Đặc sắc nghệ thuật trong tập cạn chén tình của mường mán

Với gần 40 năm cầm bút, nhà văn Mường Mán đã gửi đến bạn đọc hơn 20 tác phẩm văn xuôi và thơ giàu giá trị, 4 kịch bản phim đã được dựng như: Người trong cuộc 1988, Tiếng đờn Kìm 1996, Tr

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

===  ===

ĐẶC SẮC NGHỆ THUẬT TRONG

TẬP CẠN CHÉN TÌNH CỦA MƯỜNG

MÁN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VĂN HỌC

GV hướng dẫn: TS.Lê Thị Hồ Quang

SV thực hiện: Nguyễn Thị Minh Huệ

Lớp: 49B2 – Ngữ văn

Nghệ an - 2012

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ và chỉ bảo tận tình của thầy cô và các bạn, đặc biệt

là sự chỉ dẫn tận tình của TS Lê Thị Hồ Quang Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn

sâu sắc tới cô giáo hướng dẫn cùng các thầy cô giáo trong tổ Ly luận văn học

đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành khóa luận này

Với thời gian và khả năng có hạn, những gì làm được ở đề tài này chỉ là bước đầu, tôi mong nhận được sự góp ý chân thành của thầy cô và các bạn, để

có thể bổ sung cho đề tài này được hoàn chỉnh hơn

Nghệ An, tháng 5 năm 2012

Sinh viên

Nguyễn Thị Minh Huệ

Nhà văn Mường Mán

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Đóng góp của khóa luận 3

7 Cấu trúc của khóa luận 3

Chương 1 NHÌN CHUNG VỀ CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP VĂN HỌC CỦA MƯỜNG MÁN 4

1.1 Cuộc đời và con người nhà văn Mường Mán 4

1.2 Sự nghiệp văn học của Mường Mán 5

Chương 2 HÌNH TƯỢNG CON NGƯỜI VÀ CẢNH VẬT THIÊN NHIÊN TRONG CẠN CHÉN TÌNH 13

2.1 Hình tượng con người trong Cạn chén tình 13

2.1.1 Con người luôn chìm đắm trong hoài niệm 13

2.1.2 Con người sống hồn hậu, nghĩa tình 16

2.2 Bức tranh thiên nhiên và cảnh vật trong Cạn chén tình 24

2.3 Nghệ thuật xây dựng hình tượng con người và cảnh vật thiên nhiên trong Cạn chén tình 29

2.3.1 Nghệ thuật miêu tả tâm lý 29

2.3.2 Nghệ thuật lồng ghép quá khứ và hiện tại 34

2.3.3 Nghệ thuật tả tình và tả cảnh 36

Chương 3 CỐT TRUYỆN, NGÔN NGỮ TRẦN THUẬT TRONG CẠN CHÉN TÌNH 39

3.1 Cốt truyện 39

3.1.1 Quan niệm về cốt truyện 39

3.1.2 Cốt truyện trong Cạn chén tình 40

3.2 Ngôn ngữ trần thuật trong Cạn chén tình 44

3.2.1 Ngôn ngữ người trần thuật 44

3.2.2 Ngôn ngữ nhân vật xưng “tôi” 47

KẾT LUẬN 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Xuất hiện trên văn đàn từ những năm đầu thập niên 70 của thế kỷ

XX, Mường Mán đã nhanh chóng lấy được thiện cảm của độc giả, đặc biệt là những độc giả ở lứa tuổi ô mai Điểm nổi bật trong bút pháp truyện ngắn của Mường Mán là bút pháp trữ tình, lãng mạn, thấm đẫm chất thơ và có pha chút hài hước, hóm hỉnh Với bút pháp ấy, Mường Mán đã thực sự để lại dấu ấn mạnh mẽ trong văn học miền Nam Việt Nam đầu thập niên 70 của thế kỷ XX Cùng với Đỗ Chu, Hoàng Ngọc Tuấn, Mường Mán là đại diện tiêu biểu tiếp tục dòng chảy của văn học lãng mạn Việt Nam hiện đại Tuy nhiên, cho đến nay việc nghiên cứu về tác phẩm của ông vẫn còn bị bỏ ngỏ Thực hiện khóa luận này, chúng tôi mong muốn góp phần khắc phục điều bất hợp lý đó

1.2 Với gần 40 năm cầm bút, nhà văn Mường Mán đã gửi đến bạn đọc hơn 20 tác phẩm văn xuôi và thơ giàu giá trị, 4 kịch bản phim đã được dựng

như: Người trong cuộc (1988), Tiếng đờn Kìm (1996), Trăng không màu

(1996) Với sức sáng tạo và tìm tòi không ngừng của một nhà văn tâm huyết, nhiệt thành với nghề, Mường Mán đã cho ra mắt bạn đọc nhiều tác phẩm có

giá trị Mới đây là, tuyển tập truyện ngắn Cạn chén tình Đây là tuyển tập 48

truyện ngắn ưng ý, do ông chọn in với độ dày hơn 500 trang Tuyển tập này như là món quà quý mà ông đã cố công tích góp, chắt chiu để gửi bạn đọc Nó không chỉ như một lời tri ân của tác giả tới độc giả, mà nó còn hội tụ những đặc điểm nổi bật trong bút pháp, phong cách và cá tính sáng tạo của ông Trong tuyển tập này, nhiều truyện ngắn đã đạt đến độ chín về mặt bút pháp cũng như nội dung trong phong cách nghệ thuật của Mường Mán

1.3 Truyện ngắn của Mường Mán có phong cách trữ tình, nhẹ nhàng Đọc văn ông gợi ta nhớ đến những tên tuổi như Thạch Lam, Thanh Tịnh, Hồ Dzếnh, Đỗ Chu… Hơn nữa, đọc truyện ngắn của ông, ta còn thấy được những

khát vọng nhân bản của con người trong thời chiến cũng như trong thời bình Đặt vấn đề nghiên cứu truyện ngắn của Mường Mán, chúng tôi hy vọng có thêm điều kiện để hiểu về dòng văn xuôi trữ tình đã chảy xuyên suốt văn học Việt Nam mấy chục năm qua và có được câu trả lời thoả đáng hơn cho mình

về một kiểu thị hiếu văn chương trên đất nước ta trong những thời khốc liệt

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Cho đến nay, những bài nghiên cứu riêng về tuyển tập truyện ngắn Cạn

chén tình và nhà văn Mường Mán còn rất hạn chế, tản mạn, vẫn còn thiếu hệ

thống và chiều sâu Phần lớn, các bài nghiên cứu về nhà văn Mường Mán và

tuyển tập Cạn chén tình là các bài báo Các bài viết này, thường không đi sâu khai thác, đánh giá về cốt truyện trong tập Cạn chén tình và phong cách nghệ

thuật của nhà văn Mường Mán, mà chủ yếu là đánh giá mang tính chung chung Ta có thể kể đến bài viết “Đầy ắp nhân tình trong truyện ngắn Mường Mán” của tác giả Nguyễn Khắc Phê Đây là bài viết có cái nhìn khái quát khá

tinh tế về nhà văn Mường Mán và tập Cạn chén tình Đọc bài viết này ta có

thể hiểu hơn về phong cách nghệ thuật của Mường Mán và giá trị nghệ thuật

của tập Cạn chén tình

Kế đó, ta có thể kể đến thay lời tựa trong tập Cạn chén tình (Nxb trẻ, 2003), trong bài viết này Nxb trẻ đã đưa ra những lời nhận xét khá tinh tế về

nhà văn Mường Mán và tập Cạn chén tình: “Vốn là phóng viên báo chí Sài

Gòn ở chiến trường miền Trung trước giải phóng, ngoài những trang viết lãng mạn, trữ tình giàu chất thơ, những truyện ngắn viết về chiến tranh của ông tuy không nhiều chất lửa như của một số cây bút cùng thời, nhưng không hề thiếu

sự trung thực, và đầy tính nhân văn Những truyện viết về đồng bằng Nam Bộ thời bình và những khám phá của tác giả về đất và người phương Nam” [8; 6]

