Bài giảng Kinh tế vĩ mô - Chương 8: Hệ thống tiền tệ

Bài giảng Kinh tế vĩ mô - Chương 8: Hệ thống tiền tệ có nội dung trình bày về tiền tệ, cơ cấu của hệ thống ngân hàng, hệ thống ngân hàng và cung tiền, chính sách tiền tệ,... Mời các bạn cùng tham khảo chi tiết nội dung bài giảng!

CHƯƠNG 8

HỆ THỐNG TIỀN TỆ

§ I TIỀN TỆ

§ II CƠ CẤU CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG

§ III HỆ THỐNG NGÂN HÀNG VÀ CUNG TIỀN

§ IV CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ

§ (Chương 16, Mankiw)

I.TIỀN TỆ (Money)

• 1 Tiền (Money)

• “Đừng bao giờ bỏ trứng vào cùng một rổ!”

• Tài sản gồm nhiều loại:

• Tiền mặt (currency)

• Tiền gửi không kỳ hạn viết séc ( demand Deposit)

• Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn và không kỳ hạn

• Ngoại tệ, vàng, đá quý

• Đất đai, nhà cửa

• Cổ phiếu…

I TIỀN TỆ

• 1 Khái niệm:

• Tiền là bất kỳ phương tiện nào được thừa

nhận chung để thanh toán cho việc mua hàng hóa & dịch vụ, hay để thanh toán nợ nần

• Tiền là một loại tài sản trong nền kinh tế mà

I TIỀN TỆ

• 2 Chức năng của tiền:

• Trung gian trao đổi

• Đơn vị tính toán

• Dự trữ giá trị

2 Chức năng của tiền

Trung gian trao đổi ( hay phương

tiện thanh toán )

- Là thứ mà người mua trả cho người bán

khi mua hàng hóa & dịch vụ

- Hành động chuyển tiền từ người mua sang người bán cho phép giao dịch diễn ra

Đơn vị tính toán:

Là thước đo người ta sử dụng để niêm yết giá và ghi nhận nợ

2 Chức năng của tiền

§ Dự giữ giá trị

sức mua từ hiện tại sang tương lai

trong nền kinh tế Ngoài tiền còn có các tài sản khác như cổ phiếu, trái phiếu…

§ Tính thanh khoản (Liquidity)

§ Tiền là trung gian trao đổi → là tài sản có tính thanh khoản cao nhất

§ Tính thanh khoản của các tài sản khác nhau rất khác

2.Chức năng của tiền

§ Tính thanh khoản (Liquidity)

§ Hầu hết trái phiếu và cổ phiếu có thể dễ dàng bán

mà tốn rất ít chi phí → có tính thanh khoản cao

§ Những tài sản ( nhà cửa, tranh ảnh nghệ thuật…) phải mất nhiều thời gian và công sức để bán → có tính thanh khoản thấp.

§ Tiền là tài sản có tính thanh khoản cao nhất,

nhưng nó không phải là một phương tiện dự trữ giá trị hoàn hảo

§ Vì lạm phát xảy ra giá trị của tiền giảm đi, chúng ta sẽ mua ít hàng hóa hơn.

3.Các loại tiền tệ

• Các loại tiền tệ

• Tiền hàng hoá ( Hóa tệ)

• Tiền ngân hàng ( Bút tệ/tiền ghi nợ)

3 Các loại tiền tệ

Tiền hàng hóa (Commodity money)

trung gian trong trao đổi mua bán

• Giá trị thực chất (Intrinsic value)

• Thứ có giá trị ngay cả nếu không được sử dụng

như tiền

• Bản vị vàng – sử dụng vàng làm tiền

• Hay tiền giấy có thể chuyển đổi thành vàng khi cần

3 Các loại tiền tệ

• Tiền pháp định (Fiat money)

• - Là một loại tiền do chính phủ quy định

• Tiền không có giá trị thực chất

3 Các loại tiền tệ

§ Tiền ngân hàng ( Bank Money):

§ Là loại tiền phi vật chất, chỉ lưu hành trong hệ thống ngân hàng

§ Nghiệp vụ thanh toán được thực hiện bằng các

bút toán ghi sổ của NH : ghi nợ tài khoản của

người này và ghi có tài khoản của người khác

§ Phương tiện thanh toán bút tệ là sec, giấy chuyển ngân, thẻ (ATM Card, Master Card, Visa Card…)

§ Là xu hướng phát triển tất yếu của nền kinh tế

phát triển.

Thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ

• Thẻ tín dụng ( Credit Cards)

- là phương tiện thanh toán trả chậm,

- nó không được coi là tiền

• Thẻ ghi nợ (Debit Cards)

- là phương tiện để rút tiền tự động từ tài khoản ở ngân hàng để trả cho hàng hóa đã mua

- Thẻ ghi nợ giống như một tấm séc,

- số dư trong thẻ ghi nợ được tính trong trữ lượng tiền.

Tiền trong nền kinh tế

§ Trữ lượng tiền/khối tiền (Money stock)

§ Là lượng tiền lưu thông trong nền kinh tế

§ Tiền mặt ( currency): C M

§ Gồm tiền giấy và tiền kim loại

§ Nằm trong tay công chúng

§ Tiền gởi không kỳ hạn (Demand deposits):DD

§ Số dư trong các tài khoản ngân hàng

§ Mà người gởi có thể sử dụng khi cần

§ Bằng cách viết séc hoặc quẹt thẻ ghi nợ tại cửa hàng.

Tiền trong nền kinh tế

thể chuyển tiền từ tài khoản tiết kiệm sang tài khoản thanh toán

được tính vào khối tiền

4 Đo lường khối tiền

• Đo lường khối tiền

• Tiền giao dịch: M1

• Tiền mặt nằm trong tay công chúng

• Tiền gửi không kỳ hạn, séc du lịch

• Tiền gửi có thể viếc séc khác

• Tiền rộng : M2

• Mọi thứ thuộc M1

• Tiền gửi tiết kiệm

• Tiền gửi có kỳ hạn số lượng nhỏ

• Các quỹ tương hỗ thị trường tiền tệ

• Một số loại tiền khác

Hình 1 Hai số đo trữ lượng tiền trong nền kinh tế Hoa Kỳ

Năm 2009

Hai chỉ tiêu đo lường khối lượng tiền được sử dụng rộng rãi

là M1 và M2

Hoa Kỳ: Tất cả tiền mặt đang ở đâu?

§ 2009: 862 tỷ USD mặt hiện lưu hành

• Trung bình mỗi người lớn nắm giữ khoảng

3.653 $

• Hầu hết tiền mặt được nắm giữ ở nước ngoài

• Hầu hết tiền mặt đang nắm giữ bởi những tên mua bán ma túy, buôn lậu trốn thuế và tội

phạm khác

§ Tiền mặt – không phải là cách tốt để giữ của cải

• Có thể bị mất hoặc đánh cắp

II CƠ CẤU CỦA HỆ THỐNG

NGÂN HÀNG

§ 1.Cơ cấu hoạt động của hệ thống

ngân hàng

§ Ngân hàng trung ương

§ Các ngân hàng trung gian: ngân hàng

thương mại, ngân hàng đầu tư, các tổ

chức tín dụng…

II CƠ CẤU CỦA HỆ THỐNG

NGÂN HÀNG

§ Ngân hàng trung ương (Central bank)

§ Ngân hàng trung ương Hoa Kỳ: Cục dự trữ liên

bang - Federal Reserve (Fed)

• Ngân hàng trung ương Việt Nam: Ngân hàng Nhà

Ngân hàng trung ương (Central

bank)

• NHTW có các chức năng cơ bản sau:

• Cấp giấy phép hoạt động cho các NHTM

• Thường xuyên kiểm tra hoạt động của NHTM

• → bảo vệ lợi ích của người gửi tiền

Ngân hàng trung ương (Central

bank)

