Lựa chọn một số bài tập nhằm phát triển sức mạnh trong môn học cầu lông cho học sinh trường thpt dân tộc nội trú thanh hóa

Đánh giá tác dụng của các bài tập đã được lựa chọn nhằm phát triển sức nhanh trong môn học cầu lông cho học sinh Trường THPT Dân Tộc Nội Trú - Thanh Hoá.. Nội dung nghiên cứu: Để giải q

Nguyễn Văn Toàn

đề tài: Lựa chọn một số bài tập nhằm phát triển sức nhanh trong môn học cầu lông cho học sinh tr-ờng

thpt dân tộc nội trú – thanh hóa

Khoá luận tốt nghiệp

Ngành: S- phạm giáo dục thể chất

Nghệ An - 2012

Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô giáo Th.S Đậu

Bình Hương người đã hướng dẫn chỉ đạo nhiệt tình giúp đỡ tôi hoàn thành

đề tài khoá luận tốt nghiệp này

Xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa GDTC - Trường Đại học Vinh, cùng các thầy cô giáo và các em học sinh trường THPT Dân Tộc Nội Trú – Thanh Hoá đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài này

Xin chân thành cảm ơn các bạn bè đồng nghiệp đã động viên, khích lệ

và giúp đỡ nhiệt tình cho tôi trong quá trình thu thập và xử lý số liệu

Dù đã cố gắng rất nhiều, song do điều kiện về thời gian cũng như trình

độ còn hạn chế Nên đề tài sẽ không tránh khỏi những sai sót nhất định Vậy rất mong được sự đóng ý kiến của các thầy cô cùng tất cả các bạn

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 5 năm 2012

Người thực hiện

Nguyễn Văn Toàn

TDTT Thể dục thể thao THPT: Trung học phổ thông XHCN: Xã hội chủ nghĩa

GDTC: Giáo dục thể chất Test: Bài tập kiểm tra

GD&ĐT: Giáo dục và đào tạo Nxb: Nhà xuất bản

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1 Khái niệm và quan điểm về sức nhanh 4

1.2 Sử dụng sức nhanh trong đánh cầu lông 6

1.3 Đặc điểm tâm ,sinh lý của học sinh trung học phổ thông 10

1.3.1 Đặc điểm tâm lý 10

1.3.2 Đặc điểm sinh lý 12

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 15

2.1 Đối tượng nghiên cứu 15

2.2 Phương pháp nghiên cứu 15

2.3 Địa điểm nghiên cứu 17

2.4 Thời gian, nội dung, dự kiến kết quả 17

2.5 Kế hoạch tập luyện 18

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 19

3.1 Giải quyết nhiệm vụ 1 19

3.1.1 Cơ sở lý luận của việc lựa chọn các bài tập để phát triển sức nhanh trong môn học cầu lông 19

3.1.2 Thực trạng về công tác giảng dạy và học tập môn học cầu lông của học sinh Trường THPT Dân Tộc Nội Trú – Thanh Hoá 22

3.2 Giải quyết nhiệm vụ 2 29

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 35

1 KẾT LUẬN 35

2 KIẾN NGHỊ 35

PHỤ LỤC 38

Bảng 3.1 : Thực trạng cơ sở vật chất phục vụ cho GDTC ở Trường THPT

Dân Tộc Nội Trú – Thanh Hoá 24

Bảng 3.2 Kết quả phỏng vấn lựa chọn một số bài tập nhằm phát triển sức nhanh trong môn học cầu lông cho học sinh Trường THPT Dân Tộc Nội Trú – Thanh Hoá (n=15) 26

Bảng 3.3: Kết qủa phỏng vấn lựa chọn các test đánh giá (n=15) 28

Bảng 3.4 Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm của 2 nhóm 30

Bảng 3.5: Lịch tập luyện trong 8 tuần thực nghiệm 30

Bảng 3.6: Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm của 2 nhóm 31

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Biểu đồ 3.1 So sánh kết quả thực hiện bài thử bật nhảy đánh cầu trên lưới liên tục trước và sau thực nghiệm của nhóm ĐC và nhóm TN 32Biểu đồ 3.2 So sánh kết quả thực hiện bài thử chạy 30m xuất phát cao trước

và sau thực nghiệm của nhóm ĐC và nhóm TN 32Biểu đồ 3.3 So sánh kết quả thực hiện bài thử di chuyển tiến lùi 14 lần/s 33trước và sau thực nghiệm của nhóm ĐC và nhóm TN 33Biểu đồ 3.4 So sánh kết quả kiểm tra môn cầu lông của hai nhóm 34thực nghiệm và đối chứng sau 8 tuần thực nghiệm 34

ĐẶT VẤN ĐỀ

Thể dục thể thao (TDTT) ra đời và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người, ngay từ thời xa xưa TDTT đã được coi là bộ phận của nền văn hoá xã hội góp phần hoàn thiện con người Cho nên ngay từ những ngày đầu khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, Bác Hồ đã ra lời kêu gọi: "Tập luyện thể dục bồi bổ sức khoẻ là bổn phận của mỗi người dân yêu nước"