Nhìn chung, đây là những nhận định chính xác, dù nó còn khá sơ giản, chúng tôi sẽ tiếp thu một cách nghiêm túc những gơi ý này và sẽ cấu trúc

3 Đối tượng nghiên cứu

Như tên gọi của đề tài cho biết, đối tượng nghiên cứu của khóa luận

này là đặc sắc nghệ thuật trong tập Cạn chén tình của nhà văn Mường Mán

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Xác định vị trí của Mường Mán và truyện ngắn của Mường Mán trong

dòng chảy của truyện ngắn trữ tình trong văn học Việt Nam hiện đại

Tìm hiểu khái quát về đặc sắc nghệ thuật trong tập Cạn chén tình của

nhà văn Mường Mán

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện khóa luận này, chúng tôi chủ yếu sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

6 Đóng góp của khóa luận

Khóa luận này giúp chúng ta có cái nhìn khái quát và hệ thống hơn về

nhà văn Mường Mán và đặc sắc nghệ thuật trong tập truyện ngắn Cạn chén

tình của Mường Mán

7 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài các phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung chính của khóa luận được triển khai trong 3 chương:

Chương 1: Nhìn chung về cuộc đời và sự nghiệp văn học của Mường Mán

Chương 2: Hình tượng con người và bức tranh thiên nhiên trong Cạn

chén tình

Chương 3: Đặc điểm cốt truyện và ngôn ngữ trần thuật trong Cạn chén tình

Chương 1 NHÌN CHUNG VỀ CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP VĂN HỌC

CỦA MƯỜNG MÁN

1.1 Cuộc đời và con người nhà văn Mường Mán

Mường Mán tên thật là Trần Văn Quảng, sinh ngày 20 tháng 5 năm

1947 tại An Truyền huyện Phú Vang tỉnh Thừa Thiên Huế, hiện ông đang công tác tại công ty Văn hóa Phương Nam ở Thành phố Hồ Chí Minh Mường Mán là bút danh của ông, bút danh này xuất hiện lần đầu tiên khi ông ký tên

dưới hai bài thơ tự do ngắn Thiếu thời và Mùa hạ mới đăng trên tạp chí văn

nghệ năm 1965 Nếu như phần lớn các nhà văn bước vào nghề đều chọn cho mình một bút danh mỹ miều thì Mường Mán lại chọn cho mình bút danh gây

tò mò với khá nhiều người Trong một lần trả lời báo giới, Mường Mán đã hóm hỉnh hé lộ, giải mã cho sự tò mò của độc giả về bút danh của mình: “Hồi mới viết tụi bạn đứa nào cũng chọn bút danh mĩ miều nên tôi đặt Mường Mán nghịch đời chơi” (Theo tác giả Nguyễn Khắc Phê trong “Tự bạch của Mường Mán”) Bút danh Mường Mán nghe có vẻ “hoang sơ” và “cổ sử” lạ lùng ấy đến với ông lần đầu tiên khi ông đọc một mẩu tin chiến sự, lần thứ hai, là lời tựa trong một truyện ngắn của nhà văn Tô Thùy Yên đăng trên tạp chí văn nghệ ở Sài Gòn, viết về một cuộc chia tay buồn của đôi tình nhân trẻ ở ga xép Mường Mán Lần thứ ba, nó chợt đến chợt ở lại và ở mãi cùng ông vào một chiều mưa khi “tôi, một gã học trò Quốc học - thường bị bạn bè gọi vui là thất tình đại hiệp” (Theo tác giả Nguyễn Khắc Phê trong “Tự bạch của Mường Mán”) đạp xe long rong qua những ngả đường hư ảo trong thành nội Huế để

“chụp bắt” tứ thơ

Mường Mán là một người thông minh, đa tài, ông tham gia sáng tạo nghệ thuật trên rất nhiều lĩnh vực như: Văn học, Điện ảnh, Hội họa Ở lĩnh vực nào ông cũng gặt hái được những thành tựu cho riêng mình Minh chứng

cho điều đó, hiện ông đang có một phòng tranh riêng ở thành phố Hồ Chí Minh, là hội viên Hội nhà văn Việt Nam và Hội điện ảnh Việt Nam

Mường Mán là nhà văn rất giàu tình yêu quê hương, đặc biệt là tình yêu với làng Chuồn quê hương ông Sinh ra và đã có một khoảng thời gian khá dài Mường Mán gắn bó với Huế Nhưng vì cuộc sống, vì muốn thoát khỏi cảnh phải ăn bo bo - lương thực chủ yếu thời bấy giờ, sau khi ông lập gia đình - thời điểm cả nước ăn bo bo, thay vì đến một nơi thơ mộng để hưởng tuần trăng mật, thì Mường Mán đã đưa vợ tìm đến miền đất với những điều bí ẩn mới đang chờ đón vợ chồng ông Hiện nay, ông đang sống ở thành phố Hồ Chí Minh với cuộc sống khá đủ đầy, khá sung túc Nhưng cũng bao nhiêu người con xa quê khác, Mường Mán luôn khắc khoải, đau đáu nhớ về mảnh đất “đông thời thiếu áo, hạ thời thiếu ăn” Cái mảnh đất đau thương, bởi thiên tai nhân họa đó luôn nằm lại trong mỗi người con dân Huế như một day dứt khôn nguôi Khoảng thời gian sống ở Huế không phải là quá dài, nhưng mảnh đất thơ mộng, con người hữu tình nơi đây luôn trở đi trở lại trong ông và nó

đã trở thành nguồn cảm hứng lớn trong sáng tác của ông Hơn 40 năm cầm bút, Mường Mán đã cho ra mắt bạn đọc hơn hai chục tác phẩm ở nhiều thể loại như: văn xuôi, thơ và kịch bản phim Trong những tác phẩm của mình nói

chung, trong tuyển tập Cạn chén tình nói riêng mảnh đất và con người Huế đã

trở thành nguồn đề tài lớn đối với sự nghiệp sáng tạo của ông

Bước vào cuộc sống không phải là người gặp nhiều may mắn, nhưng bằng tài năng và sự giúp đỡ của Phương Bình - vợ của nhà văn Mường Mán, ông đã vượt qua được những khó khăn của cuộc đời để giờ đây, ông có một gia đình hạnh phúc, là chủ nhân của một quán ruốc nổi tiếng, một phòng tranh thu hút người xem ở thành phố Hồ Chí Minh

1.2 Sự nghiệp văn học của Mường Mán

Mường Mán là người đa tài, điều đó không chỉ thể hiện trên nhiều lĩnh vực mà ngay trong lĩnh vực sáng tạo văn học ông cũng luôn chứng tỏ được

mình Mường Mán tham gia sáng tác ở nhiều thể loại văn học khác nhau từ thơ, truyện ngắn đến truyện dài, ông đều có những tác phẩm tiêu biểu, được độc giả yêu thích Với sức viết khỏe của cây bút giàu nhiệt huyết, giàu sức

sáng tạo ông đã ra mắt bạn đọc hai truyện dài Lá tương tư và Một chút mưa

thơm (1974), nhiều cuốn tiểu thuyết như Hồng hạ (1984), Thương nhớ người dưng (1989), Ngon hơn trái cấm (1989)