• Là Ngân hàng của các NHTM:

• Cho các NHTM vay khi cần thiết

• Nhằm tránh sự sụp đỗ không đáng có trong hệ thống ngân hàng

- Giữ tiền dự trữ bắt buộc của các NH trung gian

• Là cơ quan độc quyền in và phát hành tiền trong nền kinh tế

Ngân hàng trung ương (Central bank)

• Quản lý thị trường ngoại hối & dự trữ ngoại tệ quốc gia

Ngân hàng trung gian

§ Ngân hàng trung gian:

• Là một tổ chức trung gian tài chính

• Lợi nhuận của ngân hàng trung gian là phần

chêch lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất tiền gửi

“tạo tiền qua ngân hàng”

Ngân hàng trung gian

- Đây là loại NH ra đời đầu tiên

- Nhận tiền gởi tiết kiệm ngắn hạn và tiền ký gởi

sử dụng séc

- Ngân hàng TM chỉ cho vay ngắn hạn

- Lượng tiền cung ứng cho nền kinh tế chủ yếu được tạo ra qua loại ngân hàng này

Ngân hàng trung gian

• Là ngân hàng không nhận tiền gởi của công chúng

• Vốn của ngân hàng là do các cổ đông đóng góp và

do phát hành trái phiếu.

• Chỉ cho vay trung hạn và dài hạn

• Có thể tham gia vào các dự án sản xuất kinh doanh.

Hệ thống dự trữ liên bang Hoa Kỳ

§ Cục dự trữ liên bang - Federal

Reserve (Fed)

Là ngân hàng trung ương Hoa Kỳ

Cục dự trữ liên bang- Federal Reserve

Tổ chức Fed

§ Hội đồng Thống đốc ( Board of governors )

- Do tổng thống bổ nhiệm và Thượng viện phê chuẩn

§ Chủ tịch hội đồng

các ủy ban quốc hội

Tổ chức Fed

§ Hệ thống Cục dự trữ liên bang (The

Federal Reserve System)

Trụ sở Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ tại

Bản đồ các khu vực quản lý của các ngân hàng Fed

khu vực

- Các ngân hàng dự trữ liên bang khu vực

- Giám sát tình hình tài chính của mỗi ngân hàng

- Tạo thuận lợi cho các giao dịch ngân hàng – séc thanh toán bù trừ.

- Hoạt động như ngân hàng của ngân hàng

- Fed - người cho vay cứu cánh cuối cùng

§ Cung tiền ( Money supply)

§ Lượng tiền trong nền kinh tế

• Chính sách tiền tệ (Monetary policy)

• Định ra mức cung tiền

Ủy ban thị trường mở liên bang

–FOMC ( Federal Open Market Committee)

• 7 thành viên của Hội đồng Thống đốc

• 5 trong 12 chủ tịch ngân hàng khu vực

• Tất cả 12 chủ tịch tham dự mỗi kỳ họp FOMC, nhưng chỉ có 5 tham gia bỏ phiếu

• Họp mặt cứ mỗi 6 tuần tại Washington, D.C.

• Thảo luận về điều kiện của nền kinh tế

• Xem xét những thay đổi của chính sách tiền tệ

Ủy ban thị trường mở liên bang –FOMC ( Federal Open Market

Committee)

§ Công cụ cơ bản của Fed : nghiệp vụ thị

• FOMC – tăng cung tiền

• Fed: mua trái phiếu

• FOMC - giảm cung tiền

• Fed: bán trái phiếu

Hệ thống NHTM VN: Trước tái cơ cấu: có 42 ngân hàng,

Tài sản= 5 triệu tỷ đồng, nợ xấu> 10%

Việt Nam 2015: Sau 4 năm tái cấu trúc, sau sáp nhập: 34

ngân hàng

Việt Nam 2015: Top 10 NHCP sau khi tái cơ cấu ĐVT: Tỷ đồng

Việt Nam 2015: Top 10 NHCP sau khi tái cơ cấu ĐVT: Tỷ đồng

III HỆ THỐNG NGÂN HÀNG VÀ

CUNG TIỀN

• Dự trữ (Reserves)

• Tiền gửi mà các ngân hàng nhận được,

nhưng không cho vay ra ngoài

§ Trường hợp ngân hàng dự trữ 100%.

