để hướng dẫn cách xử sự của pháp luật.Khi xung đột pháp luật thì các vấn đề bất đồng vềthẩm quyền thẩm phán, phân định cơ quan tài phán

giải quyết tranh chấp, chọn luật áp dụng được đặt ra.Quá trình lựa chọn này phụ thuộc, chi phối bởi nhiềuyếu tố chủ quan, như nhận thức của thẩm phán, bảnthân cơ quan tài phán, của đương sự do đã nhìn trướcđược hệ quả của hệ thống luật sẽ được áp dụng.

3.Nguyên nhân xung đột pháp luật

Xung đột pháp luật phát sinh do các nguyên nhânkhách quan và chủ quan:

- Nguyên nhân khách quan: do pháp luật các nước

có sự khác nhau và do quan hệ tư pháp quốc tếluôn có yếu tố nước ngoài

- Nguyên nhân chủ quan: Nguyên nhân chủ quan là

do có sự thừa nhận khả năng áp dụng pháp luậtnước ngoài của nhà nước

Ngoài ra, còn có các nguyên nhân khác, cụ thể:

Đầu tiên, có sự quy định khác nhau trong pháp

luật các nước khi điều chỉnh một quan hệ dân sự cụthể Vì nếu chúng ta giả định là pháp luật các nước quiđịnh giống nhau khi giải quyết các quan hệ dân sự cụ

thể thì hiện tượng xung đột pháp luật sẽ không xảy ra

vì trong trường hợp này việc áp dụng pháp luật nướcnào cũng mang lại hệ quả pháp lý như nhau, do đó cơquan có thẩm quyền sẽ không phải đứng trước việclựa chọn pháp luật áp dụng Nhưng xuất phát từ điềukiện phát triển kinh tế xã hội, từ quan điểm chính trị,

từ phong tục tập quán, từ đặc điểm của hệ thốngpháp luật nên pháp luật các nước kể cả các nước cócùng một hình thái kinh tế xã hội cũng không thểgiống nhau hoàn toàn

Thứ hai, xuất phát từ tính chất đặc thù của các

quan hệ xã hội do Tư pháp quốc tế điều chỉnh là cácquan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài Do đó trong rấtnhiều trường hợp khi một quan hệ của Tư pháp quốc

tế phát sinh đã làm phát sinh tình trạng pháp luật củacác nước liên quan đều có thể được áp dụng và làmnảy sinh vấn đề chọn luật của một nước cụ thể để ápdụng Từ đó làm phát sinh hiện tượng xung đột phápluật Trong khi đó, đối với các quan hệ hình sự, hành

chính, tố tụng là các quan hệ mang tính lãnh thổ,các nhà nước không thừa nhận khả năng áp dụngpháp luật nước ngoài, do đó không thừa nhận xungđột pháp luật Như vậy, xung đột pháp luật chỉ có thểphát sinh trong các quan hệ dân sự có yếu tố nướcngoài Tuy nhiên, một số quan hệ dân sự là các quan

hệ mang tính chất lãnh thổ ví dụ quan hệ sở hữu trítuệ chịu sự điều chỉnh của pháp luật, hình sự, hànhchính, do đó không phải các nhà nước không chấpnhận áp dụng pháp luật nước ngoài trong tất cả cácquan hệ sở hữu trí tuệ

Thứ ba, quan hệ dân sự, hôn nhân gia đình, lao

động, thương mại và tố tụng dân sự có yếu tố nướcngoài không được điều chỉnh bằng quy phạm thựcchất thống nhất Việc xây dựng và hình thành các quyphạm thực chất thống nhất của các quốc gia khácnhau là rất cần thiết, nó làm giảm hoặc thậm chí triệttiêu sự khác biệt trong luật pháp của các quốc gia và

có tính chất đơn giản hóa và hữu hiệu hóa trong điều

chỉnh các quan hệ Tư pháp quốc tế Trong nhữngtrường hợp nhất định nếu cứ áp dụng luật trong nước

để điều chỉnh thì rất khó giải quyết và thậm chí cótrường hợp không thể giải quyết nổi, trong khí đó cácđiều ước quốc tế mà trong đó có các quy phạm thựcchất thống nhất, cơ quan có thẩm quyền giải quyếtcũng như các bên tham gia quan hệ Tư pháp quốc tế

sẽ chiếu theo đó để xem xét và giải quyết thực chấtvấn đề trên cơ sở áp dụng ngay các quy phạm đó Nócũng loại trừ việc phải chọn luật và áp dụng luật nướcngoài nữa, mà áp dụng ngay các quy phạm điều ướcđó