Sự nghiệp văn nghiệp của Mường Mán, có thể tính năm 1974 khi

Mường Mán cho xuất bản truyện dài đầu tay: Lá tương tư Ngay từ khi ra mắt

bạn đọc, truyện dài này đã được giới trẻ nhiệt liệt hưởng ứng vì cái chất thơ không chối bỏ được của nó Toàn bộ câu chuyện được xếp đặt ngổn ngang như một câu chuyện kể của một gã trai đang ngồi lại ở một góc nào đó nhìn

về cái ngày xưa khờ khạo thật đáng yêu biết bao Và thấp thoáng hình bóng quê nhà trong mỗi câu truyện kể Điều này, đã khiến cho người đọc không khỏi thắc mắc, có thật đây là sản phẩm của trí tưởng tượng hay không

Sau tác phẩm Lá tương tư, Một chút mưa thơm vì những lý do ngoại

cảnh, ông lui vào im lặng, dẫu vẫn không ngừng sáng tác Năm 1989, ông trở

lại với giới thưởng ngoạn bằng một loạt tác phẩm mới như Thương nhớ người

dưng, Bâng khuâng như bướm Có thể trong khoảng thời gian mà ông lui vào

im lặng, chính là khoảng thời gian để ông thai ghén những đứa con tinh thần của mình Năm 1989, và liên tiếp những năm sau đó ông cho ra mắt bạn đọc

hàng loạt tác phẩm có giá trị như: Trộm trải vườn người (1994), Lỡ bước long

đong (1995) Dù sau nhiều năm vắng bóng trên văn đàn nhưng giọng văn,

phong cách nghệ thuật của Mường Mán vẫn thống nhất với những sáng tác ở giai đoạn trước đó So với những tác phẩm ở thời gian đầu, những tác phẩm ở thời kỳ này có sự chín muồi sâu sắc hơn, kín đáo hơn nhưng đâu đó vẫn ẩn dấu những trăn trở đối với thời cuộc đối với thân phận con người

Bất cứ nhà văn nào bước vào nghề văn chương cũng đều mong muốn

nhà văn chân chính họ luôn đặt ra cho mình những quan niệm sáng tạo nghệ thuật riêng, Mường Mán là một nhà văn như thế Mỗi khi cầm bút, Mường Mán đặt ra cho mình quan niệm về việc cầm bút và viết Theo ông: “Cuộc sống luôn đi vào trang viết qua tư duy của nhà văn có khi biến thành hư ảo Nhưng để làm ra văn chương nhà văn không thể sống ảo mà phải sống thực với chính mình và thế giới xung quanh Cuộc sống chung này chẳng phải luôn

dễ chịu Vì thế, tôi cầm bút và viết [8; 6] (Thay lời tựa tập Cạn chén tình)

Với Mường Mán nhà văn muốn có phong cách nghệ thuật riêng trước hết phải

là một nhà văn có nhân cách “thực”, muốn có tác phẩm để đời, thì nhà văn ấy phải chung thực với chính mình và với những sự vật hiện tượng xung quanh Trên mỗi trang văn của ông, ta luôn thấy thấm đẫm chất trữ tình, giàu chất lãng mạn, thấm đượm cái tình Khi được hỏi: “nếu được sống đến một trăm tuổi thì ông sẽ làm gì, viết gì?” thì Mường Mán đã cho bạn đọc biết thêm về quan niệm sáng tạo văn chương của ông: “Sống hơn một trăm tuổi ư? Chỉ e tới lúc đó văn chương bây giờ đã lui vào quá vãng, nhường bước cho các làn sóng văn chương khác, như văn chương kỹ thuật số, văn chương quảng cáo, văn chương sinh sản vô tính thế nhưng mong sao, dù dưới bất cứ dạng thức

nào văn chương vẫn luôn đứng về phía ánh sáng, thiện tâm” (Theo Nguyễn Khắc Phê trong “Đầy ắp nhân tình trong truyện ngắn Mường Mán”) Điều này

càng được làm rõ hơn qua các sáng tác của ông Hầu hết các truyện ngắn của

Mường Mán đều “đầy ắp nhân tình”, mỗi tác phẩm luôn hướng con người

đến ánh sáng của cái thiện, hướng đến cái tình

Với quan niệm sáng tạo ấy, Mường Mán tạo ra cho mình một con đường sáng tạo nghệ thuật riêng, mang phong cách riêng khác với các nhà văn cùng thời Đặt trong bối cảnh xã hội ở từng thời kỳ lịch sử khác nhau, thì

ta càng thấy rõ hơn nét riêng, độc đáo trong phong cách sáng tạo của Mường Mán Do hoàn cảnh đất nước đang bị chia cắt cả nước đang ra sức chống giặc

Mỹ xâm lược nên hầu hết các tác giả thời kỳ trước 1975, dù sáng tạo trong

các lĩnh vực nghệ thuật nói chung, trong sáng tạo văn chương nói riêng đều bị

“trói buộc” trong những đề tài, những cảm hứng nhất định Người ta thường tránh nói đến những đau thương, mất mát do chiến tranh gây ra Điều đó đẫn đến cảm hứng chung của thời kỳ này là cảm hứng sử thi, luôn đề cao ca ngợi

ca con người mới - con người xã hội chủ nghĩa Và như vậy, vô hình trung đã tạo ra đội ngũ nhà văn “đồng phục”, tạo ra một dàn đồng ca trong văn học thời kỳ trước 1975 Sau 1975, văn chương đã được “cởi trói”, nhất là sau cuộc gặp gỡ của cố thủ tướng Nguyễn Văn Linh với các nhà văn thì văn chương như được thổi một luồng gió mới tươi mát, làm thay đổi tất cả thi hứng và thi liệu trong sáng tác văn chương Nếu các nhà văn ở thời kỳ trước 1975, do hoàn cảnh lịch sử chi phối nên họ tránh nói về những vấn đề riêng tư, mà chủ yếu đưa ngòi bút của mình vào các vấn đề chung của cả xã hội Ngược lại, sau

1975 đặc biệt sau đại hội đổi mới 1986, các nhà văn tập trung khai thác mảng

đề tài đời tư thế sự - mảng đề tài bị lãng quên thời kỳ trước Họ đưa ngòi bút của mình vào những góc khuất, góc tối của cuộc đời Đây là điều mà văn học trước năm 1975 chưa làm được Họ là Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Huy Thiệp, Võ Thị Hảo, Tạ Duy Anh Không đứng ngoài, cũng không hòa nhập vào xu thế chung đó, vào những năm đầu thập niên 70 của thế kỷ XX Mường Mán cùng với Từ Kế Tường, Đoàn Thạch Biền, Đinh Tiến Luyện đã tạo ra một cao trào văn học lãng mạn dành cho tuổi mới lớn Những người chủ xướng chủ trương viết nhẹ nhàng, thiên về cảm xúc hơn là tả thực, không như các tiểu thuyết dạng hoa cà hoa tím, những tác phẩm của trường phái này không ủy mị hoá cảm xúc con người Có chăng, chúng chỉ làm cho người đọc

có cơ hội nhìn lại mình và có điều kiện làm giàu thêm những cảm tình có ở trong nhau Truyện và thơ của những tác giả này, chẳng mấy chốc đã tạo được một thế đứng vững vàng trong mọi giới độc giả Đặc biệt là tuổi ô mai - tuổi chớm biết rung động trước cái đẹp