Luyện tập TDTT đem lại cho chúng ta sức khoẻ về thể chất và sự sảng khoái về tinh thần cũng như giúp chúng ta hoàn thiện về hình thái, chức năng, tăng khả năng thích nghi với môi trường sống Tập luyện tạo nên những diễn biến sinh lý - sinh hoá của cơ thể diễn ra hợp lý hơn, hiệu quả hơn cả khi vận động và nghỉ ngơi Với mục đích đào tạo cho thế hệ trẻ trở thành những người phát triển toàn diện có khả năng lao động trí óc, lao động cơ bắp một cách sáng tạo, có mưu trí dũng cảm Chuẩn bị cho các em phát triển toàn diện về: Đức – Trí – Thể - Mỹ, mà còn là sự chuẩn bị cho các em bước vào cuộc sống lao động, xây dựng và bảo vệ tổ quốc XHCN

Ngày nay trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế với lực lượng chiếm 1/4 dân số cả nước học sinh, sinh viên đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong sự nghiệp CNH - HĐH đất nước, nên việc giáo dục thể chất cho thế hệ trẻ nói riêng và cho nhân dân nói chung là nhiệm vụ cấp thiết mang tính chiến lược của Đảng và Nhà nước

Cùng với sự phát triển của các môn thể thao khác, môn cầu lông đã và đang được phát triển mạnh mẽ ở nước ta, là môn thể thao được nhiều người yêu thích, tham gia tập luyện, phù hợp với mọi lứa tuổi, giới tính, mọi tầng lớp nhân dân Nó chiếm một vị trí quan trọng trong hoạt động văn hoá TDTT của quần chúng nhân dân lao động

Cầu lông là môn thể thao mà hoạt động thi đấu của nó diễn ra trong điều kiện luôn luôn thay đổi (các điều kiện do đối phương tạo ra, do bản thân người thực hiện đánh cầu và di chuyển khi sử dụng các kỹ chiến thuật) Chính

vì vậy mà kỹ thuật, chiến thuật và cả phương pháp tập luyện nó đòi hỏi ngày càng cao về khả năng của người tập ở mức độ cao

Nhân tố trong đánh cầu lông gồm: Lực, tốc độ, điểm rơi, điểm tiếp xúc trong đó tốc độ hay sức nhanh là tố chất rất quan trọng, góp phần nâng cao thành tích trong tập luyện và thi đấu Một vấn đề hết sức cấp bách trong công tác giảng dạy và tập luyện môn cầu lông là phát triển toàn diện các tố chất thể lực chuyên môn, trong đó sức nhanh cần được quan tâm trước tiên, vì nó là cơ

sở chính để tiếp thu mọi kỹ thuật, chiến thuật trong tập luyện và thi đấu

Sức nhanh trong cầu lông là khả năng phối hợp vận động nhảy đập cầu,

là khả năng phối hợp vận động di chuyển với phán đoán thực hiện kỹ thuật động tác: Đập cầu, bắt cầu, vồ cầu là khả năng xử lý các tình huống bất ngờ trong thời gian ngắn nhất để đạt kết quả

Ngày nay nhiều nước trên thế giới người ta áp dụng các thành tựu khoa học và các phương pháp tập luyện hiện đại vào trong giảng dạy để không ngừng nâng cao và hoàn thiện các tố chất vận động cho học sinh, sinh viên Tuy nhiên thực trạng các trường phổ thông ở nước ta hiện nay việc áp dụng các phương pháp tập luyện tiên tiến vào trong giảng dạy đang còn hạn chế Phần lớn đang còn vận dụng những phương pháp giảng dạy, tập luyện theo phương pháp truyền thống, mật độ thời gian giữa các buổi tập quá ít chưa hợp lý, sự tác động lượng đối kháng lên cơ thể người tập không đáng kể Nên việc giáo dục, phát triển các tố chất vận động cho học sinh đang gặp không ít khó khăn

Để đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo, một yêu cầu tất yếu đặt ra cho học sinh là phải ra sức tập luyện, đặc biệt phải biết sử dụng các bài

tập nhằm phát triển tố chất sức nhanh, có như vậy mới tiếp thu được kỹ thuật của bài tập từ đó nâng cao hiệu quả môn học cầu lông Vấn đề đặt ra là phát triển sức nhanh môn học cầu lông cho học sinh như thế nào? Theo phương pháp nào để đạt hiệu quả cao nhất?

Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài:

"Lựa chọn một số bài tập nhằm phát triển sức nhanh trong môn học cầu lông cho học sinh Trường THPT Dân Tộc Nội Trú - Thanh Hoá"

Mục tiêu của đề tài:

1 Lựa chọn một số bài tập nhằm phát triển sức nhanh trong môn học cầu lông cho học sinh Trường THPT Dân Tộc Nội Trú - Thanh Hoá

2 Đánh giá tác dụng của các bài tập đã được lựa chọn nhằm phát triển sức nhanh trong môn học cầu lông cho học sinh Trường THPT Dân Tộc Nội Trú - Thanh Hoá

Nội dung nghiên cứu:

Để giải quyết mục tiêu nghiên cứu đã đề ra, chúng tôi tiến hành giải quyết hai nhiệm vụ:

- Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc lựa chọn một số bài tập nhằm phát triển sức nhanh trong môn học cầu lông cho học sinh Trường THPT Dân Tộc Nội Trú - Thanh Hoá

- Nhiệm vụ 2: Áp dụng và xác định hiệu quả của các bài tập đã được lựa chọn nhằm phát triển sức nhanh trong môn học cầu lông cho học sinh Trường THPT Dân Tộc Nội Trú - Thanh Hoá

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Khái niệm và quan điểm về sức nhanh

* Khái niệm: Sức nhanh là khả năng thực hiện động tác trong một thời gian ngắn nhất Sức nhanh là một tố chất thể lực biểu hiện ở dạng đơn giản và phức tạp

Dạng đơn giản: Thời gian phản ứng, thời gian của một động tác lẻ, tần số của hoạt động cục bộ

Dạng phức tạp: Là thời gian thực hiện các hoạt động thể thao phức tạp khác nhau như tốc độ đấm trong quyền anh, tốc độ dẫn bóng trong bóng đá Các dạng đơn giản của sức nhanh liên quan chặt chẽ đến sức nhanh phức tạp, thời gian phản ứng, thời gian động tác lẻ, tần số thời gian cục bộ càng cao, biểu hiện sức nhanh đơn giản lại phát triển tương đối độc lập với nhau Thời gian phản ứng có thể rất tốt nhưng động tác đơn lẻ lại chậm hoặc tần số động tác lại thấp Vì vậy, sức nhanh là tố chất tổng hợp của hai yếu tố cấu thành là thời gian phản ứng, thời gian động tác đơn lẻ và tần số động tác Sức nhanh là một tổ hợp thuộc tính chức năng của con người quy định chủ yếu và trực tiếp các đặc tính tốc độ động tác cũng như thời gian phản ứng động tác Đó là khả năng thực hiện động tác trong một thời gian ngắn nhất

Nó bao gồm sức nhanh đơn giản và sức nhanh phức tạp

Những hình thức đơn giản biểu hiện sức nhanh

- Thời gian tiềm tàng của phản ứng vận động

- Tốc độ động tác đơn (với lượng đối kháng bên ngoài nhỏ)

- Tần số động tác

Các hình thức đơn giản của sức nhanh tương đối độc lập với nhau Đặc biệt những chỉ số về thời gian phản ứng vận động hầu như không tương quan với tốc độ động tác Những hình thức nêu trên là thể hiện các lực khác nhau Tốc độ là khả năng thực hiện động tác trong thời gian ngắn nhất Yếu tố quyết định của tốc độ là tính linh hoạt của quá trình thần kinh và tốc độ co cơ Theo quan điểm sinh lý, sức nhanh chính là thời gian phản ứng vận động gồm 4 phần:

- Xuất hiện hưng phấn trong cơ quan cảm thụ

- Dẫn truyền vào hệ thần kinh trung ương

- Truyền tín hiệu từ hệ thần kinh trung ương tới cơ

- Hưng phấn cơ vào hoạt động tích cực

Trong đó giai đoạn 3 chiếm nhiều thời gian nhất Những động tác đơn thực hiện với tốc độ tối đa, khác hẳn với động tác chậm về đặc điểm sinh lý

Sự khác biệt cơ bản thể hiện ở chỗ khi thực hiện với động tác tối đa thì khả năng điều chỉnh bằng cảm giác trong tiến trình thực hiện động tác chính xác Trong những động tác tốc độ lớn, hoạt tính của cơ diễn ra trong thời gian ngắn đến mức cơ không kịp co lại nhiều và thực tế cơ hoạt động theo chế độ đẳng trương Tần số động tác phụ thuộc vào tính linh hoạt của quá trình thần kinh, phụ thuộc vào tốc độ chuyển trạng thái hưng phấn, ức chế của trung khu vận động Theo quan điểm sinh học, sức nhanh phụ thuộc vào hàm lượng ATP trong cơ thể và độ phân giải ATP dưới ảnh hưởng của xung động thần kinh cũng như vào tốc độ tái hợp tác nó Về các bài tập diễn ra trong thời gian ngắn hơn nên quá trình tổng hợp ATP hầu như không thực hiện theo cơ chế yếm khí

* Các yếu tố ảnh hưởng đến việc phát triển sức nhanh

Yếu tố quyết định tốc độ của tất cả các dạng sức nhanh nêu trên là độ linh hoạt của quá trình thần kinh và tốc độ co cơ