§ Gỉa sử ban đầu không có ngân hàng.

§ Tiền mặt là hình thức duy nhất của tiền

§ Giả sử tổng lượng tiền mặt lưu thông là 100$

§ Cung tiền = Tổng lượng tiền mặt = 100$

§ Sau đó có một ngân hàng quốc gia thứ I ra đời

§ Nhận tiền gởi mà không cho vay

§ Trường hợp này là dự trữ 100%

Trường hợp ngân hàng dự trữ 100%

• VD: Cá nhân A gửi vào NH I 100$

• Nếu NH dự trữ 100%

• thì NH không tạo tiền

• Các ngân hàng không ảnh hưởng đến cung tiền

• Trong bảng cân đối tài sản của NH I:

Tài sản nợ (Liabilities)

NH ITài sản có ( Assets)

Deposits: 100$

• không tạo tiền

• không tác động đến lượng cung tiền

1.Quá trình tạo tiền của ngân hàng

• Tỷ lệ dự trữ thừa (Excess reserve ratio)- re

• Là tỷ lệ dự trữ tùy ý của mỗi NHTM, để chi trả cho

1.Quá trình tạo tiền của ngân hàng dự trữ một phần

• Tỷ lệ dự trữ chung = tỷ lệ dự trữ bắt buộc + tỷ lệ dự trữ thừa:

R = rr +re

• Ví dụ: NH Quốc gia thứ nhất

• Tỷ lệ dự trữ chung 10%: R = 10%

• Phần còn lại cho vay hết = (1-R)= 90%

• Giả định các giao dịch đều qua ngân hàng

§ Như vậy NH 1 cho vay:

§ đã tạo ra lượng cung tiền tăng thêm 90$

nhưng không tạo ra của cải

1.Quá trình tạo tiền của ngân hàng dự trữ một phần

thêm Cho vay tăng thêm Dự trữ tăng thêm

1 Quá trình tạo tiền của ngân hàng dự trữ

một phần

• Tiền gửi ban đầu H = 100 $

• Bank I cho vay= (1-R).H= 0,9×100=90$

• Bank II cho vay =(1-R)2.H=0,92×100=81$

• Bank III cho vay = =(1-R)3.H=0,93×100=72,9$

• …

• Tổng cung tiền Ms = 1.000$

Trong toán học ng ười ta chứng minh:

∑= x +a.x + a2.x +… + an.x

)

; 1 0

(

* 1

x a

1.Quá trình tạo tiền của ngân hàng dự trữ một phần

• Ms =100 + 90 + 81 +… = 1.000$

•

H R

Ms

H R

( 1

1

2 Số nhân tiền tệ ( money multiplier): kM

• Là hệ số phản ánh sự thay đổi trong lượng cung tiền (Ms)

• khi lượng tiền mạnh (H) thay đổi 1 đơn vị:

H

Ms k

H k

Ms

H k

Ms

M

M M

2 Số nhân tiền tệ (money multiplier )

• H:lượng tiền mạnh (high powered

Money) / tiền cơ sở (monetary Base):

• Là lượng tiền mặt mà NHTW đã phát hành, gồm :