Mường Mán là nhà văn được tôi rèn trong khói lửa chiến tranh và được trưởng thành, phát triển trong cuộc sống lớn thời bình Mặc dù vậy, tác phẩm của ông ở thời bất cứ thời điểm nào (trước và sau năm 1975) ta đều cảm thấy được những khát vọng nhân bản về cuộc đời và con người ngay cả trong chiến tranh loạn lạc cũng như thời bình

Cạn chén tình là tuyển tập gồm 48 truyện ngắn được viết vào khoảng

thời gian trước và sau 1975 Đây là những truyện ngắn ưng ý nhất được ông tập hợp và giới thiệu đến bạn đọc Theo tác giả Nguyễn Khắc Phê trong bài

viết “Đầy ắp nhân tình trong truyện ngắn Mường Mán”, thì tuyển tập Cạn

chén tình là tập hợp những truyện ngắn mà ông “đã mất một năm để tìm kiếm

những truyện ngắn đăng rải rác trên các báo và tạp chí Văn, Bách khoa, Vấn

đề, Nhà văn, Tuổi ngọc để cho vào tuyển tập Vẫn còn một số truyện ngắn ưng ý khác thất lạc đâu đó mà chưa tìm ra thế nhưng, với tôi, tuyển tập này đã

là một món quà quý giá mà tôi chắt chiu gửi đến bạn đọc” Đề tài trong tập truyện ngắn Cạn chén tình không có gì mới Đó là những truyện ngắn viết về

tình yêu quê hương, tình cảm gia đình, bạn bè, những rung động đầu đời, những day dứt khắc khoải của tuổi mới lớn Tuy nhiên, điều đáng nói là cách viết của tác giả đã gây ấn tượng mạnh đối với độc giả Nhà văn đã chọn cho mình một giọng văn trong sáng, giàu tình cảm để chuyển tải những nội dung rất tinh tế và vẽ lên bức tranh thiên nhiên thơ mộng Nhà văn đã khám phá những chuyển biến, những trạng thái tinh tế trong tình cảm tinh vi, khó nắm bắt của con người khiến những trang viết của ông trở nên có sức hấp dẫn mãnh liệt với độc giả Ông đã nhanh chóng trở thành một trong những nhà văn được ưa thích thời bấy giờ bởi giọng văn trong trẻo, nhẹ nhàng, thấm đẫm chất thơ ấy

Đề tài về tình yêu, tình bạn, tình cảm gia đình, tình yêu quê hương là đề

tài muôn thuở của văn học Trong Cạn chén tình, Mường Mán đã dành nhiều

trang viết về đề tài tình yêu, tình bạn, tuổi trẻ Những đề tài ấy được thể hiện

qua hàng loạt truyện ngắn như: Hình sương bóng khói, Cạn chén tình, Trăng

trên doanh trại, Thềm gió, Vĩnh biệt mày, bợm nhậu

Các truyện ngắn trong Cạn chén tình không có nội dung gì mới lạ Nó

thường chỉ xoay quanh những câu chuyện tình lãng mạn, những day dứt khắc khoải của tình yêu đầu đời, những hoài vọng về quê hương gia đình Nhưng những vấn đề nhà văn đề cập đã trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu được đối với bạn đọc lúc bấy giờ Văn Mường Mán nhẹ nhàng, bàng bạc chất thơ Tác giả đã khám phá những điều sâu kín, không dễ bộc bạch trong tâm hồn con người Nhà văn đã nắm bắt đúng tâm lý của tuổi mới lớn, tuổi học trò, vì thế người đọc tìm thấy trong từng câu chuyện có sự đồng điệu tâm hồn với nhân vật Cảm nhận về những tình cảm đang lớn trong cô bé Hiếu

trong truyện ngắn Hình sương bóng khói với những khắc khoải, với những

trạng thái cảm xúc khi mới yêu của cô người đọc dễ dàng tìm thấy chính mình, tìm thấy những trạng thái cảm xúc khi mới yêu của chính mình trong truyện ngắn

Là hình ảnh của những người con gái giàu lòng nhân ái, giàu tình cảm, chịu thương chịu khó và rất dũng cảm Đó là hình ảnh của người phụ nữ đảm đang tháo vát trong công việc nội trợ nhưng cũng rất sắc sảo thông minh, tinh

tế Hình ảnh của người mẹ trong Thư nhà Của o Dương trong Những mùa

trăng ca múa là một cô gái gan dạ, dũng cảm, nhanh trí và giàu lòng nhân ái

Mường Mán là một nhà văn giàu tình yêu đối với mảnh đất và con người xứ Huế Hình ảnh của đất và người xứ Huế hiện lên trong những trang viết của Mường Mán với mức độ khá dày và đa thanh, đa sắc Cảnh vật thiên nhiên Huế hiện lên trong mối quan hệ gắn bó sâu sắc với con người Đặc biệt

là với những kỷ niệm ngọt ngào, bình yên của tuổi thơ Vẻ đẹp của những thành quách cổ kính, huyền bí của Đại Nội Huế nguy nga, lộng lẫy Huế hiện

lên trong Cạn chén tình không chỉ với những vẻ đẹp thơ mộng mà còn gắn

liền với những kỷ niệm đẹp ngọt ngào của một thời thơ ấu bên người thân, thầy cô, bạn bè

Hình ảnh con người hiện lên trong Cạn chén tình luôn chìm đắm trong

tình người ấm áp và chan chứa tình yêu thương Đó là, hình ảnh người mẹ đảm đang, tháo vát đã quán xuyến mọi công việc trong gia đình khi người trụ cột trong gia đình vắng nhà hầu như suốt tháng, suốt năm nhưng lại rất giàu

tình yêu thương con cái trong truyện ngắn “Về giữa mùa hè” Hay tình cảm

của người anh trai giàu lòng yêu thương, để cô em gái được vui khi màn đêm

buông xuống anh thường xuất hiện dưới chân tường thành đem theo Những

que diêm hy vọng đến cho em gái Anh không ngờ được rằng người em gái

của mình lại đem lòng yêu chàng trai đêm đêm xuất hiện dưới chân thành đó Không biết phải làm thế nào trước sự thật trớ trêu của cuộc đời, Phúc đã tìm

đến chúa để xưng tội Đọc truyện ngắn Gió thắm ta thấy được tình cảm sâu

sắc của người cha dành cho con Và thấp thoáng sau tình cảm ấy là tình yêu đối với quê hương, bạn bè Hình ảnh về tuổi thơ êm đềm gắn với những kỷ

niệm của tuổi học trò, với thầy cô, bạn bè của Quảng trong Về giữa mùa hè

Không trực tiếp phản ánh hiện thực nóng bỏng của cuộc sống, nhưng

trong Cạn chén tình ta vẫn thấy xuất hiện những câu chuyện giàu tính thời sự

Bởi đó là những vấn đề về nhân sinh mà tác giả đặt ra trong tác phẩm của mình Cũng có nhiều truyện ngắn tác giả phản ánh về mảnh đất và con người Phương Nam - mảnh đất đã cưu mang tác giả trong những năm tháng khó khăn nhất của tác giả Mảnh đất phương Nam hiện lên trong tác phẩm gắn với những cảnh sinh hoạt thường ngày Cảnh yên bình của những chiều dạo mát bên bờ sông với những quán xá ven đường, trong thời bình sau nhiều năm bị

bom đạn giày xéo của đất trời phương Nam trong truyện ngắn Vài ngày:

Chiều sót muộn, vài đợt sóng qua sông, ráng hồng trên trời trông quyến rũ như những mớ sầu riêng, mận, ổi, hột vịt lộn bày bán dọc hai bên đường Bàn

ăn kê rải rác những tán dù xanh đỏ sặc sỡ và khách ăn dạo mát, hứng gió như rác rến trôi trên sông [8; 19]

Với hơn 40 năm cầm bút, nhà văn Mường Mán đã cho ra mắt bạn đọc nhiều tác phẩm có giá trị, và mỗi tác phẩm như là một món quà quý mà nhà văn muốn dành cho độc giả Trong bộn bề lo toan của cuộc sống hiện đại, tác phẩm của nhà văn Mường Mán còn giá trị thanh lọc tâm hồn cho con người, giúp con người tìm lại những giá trị mà có thể sự hối hả của cuộc sống khiến

ta lãng quên Hiện nay, ông đang là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam và Hội Điện ảnh Việt Nam, bằng sức sáng tạo mãnh liệt của mình ông đang không ngừng sáng tạo để tiếp tục cho ra mắt bạn đọc nhiều tác phẩm hơn nữa

Chương 2 HÌNH TƯỢNG CON NGƯỜI VÀ CẢNH VẬT THIÊN NHIÊN

TRONG CẠN CHÉN TÌNH

2.1 Hình tượng con người trong Cạn chén tình

Văn học tự cổ chí kim, từ văn học ở phương Đông đến văn học phương Tây con người luôn là đối tượng chính, đối tượng trung tâm mà các văn nghệ

sĩ hướng đến Đại văn hào người Đức W.Goethe đã từng nói “Con người là điều thú vị nhất đối với con người và con người cũng chỉ hứng thú với con người” Con người là nội dung quan trọng nhất của văn học [15; 114]

Trong Cạn chén tình, con người không chỉ là đối tượng trung tâm mà còn là đối tượng chính ôm trọn 48 truyện ngắn Trong Cạn chén tình hình

tượng con người đã trở thành đối tượng trung tâm, Mường Mán đã xây dựng khá thành công hình tượng ấy Và thông qua hình tượng ấy phần nào thể hiện nhận thức của nhà văn về con người, về cuộc đời Hình tượng con người trong

Cạn chén tình được tái tạo, được thể hiện từ nhiều phương diện riêng của

nghệ thuật ngôn từ Con người trong Cạn chén tình chủ yếu là những con

người nhỏ bé, không có địa vị cao trong xã hội, không có những tham vọng, những mưu lợi, toan tính Họ là những con người luôn chìm đắm trong hoài niệm, luôn tìm về với những kỷ niệm của thời đã qua; là những con người giàu tình thương yêu, sống đôn hậu, nghĩa tình…Đó cũng chính là điểm nổi

bật của hình tượng con người trong Cạn chén tình

2.1.1 Con người luôn chìm đắm trong hoài niệm

Trong Cạn chén tình ta thường bắt gặp những con người luôn tìm về

những kí ức xa xăm của thời dĩ vãng Dòng kí ức về thời thơ ấu với biết bao

kỷ niệm đẹp bên những người thân yêu trong gia đình, bạn bè, thầy cô của

Quảng trong truyện ngắn Về giữa mùa hè Trở về quê sau nhiều năm xa cách,

về với mảnh đất mà Quảng đã rời xa để lên tỉnh học, mảnh đất nơi có người

mẹ ngày đêm mong ngóng những đứa con trở về Về với mẹ, với cảnh vật yên bình của quê nhà, tránh xa tiếng bom rơi, đạn nổ của chiến trường thì bao nhiêu kỷ niệm, bao dòng ẩn ức chất chứa trong sâu thẳm nhân vật như có cơ

hội tràn về Cả một quãng đời tưởng chìm trong trí lãng quên, giây phút xô về

mời mọc mình ngắm lại [8;8]

Đó là kí ức về người thân yêu trong gia đình là anh Hòa, chị Nhẫn, là Thành, là Huy…Hay kí ức tuổi thơ gắn với những trò chơi nghịch phá của Quảng với người anh con bác và những đứa trẻ trong xóm Lý giải cho những

trò nghịch phá đó, Quảng lý giải Từ khai thiên lập địa, cấm kỵ, răn đe là việc

của người lớn, và nhu cầu nghịch phá luôn thuộc về trẻ con [8;10] Gặp lại

người mẹ thân yêu, được ở dưới tán cây yên bình, mát mẻ trong khu vườn thân thuộc những kí ức về thuở ấu thơ cứ theo dòng tâm trạng hiện tại dội về trong Quảng Những kí ức về sự bồng bột, ích kỷ của tuổi học trò gắn với Hiền - cô bạn học cùng lớp, cũng là hàng xóm của Quảng Hiền hơn Quảng 3 tuổi nhưng học chung lớp với Quảng Hiền được mẹ của Quảng nhờ coi chừng Quảng giúp bà khi Quảng ở trường Hiền đã làm việc này khá tốt, mọi việc sẽ vẫn diễn ra tốt đẹp nếu như không có màn “cẩu quyền” của Quảng với Hiền Lần đó, Quảng bị mọi người hiểu lầm, trong lúc tức giận Quảng đã giở

“cẩu quyền” vào cái núm cau mới nhú của Hiền một cái đau điếng Sau lần

đó, hiền luôn tránh mặt Quảng, sau đó Hiền lên tỉnh học Và giờ đây, Hiền đã trở thành một người mẹ, trở thành một cô giáo làng Đặc biệt, khi viết về tuổi thơ tác giả đã giành những trang thật xúc động để viết về sự tảo tần của người

mẹ, sự hy sinh của người cha trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

Không tô vẽ, khắc họa rõ nét đặc điểm ngoại hình, tính cách hay nguồn gốc xuất xứ của nhân vật mà thay vào đó, tác giả đi sâu khai thác dòng chảy

của những suy tư, cảm xúc nội tâm của nhân vật Mỗi truyện ngắn trong Cạn

chén tình như một lát cắt của “vương quốc tình đời”, tiếp xúc với mỗi truyện

trữ tình Những dòng kí ức đó có khi nó cuộn trào về cùng hiện tại đan xen với những với những suy nghĩ, những mâu thuẫn đang giằng xé tâm can nhân vật trong cuộc sống hiện tại Kí ức của Niệm về Toàn - người anh họ của nàng

về quãng thời gian quá khứ cứ dội về trong Niệm cùng với những băn khoăn, thắc mắc, trăn trở của cô trong thực tại Vì đi học ở xa nên Niệm phải xa Huế trong suốt chín tháng ròng Trong quãng thời gian này, Toàn hay viết thư cho Niệm mời mọc, khẩn thiết mong niệm về Trong những lá thư mà Niệm nhận