Sự linh hoạt của quá trình thần kinh biểu hiện những biến đổi nhanh chóng giữa hưng phấn và ức chế trong các trung tâm thần kinh Tốc độ dẫn truyền xung động trong các dây thần kinh ở ngoại vi Sự thay đổi nhanh giữa hưng phấn và ức chế làm cho các nơ ron vận động có khả năng phát xung động với tần số cao và làm cho đơn vị thả lỏng nhanh, đó là yếu tố tăng cường tốc độ và tần số động tác Tốc độ hưng phấn của tế bào thần kinh cũng ảnh hưởng trực tiếp đến thời kì tiềm tàng và cùng với tốc độ dẫn truyền xung động trong các dây thần kinh ngoại vi, chúng quyết định thời gian phản ứng

Sức nhanh là khả năng thực hiện các động tác nhanh, vấn đề tiếp ở đây

là việc sử dụng phương pháp giáo dục sức nhanh như thế nào? Để đáp ứng những yêu cầu đạt được trong công tác huấn luyện chuyên môn Vậy ta đi tìm hiểu khuynh hướng cơ bản về phương pháp giáo dục năng lực sức nhanh mà hiện nay dùng lựa chọn mức độ đối kháng là một trong những vấn đề quan trọng nhất Trong giáo dục sức nhanh chỉ có thể giải quyết được việc này khi nắm bắt được những đặc điểm của những động tác thực hiện với mức căng cơ khác nhau

Chúng ta thấy rằng mức căng cơ tối đa có thể tạo nên bằng nhiều cách khác nhau

Từ những vấn đề vừa nêu trên, việc kết hợp những phương pháp để phù hợp với người tập, với từng buổi tập, với các giai đoạn khác nhau trong quá trình huấn luyện là phương pháp hợp lý nhất

1.2 Sử dụng sức nhanh trong đánh cầu lông

Muốn xác định sức nhanh đánh cầu trong cầu lông lớn hay nhỏ đầu tiên cần tìm hiểu hai đặc điểm đánh cầu trong chơi cầu lông

- Đặc điểm thứ nhất: Dựa vào đòi hỏi của chiến thuật thi đấu bên mình định áp dụng để phát lực điều khiển cầu bay với tốc độ khác nhau, đường bay của cầu vòng cung cao thấp khác nhau và điểm rơi của cầu vào sân đối

phương ở những điểm khác nhau Sức nhanh đánh cầu phải có sự biến hoá lớn: có lúc đòi hỏi dùng sức mạnh tối đa để đập, vụt, nhưng có lúc lại dùng thủ pháp tinh xảo làm cho cầu nhẹ nhàng qua lưới Mặt khác, do vị trí và tư thế thân người của vận động viên đánh cầu trên sân thiên biến vạn hoá luôn thay đổi, muốn đánh cầu đến một điểm nào đó trên sân đối phương cũng cần thể hiện sự linh hoạt cũng rất khác nhau

- Đặc điểm thứ hai: Người đỡ cầu do đối phương đánh sang (trừ phát cầu sang) do đường vòng cung của cầu và tốc độ biến hoá phức tạp đa dạng của cầu đều không phụ thuộc vào sự điều khiển của mình nên căn cứ vào tính chất của cầu để vận dụng sự linh hoạt để phán đoán cầu từ đó vận dụng sức mạnh của một số bộ phận nào đó của cơ thể để đánh cầu Ví dụ: Cầu của đối phương đánh đến cao sâu thì người đỡ cầu cần có thời gian nhiều hơn để vận dụng nhịp nhàng sức mạnh lớn nhất của toàn thân cho đập vụt cầu Nếu đối phương đánh cầu sang mà cầu đi tương đối thấp và ngang bằng, thì người đỡ cầu có thể chủ yếu dựa vào cánh tay và cổ tay để đập, vụt, cắt nếu cầu lật sát lưới thì dùng sức mạnh cổ tay

Dựa vào đặc điểm nói trên, khi nghiên cứu về sức nhanh đánh cầu trong cầu lông phải xem xét các vấn đề sau:

- Làm thế nào để trong mọi tình huống đều có thể phán đoán đầy đủ được những tình huống đánh cầu và đưa ra những lực đánh cầu lớn nhất?

- Làm thế nào để điều khiển tốc độ đánh cầu lớn hay nhỏ?

- Làm thế nào sử dụng hợp lý tốc độ của các bộ phận cơ thể ở từng tình huống cụ thể khi đánh cầu, tránh sử dụng quá mạnh của các bộ phận cơ thể, tránh sử dụng quá tập trung vào một bộ phận nào đó làm suy giảm sức nhanh đánh cầu hoặc tạo thành cục bộ quá sức của cơ thể?