Thứ tư, do mỗi nước có điều kiện cơ sở hạ tầng

khác nhau, bởi vậy pháp luật của các nước được xâydựng trên các nền tảng đó cũng có sự khác nhau Đốivới mỗi quốc gia sự phát triển kinh tế là khác nhauchính vì vậy dẫn đến các yếu tố về hệ thống phápluật, chính trị là khác nhau; các nước đều có nhữngquan điểm về chính trị, pháp quyền, đạo đức, tôn

giáo… là khác nhau do đó cũng có sự khác biệt trong

sự vận động của nền kinh tế

Tuy nhiên, cần chú ý hiện tượng này xuất phát do cảhai nguyên nhân nói trên Xung đột pháp luật là “xungđột” xảy ra giữa các hệ thống pháp luật cạnh tranhnhau, chứ không phải khi hệ thống pháp luật các nướckhác nhau có quy định khác nhau về cùng một vấn đềthì phát sinh xung đột pháp luật Ngay cả khi các nước

đã xây dựng được một hệ thống pháp luật chungthống nhất như mô hình các nước thuộc Liên minhchâu Âu (EU) để điều chỉnh các quan hệ tư của cácnước này thì cũng không có nghĩa là không có vấn đềxung đột pháp luật đặt ra

Vì vậy, những nguyên nhân này cần phải gắn bó chặtchẽ với nhau vì nếu quan hệ có yếu tố nước ngoàiphát sinh cần được điều chỉnh nếu quan hệ đó khôngphải là quan hệ dân sự thì xung đột pháp luật khôngphát sinh cho dù pháp luật các nước có khác nhau Vớilại nếu cần giải quyết một tranh chấp dân sự nhưng

nội dung pháp luật các nước quy định giống nhau thìcũng không làm phát sinh hiện tượng xung đột phápluật.

4.Phạm vi có xung đột pháp luật

Hiện nay, các quan điểm đều thống nhất rằng, xungđột pháp luật chỉ phát sinh trong các quan hệ “luậttư” như các quan hệ dân sự, thương mại, hay hônnhân gia đình có yếu tố nước ngoài, mà không cóxung đột pháp luật trong lĩnh vực luật công (lĩnh vựchình sự, hành chính ) Trong trường hợp này, mặc dùcác quan hệ “có yếu tố nước ngoài” nhưng cơ quan cóthẩm quyền của Việt Nam sẽ chỉ áp dụng pháp luậtViệt Nam mà không có lựa chọn khác Xung đột phápluật không xuất hiện trong các quan hệ thuộc lĩnh vực

“luật công”, bởi luật công có mục đích bảo vệ “trật tựcông của chính mỗi quốc gia không có sự “lựa chọn”,hay “cạnh tranh giữa hai hay nhiều hệ thống phápluật khác nhau trong việc giải quyết quan hệ đó Mỗiquốc gia có lợi ích công và trật tự công khác nhau cần

bảo vệ Tính chất các quy phạm thuộc lĩnh vực luậtcông luôn thể hiện tính lãnh thổ tuyệt đối, nên có tínhchất mệnh lệnh, áp dụng bắt buộc đối với mọi đốitượng, một hành vi vi phạm luật công của một quốcgia luôn áp dụng quy phạm luật công của chính quốcgia đó để điều chỉnh Trong khi đó, các quan hệ luật

tư, sở dĩ có xung đột là bởi vì các quan hệ này dựatrên sự bình đẳng giữa các bên trong quan hệ pháp lýnên các hệ thống pháp luật liên quan cũng bình đẳngtrong “khả năng” được đưa ra áp dụng giải quyết cácvấn đề, nhằm thuận lợi và đảm bảo lợi ích cho các bêntrong quan hệ pháp lý đó Trình độ phát triển, mức độhoàn thiện của các hệ thống pháp luật của các quốcgia khác nhau không phải là điều kiện để lựa chọn ápdụng chúng

Xác định phạm vi các vấn đề có xung đột pháp luật làcần thiết bởi chỉ trong trường hợp có xung đột phápluật thì khi giải quyết, cơ quan có thẩm quyền có thểphải áp dụng pháp luật nước ngoài – điều không bao

giờ xảy ra khi giải quyết các quan hệ pháp lý trongnước khác.