• Lượng tiền mặt ngoài ngân hàng CM

• Lượng tiền mặt dự trữ trong hệ thống ngân hàng RM

C D

R D

1 1

) (

) 1 (

re rr

c

c r

c

c k

D r c

D

c H

Ms k

M

M

M M

Bài 5.2*

Giả sử tiền mặt trong dân cư là 40 tỷ, dự trữ của các

ngân hàng thương mại là 20 tỷ, tỷ lệ dự trữ bắt buộc là 10% Hệ thống ngân hàng không có dự trữ quá mức và toàn bộ tiền gởi là không kỳ hạn

a) Xác định tổng số tiền mạnh H (tiền cơ sở) số nhân

b) Nếu tỷ lệ dự trữ bắt buộc tăng lên là 20% sẻ ảnh

hưởng đến lượng tiền manh, số nhân tiền tệ và lượng

cung tiền như thế nào?

c) Nếu lượng tiền mặt trong dân cư giảm xuống còn 20 tỷ,

tỷ lệ dự trữ bắt buộc vẫn 10% thì lượng tiền manh, số

2 Số nhân tiền tệ (money multiplier )

3.Vốn tự có của ngân hàng & đòn bẩy

§ Nguồn vốn của một NHTM:

§ Tiền gửi các loại của công chúng

§ Vốn vay qua phát hành trái phiếu

hàng - Bank capital ): nguồn lực mà các

chủ sở hữu của một NH cùng góp vốn

vào định chế này

3.Vốn tự có của ngân hàng & đòn bẩy

3.Vốn tự có của ngân hàng & đòn bẩy

• Sử dụng tiền vay để bổ sung dòng tiền hiện hữu nhằm mục đích đầu tư

• Tỷ số tổng tài sản trên vốn tự có của ngân hàng

• Các cơ quan điều tiết chính phủ yêu cầu một ngân hàng phải nắm giữ một lượng vốn

3 Vốn tự có của ngân hàng & đòn bẩy

§ VD: Xem bảng cân đối tài sản của một ngân hàng:

§ Tổng tài sản = 1.000$

§ Vốn tự có của NH = 50$

§ Tỷ số đòn bẩy = 1.000$/50$ =20

Khủng hoảng tài chính 2008-2009

• Nếu tài sản của ngân hàng – tăng giá trị 5%

• Do một số chứng khoán ngân hàng đang nắm giữ tăng giá

• 1.000$ tài sản giờ đây sẽ có giá trị 1.050$

• Vốn chủ sở hữu tăng từ 50 $ lên 100 $

• Vì vậy, với tỷ số đòn bẩy là 20

• Giá trị tài sản tăng 5%

• Vốn chủ sở hữu ngân hàng tăng 100%

Khủng hoảng tài chính 2008-2009

• Nếu tài sản của ngân hàng – giảm giá 5%

• Vì một số người vay tiền ngân hàng không

thể trả nợ

• 1.000 $ tài sản giờ chỉ còn 950 $

• Giá trị vốn của chủ sở hữu giảm còn zero

• Vì vậy, với một tỷ số đòn bẩy là 20

• Giá trị tài sản giảm 5%

• Vốn chủ sở hữu ngân hàng giảm 100% ( mất vốn hoàn toàn!)

- Các khoản cho vay cầm cố (Mortgage loans)

- Chứng khoán được bảo đảm bằng các khoản cho vay cầm cố (Securities backed by mortgage loans)

- Giảm cho vay ( thắt chặt tín dụng - credit crunch)

• Đóng góp vào sự xuống dốc thảm hại của

Khủng hoảng tài chính 2008-2009

- Bơm nhiều tỷ đô la ngân sách chính phủ vào

hệ thống ngân hàng

• nhằm tăng vốn tự có cho ngân hàng

Kỳ trở thành một trong những chủ sở hữu một

phần của các ngân hàng

- Mục tiêu : tái tạo vốn cho hệ thống ngân hàng

• Hoạt động cho vay của ngân hàng có thể quay lại mức bình thường

• và đạt được vào cuối 2009

§ Nghiệp vụ thị trường mở (OMO)

• Thay đổi tỷ lệ dự trữ bắt buộc (rr)

a Nghiệp vụ thị trường mở -OMO

( open market operations)

• NHTW mua và bán trái phiếu chính phủ

• Để tăng cung tiền

• Để giảm cung tiền

• OMO được sử dụng thường xuyên

a Nghiệp vụ thị trường mở -OMO

( open market operations)