Tầm quan trọng là sức nhanh của hệ thống cơ rất lớn trong những lần đánh cầu kéo dài Thời gian đánh cầu phụ thuộc vào mối quan hệ giữa tốc độ

của cơ thể với cú đánh cầu trực tiếp, tốc độ chậm thì thời gian đánh cầu chậm Nếu vận động viên đang di chuyển đối diện trực tiếp với cú đánh cầu thì thời gian phụ thuộc vào cú đánh cầu đó nhanh hay chậm Động tác đánh cầu kết hợp với bật nhảy đánh cầu thì thời gian tiếp xúc giữa vợt và quả cầu nhanh hơn (khoảng 0,1 đến 0,12 giây) Trong khi nghiên cứu các vận động viên Đan Mạch, người ta đã đo được di chuyển bật nhảy 1 chân tới vị trí đánh cầu trung bình khoảng 0,52 giây và bật nhảy 2 chân đánh cầu (động tác đập cầu) nhanh hơn khoảng 0,32 giây Như vậy, thực tế mối quan hệ sức nhanh của 2 chân lớn hơn khoảng 2 lần so với một chân

Một trong những yêu cầu đặt ra ở môn cầu lông là việc phát triển thể lực phải toàn diện, nhưng thực tế sự phát triển trên các bắp cơ chân, cơ tay vai, cơ hông của cùng một bên phát triển mạnh, kết quả thực tế cho thấy ở phía tay cầm vợt cơ bắp lớn hơn và mức độ hoạt động cao hơn Vì vậy, tay và vai bên cầm vợt phải được tập luyện nặng hơn trong môn cầu lông (đây cũng

là cơ sở để xây dựng các bài tập sức nhanh)

Khi đánh cầu mặt vợt cần vuông góc với hướng đánh cầu, tránh nghiêng mặt vợt đánh cầu làm giảm tốc độ bay

Rút ngắn thời gian tiếp xúc khi vợt đánh vào cầu Trong thời điểm (giây lát) đánh cầu phải nắm chặt vợt, tạo ra được tác dụng điểm tựa cố định Thời gian nắm vợt chắc, cũng là thời gian cổ tay gập vào phát lực, nhất định phải chuẩn xác

Khống chế và điều khiển tốc độ vung vợt Khống chế mức độ chặt lỏng của tay cầm vợt, dùng điều chỉnh lực đánh cầu lớn hay nhỏ Sự điều khiển này rất quan trọng trong các động tác kỹ thuật như bỏ nhỏ, đập cầu, chặt cầu

Lợi dụng nghiêng vợt đánh cầu để khống chế và điều khiển hướng và tốc độ bay của cầu

Trong tình huống thi đấu kể cả trong tập luyện thì sức nhanh của hệ cơ vẫn là yêu cầu lớn bởi các cơ bắp có mối liên quan với nhau

Từ lý luận khoa học nói trên đối với môn cầu lông biểu hiện của sức nhanh ảnh hưởng rất lớn đến thành tích thi đầu cầu lông

Sức nhanh biểu hiện ở: kỹ thuật di chuyển của chân, kỹ thuật động tác của tay cầm vợt như: Đập cầu, đánh cầu cao sâu, ve trái, ve phải

Cầu lông là môn thể thao mà hoạt động luyện tập cũng như thi đấu của

nó diễn ra trong điều kiện luôn luôn thay đổi (các điều kiện do đối phương tạo

ra, do bản thân người thực hiện đánh cầu và di chuyển khi sử dụng các kỹ chiến thuật) Chính vì vậy mà kỹ thuật, chiến thuật và cả phương pháp tập luyện nó đòi hỏi ngày càng cao về khả năng của người tập ở mức độ cao Trong

đó tố chất thể lực sức nhanh là đặc thù của môn cầu lông Trong quá trình huấn luyện và giảng dạy môn cầu lông bao gồm kỹ thuật, chiến thuật, thể lực và tâm

lý, các mặt này tác động tương hỗ với nhau trong quá trình hình thành và phát triển kỹ thuật thành tích, tài năng thể thao Vậy trong quá trình giảng dạy và huấn luyện phải coi trọng thể lực

Từ những vấn đề nêu trên có thể đi đến một kết luận rằng: Để tiến hành xây dựng bài tập phát triển sức nhanh trong cầu lông đúng và có ý nghĩa thực tiễn nhất cần thiết phải căn cứ vào những cơ sở lý luận sau đây:

- Đặc điểm tố chất sức nhanh và phương pháp rèn luyện sức nhanh

- Đặc điểm tâm - sinh lý trong giảng dạy, huấn luyện sức nhanh cho vận động viên và người tập

- Đặc điểm hoạt động chuyên môn, mục đích và yêu cầu của công tác giảng dạy và huấn luyện mà lựa chọn hình thức cho phù hợp như các bài tập

di chuyển chuyên môn, các bài tập bật nhảy tại chỗ hoặc di động bằng một chân hoặc hai chân