được từ Toàn nhiều bức thư anh có đề cập đến vấn đề lấy vợ của anh: Đùa

mãi với cây nạng khác gì kẻ tuyệt vọng ôm khúc củi mục mong nó nở hoa Anh khẩn thiết mong Niệm về, về để thấy việc anh sắp lấy Nguyệt là chuyện

có thật [8; 49] Chính chi tiết anh sắp lấy Nguyệt trong thư gửi cho Niệm là

khởi nguồn cho những thắc mắc, trăn trở trong Niệm Từ đó, nhũng hồi ức về tuổi thơ tươi đẹp của Niệm cứ thi nhau dội về trong Niệm Niệm nhớ về Toàn

với những kỷ niệm ngọt ngào của tuổi ấu thơ Thời Niệm lẽo đẽo theo anh,

tham dự hầu hết mọi trò chơi bạo mạnh của bọn trẻ trai đồng lứa Nhảy bổ vào những cuộc vui săn chim bằng ná súng cao su, chia phe đánh giặc giả, chen chân vào các rạp coi ciné…[8; 51] Từ những hồi ức, Niệm quay trở về

với thực tế với sự vắng bóng bất ngờ của Toàn Điều đó càng khiến Niệm mong được trở về với ngày xưa, trở về với ngày mà cô có Toàn

Tìm về quá khứ, tìm về với những hồi ức con người trong Cạn chén

tình như mong muốn tìm được nhưng giây phút tĩnh lặng, những khoảng lặng

trong tâm hồn mình Tuy nhiên, trong Cạn chén tình không phải bất cứ dòng

hồi ức, không phải hoài niệm nào cũng ngọt ngào Mà thỉnh thoảng trong các truyện ngắn ta còn bắt gặp những kí ức đượm buồn về mối tình dở dang, về những câu chuyện buồn Đó là mối tình dang dở giữa Luân và Hà trong

truyện ngắn Cạn chén tình Bất ngờ gián tiếp nhận lại chiếc kẹp tóc đồi mồi từ

người mình thương, bao kí ức trong quá khứ gắn với mối tình giữa anh và Hà trở về tươi nguyên trong Luân Cũng có khi, đó là một quãng đời buồn của

Đường - người tình cũ của Đông qua sự hồi tưởng của cha Đông: Trong óc

ông thoáng hiện ra hình ảnh thằng Đường Thằng Đường ốm tong, ốm teo giữ

bò cho ông Huyện xóm Đình Đôi mắt khờ khệch luôn luôn tránh né cái nhìn của người khác Dường như suốt đời hắn không dám ngước lên nhìn ai Thằng đường dám cả gan tằng tịu với con gái ông, cả gan dám cậy người đến hỏi cưới con Đông [8; 146]

Hình tượng con người luôn tìm về quá khứ, luôn sống trong những hoài niệm khiến ta nhớ đến hình tượng con người trong truyện ngắn của Hồ Dzếnh, Thanh Tịnh, đặc biệt trong truyện ngắn của Thạch Lam An và Liên

trong truyện ngắn Hai đứa trẻ khi ở phố huyện nghèo thường nhớ về quãng

thời gian sống ở Hà Nội được đi chơi, được uống những thức uống xanh đỏ…

Hình tượng con người luôn tìm về quá khứ, luôn hồi ức về những kỷ niệm đã qua là một nét nổi bật trong bút pháp truyện ngắn trữ tình, lãng mạn

của Mường Mán Thế giới con người trong Cạn chén tình luôn tìm về với những hoài niệm với những bóng hình Trong Gió Thắm tác giả đã gián tiếp thừa nhận rằng thế giới trong tác phẩm của ông chủ yếu tìm về quá khứ Na,

con có đồng ý với mẹ rằng, thế giới trong tranh ba là những màu sắc và những bóng hình hoài niệm? Ba đồng ý như thế, vì ba biết, dẫu tới trăm năm nữa ba cũng không thể giũ sạch mọi kỷ niệm đã đến và ở lại trong mình Có lúc ba ngồi trước tách trà, bên bạn, chẳng ai biết ba nhớ quay quắt, nhó những ngày mưa thơ ấu trong những cánh rừng cao su Bình Dương [8; 104-

105] Với Mường Mán những kỷ niệm, những kí ức xưa đã ăn sâu vào tâm

hồn ông, trái tim ông, nó như một phần không thể thiếu trong cuộc sống của ông Điều đó đã được ông thổi vào thế giới con người trong tác phẩm của

mình nói chung, trong Cạn chén tình nói riêng rất sống động và chân thật

2.1.2 Con người sống hồn hậu, nghĩa tình

Không bị ràng buộc bởi vòng danh lợi cuộc đời, không bị giằng xé

vào đó, con người trong Cạn chén tình luôn bị giằng xé, bị cuốn trong vòng xoáy của chữ tình Mỗi truyện ngắn trong Cạn chén tình như là một thước

phim thu nhỏ của “vương quốc tình đời” Mỗi truyện ngắn là một câu chuyện chan chứa tình yêu thương, chan chứa tình người Tình yêu thương đó có khi xuất phát từ tình yêu đôi lứa, tình cảm gia đình, tình cảm với quê hương xứ

sở, hay tình bạn Dù điểm xuất phát có như thế nào thì con người trong Cạn

chén tình hiện lên qua từng trang văn là những con người đôn hậu, nghĩa tình

Họ là Đỉnh trong Những chùm trái đỏ, là Thu trong Con bọ tầm thường, hay

là người mẹ trong Bi kịch, tình cảm của người ông đối với người cháu trong

Con gái phù xa, tình cảm của anh trai đối với em gái trong Những que diêm hi vọng, tình cảm sâu nặng của những người đồng chí, đồng đội trong Vĩnh biệt mày, bợm nhậu

Trở về bến sông xưa, trở về vườn ớt với Những chùm trái đỏ xưa kia

Trở về nơi mà anh và Thanh - người anh yêu đã có nhiều kỷ niệm gắn bó với nhau Nhưng nay Thanh đã đi lấy chồng để lại cho anh một khoảng trống không gì khỏa lấp được Với Đỉnh, giờ đây anh chỉ còn lại những hoài niệm, còn lại chai rượu ngày cưới mà Thanh gửi lại cho anh Dằn vặt, quằn quại bởi

vết thương tình đã hằn sâu trong anh, Đỉnh dùng răng cắn bật nút chai, ngửa

cổ tu từng ngụm lớn, lắng nghe chất men nồng lắng sâu vào da thịt, ngấm thăm thẳm vào tận ruột khối tình đầu [8; 96] Và tình cảm của Đỉnh dành cho

Thanh đã không chịu nằm im trong lồng ngưc anh, nó đã bật lên thành những câu hỏi dằn vặt, xoáy sâu trong tâm trí anh Đó là những câu hỏi trở đi trở lại trong anh, những câu hỏi mà có thể anh đã biết rõ câu trả lời, dan xen với điều

đó là những hoài niệm về Thanh: Sao người ngồi giặt dưới những bậc đá rêu

rong sáng nay không phải là Thanh mà là chị Thuận? Thanh đã từng ngồi giặt như thế suốt mười năm, mười lăm năm mà! Biết đâu giờ này Thanh cũng đang trên một bến sông khác giặt áo cho chồng, giặt phai luôn tình cố xứ Bao giờ em mới có dịp mang thân về vườn cũ, gặp anh trong dáng vóc cô bạn

xưa, kể chuyện mùa màng nắng mưa, chẳng phải chuyện chồng con đèo bồng lận đận Trễ muộn hết rồi Tháng nắng là vườn ớt đỏ Từ nay dẫu có nghìn tháng nắng Thanh cũng không về [8; 96]

Càng nhớ về Thanh thì nỗi nhớ, tình cảm của Đỉnh dành cho Thanh càng được bộc lộ rõ nét hơn Đã có khi tường như anh không còn giữ được

bình tĩnh, không còn giữ được chính mình: Tiếng người chợt vọng từ cuối

vườn xa Như con thú lạc bầy chợt nghe tiếng bạn, Đỉnh quay lưng chạy miết

về phía đó, cảm tưởng mình bay bổng trên mặt đất nắng

- Pằng, pằng, pằng, chị Thuận, em phải bắn tan tành hết thảy, em phải bắn, bắn [8; 97-98]

Những trăn trở, những câu hỏi giằng xé trong tâm can ấy đã không chịu mãi im lặng, cuối cũng nó đã phát lộ thành tiếng:

- Chị Thuận, sao Thanh không cho em bàn tay lại gửi em chai rượu? Sao chai rượu mà không phải cây súng [8; 98]

Xuyên suốt truyện ngắn này là những suy nghĩ của Đỉnh, nhưng đan

cài vào đó là bóng dáng chị Thuận Thuận hiện lên qua dòng suy nghĩ của Đỉnh, qua những mẩu đối thoại giữa Thuận và Đỉnh Thuận là cô gái xinh

đẹp nhưng yếu đuối như ngọn ngò thơm, chị đã cài chiếc vương miện rực rỡ

nhất lên đầu tuổi thơ cả bọn Vui nhất là những đêm trăng nghe chị Thuận hát, chị Thuận kể chuyện, giọng trong vắt dưới trời sao Ăn những chén chè

do chị nấu, chia nhau những chiếc bánh do chị làm là ăn cả nguồn vui vi diệu [8; 93] Thuận không chỉ là người giàu tình yêu thương mà còn là một

người tình chung thủy: Bây giờ, Thuận là kẻ độc nhất còn quyến luyến,

không chịu rời khung cảnh ấm áp ngày xưa Bầy trẻ lớn khôn, dạt dần ra tứ phia, Thuận vẫn còn ngồi nán lại giữa cuộc chia lìa, dửng dưng nhìn kẻ khác tuần tự lên đường Bến sông, khoảng vườn, ngôi nhà, những con đường lui tới mòn cả trăm đôi guốc, hình như chưa hề thấy Thuận đổi thay, có

chăng là ngày tháng cứ chồng cao lên nhan sắc người giái lỡ thì ấy [8;

1079 cây số để được gặp người mà hằng đêm cô mong nhớ Những tưởng Thục sẽ rất ngạc nhiên, mừng rỡ khi biết Thu đến Huế tìm Thục Nhưng bao nhiêu hồi hộp, thấp thỏm, lo lắng của Thu chỉ được nhận lại một “bức thư

tình” vẻn vẹn sáu câu cộc lốc, cụt lủn: Thu thân thương Mừng nghe tin Thu

về Anh đang bận vài việc thuộc loại trời ơi đất hỡi Có lẽ chiều thứ hai anh

sẽ tới gặp Thu Đừng buồn Đừng nhăn mặt Nhé! [8; 343]

Nhận được bức thư tình của Thục, Thu giận anh căm gan, muốn xé

phay anh ra như xé gà luộc [8; 343] Nhưng rồi tình yêu của Thu dành cho

Thục đã làm dịu đi sự căm giận trong lòng Thu, thay vào đó là sự mong

ngóng, đợi chờ Nhưng rồi, Ngày chủ nhật đã qua Chiều thứ hai nối đuôi

vèo qua luôn [8; 343] Nỗi nhớ mong, chờ đợi đã khiến Thu không thể ngồi

mãi ở nhà đợi Thục đến, chính cô đã tìm đến nhà Thục theo đúng địa chỉ mà

Thục đã cho nhưng: Căn phòng ở số 9/99 đường Huyền Trân Công Chúa

vẫn đóng, với mảnh giấy đáng ghét đính cứng trên cánh cửa gỗ: Thục vắng nhà [8; 343]

Tình yêu của thu dành cho Thục lớn lao bao nhiêu thì sự lạnh lùng của Thục đã làm Thu căm giận anh bấy nhiêu Nhưng cũng chính tình yêu làm cô vừa yêu vừa thù Thục, nó biến cô không còn là chính cô nữa Một mình giữa phố đông cô ngẩn ngơ, tưởng tượng và nhớ về người mình thương Có lúc:

Giữa dòng xuôi ngược chiều hôm, thỉnh thoảng Thu dừng lại hỏi một người đàn ông nào đó đi ngược đường, giọng gần như vô cảm:

- Thưa ông, phải ông tên Thục không? [8; 347]

Tình yêu đã làm Thu như trở thành một người khác, cô tin và yêu Thục nhưng đổi lại cô nhận sự thờ ơ và lạnh nhạt của Thục Dù có như vậy thì Thu vẫn yêu Thục, hình bóng của Thục luôn ám ảnh trong tâm trí Thu Bỏ lại đằng sau tất cả sự căm giận trong lòng Thu chỉ còn tình yêu của cô đối với Thục Đây cũng chính là điểm chung mà ta dễ dàng tìm thấy ở Đỉnh và Thuận trong

Những chùm trái đỏ

Trong Cạn chén tình ta luôn thấy ăm ắp những câu chuyện về tình

người đầy xúc động và để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng độc giả Không chỉ

là những câu chuyện về tình yêu đôi lứa, mà ở đó còn là tình cảm gia đình sâu

nặng Tình cảm của người cha dành cho con trong truyện ngắn Gió thắm thật sâu sắc, tình cảm sâu đậm của người anh dành cho em gái trong Những que

diêm hi vọng, tình cảm ông cháu trong Con gái phù sa, tình cảm bao la của

người mẹ dành cho người con trai trong Bi kịch

Tình cảm của người cha dành cho con trong Gió thắm thật sâu nặng

Tình cảm ấy được biểu lộ rõ nét qua sự lo lắng của người cha khi bé Na ốm Trong lúc Na ốm những kỷ niệm, những hình ảnh về Na cứ hiện về, trở đi trở

lại trong tâm trí người cha: Na, đứa con gái ra đời giữa thời khốn khó Ba mãi

còn nhớ như in cái đêm ba thắp đuốc đi trong giới nghiêm, vượt qua nhiều trạm gác để đưa mẹ đến nhà bảo sanh, ôm cây đuốc ngồi duwis mái hiên cố trấn át lòng hồi hộp bằng cách chú mục nhìn không chớp đỉnh tháp chuông ngôi nhà thờ bên kia đường, lắng tai đợi nghe những tiếng khóc đầu tiên của con [8; 105] Với người cha Na như là món quà quý mà cuộc đời đã ban cho

ông đem lại những niềm vui cho ông: Na, con sáo hót ca giữa đời ba, cho ba

còn được thấy mình có những nụ cười chân thật Con có những thắc mắc

bất ngờ Nhớ không ? Có lần nhìn pho tượng đàn bà bán thân đặt trên gía sách, con hỏi, sao cô này không có chân, ba ? Ba đang bận chùi cái bu-ri của chiếc xe già, đáp qua quýt, chân cô ta bị mẹ bẻ gãy quăng ngoài vườn rùi Con ngơ ngác nhìn ba rồi mỉm cười, tội quá ba nhỉ, không có chân làm sao cô

ta đi tiểu ? Con đâu biết người điêu khắc gửi gấm cái gì trên nửa thân người đàn bà kia [8; 106] Qua những kỷ niệm, những hoài niệm của người cha về

bé Na ta có thể dễ dàng cảm nhận được tình cảm của người cha dành cho con sâu sắc đến nhường nào Phải là người hết mực thương yêu con thì mới thao

thức, trằn trọc, dằn vặt trong đêm thâu Hình như đêm đã quá sâu Ánh đèn soi

bóng ba ngã dài trên mặt đất ẩm Lui tới giữa những tấm tranh khổ lớn, mùi sơn dầu thơm thoảng làm ba cảm thấy dễ chịu Thế nhưng những khuôn mặt

đỏ nhừ như những trái cà chua chín khổng lồ của đám bạn, khuôn mặt xốp đỏ hồng của con mãi còn nhảy múa đan lồng nhau diễu hành qua trí ba in hệt lũ hình giấy trong chiếc đèn kéo quân Một ngày bất an đã qua Những con đường rợp bóng cây ngoài phố phòng mạch, câu lạc bộ thể thao Không, đó chẳng phải là những chỗ của ba [8; 103]

Đó có khi là tình cảm của người anh trai dành cho em gái Ngâu - cô gái 17 tuổi luôn cô đơn trên căn phòng riêng của cô trên tầng gác, bởi tai nạn giao thông đã cướp đi chân trái và một bên mắt của cô Chán nản trước số phận, Ngâu đã tự tử hai lần nhưng không thành Không đành lòng chứng kiến cảnh Ngâu đang dần héo tàn trong sự tuyệt vọng, Phúc - anh trai Ngâu đã làm tất cả mọi việc để em gái được vui Anh đã nghĩ ra cách để an ủi em gái Hằng

đêm Phúc thường xuất hiện dưới chân thành đem theo Những que diêm hi

vọng đến với Ngâu Một thời gian sau, Ngâu là những bức thư không địa chỉ

với những lời lẽ chủ yếu để an ủi Ngâu Nhưng thật xót xa cho cảnh ngộ của Ngâu và Phúc trước sự trớ trêu của tạo hóa Phúc đâu ngờ được rằng “trò chơi” mà anh bày ra để an ủi Ngâu với mong muốn em gái sẽ bớt cô đơn, sẽ

có niềm tin vào cuộc sống lại làm cho em gái lún sâu hơn vào sự vô vọng khi

Ngâu ngày đêm không ngớt đòi xuống gặp chàng trai bên tường thành Ngâu

mê sảng suốt đêm khiến Phúc không biết phải làm như thế nào trước tình cảnh đó, anh đã phải tìm đến một vị linh mục để xưng tội Nhưng dường như Chúa cũng đành ngậm ngùi trước tình cảnh trớ trêu này

Phân nửa số truyện ngắn trong Cạn chén tình được viết vào thời điểm

khi chiến tranh đang diễn ra gay gắt ở khắp các mặt trận ở miền Nam Việt Nam Mặc dầu, không trực tiếp nói đến chiến tranh nhưng nỗi đau, sự mất

mát mà chiến tranh gây ra thì vẫn lồ lộ trên mỗi trang văn trong Cạn chén

tình Sâu xa hơn ta thấy thấp thoáng những tình cảm sâu nặng của con người

Đó là, tình cảm của người mẹ ngày đêm mong nhớ con Bà mẹ của Phan suốt ngày đêm, từ năm này qua năm khác mòn mỏi tựa của đợi con về Cô em gái mỗi lúc quá buồn lại bịa chuyện mẹ chết để gọi một người bạn của Phan về cho có bóng dáng đàn ông trong nhà Nhưng bà mẹ nhất quyết không cho ai bước vào cửa nếu không phải là Phan Và thảm kịch đã xảy ra khi người yêu của cô em gái đặt chân lên thềm bà mẹ đã túm đầu của một bức tượng đập lên

đầu chàng trai trong truyện ngắn Bi kịch

Nghĩa tình sâu nặng của những người lính không chỉ biểu lộ trong hoàn cảnh khốn khó của thời bom rơi, đạn lạc mà ngay cả khi chiến tranh đã chấm dứt, tiếng bom rơi đạn nổ đã không còn Đó là tình cảm của người lính trong

Vĩnh biệt mày, bợm nhậu Sống trong cuộc sống thời bình với sự no đủ nhưng

người lính của thời chiến xưa kia ấy khôn nguôi nhớ về người đồng đội đã gắn bó với mình trong những ngày tháng gian khó Được sống trong sự đủ đầy mà cuộc sống thời bình đem lại, nhưng nỗi nhớ người bạn đã cùng mình vượt qua bao gian khó trong chiến tranh cứ luôn theo anh Từ đó, những hình ảnh, những kỷ niệm về người bạn luôn ám ảnh anh, luôn theo riết anh Ngồi một mình trong quán uống bia, hình ảnh của người đồng chí, đồng đội năm

xưa lại theo nỗi nhớ của anh hiện về: Tao ngồi một mình; tao co rút như con

chó ốm Giá có mày, có mày? Có mày chắc tao chẳng ngậm câm như hến thế

này đâu, tao phải ngoác miệng thật to ra để cười Mày có lối nói chuyện khôi hài tuyệt vời hết sức Mày luôn có cái nhìn đảo ngược cái nhìn của tao Mày

có cái mũi thật thần tình, chỉ có mũi mày mới khám phá ra mùi đàn bà giống mùi rệp Mày có nhiều tài vặt nữa [8; 198] Từ những hoài niệm về bạn, anh

quay trở lại với thực tế, với nỗi nhớ về người bạn đã mãi nằm lại chiến

trường: Bây giờ tao ngồi đây mà nhớ mày Tao nhớ mày như mưa nhớ nước

như sông nhớ nguồn, như lá rụng nhớ cây, như la-re nhớ củ kiệu Tao nhớ mày như mày nhớ rượu, nhớ con mẹ góa ca vọng cổ ư ử ư ư dưới bụng ông già mày Tao nhớ mày, biết mày còn nhớ tao không?

Vĩnh biệt mày tên bợm nhậu thân yêu của tao

Vĩnh biệt mày [8; 201]

Nhan đề của tuyển tập 48 truyện ngắn nghe rất vô tình: Cạn chén tình,

nhưng trong toàn bộ tuyển tập lại thấy luôn ăm ắp tình người Con người

trong Cạn chén tình không bị giàng buộc trong những mưu lợi, toan tính của

cuộc sống thường nhật Họ sống với nhau không vì những điều được mất, hơn thiệt cưa cuộc sống, không vụ lợi mà họ đến với nhau bởi chữ tình, đến với nhau bằng cả tấm lòng nhân hậu, nghĩa tình Tình cảm ấy không chỉ xuất phát

từ tình yêu đôi lứa, tình cảm của những người thân quen gắn bó với nhau Mà

có khi đó là lòng trắc ẩn của con người trước những con người xa lạ nhưng có cảnh đời bất hạnh Đó là tình cảm của Quân đối với cô bé tên Tiên trong

truyện Cô bé tên tiên Tiên là một cô bé xinh xắn, đáng yêu, nhưng thật bất

hạnh cho cô bé Khi mới chập chững hiểu đời, thì trò đùa của số phận đã cướp

đi củ của cô bé bên chân trái Cuộc trò truyện ngắn với cô bé Tiên trong lúc chờ đợi Tuyển - bạn của Quân đã để lại trong Quân niềm xót thương cho số phận hạnh của cô bé Hình ảnh cô bé Tiên bước đi khập khễnh bên cây nạng

cứ ám ảnh mãi trong tâm trí ông để đến khi: Một năm trôi qua, bây giờ tôi vẫn

còn thấy nhớ như in tinh sương bữa ấy Tôi cầm chiếc sắc đẩy cửa căn nhà ấy nói vài lời từ giã bà cụ, nhờ cụ trao lại cái th tôi gửi Tuyển…[8; 122] Quân

làm như vậy bởi Quân không thể chịu đựng được hơn nữa khi phải tiếp tục