Một số gải pháp nhằm tăng cường giáo dục và nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ huyện cẩm xuyên tỉnh hà tĩnh trong giai đoạn hiện nay

Bản chất chính trị, lý tưởng chính trị, trình độ hoạt động chính trị hướng tới một xã hội nhân đạo, nhân văn, tất cả vì sự phát triển và tiến bộ của xã hội và con người, nói lên văn hóa

Tr-ờng đại học vinh khoa giáo dục chính trị

===  ===

nguyễn thị trang

Một số giải pháp nhằm tăng c-ờng giáo dục và nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ huyện Cẩm Xuyên

tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay

khóa luận tốt nghiệp đại học

Ngành s- phạm giáo dục Chính trị

nghệ an - 2012

Tr-ờng đại học vinh khoa giáo dục chính trị

===  ===

Một số giải pháp nhằm tăng c-ờng giáo dục và nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ huyện Cẩm Xuyên

tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay

khóa luận tốt nghiệp đại học

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận “Một số giải pháp nhằm tăng cường giáo

dục và nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ huyện Cẩm Xuyên tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay”, ngoài sự nỗ lực cố gắng của bản

thân mình, tôi luôn nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô giáo trong Hội đồng Khoa học Khoa Giáo dục chính trị, sự quan tâm, động viên, khích lệ kịp thời của gia đình và bạn bè Đặc biệt, trong quá trình nghiên cứu đề tài của mình, tôi luôn nhận được sự quan tâm, hướng dẫn tận tình

của cô giáo Th.S Phạm Thị Thuý Hồng - người trực tiếp hướng dẫn khóa

luận cho tôi

Nhân đây tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè và những người thân đã luôn động viên, quan tâm, giúp đỡ tôi trong những lúc khó khăn

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới giảng viên - Th.S Phạm

Thị Thuý Hồng, người đã trực tiếp hướng dẫn và giúp tôi hoàn thành khóa luận

này tôi muốn gửi tới cô lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới cô Chúc cô luôn

mạnh khoẻ, công tác tốt và đạt những thành công trong cuộc sống!

Chúc mọi người luôn vui vẻ, mạnh khoẻ và hạnh phúc!

Nghệ An, tháng 5 năm 2012

Nguyễn Thị Trang

THUẬT NGỮ VIẾT TẮT

ATLC - SSCĐ : An toàn làm chủ - sẵn sàng chiến đấu CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa HĐND : Hội đồng nhân dân

UBND : Ủy ban nhân dân

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

MỤC LỤC

Trang

A MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 3

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 6

6 Đóng góp mới về khoa học của khóa luận 6

7 Kết cấu của khóa luận 7

B PHẦN NỘI DUNG 8

Chương 1 VĂN HÓA CHÍNH TRỊ VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 8

1.1 Văn hóa chính trị - những vấn đề lý luận chung 8

1.2 Cấu trúc của văn hóa chính trị 14

1.3 Đặc điểm của văn hóa chính trị 19

1.3.1 Văn hóa chính trị mang tính giai cấp 19

1.3.2 Văn hóa chính trị mang tính lịch sử 20

1.3.3 Văn hóa chính trị mang tính dân tộc và mang tính nhân loại 20

1.3.4 Văn hóa chính trị mang tính đa dạng 20

1.4 Chức năng của văn hóa chính trị 21

1.5 Vai trò của văn hóa chính trị đối với với sự phát triển 24

1.6 Văn hóa chính trị ở nước ta hiện nay 28

1.6.1 Văn hóa chính trị trong đời sống các tầng lớp quần chúng nhân dân 28

1.6.2 Văn hoá chính trị của Đảng ta 29

1.7 Cán bộ lãnh đạo và đặc trưng cơ bản của cán bộ lãnh đạo 33

1.7.1 Khái niệm cán bộ và cán bộ lãnh đạo 33

1.7.2 Những đặc trưng cơ bản của cán bộ lãnh đạo ở nước ta hiện nay 34

Kết luận chương 1 39

Chương 2 NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM TĂNG CƯỜNG GIÁO DỤC VÀ NÂNG CAO VĂN HÓA CHÍNH TRỊ CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ HUYỆN CẨM XUYÊN TỈNH HÀ TĨNH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 40

2.1 Thực trạng phẩm chất chính trị của cán bộ lãnh đạo ở huyện Cẩm Xuyên hiện nay 40

2.1.1 Một số nét cơ bản tình hình huyện Cẩm Xuyên 40

2 1.2 Thực trạng đội ngũ cán bộ huyện Cẩm Xuyên 42

2.2 Những giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường giáo dục và nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ huyện Cẩm Xuyên tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay 54

2.2.1 Những giải pháp cơ bản 54

2.2.2 Những giải pháp cụ thể 58

Kết luận chương 2 75

C KẾT LUẬN 76

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của toàn Đảng, toàn dân ta bao gồm nhiều nội dung, trong đó có các nội dung chủ yếu nhất: Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; xây dựng nhà nước pháp quyền chủ nghĩa; xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc Các nội dung đó hòa trong một tổng thể không tách rời, không thiếu mặt nào Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền tảng vật chất cho sự phát triển Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa bảo đảm vận hành kinh tế -

xã hội theo pháp luật Đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa được xây dựng và vận hành bởi văn hóa pháp lý, văn hóa chính trị Văn hóa chính trị trong xã hội thực sự là phương thức điều hành xã hội; nó vừa là mục tiêu, vừa là động lực xây dựng chủ nghĩa xã hội

Thực tiễn xã hội và khoa học hiện đại, cho thấy văn hóa là một yếu tố nội sinh của xã hội, nó không chỉ là mục tiêu và kết quả mà còn là chìa khóa

và động lực của sự phát triển Tất cả các quốc gia trên thế giới đều nhận thức được tầm quan trọng của văn hóa đối với sự phát triển của đất nước Ở nước

ta, trong “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa

xã hội”, trong văn kiện các kỳ Đại hội và các Hội nghị Trung ương của Đảng,

đã hết sức quan tâm đến vai trò và vị trí của văn hóa Đảng ta luôn luôn nhấn mạnh: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội” [5, tr.110] Qua 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, chúng ta đã thu được nhiều kết quả to lớn trong đó có sự phát triển văn hóa Tuy nhiên, mặt tiêu cực của cơ chế thị tr-ường cũng tác động đến môi trường văn hóa, đến một số cán bộ lãnh đạo làm nảy sinh nhiều điều đáng lo ngại, như Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật đã chỉ ra: "Tình hình tham nhũng, suy thoái

về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên là rất nghiêm trọng" [6, tr.176]

Nói về chính trị, đó là một lĩnh vực hoạt động rộng lớn và hết sức quan trọng, nó quyết định vận mệnh của đất nước và sự phát triển của xã hội và con người Trình độ xử lý các tình huống chính trị một cách khoa học và nghệ thuật không chỉ đem lại sự độc lập và ổn định chính trị mà còn là điều kiện cho việc phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội, phát triển con người, xây dựng

và phát triển đất nước Bản chất chính trị, lý tưởng chính trị, trình độ hoạt động chính trị hướng tới một xã hội nhân đạo, nhân văn, tất cả vì sự phát triển

và tiến bộ của xã hội và con người, nói lên văn hóa chính trị của một nền chính trị

Sự nghiệp xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân rất cần một đội ngũ cán bộ lãnh đạo có đức, có tài Đó là những người đảm nhiệm những trọng trách ở mọi cấp, mọi ngành từ trung ương đến

cơ sở, đại diện cho Đảng, Nhà nước và sự ủy quyền của nhân dân để xây dựng và thực thi các chủ trương, chính sách, pháp luật; là nhân tố có tính chất quyết định đối với công cuộc đổi mới và xây dựng đất nước Cán bộ lãnh đạo

là người đại diện cho lợi ích của quần chúng nhân dân, lãnh đạo quần chúng nhân dân, nên phải có uy tín trước dân Uy tín của cán bộ lãnh đạo được tạo ra

từ nhiều yếu tố, trong đó có văn hóa chính trị

Huyện Cẩm Xuyên là một huyện với số lượng cán bộ đông, trẻ hăng hái trong công việc Tuy nhiên, trình độ văn hóa chính trị của cán bộ, công chức, viên chức, đặc biệt là của đội ngũ cán bộ lãnh đạo của huyện hiện nay còn nhiều bất cập Điều này được thể hiện thông qua nhiều hạn chế về chất lượng, hiệu quả hoạt động của các tổ chức, các cơ quan quản lý của huyện ở địa phương Những hạn chế đó không những không phát huy được sức mạnh

và quyền lực của người lãnh đạo, mà có nơi còn gây nên những hậu quả, tác

hại to lớn về người và của, làm suy giảm uy tín của người cán bộ lãnh đạo trong nhân dân

Trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, việc phát huy trình độ nhận thức, năng lực sáng tạo trong hoạt động chính trị của các cá nhân sống trong xã hội nói chung và cán bộ lãnh đạo của các cấp nói riêng là sự cần thiết

và cấp bách, nhằm nâng cao phẩm chất đạo đức, lối sống và nhân cách của mỗi người để phục vụ lợi ích căn bản trong công cuộc xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa Nhu cầu công tác đòi hỏi đội ngũ cán bộ lãnh đạo phải có trình

độ văn hóa chính trị tương ứng với cương vị mà họ đảm nhiệm

Việc xây dựng và phát triển văn hóa chính trị nhằm làm cho cán bộ, đảng viên và công chức có nhận thức sâu sắc về vai trò và những giá trị xã hội của chính trị và biết vận dụng, thực hành văn hóa chính trị trong thực tiễn công tác Đó là, chính trị được xây dựng trên các giá trị tốt đẹp như lòng nhân

ái, trung thực, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng, sự khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý sẽ làm cho xã hội phát triển lành mạnh, văn hóa chính trị còn góp phần định hướng mục tiêu hoạt động cho các tổ chức chính trị Với

tất cả những lý do trên chúng tôi chọn đề tài: "Một số giải pháp nhằm tăng

cường giáo dục và nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ huyện Cẩm Xuyên tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay" làm đề tài nghiên cứu

của mình Với mong muốn khảo sát thực trạng, năng lực lãnh đạo của cán bộ huyện Cẩm Xuyên thành phố Hà Tĩnh để đưa ra những giải pháp cụ thể nhằm tăng cường giáo dục và nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ Huyện trong quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu văn hóa trên thế giới đã từ lâu trở thành môn giảng dạy về khoa học chính trị và văn hóa chính trị ở cả trong nước và nước ngoài

Đó là các công trình nghiên cứu của E.B Tylor - Văn hóa nguyên thủy; G,Spencer - Chức năng thiết chế văn hóa; F.Ratxen - Vùng văn hóa; L Phrobiniux - vùng văn hóa Các xu hướng trong nghiên cứu văn hóa dân tộc học, xã hội học, tâm lý học, sinh học xã hội, phát triển văn hóa; chức năng luận trong văn hóa; các lý thuyết cấu trúc văn hóa v,v…Có thể nói văn hóa học đã đi sâu nghiên cứu hầu hết các khía cạnh đời sống xã hội - con người

Đó là cơ sở lý luận quý báu để đề tài này tiếp cận với văn hóa chính trị

Ở Việt Nam, từ những năm giữa thế kỷ XX cho đến nay mấy thập niên gần đây đã xuất hiện rất nhiều công trình nghiên cứu văn hóa Trong đó phải

kể đến các tác giả như: Nguyễn Văn Huyên: Góp phần tìm hiểu văn hóa Việt

Nam; Nguyễn Khánh Toàn: Đề cương lịch sử văn hóa Việt Nam; Trần Văn

Giàu: Giá trị truyền thống Việt Nam; Vũ Khiêu: Bàn về văn hiến Việt Nam; Hồng Phong - Phạm Xuân Nam: Văn hóa và phát triển; Trần Quốc Vượng, Trần Ngọc Thêm: Cơ sở văn hóa Việt Nam; Phạm Văn Đồng: Văn hóa và đổi

mới; Đỗ Huy, Nguyễn Văn Huyên, Trường Lưu: Xây dựng văn hóa mới Việt Nam; Trần Văn Bính, Thành Duy, Huỳnh Khái Vĩnh: Văn hóa lối sống; Nguyễn

Văn Huyên: Văn hóa - mục tiêu và động lực phát triển xã hội v,v…

Cho đến nay, ở nước ta cũng đã có rất nhiều công trình nghiên cứu văn hóa về một số lĩnh vực văn hóa chuyên ngành, thí dụ như văn hóa đạo đức, văn hóa lối sống, văn hóa thẩm mỹ, văn hóa công sở, văn hóa môi trường, văn hóa kinh doanh Đó là các công trình “Văn hóa và đạo đức” do tác giả Trường Lưu chủ biên”; “Văn hóa lối sống và xây dựng đời sống văn hóa ở Việt Nam” do tác giả Khái Vĩnh chủ biên; “Văn hóa thẩm mỹ và phát triển con người trong thế kỷ XXI” do tác giả Nguyễn Văn Huyên chủ biên: “Mấy vấn đề của văn hóa môi trường” của tác giả Đỗ Huy; “Văn hóa kinh doanh”

do tác giả Đỗ Minh Cương chủ biên…

Vào năm 2005 Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh kết hợp với Ban Tư tưởng văn hóa Trung ương tổ chức hội thảo về “Văn hóa Đảng”, đã

có một số bài đăng trên một số tạp chí Trung ương và tạp chí chuyên ngành

Tuy nhiên, lĩnh vực văn hóa liên quan chặt chẽ tới trình độ và năng lực lãnh đạo của cán bộ như văn hóa chính trị cho cán bộ lãnh đạo ở nước

ta chưa được nghiên cứu nhiều Đặc biệt văn hóa chính trị đối với chúng

ta còn quá mới mẻ Mấy năm gần đây bắt đầu xuất hiện một vài bài

nghiên cứu về văn hóa chính trị như : "Văn hóa chính trị và lịch sử dưới

góc nhìn văn hóa chính trị " của Tác giả Phạm Hồng Tung, Nhà xuất bản

Quốc gia Hà Nội Ngoài ra Từ năm 1995, Viện Chính trị học đã thực hiện

đề tài “Văn hóa chính trị và nâng cao năng lực cho cán bộ lãnh đạo”, xuất bản sách năm 1995 do tác giả Phạm Ngọc Quang chủ biên Ở Đại Học Vinh có đề tài “ Góp phần làm rõ khái niệm và chức năng của niềm tin chính trị”, của Th.S Phạm Thị Thuý Hồng

Vai trò quan trọng của văn hóa chính trị và tính bức xúc của việc nâng cao văn hóa chính trị cho cán bộ, viên chức nói chung và cán bộ lãnh đạo nói riêng trong giai đoạn hiện nay là một vấn đề còn mang tính chiến lược, cấp bách Vì vậy với đề tài này tôi hy vọng góp một phần nhỏ trong việc đưa ra các giải pháp nâng cao văn hóa chính trị cho cán bộ huyện Cẩm Xuyên nói riêng và cán bộ lãnh đạo nói chung

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

+ Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản của văn hóa chính trị; trên cơ sở thực trạng văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ huyện Cẩm Xuyên hiện nay, khóa luận đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở huyện Cẩm Xuyên - Hà Tĩnh hiện nay

+ Nhiệm vụ nghiên cứu

Xuất phát từ mục đích nghiên cứu trên, đề tài có nhiệm vụ:

Thứ nhất: Làm rõ khái niệm, phân tích kết cấu, chức năng và vai trò của văn hóa chính trị, từ đó làm rõ sự cần thiết và yêu cầu văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở huyện Cẩm Xuyên - Hà Tĩnh hiện nay

Thứ hai: Phân tích, làm rõ thực trạng văn hóa chính trị của đội ngũ cán

bộ lãnh đạo ở huyện Cẩm Xuyên hiện nay

Thứ ba: Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ huyện Cẩm Xuyên - Hà Tĩnh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Khóa luận tập trung nghiên cứu văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở huyện Cẩm Xuyên - Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay

Trọng tâm của khóa luận là tăng cường giáo dục và nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở huyện Cẩm Xuyên hiện nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước ta; các kiến thức về chính trị học, luật học, giáo dục học, đạo đức học, tâm lý quản lý lãnh đạo Về phương pháp, khóa luận sử dụng các phương pháp như lịch sử - lôgíc, phân tích tổng hợp, hệ thống - cấu trúc, so sánh đối chiếu, điều tra xã hội học, khái quát hóa v,v

Khóa luận sử dụng các văn kiện, nghị quyết, chính sách của Đảng và Nhà nước có liên quan đến văn hóa chính trị, công tác cán bộ; các tài liệu, công trình khoa học có liên quan của những người đi trước

6 Đóng góp mới về khoa học của khóa luận

Góp phần làm chính xác hóa và sâu sắc thêm khái niệm văn hóa chính trị Nêu lên được những yêu cầu về văn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ lãnh đạo và thực trạng văn hóa chính trị của họ ở huyện Cẩm Xuyên hiện nay

Khóa luận đề xuất một số giải pháp nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở huyện Cẩm Xuyên tỉnh Hà Tĩnh

Khóa luận có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho công tác giảng dạy ở các trường chính trị về lĩnh vực văn hóa chính trị; là tài liệu tham khảo cho việc hoạch định chính sách nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ lãnh đạo

7 Kết cấu của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, khóa luận được kết cấu thành 2 chương:

Chương 1: Một số vấn đề văn hóa chính trị ở nước ta hiện nay

Chương 2: Những giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường giáo dục và

nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ Huyện Cẩm Xuyên Tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay

B PHẦN NỘI DUNG

Chương 1 VĂN HÓA CHÍNH TRỊ VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ

Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

1.1 Văn hóa chính trị - những vấn đề lý luận chung

Để đi vào tìm hiểu khái niệm văn hóa trước hết phải hiểu được văn hóa

là gì? Chính trị là gì?

Có nhiều quan điểm khác nhau xung quanh khái niệm văn hóa:

Văn hóa cũng có thể hiểu là toàn bộ những sản phẩm, những vật chất hay giá trị dưới dạng vật chất và tinh thần do con người và loài người sáng tạo

ra bằng lao động và hoạt động thực tiễn để phục vụ cuộc sống của con người,

để thực hiện sự phát triển và tiến bộ xã hội

Văn hóa thể hiện sức mạnh bản chất người, là trình độ người trong phát triển mà mỗi thời đại đạt được trong tiến trình lịch sử, hướng tới Chân - Thiện

- Mỹ, vì hạnh phúc và tự do của con người

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh : “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngay về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa”

Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương Đảng (khoá VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đã nhấn mạnh: “ Văn hóa Việt Nam là thành quả hàng nghìn năm lao động sáng tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là kết quả giao lưu và tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới để không ngừng hoàn thiện mình Văn hóa Việt Nam đã hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt Nam, làm rạng rỡ vẻ vang của dân tộc”

Từ quan niệm chung đó, Đảng ta đã đề cập tới những lĩnh vực lớn của văn hóa, trong đó đặc biệt nhấn mạnh tới tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn hóa tinh thần, coi đó là những lĩnh vực quan trọng nhất hiện nay cần đặc biệt quan tâm

Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) đã xác định những quan điểm chỉ đạo cơ bản của Đảng đối với việc xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam:

- Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội

- Nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

- Nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam

- Xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng

- Văn hóa là một mặt trận; xây dựng và phát triển văn hóa là một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì, thận trọng

Cũng như khái niệm văn hóa, xung quanh khái niệm về chính trị cũng

là vấn đề đang gây tranh cãi cho nhiều người

Chính trị là hoạt động phổ biến, quan trọng của xã hội mà cốt lõi của nó

là khoa học và nghệ thuật giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị, nhằm thực hiện mục đích giai cấp, dân tộc, quốc gia Chính trị là một hiện tượng xã hội đặc biệt Nó xuất hiện khi xã hội phân chia thành giai cấp và nhà nước chính trị theo nguyên nghĩa Hy Lạp là “politica” có nghĩa là “công việc liên quan đến nhà nước”, là “nghệ thuật cai trị nhà nước”, tức là phương pháp nhất định để thực hiện các mục tiêu của quốc gia

Trong lịch sử phát triển của xã hội, chính trị là một hiện tượng lịch sử mang tính chất tất yếu liên quan chặt chẽ tới sự xuất hiện và hoạt động của xã

hội có phân chia giai cấp Trong đó, vai trò đặc biệt quan trọng trong cuộc đấu tranh giai cấp thuộc về nhà nước Cuộc đấu tranh này trước hết là nhằm giúp cho một giai cấp chiếm được quyền lực nhà nước và sau đó là quá trình gìn giữ, củng cố và sử dụng nó

Từ thời cổ đại đến nay, các nhà tư tưởng đã đưa ra nhiều quan niệm khác nhau về chính trị, mỗi quan niệm có những yếu tố hợp lý riêng và có những cách tiếp cận riêng Nhưng thực sự chỉ đến khi chủ nghĩa Mác - Lênin ra đời, những quan niệm đúng đắn và khoa học về chính trị mới được khẳng định

Theo C.Mác: “… giai cấp nào muốn nắm quyền thống trị - ngay cả khi quyền thống trị của nó đòi hỏi phải thủ tiêu toàn bộ hình thức xã hội cũ và sự thống trị nói chung, như trong trường hợp của giai cấp vô sản - thì giai cấp ấy trước hết phải chiếm lấy chính quyền để đến lượt mình, có thể biểu hiện lợi ích của bản thân mình như là lợi ích phổ biến, điều mà giai cấp ấy buộc phải thực hiện trong bước đầu” [3, tr.7]; Như vậy, chính trị bao giờ cũng gắn liền với giai cấp Giai cấp nào muốn nắm được chính quyền, xóa bỏ xã hội cũ và xây dựng xã hội mới thì trước hết đều phải giành lấy chính quyền Theo VI.Lênin, chính trị là “lĩnh vực những mối quan hệ giữa tất cả các giai cấp với nhau” [18, tr.101] Như vậy, bất kỳ một vấn đề xã hội nào cũng đều mang tính chính trị nếu việc giải quyết quần chúng, trực tiếp hay gián tiếp gắn với lợi ích giai cấp với vấn đề quyền lực Chính trị xuất hiện khi xuất hiện giai cấp và đấu tranh giai cấp Và chừng nào giai cấp còn tồn tại thì chính trị cũng tồn tại với tư cách là một hình thức hoạt động xã hội đặc biệt Vì vậy có thể xem chính trị là lĩnh vực hoạt động gắn liền với mối quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc và giữa các tập đoàn xã hội khác nhau mà hạt nhân là vấn đề giành và giữ chính quyền

Còn khi nói đến văn hóa chính trị thì chúng ta biết rằng nó rất cần thiết

và có ảnh hưởng to lớn đối với hoạt động chính trị của mỗi người, của chủ thể cầm quyền cũng như của đông đảo quần chúng trong xã hội

“Chính trị là một lĩnh vực hoạt động rộng lớn và hết sức quan trọng, nó quyết định vận mệnh của đất nước và sự phát triển của xã hội và con người Trình độ xử lý các tình huống chính trị một cách khoa học và nghệ thuật không chỉ đem lại sự độc lập và ổn định chính trị mà còn là điều kiện cho việc phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội, phát triển con người, xây dựng và phát triển đất nước Bản chất chính trị, lý tưởng chính trị, trình độ hoạt động chính trị hướng tới một xã hội nhân đạo, nhân văn, tất cả vì sự phát triển và tiến bộ của xã hội và con người, nói lên văn hóa chính trị của một nền chính trị”

Văn hóa chính trị nó được thể hiện trong mối quan hệ tác động qua lại giữa văn hóa và chính trị, giữa chính trị và văn hóa Văn hóa chính trị nâng hoạt động chính trị của con người và của tổ chức lên trình độ văn hóa, làm cho hoạt động chính trị mang tính tự giác

Phạm trù văn hóa chính trị được các học giả phương Tây và phương Đông từ rất sớm trong khoa học chính trị đã xuất hiện cụm từ này

Tiếng Đức “ văn hóa chính trị” : (Politische kultur)

Văn hóa chính trị theo Werner J Patzelt, một nhà khoa học chính trị thuộc trường phái Đại học Tổng hợp Passau nêu ra trong cuốn giáo trình Nhập môn khoa học chính trị (Einfuehrung in die Politikwissenschaft) xuất

bản năm 1992 tại Passau Theo Patzelt, “Văn hóa chính trị là những giá trị và

tri thức, những quan điểm và thái độ của nhân dân; là những dạng thức của hành vi và sự tham dự chính trị; là những quy tắc công khai hoặc được mặc nhiên thừa nhận của quá trình chính trị; là những cơ sở thường nhật của hệ thống chính trị và tập hợp của tất cả những gì thuộc về văn hóa và tập tục của xã hội hiện tồn” [12, tr.21] Ở một định nghĩa khác Patzelt nêu định nghĩa

đơn giản và có phần rõ ràng hơn về văn hóa chính trị: “Văn hóa chính trị là

một khái niệm tập hợp (Sammelbezeichnung) dùng để chỉ những giá trị chính trị quan trọng, tri thức, quan niệm và thái độ trong một xã hội; những dạng thức được bộc lộ ra thông qua hoạt động chính trị và tham dự chính trị;

những quy tắc công khai hay mặc nhiên được thừa nhận của quá trình chính trị; và những cơ sở thường nhật của các hệ thống chính trị” [12, tr.21-22]

Qua hai định nghĩa mà Patzelt nêu ra ở trên ta thấy được rằng Patzelt đã

sử dụng phương pháp diễn dịch và liệt kê để làm sáng tỏ nội hàm của khái niệm “văn hóa chính trị” Cách định nghĩa có ưu điểm là giúp cho người sử dụng khái niệm với tính cách là công cụ để nhận thức, tư duy và phân tích dễ dàng nhận diện những yếu tố thuộc về ngoại diên của khái niệm Tuy nhiên, nhược điểm cố hữu của loại khái niệm này luôn luôn có độ dung sai rất lớn, bởi lẽ nó không thể liệt kê hết các yếu tố hay các đặc điểm trong nội hàm khái niệm để bao phủ hết ngoại diên của khái niệm - vốn luôn luôn thay đổi do tính chất thực tiễn của nó

Như vậy, giá trị nổi bật của định nghĩa mà Patzelt và học phái Passau nêu ra là ở tính thao tác luận của nó Nhưng cũng do tính chất thao tác luận của nó mà định nghĩa này luôn luôn tỏ ra bất cập khi được vận dụng trong nghiên cứu những nền văn hóa chính trị cụ thể với những đặc trưng riêng biệt

về lịch sử, xã hội, tôn giáo, tộc người, hệ thống chính trị…

Một khái niệm nữa về văn hóa chính trị của học giả Đức, nó có ảnh hưởng khá rộng rãi là cách định nghĩa của trường phái học thuật Heidelberg

được công bố trong cuốn Từ điển chính trị (Lexikon der Politik) xuất bản vào năm 2007 Theo đó, “Văn hóa chính trị” được định nghĩa: “Là khái niệm

dùng để chỉ chiều cạnh chủ quan (Subjektive Diméion) của những cơ sở xã hội của các hệ thống chính trị Văn hóa chính trị liên quan đến những bộ phận khác nhau của ý thức chính trị, những “phong thái”, những lối nghĩ và ứng xử “điển hình” của những nhóm xã hội hoặc của toàn xã hội Văn hóa chính trị bao gồm tất cả những đặc tính chính trị cá nhân của từng cá thể, tiềm ẩn trong những thái độ và các giá trị, bắt rễ trong những động cơ bẩm sinh của hành vi chính trị, và cả trong những hình thức bộc lộ có tính chất biểu tượng và những ứng xử chính trị cụ thể” [12, tr.23-24] Khái niệm này,

đã có ảnh hưởng mạnh mẽ đến của giới nghiên cứu khoa học chính trị ở Đức

Trong Đề cương bài giảng văn hóa chính trị của Trường đại học Tổng

hợp California ở Berkeley năm 2006: “Văn hóa chính trị được tạo thành bởi

những tri nhận, những giá trị và những bộc lộ cảm tình mà dân chúng của một cộng đồng tập thể nào đó mang lại cho một quá trình mà tại đó những giá trị chân xác sẽ được định vị” [12, tr.28-29]

Như vậy, phần lớn các cách định nghĩa các phạm trù “văn hóa chính trị” của các nhà khoa học phương Tây đều có điểm chung nhất là nhấn mạnh các chiều cạnh chủ quan của quá trình chính trị, do cách tiếp cận của họ đều bắt nguồn tư cơ sở lý thuyết khoa học về văn hóa chính trị của hai nhà khoa học chính trị Mỹ Gabriel A Almond và Sidnay Verba đề xuất tư năm 1963 trong tác phẩm nổi tiếng The Civic Culture (văn hóa công dân)

Văn hóa chính trị là một loại hình của văn hóa, là một phương diện hợp thành của văn hóa trong xã hội có giai cấp và nhà nước Hiểu một cách chung nhất thì văn hóa chính trị là văn hóa được thể hiện trong hoạt động chính trị của con người, tổ chức, thể chế và thiết chế chính trị

Văn hóa chính trị nói lên trình độ nhận thức, năng lực sáng tạo trong hoạt động sáng tạo của chủ thể dựa trên sự hiểu biết sâu sắc các quan hệ chính trị hiện thực cùng những thiết chế chính trị tiến bộ được lập ra để thực hiện lợi ích chính trị cơ bản của giai cấp hay của nhân dân phù hợp với sự phát triển lịch sử

Văn hóa chính trị còn nói lên phẩm chất đạo đức, lối sống và nhân cách của con người trong hoạt động và ứng xử chính trị

Nói tóm lại, văn hóa chính trị là tổng hợp những giá trị vật chất, tinh thần được hình thành trong thực tiễn chính trị Nó là cái góp phần chi phối hoạt động của các cá nhân, của các nhà chính trị, góp phần định hướng hoạt động của họ trong việc tham gia vào đời sống chính trị để phục vụ lợi ích căn bản của một giai cấp nhất định

Văn hóa chính trị góp phần định hướng mục tiêu hoạt động cho các tổ chức chính trị, đặc biệt là Đảng và nhà nước, cho các phong trào chính trị trong một xã hội nhất định

1.2 Cấu trúc của văn hóa chính trị

Cấu trúc của văn hóa chính trị bao gồm những yếu tố, những phương diện hợp thành sau đây:

- Tri thức và những hiểu biết về chính trị

Đây là mặt nhận thức, ý thức chính trị của chủ thể Tri thức bao gồm cả tri thức lý luận và tri thức kinh nghiệm, là trình độ học vấn và những kinh nghiệm được thu nhận, tích luỹ trong quá trình tham gia các sinh hoạt, các hoạt động chính trị của mỗi cá nhân

Vốn học vấn càng rộng và càng sâu bao nhiêu thì càng thuận lợi bấy nhiêu để con người đến với hoạt động chính trị một cách tự giác, có lý trí Song chính trị không chỉ cần đến những tri thức lý thuyết mà quan trọng hơn

là sự tham gia trực tiếp vào hoạt động trong các phong trào chính trị, trong đời sống chính trị thực tiễn Do đó, kinh nghiệm chính trị, vốn sống, sự thực hành trực tiếp các công tác chính trị sẽ đem lại cho mỗi người những hiểu biết thực chất về chính trị Tri thức lý luận chính trị có vị trí đặc biệt trong tổng số những tri thức mà con người nắm được bởi nó giúp ích trực tiếp cho con người hiểu biết, giác ngộ về chính trị, hình thành phẩm chất, năng lực của cá nhân Tích luỹ tri thức phải gắn liền với tích luỹ kinh nghiệm thực tiễn, gắn liền nhận thức lý luận với thực hành lý luận trong thực tiễn Chỉ như vậy tri thức mới giúp ích cho sự hình thành phương pháp và trau dồi bản lĩnh sáng tạo của cá nhân, đặc biệt ở những cán bộ chủ chốt

- Tình cảm và đạo đức cách mạng

Nếu tri thức là chất liệu đem lai sự hiểu biết, tạo nên mặt nhận thức lý tính, lý trí của chính trị thì tình cảm và phẩm chất đạo đức đóng vai trò hình

thành động lực thúc đẩy hành động chính trị, tạo nên động cơ chính trị cho mỗi người

Để có văn hóa chính trị, tri thức không chỉ trở thành phương pháp mà còn phải chuyển hóa thành xúc cảm, tình cảm nữa Đó phải là trạng thái tình cảm tích cực, là tình cảm cách mạng mà người hoạt động chính trị cần phải có

Tình cảm là một trong những động lực rất mạnh mẽ đối với con người, thúc đẩy họ hành động để đấu tranh, bảo vệ chân lý, giữ vững niềm tin

Tình cảm vừa thuộc về đời sống tâm lý, đời sống tinh thần của cá nhân vừa có cơ sở từ sự hiểu biết lý trí khoa học Hiểu biết đúng đắn và sâu sắc giúp con người có tình cảm bền vững, giúp vào việc rèn luyện, trau dồi đạo đức, thực hành đạo đức cách mạng cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, có ý chí và nghị lực để tự mình vươn tới cái tốt, cái cao cả, vượt qua cái xấu, cái tầm thường, vị kỷ, vụ lợi thấp hèn của chủ nghĩa cá nhân

Sức mạnh chủ yếu để đấu tranh và chiến thắng chủ nghĩa cá nhân là sức mạnh của đạo đức, của ý chí và nghị lực cách mạng mà ngọn nguồn của nó bắt đầu từ những gì tốt đẹp, lành mạnh, bền vững của tình cảm, đặc biệt là tình cảm đạo đức

- Lý tưởng chính trị và niềm tin khoa học

Lý tưởng không chỉ là động lực kích thích hoạt động chính trị mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phương thức, phương tiện hoạt động chính trị

Lý tưởng cách mạng của giai cấp công nhân và cuộc cách mạng do giai cấp đó tiến hành do sự tham gia đông đảo của quần chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản là lý tưởng nhân đạo nhất, là cuộc cách mạng triệt để nhất trong lịch sử Nó xóa bỏ không chỉ áp bức, bóc lột và nô dịch con người, làm tha hóa lao động và bản chất con người dưới ách thống trị của chủ nghĩa tư bản mà còn xóa bỏ tận gốc những cơ sở kinh tế - xã hội đã đẻ ra tình trạng phi nhân tính Đó là chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản

xuất, là tình trạng người bóc lột người gắn liền với tư hữu tư bản chủ nghĩa

Nó hướng tới mục tiêu giải phóng giai cấp, dân tộc và xã hội loài người để giải phóng con người, sự phát triển hài hòa giữa cá nhân và xã hội, coi đó là mục đích tự thân của lịch sử Lý tưởng xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa đó hướng dẫn và thúc đẩy con người hoạt động chính trị vào những mục tiêu cao cả nhất, xây dựng một xã hội công bằng, bình đẳng, đem lại cho con người quyền làm chủ và nhân dân lao động làm chủ xã hội, thực sự là chủ thể sáng tạo

Ở nước ta trong thời kì đấu tranh giành độc lập dân tộc, vì lý tưởng

“không có gì quý hơn độc lập tự do”, nhiều đồng bào và chiến sĩ đã dũng cảm

hi sinh cả bản thân mình, nhiều cán bộ đảng viên đã tìm ra những phương thức có hiệu quả nhất trong cuộc chiến tranh với quân thù Cùng với lý tưởng chính trị, niềm tin là một nhân tố hết sức quan trọng của văn hóa chính trị Đó

là niềm tin có cơ sơ khoa học dựa trên hiểu biết chứ không phải niềm tin giáo điều, mù quáng

Chỉ có niềm tin dựa trên sự hiểu biết khoa học mới làm cho con người giữ được sự kiên định, không giao động trước những khó khăn, thất bại nhất thời Dĩ nhiên cùng với tri thức khoa học còn phải có sự thôi thúc của tình cảm cách mạng, đạo đức, của kinh nghiệm sống và bản lĩnh chính trị thì niềm tin mới thật sự bền vững

- Các truyền thống chính trị, đặc biệt là các giá trị tiêu biểu của văn hóa chính trị, kết tinh trong truyền thống lịch sử, truyền thống văn hóa của dân tộc, trong di sản văn hóa của loài người qua các thời đại được kế thừa, vận dụng vào hoạt động chính trị

Đây là một nhân tố không thể thiếu để xây dựng nền văn hóa chính trị hiện đại và đương đại ngày nay của nước ta

Trong lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, ông cha ta đã xây đắp nên và để lại những di sản quý giá về nhiều mặt trong đó có không ít

những giá trị đặc sắc về văn hóa chính trị Đó là tư tưởng chính trị nhân nghĩa, truyền thống đoàn kết, hoà hợp, đồng thuận để phát triển, là chủ nghĩa yêu nước, khí phách quật cường chống mọi kẻ thù xâm lược, là triết lý “thà chết không chịu làm nô lệ”, “thà chết vinh còn hơn sống nhục” Đó còn là lòng nhân ái, vị tha, bao dung trong đối nhân xử thế, là tư tưởng thân dân, khuyến dân để thực hiện an sinh và an ninh cho dân chúng

Những tư tưởng quý báu đó cần được kế thừa trên quan điểm lịch sử và phát triển trên trình độ hiện đại, vận dụng vào công việc lãnh đạo, quản lý, rèn luyện nhân cách chính trị và giáo dục văn hóa chính trị hiện nay Những học thuyết tư tưởng chính trị trên thế giới hình thành từ thời cổ đại ở phương Đông và phương Tây, qua các bước ngoặt của thời đại Phục hưng và Khai sáng, những kinh nghiệm và thành tựu của các cuộc cách mạng điển hình trong lịch sử, của các nhà nước, chính phủ, các quốc gia - dân tộc… đều chứa đựng trong đó các giá trị, các hạt nhân hợp lý của nó Tiếp thu có chọn lọc, có phê phán những giá trị ấy trong di sản văn hóa thế giới có thể làm phong phú thêm cho văn hóa chính trị

Những phương tiện chính trị, những chuẩn mực, những phương thức tổ chức và hoạt động của quyền lực chính trị

Hình thức tổ chức quyền lực nhà nước, cơ chế vận hành và mô hình tổ chức các bộ máy; các thiết chế chính trị; và các phương tiện, các hình thức thông tin; đào tạo nhân lực cho bộ máy quyền lực; các vấn đề kĩ thuật - công nghệ chính trị nói lên trình độ khoa học và nghệ thuật của chính trị… nhằm đáp ứng yêu cầu của hoạt động chính trị thực tiễn đều là những nhân tố tham gia vào cấu trúc của văn hóa chính trị

- Hệ tư tưởng, đường lối, chính sách vá các quyết sách của giai cấp cầm quyền

Hệ tư tưởng chính trị phản ánh khái quát lợi ích của giai cấp cũng như phương thức, con đường để thực hiện lợi ích cơ bản của giai cấp, của liên

minh giai cấp hoặc của nhân dân nói chung Giai cấp nào cầm quyền thì hệ tưởng của giai cấp đó được sử dụng và truyền bá một cách có ý thức vào đời sống xã hội, trở thành hệ tưởng chính thống của xã hội đó Nền chính trị và văn hóa chính trị mà chúng ta xây dựng mang bản chất giai cấp công nhân, do

đó hệ tư tưởng chủ đạo của văn hóa chính trị xã hội chủ nghĩa, thấm sâu trong toàn bộ nội dung của nó là hệ tư tưởng khoa học tiên tiến và cách mạng phản ánh vai trò và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Đó là chủ nghĩa Mác -

Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

- Hành vi của chủ thể chính trị

Hành vi thể hiện trong hoạt động, qua hoạt động Đó là hành động, việc làm, là sự giao tiếp, ứng xử, là tranh luận, đối thoại mà con người chính trị

biểu hiện ra với tư cách là chủ thể hoạt động

Nói đi đôi với làm, nhận thức đi liền với hành động, mục đích gắn liền với phương tiện, động cơ đi cùng với hiệu quả - tất cả thể hiện rất rõ ở hành

vi, nói rộng ra là lối sống và nhân cách chính trị Hành vi chính trị là kết quả tổng hợp của các nhân tố cấu thành văn hóa chính trị thông qua sự tác động và chuyển hóa lẫn nhau, từ tri thức tới tình cảm, tới lý tưởng và niềm tin, dẫn tới hành động chính trị và thực tiễn

Đó là lôgíc hình thành văn hóa chính trị mà đồng thời cũng là kết quả thực hành văn hóa chính trị trong hoạt động thực tiễn của con người, đặc biệt

rõ ở những nhà hoạt động chính trị chuyên nghiệp, những thủ lĩnh chính trị, những nhà lãnh đạo và quản lý

Bất cứ một cá nhân nào, với tư cách con người chính trị của nó, dù là một công dân bình thường hay một cán bộ có trọng trách, có vị thế xã hội và đảm nhiệm những chức vụ lớn như các lãnh tụ, các chính khách chẳng hạn, đều phải chú ý rèn luyện, trau dồi và thực hành văn hóa chính trị theo cấu trúc nêu trên

Phạm vi hoạt động càng rộng, nhiệm vụ thực thi càng phức tạp, trọng trách và cương vị xã hội càng lớn thì yêu cầu về văn hóa chính trị đối với người đó càng cao, càng đòi hỏi không phải trình độ mà còn là kinh nghiệm

và bản lĩnh, uy tín và ảnh hưởng xã hội của người đó, tức là toàn bộ văn hóa chính trị, nhân cách chính trị của họ

Đối với văn hóa chính trị của một tổ chức, ví dụ như văn hóa chính trị của Đảng hay một tổ chức Đảng, văn hóa chính trị của nhà nước, văn hóa chính trị của một đoàn thể, một tập thể… thì chất lượng của nó là tổng hợp các chất lượng của từng cá thể, thành viên, của người lãnh đạo hay tập thể ban lãnh đạo Trình độ, bản lĩnh, đạo đức và nhân cách nói chung của người đứng đầu, đặc biệt là thái độ ứng xử, tinh thần dân chủ của người đó trong tập thể

có một ảnh hưởng to lớn, quyết định một phần lớn bầu không khí dân chủ và văn hóa chính trị của tập thể đó Ngoài ra, trình độ tổ chức và kỷ luật, là giá trị và hiệu lực thực tế của những nguyên tắc, những quy chế được thi hành (đặc biệt là nguyên tắc tập trung dân chủ, tính công khai và công bằng, tính trung thực cộng đồng trách nhiệm) cũng có vai trò nổi bật đối với sự hình thành, sự phát triển văn hóa chính trị trong tập thể và tổ chức

1.3 Đặc điểm của văn hóa chính trị

1.3.1 Văn hóa chính trị mang tính giai cấp

Đây là tính chất nổi bật thuộc bản chất của văn hóa chính trị Nó phục

vụ trực tiếp cho lợi ích, quyền lực của giai cấp thống trị, bảo vệ và truyền bá

hệ tư tưởng của giai cấp đó trong xã hội, trong cuộc đấu tranh giai cấp Do vậy, phải luôn luôn thấm nhuần quan điểm lịch sử - cụ thể để nhận thức và đánh giá văn hóa chính trị ở mỗi một chế độ chính trị xã hội, mỗi một thời đại nhất định, không phạm vào sai lầm trừu tượng phi lịch sử, phi chính trị, phi giai cấp Tính chất giai cấp thể hiện đặc biệt rõ trong văn hóa chính trị tư sản (với chủ thể cầm quyền là giai cấp tư sản và ý thức hệ tư sản của nó) và văn

hóa chính trị xã hội chủ nghĩa (văn hóa chính trị của giai cấp công nhân do giai cấp công nhân và Đảng Cộng sản lãnh đạo, với hệ tư tưởng mácxít, chủ nghĩa xã hội khoa học)

1.3.2 Văn hóa chính trị mang tính lịch sử

Văn hóa chính trị bao giờ cũng mang tính lịch sử:

Chính trị và văn hóa chính trị là những phạm trù động, biến đổi trong những điều kiện lịch sử xác định Trình độ chuẩn mực văn hóa chính trị của mỗi người và mỗi giai cấp không cố định, bất biến mà luôn có sự thay đổi

Các nhân tố khách quan và chủ quan quy định văn hóa chính trị cũng thường xuyên vận động và biến đổi

Ở các nền chính trị khác nhau, văn hóa chính trị của giai cấp nắm quyền lực nhà nước bao giờ cũng là đặc trưng cho nền chính trị đó

1.3.3 Văn hóa chính trị mang tính dân tộc và mang tính nhân loại

Cùng với đặc điểm nổi bật là tính giai cấp, văn hóa chính trị còn mang tính dân tộc và tính nhân loại Điều đáng chú ý là, tính giai cấp giữ vị trí chủ đạo, chi phối Nó là khuynh hướng chính trị, quan điểm chính trị để nhân thức, đánh giá, sử dụng, kế thừa và phát huy tính dân tộc cũng như tiếp thu những tinh hoa văn hóa của các thời đại của nhân loại

Thái độ chính trị đúng đắn và nhãn quan văn hóa rộng rãi, không giáo điều, không biệt phái đòi hỏi không được tách rời các tính chất đó, không tuyệt đối hóa cái này để phủ nhận, xem nhẹ cái kia, cũng không phạm vào sai lầm xa rời lập trường, quan điểm, nguyên tắc giai cấp công nhân trong vấn đề văn hóa chính trị bởi lẽ hệ tư tưởng là điểm cốt lõi của văn hóa chính trị và đây cũng là vấn đề gay gắt nhất đang diễn ra trong cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận và chính trị hiện nay trên thế giới

1.3.4 Văn hóa chính trị mang tính đa dạng

Trong xã hội có giai cấp văn hóa chính trị luôn có tính đa dạng, phản ánh tính đa dạng, khác biệt của văn hóa

Cái cốt lõi của văn hóa chính trị là hệ tư tưởng nhưng hệ tư tưởng của các giai cấp không đồng nhất với nhau, từ đó văn hóa chính trị của các giai cấp bị chi phối bởi hệ tư tưởng giai cấp và những nhân tố kinh tế - xã hội, lịch

sử, văn hóa, tâm lý dân tộc, truyền thống và tập quán trong xã hội, tạo nên những khác biệt đặc thù rất sâu sắc

Trong mỗi nền chính trị, văn hóa chính trị cũng không thuần nhất mà

có sự đa dạng, phong phú của các loại hình văn hóa chính trị tương ứng với từng giai cấp, giai tầng xã hội khác nhau

Văn hóa chính trị của cá nhân lại cũng có những khác biệt về trình độ

và hình thức biểu hiện do những cá nhân đó khác nhau về đặc điểm lao động nghề nghiệp, về kinh nghiệm chính trị, về phạm vi hoạt động và mức độ chú

ý, định hướng giá trị khác nhau, những nhu cầu lợi ích khác nhau

Văn hóa chính trị trong chủ nghĩa xã hội, ngoài các đặc điểm nêu trên còn bao hàm một số đặc điểm khác Đó là: văn hóa chính trị xã hội chủ nghĩa vừa là nội dung vừa là động lực lại vừa là biểu hiện chất lượng của nền dân chủ, là nhân tố thúc đẩy việc thực hiện các mục tiêu của chủ nghĩa xã hội Văn hóa chính trị xã hội chủ nghĩa còn là phương thức và trình độ làm chủ của quần chúng, làm cho nhân dân lao động trở thành chủ thể của quyền lực chính trị

1.4 Chức năng của văn hóa chính trị

Với tư cách là một bộ phận cấu thành của một nền văn hóa, văn hóa chính trị tuân theo quy luật vận động và phát triển của nền văn hóa đó Tuy

nhiên, văn hóa chính trị cũng tồn tại một cách tương đối độc lập, với những

giá trị, chuẩn mực, biểu hiện riêng trong lĩnh vực hoạt động chính trị Vì thế, văn hóa chính trị cũng có những chức năng nhất định của nó Từ vai trò to lớn của văn hóa chính trị trong hoạt động chính trị của cá nhân, của quần chúng nhân dân, của chủ thể lãnh đạo, quản lý xã hội để thực thi quyền lực được thể

hiện qua những chức năng của văn hóa chính trị Có thể nói tới những chức năng chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, văn hóa chính trị góp phần điều chỉnh các quan hệ

xã hội - chính trị, nâng cao chất lượng lãnh đạo và quản lý của chủ thể quyền lực