- Chỉ xảy ra trong quan hệ dân sự theo nghĩa rộng

có yếu tố nước ngoài còn trong các lĩnh vực quan

hệ pháp luật khác như hành chính, hình sự khôngxảy ra xung đột pháp luật, bởi vì:

+ Luật hành chính hình sự được xây dựng nhằmmục đích bảo vệ trật tự an ninh, chính trị, xã hội,

có giá trị với mọi chủ thể trong nước và khôngcho phép áp dụng luật nước ngoài

+ Luật hành chính, hình sự mang tính lãnh thổ rấtnghiêm chặt

+ Luật hành chính, hình sự không bao giờ có cácquy phạm xung đột

- Vấn đề xung đột cũng không xảy ra trong cácquan hệ về quyền tác giả và quyền sở hữu côngnghiệp có yếu tố nước ngoài Vì các QPPL tronglĩnh vực này mang tính tuyệt đối về lãnh thổ Cácquốc gia chỉ cho phép áp dụng luật nước ngoài để

điều chỉnh vấn đề này trong trường hợp có ĐƯQT

do quốc gia đó đã tham gia ký kết đã quy địnhhoặc theo nguyên tắc có đi có lại

I Ý KIẾN CÁ NHÂN VỀ CÁC VẤN ĐỀ VỀ ĐÓ

Tôi cho rằng trong hai nguyên nhân khách quan,chủ quan (như trình bày ở trên) dẫn đến có hiện tượngxung đột pháp luật xảy ra chỉ cần có xuất hiện nhómnguyên nhân khách quan là có thể đủ để có hiệntượng xung đột pháp luật Theo tôi không cần phải cónguyên nhân “có sự thừa nhận khả năng áp dụng

pháp luật nước ngoài của nhà nước” trong việc giải

quyết xung đột pháp luật trong tư pháp quốc tế Sở dĩnhư vậy do nếu quốc gia đó đã thừa nhận có mộtngành luật mang tên “tư pháp quốc tế”, hay ngànhluật có tính chất tương đương như vậy thì cũng ngầmhiểu rằng đó là ngành luật mà đối tượng điều chỉnhcủa nó bao gồm các quan hệ nội dung có “tính chấtdân sự” có yếu tố nước ngoài và các quan hệ phátsinh trong lĩnh vực tố tụng dân sự có yếu tố nước

ngoài “Yếu tố nước ngoài” là minh chứng khác biệtnhất cho sự khác biệt có thể áp dụng pháp luật nướcngoài giải quyết vụ việc có yếu tố nước ngoài, khácvới việc giải quyết pháp luật nội địa Nói cách khácnếu một quốc gia không thừa nhận có “tư pháp quốctế” thì không thể áp dụng pháp luật nước ngoài tronggiải quyết việc dân sự theo nghĩa rộng, như vậy nếuthừa nhận có “tư pháp quốc tế” tức việc áp dụng phápluật nước ngoài của nhà nước đương nhiên đã luônđược thừa nhận để giải quyết những vụ việc màngành này có đối tượng điều chỉnh Ở đây, chúng tađang xét đến đối tượng điều chỉnh của tư pháp quốc

tế là các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, nhưvậy việc có thể áp dụng pháp luật nước ngoài để giảiquyết một xung đột có yếu tố nước ngoài là đươngnhiên

Hiện nay có ý kiến cho rằng, xung đột trong hệthống pháp luật là sự tồn tại tất yếu và không thểtránh khỏi Ý kiến khác khuyên, nên nhìn nhận nó như

là một hiện tượng tiêu cực phổ biến trong hệ thốngpháp luật của mỗi quốc gia Ý kiến còn lại cho rằngkhông thể phủ nhận sự tồn tại của nó nhưng phải thấyrằng sự tồn tại của những xung đột trong hệ thốngpháp luật dẫn tới sự mất cân bằng của hệ thống phápluật, vi phạm sự hoạt động bình thường của các chủthể khi tham gia vào các quan hệ pháp luật, cho nênnhững xung đột trong hệ thống pháp luật không thểcoi nó là hiện tượng pháp lý bình thường Riêng bảnthân tôi cho rằng ý kiến cuối cùng là đúng

Việc xây dựng và hình thành các quy phạm thực chấtthống nhất của các quốc gia khác nhau là rất cầnthiết, nó làm giảm hoặc thậm chí triệt tiêu sự khácbiệt trong luật pháp của các quốc gia và có tính chấtđơn giản hóa và hữu hiệu hóa trong điều chỉnh cácquan hệ tư pháp quốc tế Trong những trường hợpnhất định nếu cứ áp dụng luật trong nước để điềuchỉnh thì rất khó giải quyết và thậm chí có trường hợpkhông thể giải quyết nổi, trong khí đó các điều ước