§ Khi NHTW bán trái phiếu chính phủ cho công chúng

hàng để mua trái phiếu

a.Nghiệp vụ thị trường mở (Mua bán trái

phiếu của chính phủ- OMO)

Khi NHTW mua CK vào

b.Thay đổi tỷ lệ dự trữ bắt buộc (rr)

§ NHTW ít khi thay đổi rr, vì

§ Thay đổi thường xuyên rr

c Lãi suất chiết khấu , rD(discount

rate)

Lãi suất chiết khấu (discount rate)

• Là lãi suất mà NHTM phải trả cho NHTW khi vay tiền của NHTW

• NHTW có thể thay đổi lãi suất chiết khấu

• → Thay đổi cung tiền

• NHTW tăng lãi suất chiết khấu

• → Giảm cung tiền

• NHTW giảm lãi suất chiết khấu

• →Tăng cung tiền

c Lãi suất chiết khấu , rD(discount rate)

§ Các NHTM có thể vay từ cửa sổ chiết khấu của NHTW :

của các cơ quan điều tiết ngân hàng

- Cho vay mới…

c.Lãi suất chiết khấu, rD (discount

3.Nguyên tắc thực hiện CS tiền tệ

Khi nền KT suy thoái :

• Tăng lãi suất chiết khấu

Khi nền KT có lạm phát cao:

Nền KT suy thoái (Y<Yp)

NHTW áp dung CSTT thu hẹp (bán CK, tăng ls chiết khấu, tăng tỷ lệ dự trữ bb)

Cung tiền tăng, r giảm

3.Nguyên tắc thực hiện CS tiền tệ

Mục tiêu

Y

E 1 P

Y

Tổng cung ngắn hạn SAS

Yp

E 2

Tổng cung dài hạn LAS

Y

Tổng cung ngắn hạn SAS

Yp

E 2

Tổng cung dài hạn LAS

P 1

AD2

P 2

§ Gần đây Fed đã hình thành cơ chế mới cho các

ngân hàng vay tiền

(Term Auction Facility)

CÁC CÔNG CỤ KIỂM SOÁT TIỀN TỆ CỦA NHTW

• Fed trả lãi cho dự trữ bắt buộc

• Số nhân tiền giảm

• Cung tiền giảm

4 Những khó khăn khi kiểm soát cung tiền

§ NHTW không thể kiểm soát cung tiền chính xác, do:

§ Không biết chắc số tiền mà hệ thống ngân hàng tạo ra.

§ Nếu ngân hàng dự trữ nhiều hơn

§ và cho vay ít hơn

§ Lượng tiền tạo ra qua hệ thống ngân hàng sẽ ít hơn,

§ Cung tiền sẽ giảm

Đổ xô đến ngân hàng rút tiền & cung tiền

Đổ xô đến ngân hàng rút tiền & cung tiền

• Khi có hiện tượng đổ xô đến ngân hàng rút

tiền xảy ra

• Ngân hàng này - bị buộc đóng cửa

• Cho đến khi NH thu lại được tiền đã cho vay

• Hay cho đến khi người cho vay cứu cánh cuối cùng

(NHTW) cung cấp tiền mặt đủ để trả cho người gửi tiền

• →Việc kiểm soát cung tiền càng phức tạp

Đổ xô đến ngân hàng rút tiền & cung tiền

• VD: Đại Khủng hoảng vào đầu 1930s ở Mỹ

• Làn sóng rút tiền ồ ạt & đóng cửa các ngân hàng

• Hộ gia đình và ngân hàng - cẩn trọng hơn

• Các hộ gia đình:

• Rút tiền gửi ngân hàng

• Giữ tiền mặt

• Các ngân hàng – đáp lại việc giảm dự trữ:

• Giảm các khoản cho vay,

• Tăng tỷ lệ dự trữ

• Số nhân tiền giảm