Tuan 10 Hai dua tre Giao an moi nhat

Trong bức tranh phố huyện đó, có thể nói ấn tượng đối với người đọc chính là những con người, cảnh đời được tác giả miêu tả, đó cũng chính là điểm sáng của bức tranh nơi [r]

Tuần: 10

Tiết PPCT: 37, 38, 39

Đọc văn: HAI ĐỨA TRẺ

-Thạch

Lam-I – MỤC TLam-IÊU CẦN ĐẠT:

-Hiểu được sự cảm thông sâu sắc của Thạch Lam đối với cuộc sống quanh quẩn buồn tẻ của những người nghèo phố huyện và sự trân trọng của nhà văn trước mong ước của họ về một cuộc sống tươi sáng hơn

- Thấy được một vài nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Thạch Lam

II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:

1 Kiến thức:

- Bức tranh phố huyện với cảnh ngày tàn, chợ tàn, những kiếp người tàn qua cảm nhận của hai đứa trẻ

- Niềm xót xa thương cảm của nhà văn trước cuộc sống quẩn quanh tù đọng của những người lao động nghèo nơi phố huyện và sự trân trọng nâng niu những khát vọng nhỏ bé nhưng tươi sáng của họ

- Tác phẩm đậm đà yếu tố hiện thực vừa phảng phất chất lãng mạn, chất thơ, là truyện tâm tình với lối kể thủ thỉ như một lời tâm sự

- Tiết 1: Giới thiệu tác giả, tác phẩm Đọc và nhận dạng biểu tượng

Phân tích cảnh chiều muộn nơi phố huyện

- Tiết 2: Tìm hiểu biểu tượng bóng tối và ngọn đèn dầu nơi phố huyện

- Tiết 3: Tìm hiểu biểu tượng chuyến tàu đêm qua phố huyện

Tư tưởng và đặc sắc nghệ thuật của truyện ngắn

2 Kĩ năng:

- Đọc - hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại

- Phân tích tâm trạng nhân vật trong tác phẩm tự sự

III - TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Những đặc điểm cơ bản của văn học VN từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945? (Văn học đổi mới theo hướng hiện đại hóa; Văn học hình thành hai bộ phận và phân hóa thành nhiều xu hướng, vừa đấu tranh với nhau, vừa bổ sung cho nhau để cùng phát triển; Văn học phát triển với một tốc độ hết sức nhanh chóng.)

- Nội dung, thành tựu chủ yếu của xu hướng văn học lãng mạn và văn học hiện thực?

3 Bài mới:

Hoạt động của GV & HS Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu chung

TT 1: Tìm hiểu tác giả Thạch Lam

? Nêu những hiểu biết của em về cuộc đời của

nhà văn Thạch Lam?

? Nêu một vài tác phẩm chính của Thạch Lam?

? Nêu những hiểu biết của em về phong cách

sáng tác của Thạch Lam?

- Tuy là thành viên của nhóm Tự lực văn đoàn

(em ruột của Nhất Linh - Hoàng Đạo), nhưng

văn chương của Thạch Lam lại hướng về cuộc

sống của tầng lớp tiểu tư sản, tri thức nghèo

và người lao động

- Sở trường viết truyện ngắn: Loại truyện tâm

tình, truyện không có truyện Hai yếu tố hiện

thực và lãng mạn trữ tình luôn đan cài, xen kẽ

vào nhau tạo nên nét đặc thù khó lẫn trong

phong cách nghệ thuật của ông Mỗi truyện

như một bài thơ trữ tình đượm buồn, giọng

điệu điềm đạm.Văn ông trong sáng, giản dị mà

thâm trầm, sâu sắc

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

a Cuộc đời:

- Thạch Lam: 1910-1942 Tên khai sinh Nguyễn Tường Vinh, sau đổi là Nguyễn Tường Lân Bút danh Việt Sinh

- Thuở nhỏ, ông sống ở quê ngoại: phố huyện Cẩm Giàng, Hải Dương, sau đó theo cha chuyển sang Thái Bình