Với ảnh hưởng của văn hóa chính trị, giới cầm quyền có thể kịp thời phát hiện ra những mâu thuẫn trong các quan hệ xã hội - chính trị, đưa ra những biện pháp, giải pháp hữu hiệu, kể cả những tình huống nảy sinh như xung đột, khủng hoảng, mất ổn định, những phản ứng của dân chúng hay của lực lượng nào đó hướng vào các thể chế Đó là những giải pháp có tính chất

“tháo ngòi nổ” để làm dịu bớt những xung đột xã hội

Ngược lại, do thiếu trình độ văn hóa chính trị, người ta có thể làm cho những quan hệ xã hội - chính trị vốn bình thường lại trở nên căng thẳng, phức tạp, thậm chí vì những biện pháp và quyết sách sai lầm, chủ quan không cân nhắc thận trọng thiếu tinh tế trong kinh nghiệm ứng xử mà có thể dẫn tới những đối đầu gay gắt, ảnh hưởng xấu tới ổn định xã hội và tâm trạng quần chúng Văn hóa chính trị vừa góp phần nâng cao năng lực và trình độ của các nhà lãnh đạo và quản lý, mở rộng nhãn quan chính trị, trau dồi kinh nghiệm

và hình thành bản lĩnh của họ trong hoạt động chính trị vừa bồi dưỡng cho người hoạt động chính trị những phương pháp và kỹ năng cần thiết trong công tác hàng ngày, làm cho hành vi và ứng xử chính trị phù hợp với những chuẩn mực văn hóa

Thứ hai, văn hóa chính trị hướng năng lực và phẩm chất con người vào những hoạt động tích cực, sáng tạo để thực hiện các giá trị lý tưởng đã lựa chọn

Sự phát triển văn hóa chính trị ở trình độ cao, với niềm tin sâu sắc dựa trên cơ sở khoa học vào lý tưởng chính trị đã lựa chọn, có thể giúp cho con người vượt qua mọi khó khăn, thử thách, thậm chí có thể hy sinh để thực hiện

lý tưởng chính trị cao đẹp Sự hy sinh của những thế hệ người Việt Nam trong quá trình đấu tranh cách mạng để thực hiện trọn vẹn độc lập dân tộc, lý tưởng

“không có gì quý hơn độc lập tự do”, thực hiện độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội trong 1/3 thế kỷ chống đế quốc xâm lược Pháp và Mỹ là một minh chứng sinh động

Thứ ba, văn hóa chính trị thông qua giáo dục, tuyên truyền, quảng bá trong xã hội, thông qua rèn luyện và thực hành của cá nhân, tập thể, cộng đồng góp phần thúc đẩy tính tích cực chính trị của công dân, thái độ quan tâm tới đời sống chính trị, nâng cao trách nhiệm chính trị của từng người, từng tổ chức trong hệ thống chính trị

Trong một xã hội có văn hóa chính trị cao, một mặt mỗi cá nhân công dân đều có ý thức rõ vị trí của mình trong hệ thống quyền lực chính trị của xã hội, mặt khác xã hội cũng hình thành và hoàn thiện cơ chế để mỗi cá nhân công dân tham gia tích cực và tự giác vào công việc của nhà nước và xã hội Nhờ đó, hoạt động chính trị trở thành công việc thực tế, hàng ngày của mỗi người, củng cố ý thức tổ chức kỷ luật, đề cao tinh thần trách nhiệm, nghĩa vụ

và bổn phận của công dân đối với nhà nước và xã hội

Thứ tư, văn hóa chính trị góp phần đảm bảo thực hiện phát huy dân chủ, đấu tranh chống quan liêu tham nhũng và mọi biểu hiện thoái hóa chính trị; góp phần giáo dục ý thức chính trị cho quần chúng, đào tạo và rèn luyện những nhân cách chính trị, những tài năng chính trị xuất hiện và trưởng thành trong phong trào quần chúng và trong thực tiễn chính trị

Một trong những chuẩn mực của văn hóa chính trị là dân chủ Khi văn hóa chính trị trong xã hội được nâng lên thì cũng chính là lúc dân chủ được đảm bảo và ngược lại nền dân chủ được đảm bảo thì khi đó mới có được văn hóa chính trị đúng với nghĩa của nó Vì vậy, dân chủ thực sự góp phần đảm bảo thực hiện phát huy dân chủ khi đó mọi người cùng bàn bạc với nhau, dân chúng được làm chủ, cán bộ lãnh đạo là công bộc của dân, chịu sự giám sát

của nhân dân, từ đó sẽ hạn chế được các tệ nạn quan liêu, tham nhũng và mọi biểu hiện thoái hóa chính trị Mặt khác, khi dân chủ được thực hiện các quần chúng nhân dân tích cực tham gia vào công việc chung, công việc chính trị có những tài năng về chính trị từ đó sẽ xuất hiện

1.5 Vai trò của văn hóa chính trị đối với với sự phát triển

Văn hóa chính trị thực sự là một bộ phận quan trọng trong đời sống của

xã hội hiện đại, chính là nhờ sự kết hợp hài hòa và ngày càng hoàn thiện các giá trị cơ bản chân thiện - mỹ Văn hóa chính trị là sự định hướng hoạt động tuân theo cái Chân, củng cố và xác lập ý thức theo quy luật hướng Thiện, từ

đó mà vươn tới cái Mỹ

Các thế hệ chúng ta khi sinh ra và lớn lên muốn thích ứng được với đời sống cộng đồng trước hết phải được giáo hóa bằng chính nền văn hóa của cộng đồng, trong đó có văn hóa chính trị Nếu tự nhiên được xem là môi trường thứ nhất nuôi dưỡng con người lớn lên về thể xác, thì văn hóa là môi trường thứ hai nuôi dưỡng con người lớn lên về tinh thần, trí tuệ và nhân cách Văn hóa chính trị đã và đang góp phần tạo ra môi trường lành mạnh, mang tính nhân văn để các thế hệ hôm nay và mai sau dựa trên công lý và đạo đức để vươn tới hạnh phúc, tới một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Muốn thực hiện được vai trò chủ động, tích cực của chính trị đối với phát triển và tiến bộ xã hội theo mục tiêu phát triển bền vững thì chính trị phải trở thành văn hóa chính trị

Chúng ta biết rằng hoạt động chính trị trong bộ máy quyền lực có quan

hệ tới hoạt động chính trị của dân chúng số đông, tức là công chúng trong đời sống xã hội Trong không ít trường hợp, hoạt động của những chủ thể này có thể xảy ra những mâu thuẫn, xung đột, thậm chí trở thành đối lập khi lợi ích

xã hội của dân chúng bị vi phạm, bị tổn hại từ hậu quả của những sai trái trong chính sách của Nhà nước, Chính phủ, trong những đường lối, chủ

trương, quyết sách mà Đảng chính trị đưa ra Những phản ứng gay gắt của

xã hội, cả tâm trạng, dư luận và hành vi của các lực lượng xã hội còn do tình trạng tha hóa quyền lực mà điển hình nhất là tệ nạn tham nhũng trong bộ máy công quyền gây ra

Chính trị và kinh tế thường tác động lẫn nhau trong phát triển, rõ nhất

là trong những tình huống "phát triển xấu" như mất ổn định, khủng hoảng, suy thoái Thực tiễn cho thấy hai trường hợp và hai khả năng sau đây khi xảy

ra khủng hoảng, lạm phát hay những khó khăn đột xuất, đột biến của xã hội

Nếu một thể chế chính trị còn có khả năng phản ứng linh hoạt, đưa ra những quyết định kịp thời, phù hợp với tình hình, với xu thế tiến bộ thì có thể giải quyết thành công các cuộc khủng hoảng kinh tế, xã hội trở lại trạng thái

ổn định, kinh tế được phục hồi, chính trị tác động tích cực tới phát triển

Nếu chính trị sai lầm, mất phương hướng thì sẽ làm gay gắt, trầm trọng hơn khủng hoảng kinh tế và những sự suy thoái xã hội, sẽ xuất hiện tiếp theo những diễn biến xấu, mất ổn định Một khi chính trị không giải quyết được

khủng hoảng kinh tế thì từ khủng hoảng kinh tế sẽ chuyển thành khủng hoảng

chính trị Cũng có khi, từ những tình huống nội tại trong chính trị mà đẩy tới khủng hoảng chính trị thì chính cuộc khủng hoảng này sẽ làm cho nền kinh tế đang vận động bình thường trở nên bất bình thường, trì trệ, suy thoái và khủng hoảng

Trong những tình huống đó, rất cần sự sáng suốt chính trị của giới cầm quyền, nhất là ở những thủ lĩnh chính trị

Phát triển xã hội đòi hỏi chính trị phải có quyết định đúng đắn, chuẩn xác, hợp lý, sao cho trong chính trị thì ổn định và ngoài xã hội đạt được sự đồng thuận Nói đúng hơn là nhân được sự ủng hộ, đồng tình từ dân chúng bằng cách Nhà nước phải đáp ứng được những lợi ích phổ biến của họ Điều này phụ thuộc rất nhiều từ tầm nhìn và hành động của lãnh đạo và cầm quyền, của quản lý và điều hành cùng với chất lượng thực thi công vụ của đội ngũ

công chức, thái độ tích cực của quần chúng trong hành động Những đòi hỏi

đó thuộc về văn hóa chính trị

Sự phát triển xã hội trong tiến trình cải cách và đổi mới, nhất là những cải cách, đổi mới diễn ra trong hai lĩnh vực then chốt nhất; kinh tế và chính trị

sẽ là lành mạnh, tiến bộ và bền vững khi đạt được những tiêu chí sau đây: kinh tế tăng trưởng, chính trị ổn định, công bằng được thực hiện, dân tộc đoàn kết và xã hội đồng thuận Muốn được như vậy, các quyết sách chính trị đưa ra

và thực hiện phải đúng quy luật, phải thuận lòng dân và hợp với xu thế phát triển của thế giới và thời đại Đây lại là đòi hỏi rất cao về năng lực trí tuệ, kinh nghiệm xã hội, bản lĩnh hành động của cá nhân và tập thể lãnh đạo cùng với đạo đức và trách nhiệm mà những nhân cách chính trị biểu hiện ra bằng hành động, trong quan hệ với công chúng Để thực hành văn hóa chính trị ấy,

từ bộ máy, thể chế đến con người chính trị phải đáp ứng được những đòi hỏi dân chủ, luật pháp - kỷ cương, khoa học và đạo đức Nó phải thể hiện ra trong động cơ và trách nhiệm, trong trình độ và phương pháp, trong phong cách ứng

xử với công chúng theo tinh thần trọng thực tế, trọng sự thật, trọng dân và trọng pháp Văn hóa chính trị là văn hóa thực thi quyền lực nhân dân với tất

cả ý thức trách nhiệm và tinh thần phục vụ của người cầm quyền Người làm chính trị, nhất là khi giữ trọng trách phải là người của công chúng, vì công chúng Đạo đức là gốc của nhân cách như xác định của Hồ Chí Minh cho nên đạo đức chính trị là cốt yếu của văn hóa chính trị

Từ đó ta thấy được rằng văn hóa chính trị có vai trò to lớn đối với sự phát triển:

Thứ nhất văn hóa chính trị vừa là nội dung vừa là động lực vừa là biểu hiện chất lượng của nền dân chủ

Khi văn hóa chính trị được đảm bảo thì tính dân chủ của xã hội được nâng lên Khi xã hội ngày càng phát triển nhất là giai đoạn hiện nay đất nước

ta đang trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, trong quá trình hội nhập thì văn hóa chính trị càng thể hiện được rõ nét về vai trò của nó

Lúc này, mỗi cá nhân trong xã hội trước hết là đối với cán bộ lãnh đạo khi thực hiện tốt, đúng với văn hóa chính trị họ sẽ làm đúng vai trò, vị trí mà mình được phân bổ với tất cả tư cách đạo đức và trách nhiệm của mình Từ

đó, quyền lợi của người dân cũng được đảm bảo, người dân sẽ được nói lên tiếng nói của mình “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” Tạo điều kiện thúc đẩy cho chính trị của nước nhà ngày càng ổn định, cán bộ và nhân dân cùng một lòng để xây dựng và phát triển đất nước

Thứ hai văn hóa chính trị chính trị tạo ra sự bình đẳng của các chủ thể,

mọi người dân đều bình đẳng trong tư cách con người chính trị, trong vị thế công dân của Nhà nước pháp quyền, đảm bảo cho các thành phần kinh tế và các công dân bình đẳng trước pháp luật

Thứ ba thúc đẩy tính tích cực chính trị của công dân, thái độ quan tâm tới đời sống chính trị, nâng cao trách nhiệm chính trị của từng người, từng tổ chức trong hệ thống chính trị

Thứ tư chính trị gây dựng và phát triển đoàn kết, đồng thuận, trách nhiệm xã hội của các tổ chức, các thành viên, xây dựng xã hội dân chủ, thực hiện dân chủ - đoàn kết và đồng thuận để phát triển

Thứ năm, trong xã hội hiện nay văn hóa chính trị góp phần hình thành

và hoàn thiện cơ chế để mỗi cá nhân công dân tham gia tích cực và tự giác vào công việc của nhà nước và xã hội Nhờ đó, hoạt động chính trị trở thành công việc thực tế, hàng ngày của mỗi người, củng cố ý thức kỷ luật, đề cao tinh thần trách nhiệm và nghĩa vụ và bổn phận của công dân đối với nhà nước

xã hội chủ nghĩa

Thứ sáu, văn hóa chính trị góp phần giáo dục ý thức chính trị cho quần chúng, đào tạo và rèn luyện những nhân cách chính trị, những tài năng chính trị xuất hiện và trưởng thành trong phong trào quần chúng và trong thực tiễn

chính trị

1.6 Văn hóa chính trị ở nước ta hiện nay

1.6.1 Văn hóa chính trị trong đời sống các tầng lớp quần chúng nhân dân

Quần chúng nhân dân được hiểu là một bộ phận có cùng chung lợi ích căn bản, bao gồm những thành phần, những tầng lớp và những giai cấp, liên kết thành những tập thể dưới sự lãnh đạo của một cá nhân tổ chức hay đảng phái nhằm giải quyết những vấn đề kinh tế chính trị, xã hội của một thời đại nhất định

Trong lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, ông cha ta đã xây đắp nên và để lại những di sản quý giá về nhiều mặt trong đó có không ít những giá trị đặc sắc về văn hóa chính trị Đó là tư tưởng chính trị nhân nghĩa, truyền thống đoàn kết, hoà hợp, đồng thuận để phát triển, là chủ nghĩa yêu nước, là khí phách quật cường chống mọi kẻ thù xâm lược… Những tư tưởng quý báu đó ngày nay càng được đông đảo các tầng lớp nhân dân kế thừa và phát huy một cách có hiệu quả

Do ảnh hưởng của cơ chế thị trường, mọi tầng lớp nhân dân đều có tác phong công nghiệp và có ý thức để đảm bảo cho xã hội phát triển theo xu hướng chung của nó

Nhân dân một lòng trung thành, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng của Nhà nước XHCN Việt Nam Mặt khác, họ đã ý thức tốt và chấp hành tốt pháp luật của Nhà nước, biết đấu tranh cho lợi ích của mình và của cả cộng đồng Tình đoàn kết gắn bó với nhau bền chặt Tư tưởng chính trị nhân nghĩa, thương người, truyền thống đoàn kết, hoà hợp, đồng thuận để đưa nước nhà ngày càng phát triển Đông đảo quần chúng nhân dân trong việc xây dựng và bảo vệ Nhà nước bằng việc tham gia khuyến khích con cái, người dân tham gia nghĩa vụ quân sự, văn hóa chính trị trong nhân dân còn thể hiện ở việc người dân tích cực làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh…

Bên cạnh đó một số người dân còn bị dao động trước những lời kích động của bọn phản động về phản đối Đảng, phản đối chính quyền chưa đặt

niềm tin vào Đảng vào cán bộ lãnh đạo của đất nước Lớn hơn là người dân còn bị dụ dỗ công kích đòi đa nguyên về chính trị, đa đảng đối lập… Một số chưa thực sự muốn cống hiến cho đất nước như việc tham gia nghĩa vụ quân

sự, sau khi học tập xong làm việc ở nước ngoài không về phục vụ tài năng của mình để phát triển đất nước

Như vậy trong giai đoạn hiện nay cần thiết có các chính sách nhằm nâng cao văn hóa chính trị trong quần chúng nhân dân được rộng rãi

1.6.2 Văn hoá chính trị của Đảng ta

Xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh là mục tiêu mang đậm tính văn hóa chính trị nhân văn sâu sắc, mà đất nước ta, nhân dân ta vươn tới dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam - Đảng duy nhất cầm quyền ở nước ta

Nét văn hóa chính trị trong sự lãnh đạo của Đảng được thể hiện ở các khía cạnh sau:

Thứ nhất, về lựa chọn giá trị, Đảng ta khẳng định để xây dựng nền văn

hóa chính trị Việt Nam tiên tiến, hiện đại, cần kế thừa các giá trị văn hóa chính trị truyền thống tốt đẹp được kết tinh qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, kế thừa các giá trị văn hóa chính trị tinh hoa của các nước trên thế giới, trên cơ sở lấy chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động Bản chất nền chính trị của chúng

ta là khoa học, cách mạng, dân chủ và nhân văn Đó là nền chính trị phấn đấu

vì hạnh phúc của nhân dân, hướng tới mục đích "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" Mục tiêu ấy không chỉ phù hợp với nguyện vọng của đông đảo nhân dân Việt Nam, của lý tưởng xã hội xã hội chủ nghĩa,

mà còn là mục tiêu cao đẹp mà nhân loại tiến bộ hướng tới

Thứ hai, trong đường lối xây dựng và phát triển kinh tế, Đảng chủ

trương xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việc xây dựng một nền kinh tế thị trường là một tất yếu kinh tế khách quan, bởi

kinh tế thị trường kích thích sự phát triển kinh tế, phát huy sức sản xuất, khơi dậy tính năng động, sáng tạo của con người, tính hiệu quả trong việc sử dụng hợp lý các nguồn lực Tuy nhiên, kinh tế thị trường cũng có rất nhiều mặt trái, đó là sự cạnh tranh tàn khốc “cá lớn nuốt cá bé"; tạo ra sự bất công, bất bình đẳng, phân hóa giàu nghèo, phân cực trong xã hội; khai thác cạn kiệt môi trường, tài nguyên vì mục tiêu lợi nhuận kinh tế thuần túy; làm băng hoại nhiều giá trị đạo đức tốt đẹp; làm quan hệ con người với con người trở nên sòng phẳng, lạnh lùng hơn; làm phai nhạt những giá trị văn hóa truyền thống Việc Đảng ta xác định xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa chính là để khắc phục những hạn chế vốn có của nền kinh tế thị trường Đây là khía cạnh văn hóa của tăng trưởng kinh tế: tăng trưởng phải gắn liền với việc đảm bảo quyền lợi của đa số nhân dân lao động, với tiến bộ

và thực hiện công bằng xã hội

Thứ ba, trong việc xây dựng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ

nghĩa của dân, do dân, vì dân Việc khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân đã được ghi trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 1992 Văn kiện Đại hội lần thứ IX của Đảng chỉ rõ: "Nhà nước ta là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, là Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân Quyền lực của nhà nước là thống nhất là của dân, không phân chia nhưng có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật Mọi cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức, mọi công dân có nghĩa vụ chấp hành Hiến pháp và pháp luật" Việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta là hợp quy luật phát triển của lịch sử vì "suy cho cùng chính là nhằm thực hiện dân chủ Pháp luật của Nhà nước ta luôn luôn là công cụ mạnh mẽ và có hiệu lực đối với việc dân chủ hóa mọi mặt của đời sống xã hội, bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội "

Tinh thần dân chủ trong tư duy chính trị của Đảng được thể hiện rất rõ

ở tư tưởng lấy “dân làm gốc”, và “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” Một nền chính trị nhân văn phải là nền chính trị tôn trọng quyền lợi của đa số nhân dân, thực sự do dân làm chủ, nhà nước là cơ quan được ủy quyền để thực thi quyền lực nhân dân, để thực hiện lợi ích và nguyện vọng chính đáng của nhân dân Những bước tiến trong nhận thức lý luận và tư duy chính trị của Đảng được thể hiện rõ trong hàng loạt các văn kiện ban hành trong thời

kỳ đổi mới Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên

chủ nghĩa xã hội (năm 1991) đã chính thức sử dụng khái niệm "hệ thống

chính trị" Hệ thống chính trị của chúng ta được vận hành theo cơ chế: "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và nhân dân làm chủ"

Để tăng cường vai trò của Nhà nước và sự nghiêm minh của pháp luật, Nhà nước đã ban hành nhiều luật khác nhau, nhằm làm cho mọi người sống

và làm việc theo pháp luật Chủ trương cải cách bộ máy hành chính, trưng cầu

ý kiến rộng rãi của nhân dân, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

và các tổ chức chính trị - xã hội chính là những bước tiến đáng chú ý của văn hóa chính trị trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế

Thứ tư, thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, hòa

bình, hợp tác và phát triển; chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác quốc tế và khu vực Phát triển quan hệ với tất cả các nước, các vùng lãnh thổ trên thế giới và các tổ chức quốc tế theo các nguyên tắc: tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau; không dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực; giải quyết các bất đồng và tranh chấp thông qua thương lượng hòa bình; tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng và cùng có lợi Với đường lối và chính sách đối ngoại rộng mở đó

đến nay, chúng ta đã thiết lập quan hệ kinh tế - thương mại với trên 170 quốc gia, nền kinh tế, đã ký kết khoảng 60 hiệp định kinh tế - thương mại song phương, trong đó có toàn bộ các nước, nền kinh tế phát triển, thị trường lớn Chúng ta ngày càng hoạt động tích cực và hiệu quả, nâng cao vị thế đất nước trong các thể chế hợp tác quốc tế

Thứ năm, xác định “xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt” Để lãnh

đạo đất nước nắm bắt cơ hội, vượt qua khó khăn, đạt được mục tiêu cao cả đã

đề ra, Đảng - người lãnh đạo đất nước, phải có một đội ngũ cán bộ có văn hóa chính trị cao, có trình độ và khả năng thực hiện các nội dung chính trị một cách văn hóa Chính vì thế, Đảng luôn tiến hành đổi mới và chỉnh đốn Đảng, làm trong sạch đội ngũ cán bộ, đảng viên, giữ vững sự đoàn kết và uy tín của Đảng trong nhân dân Bản chất văn hóa chính trị tiến bộ cũng xa lạ với tệ quan liêu, tham nhũng, xa hoa, lãng phí Trong những năm đổi mới vừa qua, Đảng ta đã tiến hành đổi mới và chỉnh đốn Đảng, làm trong sạch đội ngũ cán bộ, đảng viên, giữ vững sự đoàn kết và uy tín của Đảng, củng

cố, và giữ vững niềm tin trong nhân dân Văn kiện Đại hội VII của Đảng khẳng định: "Đảng ta coi việc tự đổi mới, tự chỉnh đốn và nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng là yêu cầu quan trọng hàng đầu trong công tác xây dựng Đảng, là công việc thường xuyên bảo đảm cho Đảng ta luôn ngang tầm nhiệm vụ cách mạng" [4]

Tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhân dân, coi trọng phản biện xã hội, mở rộng dân chủ trong tất cả các lĩnh vực, xây dựng và từng bước hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đã tạo nên những tiền đề, động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp đổi mới ở nước ta ngày càng tiến triển mạnh mẽ

Phát huy những thành tựu đã đạt được, vượt qua những khó khăn, thách thức trong quá trình hội nhập quốc tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế, thực hiện tốt an sinh xã hội, giải quyết những tồn đọng, những vấn đề gây bức xúc trong dân hiện nay , sẽ là

những yếu tố quan trọng để nâng cao hơn nữa tính văn hóa chính trị trong sự lãnh đạo của Đảng, để Đảng xứng đáng với tên gọi: "Đảng ta là đạo đức, là văn minh”

1.7 Cán bộ lãnh đạo và đặc trưng cơ bản của cán bộ lãnh đạo

1.7.1 Khái niệm cán bộ và cán bộ lãnh đạo

Cán bộ được hiểu theo hai nghĩa: Một là, người làm công tác có nghiệp

vụ nào đó trong cơ quan nhà nước; chẳng hạn, cán bộ khoa học, cán bộ chính trị v,v…Hai là, người làm công tác có chức vụ trong một cơ quan, một tổ chức phân biệt với người thường, người không có chức vụ; chẳng hạn, cán bộ

và chiến sĩ, cán bộ và nhân viên v,v…Đội ngũ cán bộ ở nước ta hiện nay, nếu xếp theo tính chất của tổ chức mà cán bộ hoạt động, có thể phân thành năm loại hình: Cán bộ đảng và đoàn thể; cán bộ hoạt động trong bộ máy nhà nước (lập pháp, hành pháp và tư pháp); cán bộ kinh tế và quản lý kinh tế; cán bộ khoa học - kỹ thuật, văn hóa, giáo dục, y tế, thể thao, xã hội và cán bộ quản lý thuộc các ngành này; cán bộ lực lượng vũ trang Trong mỗi loại hình lại có thể phân thành các nhóm: Nhóm công chức, viên chức; nhóm chuyên gia; nhóm cán bộ quản lý; nhóm lãnh đạo và chính khách

Người lãnh đạo là người đề ra chủ trương, đường lối và tổ chức, động

viên lực lượng thực hiện; chẳng hạn, lãnh đạo quần chúng…, lãnh đạo hội nghị v,v…Ghép cụm từ cán bộ với lãnh đạo, ta có khái niệm cán bộ lãnh đạo:

cán bộ lãnh đạo là những người có chức vụ, giữ trọng trách cao nhất trong một cơ quan, một tổ chức xã hội; có ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động của đơn vị, của tổ chức; đề ra chủ trương, đường lối và tổ chức, động viên quần chúng thực hiện Chẳng hạn, cán bộ lãnh đạo trong các tổ chức Đảng, Đoàn

và đoàn thể xã hội khác là Ban chấp hành, cấp ủy, Bí thư, Phó bí thư, hoặc Chủ tịch, Phó chủ tịch; Cán bộ lãnh đạo trong tổ chức chính quyền xã, huyện, tỉnh là Ban chấp hành đảng bộ cùng cấp và Chủ tịch, các Phó chủ tịch và

trưởng, phó các ban, ngành; Cán bộ lãnh đạo trong một trường đào tạo cán bộ

là Giám đốc, các Phó giám đốc, Bí thư Đảng ủy, các ủy viên Ban chấp hành

Đảng ủy, Bí thư thanh niên, Chủ tịch công đoàn Tóm lại, cán bộ lãnh đạo là

những cán bộ chủ chốt có ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động của tổ chức

Sự khác biệt giữa cán bộ lãnh đạo và cán bộ quản lý là ở chỗ: mặt nổi trội trong hoạt động của cán bộ lãnh đạo là định hướng, quán xuyến mọi hoạt động của đơn vị, của tổ chức thông qua, đường lối, chủ trương, chính sách cơ chế, khơi dậy ý thức về nghĩa vụ, trách nhiệm trong hành vi của đối tượng chịu sự lãnh đạo để họ hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ được giao Còn cán bộ quản lý là người điều hành công việc, chức năng cơ bản của họ là tổ chức và phối hợp thực hiện tốt công việc chuyên môn

1.7.2 Những đặc trưng cơ bản của cán bộ lãnh đạo ở nước ta hiện nay

Một là, trung thành với lý tưởng xã hội chủ nghĩa, với Tổ quốc, bảo vệ danh dự quốc thể và lợi ích quốc gia

Người cán bộ lãnh đạo phải trung thành với lý tưởng và sự nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân; trung thành với Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Bởi lẽ, người cán bộ lãnh đạo có ảnh hưởng tới toàn bộ hoạt động của

cơ quan, đơn vị, tổ chức nên không có lòng trung thành với lý tưởng cách mạng sẽ phá vỡ tổ chức, sẽ lái tổ chức do mình phụ trách trệch khỏi sự định hướng xã hội chủ nghĩa, hoặc chí ít cũng làm khó khăn cho đơn vị, đưa tổ chức vào tình trạng rối loạn, mất đoàn kết v,v…Vì thế, theo V.I.Lênin: "lòng trung thành với cách mạng là điều kiện, các tiêu chuẩn đầu tiên đối với mỗi cán bộ, đảng viên Lòng trung thành được kết hợp với năng lực hiểu biết về con người, với năng lực giải quyết những vấn đề tổ chức, thì chỉ có lòng trung thành đó mới có thể rèn luyện ra những nhà tổ chức lớn" [22, tr.94] Người cán bộ lãnh đạo trung thành bao giờ cũng đặt lợi ích của Đảng và nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích của cá nhân mình; hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân; vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi việc