Xuất phát từ những thực tế và cơ sở lý luận có thể xác định đặc trưng được thể hiện trong cầu lông là sức nhanh Vì vậy xu hướng lựa chọn một số bài tập để tập luyện, huấn luyện thể lực chuyên môn trong cầu lông đặc biệt là phát triển sức nhanh là rất cần thiết

Việc lựa chọn các bài tập thể lực chuyên môn phải đảm bảo cho tất cả các cơ hoặc nhóm cơ hoạt động trong động tác thi đấu, tập luyện phát triển đúng tỷ lệ với nhau Về nguyên tắc không nên áp dụng thường xuyên các bài tập giống nhau Tác dụng của tập luyện sức nhanh được nâng cao khi chương trình giảng dạy mới và cách tập (tuỳ theo tần số sử dụng) được thay bằng các chương trình và bài tập khác nhau trong khoảng thời gian từ 4 đến 6 tuần Qua

đó có thể phòng ngừa hiện tượng tập luyện sức nhanh đơn điệu

Trong phạm vi môn cầu lông thì kỹ thuật động tác đánh cầu phải có các bài tập chuyên môn hoá sâu được lựa chọn sao cho phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của kỹ thuật đặt ra trong tập luyện và thi đấu

Ví dụ: Bài tập di chuyển ngang, di chuyển tiến lùi giống các bước di

chuyển tới vị trí đánh cầu ở xa Bài tập này nhằm phát triển sức nhanh, nâng cao hiệu quả của kỹ thuật di chuyển đa bước

Mặt khác, còn sử dụng các bài tập tương đối dễ để hỗ trợ cho mục đích giảng dạy chuyên môn hoá sâu

1.3 Đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh trung học phổ thông

1.3.1 Đặc điểm tâm lý

Đối với học sinh THPT, độ tuổi các em đang ở trong giai đoạn từ 15 đến

18 tuổi, gọi là thanh niên mới lớn (lứa tuổi thanh niên được tính từ 15 đến 25 tuổi) các em có hình dáng của người lớn, có những nét của người lớn nhưng chưa hoàn toàn là người

lớn Các em phụ thuộc vào người lớn, người lớn quyết định nội dung và xu hướng hoạt động chính của các em Cả người lớn và thanh niên đều nhận thấy

rằng các vai trò của thanh niên mới lớn thực hiện khác về chất so với vai trò của người lớn Các em đến trường học tập dưới sự chỉ đạo của thầy cô, vẫn phụ thuộc vào cha mẹ về vật chất Ở lứa tuổi này, các em muốn tỏ ra mình là người lớn thật sự, đòi hỏi mọi người xung quanh phải tôn trọng mình, các em thích làm các việc của người lớn, có hoài bão lớn, tất cả cũng chỉ để chứng tỏ mình là người lớn Những cái mới lạ kích thích các em song những hoạt động

có tính lặp lại nhiều lần, đơn điệu gây cho các em cảm giác chống chán Vì vậy để nâng cao hiệu quả tập luyện và thành tích trong môn cầu lông cho học sinh lứa tuổi này chúng ta cần vận dụng một cách linh hoạt các bài tập một cách phù hợp nhất nhằm phát triển sức nhanh trong các giờ học

Thái độ của học sinh THPT đối với môn học đã trở nên có lựa chọn hơn Các em đã hình thành hứng thú học tập gắn liền với khuynh hướng nghề nghiệp Cuối bậc THPT các em đã xác định cho mình một hứng thú ổn định với một môn học nào đó đối với một lĩnh vực tri thức nhất định Hứng thú này thường liên quan đến việc chọn nghề sau này Hơn nữa, hứng thú của học sinh THPT mang tính chất rộng rãi sâu bền hơn thiếu niên

Động cơ của hoạt động học tập môn thể dục của lứa tuổi học sinh THPT trong nhà trường bao gồm:

- Học thể dục nhằm thoả mãn nhu cầu giải trí sau các giờ học văn hoá căng thẳng

- Tham gia tập luyện TDTT nhằm đạt thành tích cao trong các môn học

- Một động cơ nữa cần phải kể đến đó là "yếu tố bắt buộc" tức là tham gia tập luyện TDTT để thực hiện chương trình học trong nhà trường

Ngoài ra còn thêm hứng thú học tập môn thể dục để cải thiện vóc dáng của bản thân

Trên cơ sở những đặc điểm tâm lý đó, trong quá trình dạy học, người giáo viên kích thích sự phát triển hứng thú học tập của học sinh Đây là một

yếu tố quan trọng nhất tạo nên sự thành công của công tác dạy học, do đó cần được quan tâm đúng mức

Từ những đặc điểm tâm lý đó mà ta lựa chọn một số bài tập với lượng vận động và quãng nghỉ sao cho phù hợp với đặc điểm lứa tuổi THPT, đặc biệt là áp dụng các bài tập phải căn cứ vào tình hình tiếp thu kỹ thuật, đặc điểm thể lực nhằm hướng tới mục tiêu thúc đẩy quá trình giảng dạy đạt kết quả cao, giúp các em học sinh trở thành những con người phát triển toàn diện

về thể chất, nâng cao kết quả học tập, lôi cuốn các em hăng say tập luyện và thi đấu