- Thành viên của nhóm Tự lực văn đoàn

- Là người đôn h u và tinh tế, rấtâ thành công ở truy n ngắn.ê

b Sự nghiệp:

- Các tác phẩm chính:

+ Gió lạnh đầu mùa: Truyện ngắn

1937

+ Nắng trong vườn: Truyện ngắn

1938

+ Ngày mới: Tiểu thuyết 1939 + Theo dòng: Bình luận văn học

1941

+ Sợi tóc: Tập truyện ngắn 1942 + Hà Nội băm sáu phố phường: Bút

ký 1943

+ Hà Nội ban đêm: Phóng sự 1936 + Một tháng ở nhà thương: Phóng

sự 1937

- Ông chủ yếu khai thác thế giới n iô

- Thế giới nhân vật thường là tầng lớp tiểu tư

sản nghèo tầng lớp nông dân với cuộc sống

vất vả, cực nhọc, bế tắc Vì vậy nhân vật

thường mang tâm trạng cảm xúc, cảm giác

nhiều hơn là tư duy

- Thạch Lam là người đem chất thơ vào văn

xuôi Hầu hết các tác phẩm của ông đều được

viết với tấm lòng đôn hậu, nhạy cảm, tinh tế

với mọi biến thái tâm trạng của lòng người

Ông thường lặng lẽ thể hiện niềm thương cảm

chân thành đối với người nghèo Xúc cảm của

nhà văn Thạch Lam thường bắt nguồn và nảy

nở lên từ những chân cảm đối với những con

người ở tầng lớp dân nghèo […] Thạch Lam là

nhà văn quý mến cuộc sống, trân trọng trước

sự sống của mọi người xung quanh (Thạch

Lam, trong Tuyển tập Nguyễn Tuân, tập 3, NXB

Văn học, Hà Nội, 1996.)

- Trong tiểu luận Theo dòng, TL viết: Đối với

tôi, văn chương không phải là một cách đem

đến cho người đọc sự thoát li hay sự quên,

trái lại, văn chương là một thứ khí giới thanh

cao và đắc lực mà chúng ta có, để vừa tố cáo

và thay đổi một cái thế giới giả dối và tàn ác,

vừa làm cho lòng người được thêm trong

sạch và phong phú hơn Và ở chỗ khác, TL

khẳng định: Thiên chức của nhà văn cũng như

những chức vụ cao quý khác là phải nâng đỡ

những cái tốt để trong đời có nhiều công

bằng, thương yêu hơn.

TT 2: Tìm hiểu tác phẩm

GV gọi 1 học sinh đọc tốt đọc văn bản.

Trước khi tóm tắt GV gọi học sinh đọc bài.

Lưu ý:

- Đọc với giọng thong thả nhịp nhàng với

tâm của nhân v t với những cảmâ xúc mong manh, mơ hồ Mỗi truy nê ngắn như m t bài thơ trữ tình.ô

2 Giới thiệu tác phẩm: Hai đứa trẻ:

những đoạn văn miêu tả để làm nổi bật lên

các hình ảnh màu sắc, ánh sáng, cảnh vật Với

những đoạn văn miêu tả tâm lí phải làm bật

lên những nét tâm lí đặc sắc

- Đọc với giọng khắc khoải để thể hiện tâm

trạng đợi tàu của chị em Liên Đọc với giọng

hồi tưởng xúc động để thể hiện tâm trạng tiếc

nuối một thế giới mà nhân vật đã qua những

giờ hạnh phúc đang phải sống trong một phố

huyện âm u, tẻ nhạt

? Xuất xứ, hoàn cảnh ra đời của tác phẩm?

- Phố huyện Cẩm Giàng: một phố huyện nghèo

có một cái chợ, cái ga xép đêm đêm có một

chuyến tàu chạy qua, lù mù mấy ánh đèn hàng

phở, hàng nước chè tươi, … đã in đậm trong

tâm trí Thạch Lam - sau này trở thành không

gian nghệ thuật cho nhiều sáng của nhà văn

? Bố cục của tác phẩm?

- Là loại truyện không có cốt truyện Truyện

xoay quanh một sự kiện: Liên và An cố thức để

đợi tàu, nhưng theo trình tự miêu tả có thể

chia tác phẩm thành 3 phần

? Bức tranh phố huyện trong truyện ngắn “Hai

đứa trẻ” được nhìn qua con mắt của ai? Điều

này có ý nghĩa gì?

- Bức tranh phố huyện được nhìn, cảm nhận

qua con mắt, tâm trạng của “hai đứa trẻ” mà

tập trung chủ yếu là qua con mắt, tâm trạng

của cô bé Liên – một thiếu nữ dịu hiền, nhân

hậu, đa cảm Điều này có nhiều ý nghĩa khá

đặc biệt:

+ Làm cho cảnh vật thấm đượm cảm xúc, tâm

trạng và trở nên có hồn

+ Đem đến cho cảnh vật vốn đơn điệu, tẻ nhạt

một sức sống và dư vị riêng

+ Đem đến cảm giác lạ hóa về thế giới xung

- Xuất xứ: In trong tập Nắng trong vườn 1938, tiêu biểu cho phong

cách truyện ngắn Thạch Lam

- Bút pháp: Hiện thực và lãng mạn trữ tình

- Bố cục:

+ Phần 1: Từ đầu đến “tiếng cười khanh khách nhỏ dần về phía làng”: Phố huyện lúc chiều tàn + Phần 2: Tiếp theo đến “cho sự sống nghèo khổ hàng ngày của họ”: phố huyện khi đêm xuống + Phần 3: Còn lại: Phố huyện khi đợi tàu

quanh của hai đứa trẻ…

? Vì sao chúng ta xác định được Liên là nhân

vật chính của truyện?

- Nhân vật chính của truyện là cô bé Liên vì

toàn bộ bức tranh phố huyện được nhìn, cảm

nhận qua con mắt, tâm trạng của nhân vật

này Qua tâm trạng của Liên, tác giả muốn gửi

gắm tấm lòng cảm thông với những kiếp

người nghèo khổ, lụi tàn và nuôi những ước

vọng về một cuộc sống tốt đẹp hơn

? HS tóm tắt tác phẩm.

- Truyện kể về cảnh sinh hoạt ở một phố

huyện nghèo khi chiều xuống Sau một ngày

lao động vất vả những người như chị Tí, bác

phở Siêu, gia đình bác xẩm…lại tiếp tục buôn

bán kiếm sống nhưng chả kiếm được bao

nhiêu Cùng với họ còn có những đứa trẻ lang

thang nhặt nhạnh những thanh nứa, thanh tre

nơi bãi chợ và chị em Liên phụ giúp mẹ trông

coi cửa hàng tạp hóa Cứ thế, đêm nào cũng

như đêm nào, họ- cả người lớn lẫn trẻ

con-vừa bán hàng con-vừa trò chuyện, con-vừa cố thức để

được nhìn chuyến tàu đêm đi qua - con tàu

như đem một chút thế giới khác đi qua, một

thế giới tưng bừng, náo nhiệt và đầy ánh sáng

Khi chuyến tàu đi khỏi cũng là lúc mọi công

việc kết thúc

Hoạt động 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu văn bản

TT 1: Tìm hiểu về phố huyện lúc chiều tàn

? Cảnh vật trong truyện được miêu tả trong

thời gian như thế nào? Thời gian ấy nói lên

điều gì?

- Thời gian chiều tối, thời gian kết thúc của

một ngày và mở ra đêm tối

- Thời gian nghỉ ngơi

II Đọc – hiểu văn bản:

1 Phố huyện lúc chiều tàn:

1.1 Bức tranh phố huyện:

a Thời gian:

- Chi tiết:

+ Tiếng trống thu không để gọi buổi chiều

+ Những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn

+ Chiều, chiều rồi

 Chiều tà chuyển dần vào tối đêm

? Không gian của phố huyện được nhà văn

miêu tả như thế nào? Hãy tìm chi tiết?

- Âm thanh và ánh sáng

GV:

Tác phẩm mở đầu bằng âm thanh tiếng trống

thu không gọi buổi chiều cùng những đám

mây hồng ở phương Tây như hòn than sắp

tàn…rồi kết thúc bằng đêm khuya, con người

đi ngủ, cả phố huyện yên tĩnh và đầy bóng tối

Sự lựa chọn thời gian nghệ thuật này của nhà

văn không phải ngẫu nhiên Trong truyện Gió

lạnh đầu mùa, Thạch Lam viết về một buổi

sáng đầu thu, còn ở Dưới bóng hoàng lan là

một trưa hè nóng nực mà dịu êm… Chọn thời

điểm chiều tà chuyển vào đêm khuya cho câu

chuyện tác giả tạo cho người đọc cảm giác

bâng khuâng, thương nhớ, man mác buồn Đó

là những cảm giác đẫm chất thơ như nhiều

bài thơ lãng mạn đương thời

? Bức tranh thiên nhiên ở phố huyện lúc chiều

tàn được nhà văn khắc họa qua những hình

ảnh, màu sắc nào?

? Tất cả những âm thanh, hình ảnh, màu sắc

đó đã làm nổi bật đặc điểm gì nơi phố huyện?

? Qua thời gian và không gian đó em có nhận

xét khái quát gì về bức tranh phố huyện?

- Phải là người gắn bó với con người và cảnh

vật quê hương sâu đậm tác giả mới có thể

nắm bắt được những diễn biến tinh vi và nhỏ

nhẹ của thiên nhiên nơi đây

 Tác dụng: tạo cho người đọc cảm giác bâng khuâng, thương nhớ, man mác buồn (thời gian nghệ thuật)

b Không gian:

- Âm thanh:

+ Tiếng trống thu không: từng tiếng + Tiếng ếch nhái, tiếng muỗi: văng vẳng

+ Tiếng trò chuyện của con người: Liên – An, Liên – chị Tý

+ Tiếng trống cầm canh + Âm thanh của đoàn tàu chạy qua + Tiếng chó sủa

- Hình ảnh và màu sắc:

+ Phương tây đỏ rực như lửa cháy + Những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn.

+ Dãy tre làng đen lại.

 Bức tranh phố huyện: yên tĩnh, đẹp nhưng buồn

 Bức tranh phố huyện: yên tĩnh, thanh bình, tuy buồn nhưng thơ mộng

 ngòi bút của nhà văn: hiện thực + lãng mạn, thể hiện tình yêu quê hương của tác giả

Trong bức tranh phố huyện đó, có thể nói ấn

tượng đối với người đọc chính là những con

người, cảnh đời được tác giả miêu tả, đó cũng

chính là điểm sáng của bức tranh nơi phố

huyện.

? Tìm những chi tiết miêu tả cảnh chợ tàn?

Cảnh đó gợi lên điều gì?

- Chợ là bộ mặt kinh tế, tập trung sức sống của

một vùng Miêu tả cảnh chợ tàn, Thạch Lam

làm nổi bật vẻ nghèo nàn, xơ xác, tiêu điều

của phố huyện

? Con người phố huyện lúc chiều tàn gồm

những nhân vật nào? Họ hiện lên ra sao qua

cái nhìn của Liên?

? Nhận xét về cuộc sống của những con người

nơi phố huyện?

- Cuộc sống ấy cứ đều đều, đơn điệu, lặp đi

1.2 Hình ảnh con người, cuộc sống nơi phố huyện

* Cảnh chợ tàn:

- Chợ họp giữa phố vãn từ lâu.

- Trên đất chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi,

vỏ thị, lá nhãn và lá mía.

- Một vài người bán hàng về muộn.

- Những đứa trẻ con nhà nghèo ở ven chợ cúi lom khom trên mặt đất

đi lại tìm tòi.

- Một mùi ẩm bốc lên, hơi nóng ban ngày lẫn với mùi cát bụi.

 Cảnh buồn vắng, tiêu điều -không gian làng quê Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám

* Con người phố huyện lúc chiều tàn:

- Mấy người bán hàng về muộn

- Mấy đứa trẻ con nhà nghèo ven chợ đang hi vọng tìm kiếm chút gì cho sự sống

- Bà cụ Thi hơi điên xuất hiện và biến mất đột ngột

- Mẹ con chị Tí với chõng hàng nước

ế ẩm

- Chị em Liên – cảnh nhà sa sút, đang tuổi ăn tuổi chơi nhưng phải phụ giúp mưu sinh

 Con người đủ mọi lứa tuổi, lứa tuổi nào cũng nặng gánh mưu sinh, nhọc nhằn, vất vả Cuộc sống của họ

tù túng, bế tắc, tội nghiệp, nhàm

lặp lại buồn tẻ, nhàm chán đối với người dân

phố huyện

- Tất cả họ đang mong đợi một cái gì đó tươi

mát thổi vào cuộc đời họ

 Nét vẽ âm thanh, ánh sáng, con người của

bức tranh phố huyện tưởng chừng rời rạc,

nhưng nó hoà quyện cộng hưởng trong hệ

thống u buồn, trầm mặc, xót xa Điểm thêm

vào cuộc sống ấy là ngọn đèn dầu cùng bóng

tối bao phủ, càng gợi sự nghèo khổ lay lắt đến

tội nghiệp

chán và đơn điệu

- Cuộc sống ấy cứ đều đều, đơn điệu, lặp đi lặp lại buồn tẻ, nhàm chán đối với người dân phố huyện

- Tất cả họ đang mong đợi một cái gì

đó tươi mát thổi vào cuộc đời họ

Tiết 2: HAI ĐỨA TRẺ

-Thạch

Lam-1 Ổn định tổ chức:

2 Kiểm tra bài cũ: Phân tích cảnh chiều muộn nơi phố huyện.

3 Bài mới:

chú

TT 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu biểu

tượng bóng tối và ngọn đèn dầu nơi

phố huyện

HS thảo luận nhóm:

Nhóm 1: Có bao nhiêu từ mang nghĩa

tối xuất hiện trong tác phẩm? Dẫn

chứng? Biểu tượng bóng tối gợi cho em

suy nghĩ gì về cuộc đời của con người

nơi phố huyện?

- Cái màn đêm ấy tưởng chừng như có

thể sắt ra từng miếng, đè nặng lên cả

tác phẩm tạo một không gian tù đọng,

2 Biểu tượng bóng tối và ngọn đèn dầu nơi phố huyện:

* Biểu tượng bóng tối:

- Lặp hơn 20 lần trong tác phẩm

 bóng tối bao trùm tất cả, tràn ngập trong tác phẩm, tạo nên một bức tranh u tối

- Bóng tối được miêu tả nhiều trạng thái khác nhau, có mặt suốt từ đầu đến cuối tác phẩm

 Gợi cho người đọc thấy một kiếp sống

bế tắc, quẩn quanh của người dân phố

gợi cảm giác ngột ngạt.

Nhóm 2: Bóng tối có liên quan gì tới

cuộc sống mưu sinh hàng ngày của con

người nơi phố huyện này không? Dẫn

chứng?

? Nhịp sống nơi phố huyện được thể

hiện qua chi tiết nào?

- Con người ít ngôn ngữ, ít hành động,

vẫn nặng gánh mưu sinh nhưng chừng

như “đêm nay” (và bao đêm khác nữa)

cuộc sống vẫn chẳng có gì tiến triển,

hàng hoá vẫn ế ẩm, cuộc sống vẫn tù

túng bế tắc, bao trùm tất cả là nỗi buồn

chán ngấm ngầm đang xâm chiếm tâm

hồn họ Dù bế tắc, nhàm chán, nhân vật

của Thạch Lam vẫn giữ được vẻ đẹp

trong tâm hồn, nhân vật của ông vẫn

thuỷ chung đi về với đất và người phố

huyện Tuy nhiên, bằng cái nhìn đôn

hậu và giàu lòng trắc ẩn, Thạch Lam vẫn

tin rằng những con người tội nghiệp ấy

vẫn không thôi ước mơ về một tương

lai dù nó còn hết sức mờ nhạt

? Ý tưởng này được thể hiện ở chi tiết

huyện nói riêng và nhân dân trước cách mạng tháng Tám nói chung

 Đó là biểu tượng của những tâm trạng

vô vọng, nỗi u hoài trong tâm thức của một kiếp người

- Bóng tối ấy có liên quan đến từng con người có một cuộc đời vất vả, lam lũ:

+ Tối đến mẹ con chị Tý dọn hàng nước + Đêm về bác phở Siêu xuất hiện

+ Trong bóng tối gia đình bác hát Sẩm kiếm ăn

+ Khi bóng tối tràn ngập là lúc bà cụ Thi điên đến mua rượu uống

+ Đêm nào Liên cũng ngồi lặng ngắm phố huyện và chờ tàu

 Bóng tối trở thành biểu tượng nghệ thuật gợi nhiều cảm xúc cho người đọc

- Chi tiết: Ôi chao! Sớm hay muộn có ăn thua gì! (chị Tý)

 Lời than vãn thể hiện cuộc sống tẻ nhạt, quẩn quanh, buồn bã

=> Những nét vẽ về âm thanh, ánh sáng và con người trong bức tranh phố huyện của tác giả như rời rạc nhưng lại hoà quyện cộng hưởng trong 1 hệ thống u buồn, trầm mặc, xót xa

- Chi tiết: chừng ấy con người trong bóng

nào trong tác phẩm?

Nhóm 3: Ngọn đèn dầu được lặp bao

nhiêu lần? Dẫn chứng?

Nhóm 4: Ý nghĩa biểu tượng của ngọn

đèn dầu trong tác phẩm?

- Ngọn đèn dầu là biểu tượng về kiếp

sống nhỏ nhoi, vô danh vô nghĩa, lay lắt

Một kiếp sống leo lét mỏi mòn trong

đêm tối mênh mông của xã hội cũ,

không hạnh phúc, không tương lai, cuộc

sống như cát bụi Cuộc sống ấy cứ ngày

càng một đè nặng lên đôi vai mỗi con

người nơi phố huyện

- Cả một bức tranh đen tối Những hột

sáng của ngọn đèn dầu hắt ra giống như

những lỗ thủng trên một bức tranh

toàn màu đen

TT3: Tìm hiểu biểu tượng chuyến tàu

đêm qua phố huyện

Nhóm 1: Biểu tượng chuyến tàu lặp

bao nhiêu lần trong tác phẩm? Có ý

nghĩa gì?

- Dù chỉ trong giây lát nó cũng đưa cả

phố huyện thoát ra khỏi cuộc sống tù

đọng, u ẩn, bế tắc

- Ý nghĩa biểu tượng của đoàn tàu: Là

tối mong đợi một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khó hàng ngày của họ.

 Niềm tin mãnh liệt của nhà văn vào tâm hồn người lao động nghèo

* Biểu tượng ngọn đèn dầu nơi phố huyện:

- Ngọn đèn dầu được nhắc hơn 10 lần trong tác phẩm

 Tất cả không đủ chiếu sáng, không đủ sức phá tan màn đêm, mà ngược lại nó càng làm cho đêm tối trở nên mênh mông hơn, càng gợi sự tàn tạ, hắt hiu, buồn đến nao lòng

 Biểu tượng về kiếp sống nhỏ nhoi, vô danh, vô nghĩa, lay lắt

3 Biểu tượng chuyến tàu đêm qua phố huyện:

- Hình ảnh con tàu lặp 10 lần trong tác phẩm

 Đó là biểu tượng cho một cuộc sống sôi động, nhộn nhịp, vui vẻ, hiện đại

- Ý nghĩa biểu tượng của đoàn tàu:

+ Mang đến một thế giới khác: ánh sáng

xa lạ, âm thanh nao nức, tiếng ồn ào của