1.3.2 Đặc điểm sinh lý

Lứa tuổi học sinh THPT là lứa tuổi đầu thanh niên, đang trong thời

kỳ phát triển cả về thể lực và chức năng sinh lý Các cơ quan và hệ cơ quan trong cơ thể đều chưa hoàn thiện, đang trên đà phát triển mạnh mẽ Chính vì vậy, mọi hoạt động trong giai đoạn này phải có nhiệm vụ lái hướng phát triển cơ thể các em theo chiều hướng tích cực, tránh những diễn biến xấu, phát triển sai lệch của cơ thể Đặc điểm giải phẫu của lứa

tuổi THPT được khái quát như sau:

* Hệ thần kinh

Hệ thống thần kinh tiếp tục được phát triển để đi đến hoàn thiện Kích thước của não và hành tuỷ đạt tới mức của người trưởng thành Khả năng tư duy, phân tích tổng hợp của não tăng lên, tư duy trừu tượng được phát triển tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành nhanh chóng phản xạ có điều kiện

Do hoạt động mạnh của tuyến giáp, tuyến sinh dục, tuyến yên làm cho tính hưng phấn của hệ thần kinh chiếm ưu thế, giữa hưng phấn và ức chế không cân bằng ảnh hưởng tới hoạt động thể lực, đặc biệt đối với nữ tính nhịp điệu giảm nhanh, khả năng chịu lượng vận động yếu Ở lứa tuổi này, học sinh không chỉ học đơn lẻ các phần của động tác mà chủ yếu là từng bước hoàn

thiện, ghép những phần đã học trước thành một liên hợp động tác tương đối hoàn chỉnh, ở điều kiện khác nhau phù hợp với đặc điểm riêng của từng học sinh Vì vậy khi giảng dạy cần phải thay đổi nhiều hình thức tập luyện, vận dụng các hình thức thi đấu để hoàn thành các yêu cầu đề ra của bài tập

* Hệ tuần hoàn

Hệ tuần hoàn đang trên đà phát triển mạnh để kịp thời phát triển toàn thân Buồng tim đã phát triển tương đối hoàn chỉnh, tim to hơn, khả năng co bóp của tim phát triển mạnh, do đó nâng cao khá rõ lưu lượng máu/phút Mạch đập của nam 70 – 80 lần/phút, nữ 75 - 85 lần/phút Phản ứng của hệ tuần hoàn trong vận động tương đối rõ rệt nhưng sau vận động mạnh, huyết

áp tăng tương đối nhanh chóng

Từ những đặc điểm sinh lý mà ta lựa chọn một số bài tập trên căn bản phải phù hợp với khối lượng cường độ vận động của lứa tuổi học sinh THPT, đặc biệt sự hồi phục của tim mạch sau hoạt động thể lực nói chung phụ thuộc vào độ lớn của lượng vận động Sau các lượng vận động nhỏ cơ thể các em hồi phục nhanh hơn so với người lớn Nhưng ngược lại những lượng vận động lớn cơ thể các em lại hồi phục chậm hơn cho nên khi áp dụng bài tập chúng ta cần phải căn cứ vào tình hình kỹ thuật và đặc điểm thể lực phù hợp với tâm sinh lý để quá trình giảng dạy đạt kết quả cao, giúp cho các em học sinh trở thành những con người phát triển toàn diện về thể chất lẫn tinh thần

Hô hấp của lứa tuổi này có đặc điểm thở nhanh và không ổn định, thở

nông và có tỷ lệ thở ra hít vào bằng nhau Dung tích sống của các em nhỏ hơn

người lớn, hấp thụ oxy ở trạng thái yên tĩnh của các em thấp hơn người lớn

Cơ thể của các em chịu sự thiếu oxy kém hơn Vì vậy thời gian nín thở ngắn

hơn người lớn; trong hoạt động thể lực thông khí phổi tăng lên chủ yếu là do

tăng tần số hô hấp chứ không phải tăng độ sâu hô hấp Việc tăng tần số như

vậy làm cho cơ thể các em nhận được ít oxy hơn so với người lớn

* Hệ vận động

- Hệ xương: Ở lứa tuổi này cơ thể các em phát triển một cách đột ngột về

chiều dài, chiều dày, hàm lượng chất hữu cơ trong xương giảm do hàm lượng

magiê (Mg), photpho (P), canxi (Ca) trong xương tăng Quá trình cốt hoá

xương ở các bộ phận chưa hoàn tất, chỉ xuất hiện ở một số bộ phận như:

Xương cột sống, xương cẳng tay, xương cánh tay, xương bàn chân, xương

đùi các tổ chức sụn được thay thế bằng mô xương nên cùng với sự phát

triển của xương cột sống không giản mà có xu hướng cong vẹo, vì vậy trong

quá trình giảng dạy cần tránh cho học sinh tập luyện với dụng cụ có trọng

lượng quá nặng và các hoạt động gây chấn động mạnh, sai lệch tư thế

- Hệ cơ

Sự phát triển của hệ cơ phụ thuộc rất nhiều vào mức độ phát triển của hệ

xương, khối lượng cơ tăng lên tuy nhiên sự tăng trưởng của cơ xảy ra không

đều, giữa các giai đoạn phát triển của các nhóm cơ Có những cơ phát triển rất

mạnh về cả khối lượng và sức mạnh như: Cơ cánh tay, cơ đùi nhưng cũng có

những cơ phát triển rất chậm, chủ yếu nhỏ và dài Do vậy khi cơ hoạt động

với lượng vận động lớn sẽ dẫn đến mệt mỏi; trong quá trình giảng dạy và

huấn luyện cần nắm rõ đặc điểm của hệ vận động từ đó đề ra các bài tập một

cách hợp lý

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

*Đối tượng nghiên cứu : một số bài tập nhằm phát triển sức nhanh trong

môn cầu lông

*Khách thể nghiên cứu : học sinh khối 11 trường THPT Dân Tộc Nội Trú –

Thanh Hoá

2.2 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các nhiệm vụ trên, trong quá trình nghiên cứu đề tài sử dụng các phương pháp sau:

a Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu

Trên cơ sở đọc và phân tích các tài liệu có liên quan đến đề tài, phương pháp này chúng tôi sử dụng trong qúa trình nghiên cứu nhằm mục đích phục

vụ cho viết phần tổng quan và tìm hiểu cơ sở khoa học của bài tập phát triển sức nhanh trong môn học cầu lông cho học sinh Trường THPT Dân Tộc Nội Trú – Thanh Hoá

b Phương pháp phỏng vấn toạ đàm

Trong quá trình nghiên cứu phương pháp này được sử dụng để phỏng vấn trực tiếp và gián tiếp bằng phiếu hỏi với các thầy cô giáo Thông qua đó chúng tôi thu thập số liệu cần thiết làm cơ sở cho việc lựa chọn các bài tập, các Test đánh giá về khả năng phối hợp vận động để áp dụng vào quá trình nghiên cứu

c Phương pháp quan sát sư phạm

Trong quá trình nghiên cứu phương pháp này được sử dụng nhằm mục đích xác định, làm rõ thêm những vấn đề nghiên cứu của đề tài, tổng kết những kinh nghiệm của quá trình thực nghiệm, quan sát trực tiếp quá trình

học và tập luyện của học sinh Trường THPT Dân Tộc Nội Trú – Thanh Hoá

Từ đó nâng cao độ chính xác và khách quan của đề tài

d Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Phương pháp này được sử dụng trong quá trình nghiên cứu nhằm kiểm tra tính hiệu quả của các bài tập mà chúng tôi lựa chọn để ứng dụng trong quá trình giảng dạy và tập luyện Phương pháp thực nghiệm được áp dụng là phương pháp song song với các test kiểm tra đặc trưng của sức nhanh chuyên môn để đánh giá sự phát triển thể lực chuyên môn của các em học sinh Trường THPT Dân Tộc Nội Trú – Thanh Hoá Đối tượng nghiên cứu được lựa chọn chia làm hai nhóm:

* Nhóm thực nghiệm: Gồm 20 em nam học sinh thực hiện theo bài tập của chúng tôi đưa ra

* Nhóm đối chứng: Gồm 20 em nam học sinh tập luyện theo bài tập của giáo viên Trường THPT Dân Tộc Nội Trú – Thanh Hoá đưa ra

Việc phân chia hai nhóm trên ở giai đoạn dài đảm bảo tính thống nhất

về trình độ, lứa tuổi, giới tính, thời gian thực hiện được tiến hành trong vòng

8 tuần, mỗi tuần 2 buổi

e Phương pháp toán học thống kê

Phương pháp này chúng tôi sử dụng trong quá trình nghiên cứu nhằm mục đích để xử lý số liệu và đánh giá kết quả nghiên cứu

Để xử lý kết quả nghiên cứu, chúng tôi sử dụng các công thức toán học thống kê sau:

- Công thức tính giá trị trung bình cộng:

n

x

X  i

(n = 1,2, n) Trong đó:

X : Giá trị trung bình cộng

i x

x X

n n

x X

n n

2.3 Địa điểm nghiên cứu

- Trường Đại học Vinh

- Trường THPT Dân Tộc Nội Trú – Thanh Hoá

2.4 Thời gian, nội dung, dự kiến kết quả

Đề tài được tiến hành nghiên cứu từ tháng 10/2011 đến tháng 5/2012 và chia thành các giai đoạn sau: