Đặc điểm sinh học, sinh thái và một số biện pháp phòng trừ rệp xám brevicoryne brassicae linnaeus và rệp cải myzus persicae sulzer (aphididae homoptera) hại rau họ hoa thập tự ở nghệ an

Để góp phần kiểm soát rệp gây hại rau họ HTT tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đặc điểm sinh học, sinh thái và một số biện pháp phòng trừ rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus và rệp c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA NÔNG LÂM NGƯ

- -

PHAN THỊ THÙY LINH

ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA NÔNG LÂM NGƯ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan kết quả nghiên cứu khoa học này là do tôi trực tiếp thực hiện, dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Thanh Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận là trung thực và chưa từng được sử dụng để công bố trong bất

kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Tôi xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong khóa luận đều đã được chỉ rõ nguồn gốc và mọi sự giúp đỡ để thực hiện khóa luận này đã được cảm ơn

Nếu có sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm trước Tổ bộ môn Bảo vệ thực vật, Khoa Nông Lâm Ngư và Trường Đại học Vinh

Nghệ An, ngày tháng 5 năm 2012

Sinh viên nghiên cứu

Phan Thị Thùy Linh

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình thực hiện đề tài để hoàn thành được khóa luận tốt nghiệp này, ngoài sự cố gắng nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận đựơc sự giúp đỡ của nhiều cơ quan và cá nhân

Nhân dịp này, cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn tới ban chủ nhiệm khoa Nông Lâm Ngư, Trường Đại học Vinh, tập thể cán bộ Tổ bộ môn Bảo vệ thực vật đã tạo điều kiện thuận lợi về thời gian cũng như cơ sở vật chất, thiết bị thí nghiệm cho tôi thực hiện

đề tài này

Với tất cả sự chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời cảm ơn tới cô giáo kính quý TS Nguyễn Thị Thanh - người đã định hướng, tận tình chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới ThS Phan Thị Giang,

KS Đinh Bạt Dũng đã giúp đỡ tôi thực hiện đề tài này

Đồng thời, tôi cũng xin chân thành cảm ơn tới các chủ nông hộ thuộc xã Hưng Đông đã giúp đỡ tôi trong suốt thời gian tiếp cận, tìm hiểu và thu thập mẫu vật

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn tới gia đình, người thân và bạn bè đã động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận này

Nghệ An, tháng 5 năm 2012 Tác giả khóa luận

Phan Thị Thùy Linh

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 4

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5

1.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài 5

1.1.1 Cơ sở khoa học của đề tài 5

1.1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài 9

1.2 Tình hình nghiên cứu về rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus trên thế giới 10

1.2.1 Vị trí phân loại, triệu chứng gây hại, ký chủ và phân bố của rệp Brevicoryne brassicae Linnaeus 10

1.2.2 Đặc điểm sinh học, sinh thái của rệp Brevicoryne brassicae Linnaeus 10

1.2.3 Tình hình gây hại của rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus trong sản xuất rau 12

1.2.4 Các biện pháp phòng trừ rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus 12

1.3 Tình hình nghiên cứu về rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus trong nước 14

1.3.1 Đặc điểm phân bố, tập quán sinh sống và triệu chứng gây hại của rệp Brevicoryne brassicae Linnaeus 14

1.3.2 Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của rệp Brevicoryne brassicae Linnaeus 15

1.3.3 Nghiên cứu về các biện pháp phòng trừ rệp Brevicoryne brassicae Linnaeus 15

1.4 Những vấn đề tồn tại cần nghiên cứu và giải quyết 17

1.4.1 Những vấn đề tồn tại 17

1.4.2 Những vấn đề mà đề tài tập trung nghiên cứu 17

1.5 Một vài đặc điểm tự nhiên của Nghệ An 18

Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19

2.1 Nội dung nghiên cứu 19

2.2 Vật liệu, dụng cụ, địa điểm và thời gian nghiên cứu 19

2.3 Phương pháp nghiên cứu 21

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus và Myzus persicae Sulzer 21

2.3.2 Phương pháp pha chế thuốc thảo mộc 22

2.3.3 Phương pháp nghiên cứu và thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ rệp xám Brevicoryne brassicae, rệp cải Myzus persicae trong điều kiện phòng thí nghiệm và ngoài đồng ruộng 24

2.3.4 Phương pháp xử lý và bảo quản mẫu 29

2.3.5 Các chỉ tiêu theo dõi 30

2.3.6 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu 30

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 31

3.1 Một số đặc điểm sinh học, sinh thái học của rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus và rệp cải Myzus persicae Sulzer 31

3.1.1 Một số đặc điểm sinh học, sinh thái học của rệp xám Brevicoryne brassicae 31

3.1.2 Một số đặc điểm sinh học, sinh thái học của rệp cải Myzus persicae 37

3.2 Kỹ thuật chế biến và sử dụng chế phẩm thảo mộc phòng trừ rệp xám Brevicoryne brassicae từ cây cúc Pyrethrum cinerariifolium Trev 44

3.3 Hiệu lực phòng trừ rệp xám Brevicoryne brassicae của chế phẩm thảo mộc làm từ cây cúc Pyrethrum cinerariifolium Trev và thuốc trừ sâu Conphai 10WP 49

3.3.1 Trong phòng thí nghiệm 49

3.3.2 Ngoài đồng ruộng 58

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 68

1 Kết luận 68

2 Kiến nghị 69

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO 71 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

hoa cúc (dịch chiết tươi) và thân cúc (bột khô) 23 Bảng 2.4 Sơ đồ sử dụng chế phẩm làm từ thân cúc phòng trừ rệp xám

ngoài đồng ruộng 26

ngoài đồng ruộng 27 Bảng 2.6 Sơ đồ sử dụng thuốc trừ sâu Conphai 10WP phòng trừ rệp xám

ngoài đồng ruộng 28 Bảng 2.7 Sơ đồ sử dụng hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP + chế

phẩm làm từ hoa cúc phòng trừ rệp xám ngoài đồng ruộng 28 Bảng 2.8 Sơ đồ sử dụng hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP + chế

phẩm làm từ thân cây cúc phòng trừ rệp xám ngoài đồng ruộng 29

thể rệp con (phút) 36

ở điều kiện phòng thí nghiệm (giờ) 39

con (phút) 42

Bảng 3.10 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai

10WP + chể phẩm thảo mộc làm từ hoa cúc 54 Bảng 3.11 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai

10WP + chể phẩm thảo mộc làm từ thân cúc 56 Bảng 3.12: Hiệu lực phòng trừ rệp xám của chế phẩm thảo mộc làm từ

hoa cúc 58 Bảng 3.13 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của chế phẩm thảo mộc làm từ

thân cúc 59 Bảng 3.14 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của thuốc trừ sâu Conphai 10WP 61 Bảng 3.15 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai

10WP + chể phẩm thảo mộc làm từ hoa cúc 63 Bảng 3.16 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai

10WP + chể phẩm thảo mộc làm từ thân cây hoa cúc 65

DANH MỤC BẢNG

Hình 2.1 Cấu tạo hóa học của Pyrethroid trong cây hoa cúc 20

Hình 3.1 Hình thái của rệp xám Brevicoryne brassicae 32

Hình 3.2 Rệp cái không cánh đẻ con 35

Hình 3.3 Rệp non không cánh lột xác 35

Hình 3.4 Rệp cải Myzus persicae Sulzer trưởng thành có cánh và rệp con 40

Hình 3.5 Rệp cái không cánh và rệp con 41

Hình 3.6 Rệp cái không cánh lột xác 41

Hình 3.7 Quy trình chế biến và sử dụng chế phẩm từ cây hoa cúc Pyrethrum cinerariifolium Trev phòng trừ rệp hại rau họ hoa thập tự 44

Hình 3.8 Các thiết bị và dụng cụ tạo chế phẩm thảo mộc từ hoa cúc 45

Hình 3.9 Thân cúc, hoa cúc và chất phụ gia để tạo chế phẩm thảo mộc 45

Hình 3.10 Một số hình ảnh rệp phá hại theo giai đoạn phát triển của rau 47

Hình 3.11 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của chế phẩm thảo mộc làm từ hoa cúc 50

Hình 3.12 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của chế phẩm thảo mộc làm từ thân cúc 52

Hình 3.13 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của thuốc trừ sâu Conphai 10WP 53

Hình 3.14 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP + chể phẩm thảo mộc làm từ hoa cúc 55

Hình 3.15 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP + chể phẩm thảo mộc làm từ thân cúc 57

Hình 3.16 Hiệu lực phòng trừ rệp xám chế phẩm thảo mộc làm từ hoa cúc 58

Hình 3.17 Hiệu lực phòng trừ rệp xám chế phẩm thảo mộc làm từ thân cúc 61

Hình 3.18 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của thuốc trừ sâu Conphai 10WP 62

Hình 3.19 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP + chể phẩm thảo mộc làm từ hoa cúc 64

Hình 3.20 Hiệu lực phòng trừ rệp xám của hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP + chể phẩm thảo mộc làm từ thân cúc 66

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Rau là loại cây thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, đóng vai trò quan trọng trong bữa ăn hàng ngày của mỗi người dân Việt Nam cũng như trên toàn thế giới, tầm quan trọng của rau trong cuộc sống đã được ông cha ta thừa nhận qua câu ca dao “Cơm không rau như đau không thuốc”

Ngày nay khi điều kiện sống được nâng lên, lương thực và các thức ăn giàu đạm được đáp ứng đầy đủ thì nhu cầu về số lượng và chất lượng rau ngày càng tăng cao và là nhân tố tích cực trong cân bằng dinh dưỡng, bởi rau cung cấp cho chúng ta những chất như Protein, lipit, muối khoáng, axit hữu cơ hỗ trợ để nâng cao sức khoẻ

và kéo dài tuổi thọ của con người

Rau xanh gồm nhiều loại khác nhau trong đó rau họ hoa thập tự chiếm hơn 50% tổng sản lượng rau và hầu như xuất hiện quanh năm trên thị trường Cùng với

sự phát triển của các loại rau là sự phát triển và gây hại của các loài sâu hại, do các vụ rau được trồng gối nhau liên tục quanh năm là nguyên nhân chính làm cho

sâu hại ngày càng nguy hiểm hơn

Có rất nhiều loại sâu hại trên rau họ hoa thập tự, điển hình là một số loại sâu

hại chính như rệp xám (Brevicoryne barassicae), sâu khoang (Spodoptera litura), sâu tơ (Plutella xylostella), sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae), bọ nhảy (Phyllotetra striolata), Các loại sâu hại này đã và đang là nguyên nhân chính làm

giảm năng suất và phẩm chất rau

Để bảo vệ cây rau nông dân đã dùng nhiều biện pháp khác nhau, trong đó chủ yếu là dựa vào biện pháp hoá học Đặc biệt đối với các vùng chuyên canh rau, thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng nhiều, liên tục Kết quả nghiên cứu cho thấy, để phòng trừ sâu bệnh hại rau, nông dân trồng rau ở Thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An đã

sử dụng 37 loại thuốc hóa học trừ sâu, bệnh, cỏ dại và chất điều hòa sinh trưởng, trong đó chỉ có 10 chất được phép sử dụng trên rau, số còn lại có tới 26 loại thuốc không được phép sử dụng (Wofatox 50EC) và một số loại không rõ nguồn gốc (Trần Văn Quyền và cs, 2008) [12]

Việc lạm dụng thuốc BVTV trong sản xuất rau đã làm cho một số loài sâu hại

có tính chống thuốc như sâu tơ (Plutela xylostella), sâu xanh bướm trắng (Pieris

rapae),… đồng thời làm giảm số lượng các loài thiên địch có ích trên đồng ruộng,

làm mất cân bằng sinh học, gây ô nhiễm môi trường, làm cho các loài sâu hại trước đây là thứ yếu nay bùng phát số lượng thành loài chủ yếu Đồng thời còn làm cho rau xanh chứa dư lượng thuốc BVTV, phân hoá học, kim loại nặng và vi sinh vật có hại vượt quá mức cho phép dẫn đến các căn bệnh nguy hiểm cho người sử dụng thậm chí gây tử vong do sử dụng rau quả nhiễm độc có chiều hướng gia tăng đang là vấn đề quan tâm và nỗi lo của toàn xã hội

Để góp phần vào chiến lược phát triển một nền nông nghiệp sạch với hệ sinh thái bền vững thì chúng ta cần có sự quan tâm và nghiên cứu nhiều hơn tới biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) đặc biệt là biện pháp sinh học Trong đó việc tăng cường sử dụng các chế phẩm sinh học bảo vệ cây trồng là một trong những xu hướng được quan tâm ở Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung

Các chế phẩm sinh học có nhiều ưu điểm như: không gây ảnh hưởng tới sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và các sinh vật có ích khác Các chế phẩm hữu

cơ phân hủy nhanh trong đất nên không làm hại đến kết cấu đất và tính chất đất mà còn góp phần tăng độ phì đất, không gây ô nhiễm môi trường Chế phẩm thảo mộc

là một hướng đi của biện pháp sinh học và đang được định hướng là biện pháp phòng trừ sâu hại an toàn và thân thiện với môi trường

Việc phòng trừ sâu bệnh hại sẽ được thực hiện tốt hơn, hiệu quả hơn khi hiểu

rõ về thành phần loài, đặc điểm sinh học, sinh thái của các đối tượng sâu bệnh hại trên mỗi loại cây trồng Trong nhiều năm qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu về sâu hại và biện pháp phòng trừ trên cây rau họ hoa thập tự (HTT) Tuy nhiên, những nghiên cứu này mới chỉ tập trung ở một số vùng trồng rau lớn trong cả nước như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Đà Lạt Việc nghiên cứu về rệp xám hiện nay vẫn đang còn rất hạn chế và chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn Các nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở điều tra thành phần loài mà chưa chú trọng đến nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và biện pháp phòng trừ

Ở Nghệ An việc nghiên cứu này hầu như chưa được tiến hành Nên mức độ gây hại của rệp trên rau còn rất nghiêm trọng, gây tổn thất rất lớn đến năng suất, chất lượng sản phẩm Để góp phần kiểm soát rệp gây hại rau họ HTT tôi tiến hành

nghiên cứu đề tài: “Đặc điểm sinh học, sinh thái và một số biện pháp phòng trừ

rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus và rệp cải Myzus persicae Sulzer

(Aphididae: Homoptera) hại rau họ hoa thập tự ở Nghệ An”

thực tiễn sản xuất rau họ HTT

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu

- Rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus và rệp cải Myzus persicae Sulzer

hại rau họ hoa thập tự, thuộc họ rệp muội (Aphididae), bộ cánh đều (Homoptera)

- Cây cúc Pyrethrum cinerariifolium Trev

- Thuốc hóa học Conphai 10WP

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái học của rệp xám Brevicoryne

brassicae Linnaeus và rệp cải Myzus persicae Sulzer hại rau họ hoa thập tự

- Nghiên cứu kỹ thuật chế biến và sử dụng chế phẩm thảo mộc làm từ cây

hoa cúc Pyrethrum cinerariifolium phòng trừ rệp xám hại rau họ hoa thập tự

- Thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ rệp xám Brevicoryne brassicae:

+ Biện pháp sinh học: Sử dụng chế phẩm thảo mộc chiết xuất từ cây cúc

Thí nghiệm 5: Sử dụng hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP + chế phẩm làm từ thân cúc phòng trừ rệp xám

Các thí nghiệm được thực hiện tại phòng thí nghiệm Sinh thái côn trùng nông nghiệp và trại thực nghiệm Nông học, Trung tâm thực hành thí nghiệm, Trường Đại học Vinh

4 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài

4.1 Ý nghĩa khoa học

- Bổ sung một số dẫn liệu về đặc điểm sinh học, sinh thái học của rệp xám

Brevicoryne brassicae và rệp cải Myzus persicae hại rau họ HTT

- Nghiên cứu kỹ thuật chế biến và sử dụng chế phẩm thảo mộc từ cây cúc

Pyrethrum cinerariifolium để phòng trừ rệp xám Brevicoryne brassicae và rệp cải Myzus persicae hại rau họ HTT

- Cung cấp dẫn liệu khoa học cho biện pháp quản lý tổng hợp (IPM) rệp hại rau họ HTT ở Nghệ An

Chương 1

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài

1.1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

1.1.1.1 Đặc điểm sinh học, sinh thái của côn trùng

* Đặc điểm hình thái, sinh học

Trải qua nhiều thế kỷ dưới sự tác dụng của quá trình chọn lọc tự nhiên, côn trùng đã có nhiều biến đổi sâu sắc về mọi mặt để sinh sống thuận lợi nhất trong các điều kiện ngoại cảnh và trở thành sinh vật phong phú nhất trong giới tự nhiên

Các loài côn trùng rất khác nhau về tập tính, hình dạng kích thước và cấu tạo

cơ thể nhưng đều có chung một số đặc điểm để phân biệt với các nhóm loài động vật khác: Cơ thể côn trùng gồm 3 phần: Đầu, ngực, bụng, đối xứng hai bên và được bao bọc bởi lớp vỏ cứng chắc Chu kỳ phát triển của côn trùng từ lúc nở cho tới khi trưởng thành đẻ trứng lần đầu gọi là vòng đời Trong quá trình đó, côn trùng trải qua hàng loạt biến đổi gọi là biến thái (biến thái hoàn toàn và biến thái không hoàn toàn)

Trứng là pha đầu tiên của một vòng đời côn trùng Quá trình phát triển của phôi thai trong trứng chịu ảnh hưởng rất lớn của điều kiện sống Do đó, ngay từ lúc phát triển phôi thai có thể tạo ra những điều kiện sống khác nhau để hướng sự phát triển của trứng theo ý muốn của con người

Đặc điểm nổi bật của côn trùng là giai đoạn sâu non có sự lột xác và sinh trưởng lớn lên Thời gian lột xác và số lần lột xác có sự khác nhau giữa các loài và chịu ảnh hưởng của các điều kiện ngoại cảnh như nhiệt độ, độ ẩm, thức ăn Sâu non sau mỗi lần lột xác thêm một tuổi và tuổi sâu được tính theo công thức: n+1(n

là số lần lột xác)

Côn trùng sau vũ hóa, bộ máy sinh dục đã phát triển hoàn chỉnh để có thể giao phối, thụ tinh và đẻ trứng Côn trùng đẻ trứng có tính chọn lọc như vị trí đẻ, số lượng trứng đẻ và phương thức đẻ trứng khác nhau giữa các loài nhằm đảm bảo điều kiện tốt nhất cho sâu non sau khi nở Thời gian hoàn thành đẻ trứng, sức đẻ trứng ở các loài có sự khác nhau và chịu sự chi phối của điều kiện dinh dưỡng và ngoại cảnh Dựa vào khả năng đẻ trứng, tỷ lệ giới tính, thời gian sống của trưởng

thành trong quá trình nghiên cứu đặc điểm sinh học sinh thái có ý nghĩa rất lớn trong công tác dự tính dự báo số lượng, số lứa sâu hại để đề ra biện pháp phòng trừ phù hợp

* Đặc điểm sinh thái

Trong tự nhiên, các quần thể côn trùng không phải phân bố một cách tùy tiện

mà theo từng vùng xác định của lãnh thổ Điều này chứng tỏ mỗi loài côn trùng có những nhu cầu nhất định với môi trường xung quanh hay nói cách khác chúng có tiêu chuẩn sinh thái khác nhau Vì vậy, khả năng phát triển về số lượng của quần thể của các loài không giống nhau ngay cả trong cùng một loài cũng khác nhau tùy điều kiện môi trường

Sinh thái học côn trùng là nghiên cứu tổng hợp mối quan hệ giữa cơ thể côn trùng và môi trường sống của chúng Nghiên cứu về sự hình thành các đặc điểm hình thái, sinh lý, tập tính của côn trùng trong mối quan hệ với điều kiện môi trường cũng như ảnh hưởng của môi trường đến số lượng cá thể từng loài, quy luật phân

bố, phát sinh phát triển của các loài sâu hại và kẻ thù tự nhiên của chúng

Darwin(1859) đã viết: “Mỗi loài sinh vật bị những ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố tác động lên những tuổi khác nhau, ở những thời điểm khác nhau trong năm

và ở những năm khác nhau Trong đó có một hoặc vài yếu tố tác động mạnh mẽ, song số lượng trung bình của loài và ngay cả sự tồn tại của loài đều phụ thuộc vào

sự tác động tổng hợp của nhiều yếu tố môi trường”

Các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến đời sống côn trùng bao gồm các yếu tố

vô sinh(nhiệt độ, ẩm độ, ánh sang…), yếu tố hữu sinh(thức ăn, thiên địch,…) và yếu

tố con người Các yếu tố này có ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến đời sống côn trùng Trong một chừng mực nào đó, tất cả các yếu tố môi trường đều có quan hệ với nhau và tác động tổng hợp đến côn trùng dưới hình thức tổ hợp các yếu tố chứ không riêng rẽ Song trong điều kiện thực nghiệm, để làm sáng tỏ các yếu tố chính

và vai trò của nó đối với đời sống từng loài côn trùng, người ta thường tạo nên những hoàn cảnh mà trong đó chỉ có yếu tố theo dõi thay đổi còn các yếu tố khác giữ nguyên F.Engels đã viết: “Để hiểu được từng hiện tượng riêng biệt, chúng ta cần tách khỏi mối lien hệ chung và nghiên cứu chúng một cách độc lập, trong trường hợp nào đó chúng ta thấy sự vận động biến đổi một cái là nguyên nhân còn

cái khác là hậu quả” Đây là một trong những phương pháp nghiên cứu sinh thái nói chung và sinh thái côn trùng nói riêng

1.1.1.2 Cơ chế tác động của thuốc thảo mộc lên sâu hại

Thuốc thảo mộc là thuốc có nguồn gốc từ thực vật, thuốc sử dụng những chất độc có sẵn trong cây cỏ thự nhiên để phòng trừ hoặc hạn chế tác hại của sâu hại

Khi sử dụng thuốc thảo mộc có nhiều ưu điểm cơ bản như: Chất độc là hợp chất tự nhiên nên hầu như sau khi sử dụng chúng nhanh chóng bị phân hủy không

để lại dư lượng độc trong nông sản và môi trường, ít gây hại cho sinh vật có ích, ít gây tính chống thuốc(Nguyễn Trần oánh(chủ biên), Nguyễn Văn Viên, 2004)

Thuốc trừ sâu xâm nhập vào cơ thể côn trùng qua vỏ cơ thể, qua miệng và qua đường hô hấp

 Thuốc xâm nhập qua vỏ côn trùng:

Thuốc trừ sâu có đặc tính thẩm thấu qua vỏ côn trùng gọi là thuốc trừ sâu tiếp xúc Các loại thuốc trừ sâu tiếp xúc có khả năng tan trong lipit và lipoprotein và

độ hòa tan này càng cao hiệu lực thuốc càng mạnh Cơ thể côn trùng có những chỗ

là đoạn da mèm như các đoạn khớp đầu, ngực, bàn chân, chân lông, râu, cơ quan cảm giác Thuốc xâm nhập qua chỗ gia mềm và qua các tuyến dịch vào lớp hạ bì và màng đáy rồi từ đó vào tế bào thần kinh, tế bào máu được truyền đi khắp cơ thể thông qua hệ tuần hoàn

Các chế phẩm chứa dung môi hữu cơ thẩm thấu qua lớp biểu bì mạnh hơn các chế phẩm không chứa dung môi hữu cơ Dung môi hữu cơ có trong chế phẩm

có khả năng hòa tan chất béo, thấm ướt nhanh lớp biểu bì trên, hoạt chất trong chế phẩm lại ở dạng hòa tan nên dễ tiếp xúc qua vật cản hơn Do vậy thuốc trừ sâu tiếp xúc ở dạng sữa hoặc dạng dung dịch hiệu lực phòng trừ sâu mạnh hơn ở các dạng khác

 Thuốc xâm nhập qua đường tiêu hóa

Loại thuốc trừ sâu tác động qua đường tiêu hóa gọi là thuốc vị độc Qua miệng vào đường ruột cùng với thức ăn, thuốc được hấp thụ chủ yếu ở đoạn ruột giữa qua bao ruột peritrophit rồi khuếch tán qua lớp biểu bì ruột rồi vào tế bào thần kinh, máu được truyền đi khắp cơ thể Một lượng nhỏ thuốc cũng có thể thấm sâu

qua thành ruột trước vào thành ruột sau và được giữ lại ở đó, nhất là vùng tế bào tuyến rectum của ruột sau

Quá trình đồng hóa và bài tiết thức ăn tiến triển càng chậm, chất độc lưu lại trong ruột lâu, chất độc xâm nhập vào cơ thể càng lớn, tuy nhiên một phần chất độc

bị phân giải do tác động của men tiêu hóa và độ pH của dịch ruột

 Thuốc xâm nhập qua đường hô hấp

Những loại thuốc ngoài tác động qua đường tiếp xúc, vị độc còn gây hiệu lực qua đường hô hấp, một phần thuốc biến thành thể khí gọi là thuốc có tác dụng xông hơi Chất độc xâm nhập qua lỗ thở của cơ thể côn trùng và từ đó qua hệ thống khí quản và vi khí quản vào tổ chức tế bào thông qua quá trình thông hơi và khuếch tán Thuốc xâm nhập qua đường hô hấp gây độc nhanh và mạnh hơn so với xâm nhập qua đường ruột và qua vỏ cơ thể côn trùng bởi thuốc tác động ngay vào tế bào thần kinh Cường độ hô hấp của côn trùng càng mạnh thuốc xâm nhập càng nhanh

Hoạt động sống của côn trùng rất tinh vi, phức tạp và được tạo nên bởi sự trao đổi chất và năng lượng dưới sự điều khiển của hệ thần kinh Hệ thần kinh điều hòa mọi hoạt động sống của cơ thể là cầu nối cơ quan cảm giác với các cơ quan khác trong cơ thể cấu thành nên sự nhịp nhàng trong hệ thống sống Một trong chuỗi hoạt động sống này bị tác động của chất độc, thế cân bằng trong hệ bị phá vỡ, hoạt động sống bị ngừng trệ và cơ thể côn trùng bị tử vong (Trần Quang Hùng, 1999) [6]

1.1.1.3 Sâu hại cây trồng nông nghiệp

Hệ sinh thái nông nghiệp là nơi nuôi dưỡng các loài côn trùng trong đó có sâu hại Thành phần cây nông nghiệp phân bố đa dạng ở các vùng sinh thái và thời

vụ phức tạp dẫn đến tính chất sâu hại cũng khác nhau Do có nhiều chủng loại cây nông nghiệp nên thành phần thức ăn của sâu hại rất phong phú, mỗi loại cây là thức ăn ưa thích của một số loài sâu hại và mức độ gây hại ở mỗi loài là khác nhau Có loài sâu gây hại mạnh ở vùng này nhưng ở vùng có điều kiện tự nhiên khác thì gây hại không đáng kể Tuy nhiên, các loài sâu hại vẫn có các đặc điểm

cơ bản giống nhau

Hầu hết các loài sâu hại là côn trùng biến thái hoàn toàn trong đó cây trồng

bị phá hoại mạnh nhất là giai đoạn sâu non Đây là giai đoạn tích lũy dinh dưỡng và

sinh trưởng lớn lên nên có những hoạt động sinh sống nhất định trong đó phương thức gây hại là một trong những hoạt động đặc biệt của sâu non Phương thức gây hại và triệu chứng cây cây bị hại được biểu hiện qua các kiểu và mức độ khác nhau chủ yếu phụ thuộc vào nhu cầu sinh sống qua các giai đoạn sinh trưởng và cấu tạo phần phụ miệng khác nhau của sâu hại Căn cứ vào đặc điểm cấu tạo phần phụ miệng có thể chia thành các nhóm sâu hại sau:

- Sâu hại có cấu tạo kiểu gặm nhai: Loài sâu này gây ra những tổn thương cơ giới, cây bị hại gần như toàn bộ, ảnh hưởng tới khả năng quang hợp của lá và sự hút dinh dưỡng của cây như sâu khoang, sâu xanh,…

- Sâu hại có cấu tạo kiểu chích hút: Loài sâu này gây hại đến sinh lý của cây, làm cho cây héo, lá úa vàng và rụng như rầy chổng cánh hại Cam Quýt,…

Dựa vào thành phần thức ăn của sâu có thể phân làm hai nhóm sâu:

- Nhóm sâu đa thực: Nhóm này có thể gây hại trên rất nhiều loại cây trồng và nhiều loại rau khác nhau như sâu khoang, sâu xanh đục quả,…

- Nhóm đơn thực: Nhóm sâu chuyên hại một loại cây hoặc một số loài cùng

họ như rệp, sâu tơ, sâu xanh bướm trắng hại rau họ hoa thập tự,…

Ngoài ra, sâu non và trưởng thành còn có một số tập tính đặc trưng của mỗi loài sâu hại như tập tính giả chết, ngụy trang hay hóa nhộng dưới đất của sâu Nghiên cứu đi sâu vào đặc điểm sinh học sinh thái các loài sâu hại là cơ sở khoa học quan trọng cho các biện pháp phòng trừ tổng hợp sâu hại cây trồng trong nông nghiệp

1.1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

Rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus và rệp cải Myzus persicae Sulzer

là loài sâu hại nguy hiểm phá hoại trên nhiều loại cây trồng như rau cải, cải củ, bắp cải, xà lách, đậu đỗ,… nếu không có biện pháp phòng trừ kịp thời dễ phát triển thành dịch, ảnh hưởng tới năng suất, phẩm chất cây trồng

Trên thực tế tại các vùng trồng rau trên cả nước nói chung và Nghệ An nói riêng đã phải gánh chịu hậu quả do rệp gây ra Đây là đối tượng dịch hại quan trọng

và nguy hiểm, thường xuất hiện và gây hại trên cây rau từ giai đoạn cây con đến lúc thu hoạch Rệp sinh sống bằng cách hút nhựa lá cây, thích tập trung chích hút trên phần non của cây, làm cây bị quăn queo chậm tăng trưởng Ngoài ra chúng còn là môi giới truyền một số bệnh do virus Điều này không những làm giảm năng suất

mà còn giảm chất lượng nguy hiểm hơn là gây tính kháng thuốc ở dịch hại, làm trạng thái cân bằng của hệ sinh thái bị phá vỡ, gây ô nhiễm môi trường do việc lạm dụng thuốc trừ sâu quá mức

Từ những vấn đề đặt ra đó cho thấy, việc nghiên cứu đặc điểm sinh học sinh thái để biết được tập tính, quy luật phát sinh phát triển kết hợp đưa vào ứng dụng các chế phẩm sinh học với tính năng thân thiện với môi trường, để bảo vệ cây trồng kịp thời, hiệu quả là vấn đề đang được quan tâm hiện nay Nhiều sản phẩm thuốc trừ sâu bằng thảo mộc đã được đưa vào sử dụng rộng rải trong bảo vệ thực vật như: Các sản phẩm chế biến từ cây Neem tên thương phẩm là VINEEM 1500EC – Đây

là sản phẩm của công ty thuốc sát trùng Miền Nam chứa hoạt chất azadirachtin có hiệu lực phòng trừ nhiều loại sâu hại trên cây trồng Hoạt chất rotenone được chiết xuất từ hai cây họ đậu là derriselliptica benth và derris trifoliata có tác dụng diệt trừ sâu, rầy trên lúa, ốc bươu vàng Chế phẩm đầu trâu bihopper (hoạt chất rotenone) đóng vai trò diệt tuyến trùng

1.2 Tình hình nghiên cứu về rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus trên thế giới

1.2.1 Vị trí phân loại, triệu chứng gây hại, ký chủ và phân bố của rệp

Brevicoryne brassicae Linnaeus

Rệp được coi là một trong những đối tượng nguy hiểm gây hại trên rau họ

hoa thập tự có tên khoa học là Brevicoryne brassicae Linnaeus thuộc họ rệp muội

(Aphididae) Bộ cánh đều (Homoprera)

Theo Jayma Kesing L Martin,1907, rệp xám hại bắp cải lần đầu tiên được ghi nhận trên Oahu ở một bản địa của châu Âu và tìm thấy tại nhiều nước trên thế giới: Châu Phi, châu mỹ, châu Đại Dương, châu Á

Rệp sinh sống và gây hại trên nhiều loại cây khác nhau: Bông cải xanh, rau cải, cải Bru-Xen, súp lơ, cải bắp đầu, rệp tấn công cà rốt, cần tây, ở trung Quốc rệp gây hại trên cải xanh, cải bắp, củ cải, cải xông, nhưng ký chủ chính của chúng vẫn

là rau cải

1.2.2 Đặc điểm sinh học, sinh thái của rệp Brevicoryne brassicae Linnaeus

Theo Amin, AH và GM ElDefray, 1981 rệp trưởng thành có 2 dạng: có cánh

và không cánh

Rệp trưởng thành có cánh cơ thể dài 2,1 – 2,6mm, hình cầu, màu xanh lá cây, toàn thân được phủ 1 lớp phấn trắng, râu ngắn gần một nữa chiều dài cơ thể

Rệp trưởng thành có cánh ngực màu xanh đậm và bụng màu xanh được phủ một lớp bột màu xám, râu dài bằng chiều dài cơ thể [19]

Theo Flint M.L., 1985 trưởng thành có cánh cơ thể dài 1,4 – 1,5mm Ngực

và đầu màu đen, bụng màu xanh lục hay vàng lục đậm hay xanh xám Hai bên thân

có 5 điểm đen Toàn thân phủ một lớp phấn trắng, ống bụng ngắn

Rệp trưởng thành không cánh cơ thể dài 1,7 – 2,2, toàn thân màu xanh lục nâu, toàn thân cũng được phủ bởi một lớp phấn trắng [24]

Rệp xám sinh sản theo 2 cách: Ở vùng Hawaii nơi khí hậu ấm áp thì thuộc địa của rệp chủ yếu là rệp cái, sinh sản không liên quan đến giao phối, đẻ trứng mà rệp đẻ ra con

Ở vùng khí hậu ôn đới, rệp sinh sản như trên trong thời gian ấm áp của năm Vào mùa thu rệp có những thay đổi sinh sản, rệp đực được sản xuất nhiều để giảm photoperiod hoặc nhiệt độ (Black man và Eastop, 1984)[21] Xảy ra giao phối và con cái đẻ trứng Rệp qua mùa đông trong giai đoạn trứng

Thế hệ chồng chéo và liên tục suốt năm ở Hawaii, chu kỳ sống của rệp kéo dài trong khoảng thời gian từ 16 – 50 ngày phụ thuộc vào điều kiện nhiệt độ

Theo Van Emden., 1969 cung cấp 1 đánh giá tốt của chu kỳ sống Tùy theo nhiệt độ, vòng đời của rệp có thể kéo dài nhanh hay chậm, ở thời tiết lạnh rệp thường sống từ 10 – 12 ngày cho một thế hệ hoàn chỉnh

Vòng đời của rệp ít di chuyển, hầu hết toàn bộ vòng đời nằm trọn trên cây họ cải Số lượng rệp đạt đỉnh điểm vào cuối tháng 5, khi vỏ hình thành

Cả trưởng thành và rệp non Brevicoryne brassicae Linnaeus đều thích tập

trung chích hút trên phần non của cây làm cây bị quăn queo, chậm tăng trưởng

Trong quá trình phát triển rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus có đặc điểm là

khi điều kiện thức ăn kém như lượng nước trong cây giảm hay nhiệt độ thấp hoặc trời khô hạn, sẽ hình thành dạng rệp có cánh

Trên cây rau cải, khi số lượng còn ít, rệp thường tập trung 2 bên bìa lá hay 2 bên gân chính của lá hoặc gần cuống lá để chích hút nhựa cây Khi cây còn nhỏ

khoảng 15 ngày sau khi dặt cây con, nếu bị rệp chích hút với số lượng nhiều, cây sẽ còi cọc, không lớn, lá rũ dần rồi chết

Khi cây lớn thì rệp bám trên nhiều bộ phận của cây, tập trung trên các búp non, lá non, nụ hoa, đài hoa, trái non và phần ngọn của cây Lá bị hại có màu vàng nhạt, mặt lá lồi lên hoặc quăn queo, biến dạng, có vị nhạt

1.2.3 Tình hình gây hại của rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus trong sản

xuất rau

Dịch và bệnh hại là vấn đề gây khó khăn ngày càng lớn cho sản xuất rau màu, trong đó côn trùng gây hại như rệp xám, cơ thể gây ra những thiệt hại và đã trở thành mối đe dọa lớn, nghiêm trọng đến sản xuất rau

Theo Jayma Kesing L Martin, 1907, rệp xám được tìm thấy trên hai bề mặt

lá trên, dưới và trong nếp gấp lá, cuống lá, trên trục lá Đôi khi được tìm thấy trên mặt đất Rệp xám ăn bằng cách hút nhựa cây từ máy chủ của họ Cây bị nhiễm khuẩn có thể trở nên còi cọc, quăn keo, nó còn là một véc tơ của 23 bệnh vi rút của bệnh Cruciferae và nhiều Citrus giảm đáng kể năng suất và chất lượng rau

Rệp bám trên lá non và chích hút dịch cây với mật độ rất cao, gây ra tình trạng thiếu nước dẫn đến lá bị héo, đồng thời giảm tốc độ tăng trưởng của cây Rệp phá hại kéo dài có thể gây ra giảm đáng kể năng suất, chất lượng sản phẩm

1.2.4 Các biện pháp phòng trừ rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus

 Nghiên cứu về biện pháp hóa học phòng trừ rệp xám

Theo Jayma Kesing L Martin,1907, có nhiều loại thuốc trừ sâu có hiệu quả chống lại rệp xám này Do tính chất sáp của dịch hại nên lựa chọn cách phun sát bề mặt kết hợp với thiết bị điều chỉnh phun phù hợp để thuốc tiếp xúc với rệp tốt cho hiệu quả phòng trừ tốt nhất

Do đặc tính tiêu diệt nhanh, mạnh, dễ cơ giới hóa nên nhà sản xuất rau thường lạ chọn thuốc trừ sâu để kìm hãm, tiêu diệt rệp Sử dụng thuốc trừ sâu có hệ thống, chủ yếu là phun vào thời điểm trồng để tiêu diệt tránh sự tích tụ dân số rệp trong quá trình quan trọng và nhạy cảm giai đoạn đầu (Powell 1980)

Sử dụng thuốc trừ sâu quá mức và không cần thiết cần phải tránh Đầu mùa

sự phá hại của rệp thường ngắt quảng và nếu các vùng sản xuất hoặc khu vực được phòng trừ một cách kịp thời, thiệt hại lớn có thể được ngăn chặn sau này trong mùa

vụ Trong một số trường hợp sử dụng thuốc trừ sâu có thể làm rệp bùng phát, vô ý tiêu diệt côn trùng có ích, cũng có thể gây nên hiện tượng lờn thuốc

 Nghiên cứu về biện pháp canh tác phòng trừ rệp xám

Đây là phương pháp cơ bản, rất quan trọng, mang ý nghĩa tích cực, đơn giản, dễ làm, ít tốn kém nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt Các biện pháp canh tác như luân canh, vệ sinh đồng ruộng, mật độ gieo cấy, tưới nước, bón phân, thời vụ gieo cấy và

sử dụng giống ngắn ngày

Theo Jayma Kesing L Martin,1907, tiến hành cày lật đất ngay sau khi thu hoạch Điều này sẽ làm giảm lây lan sang những mảnh đất khác, một giả pháp hữu ích là trồng luân phiên cây trồng không cùng cây kí chủ

 Nghiên cứu về chế phẩm thảo mộc phòng trừ rệp xám

Cùng với sự phát triển của nền nông nghiệp toàn cầu thì việc nghiên cứu, sản

xuất và sử dụng chế phẩm thảo mộc phòng trừ sâu hại cây trồng ngày càng được nhiều nước quan tâm

Trên thế giới có 866 loài cây cho sản phẩm có khả năng phòng trừ sâu hại cây nông nghiệp (Anand Prakash, Jagadiswari Rao, 1996) [20], chế phẩm từ cây

hoa cúc (Pyrethrum) có tác dụng phòng trừ nhiều loại sâu hại và an toàn với môi

trường (Casida J.E.,1980) [22], sử dụng nhiều loại thảo mộc để phòng trừ các loại sâu hại rau cải (PAN Germany, 2008) [31] Ofuya T.I.,Okuku I.E (1994) [30],

nghiên cứu sử dụng dịch chiết của 6 loại cây Cymbopogon citrates (DC) Stapf.,

Momordica cbarantia L., Zingiber oficinale Ros., Xylopia aethiopica (Dunal) A

Rich., Ocimum gratissimum L., Aframomum melegueta (Ros.) K.Schum phòng trừ rệp Aphis craccivora Koch Theo Katsvanga C.A.T., Chigwaza S (2004) [27], chế phẩm từ cây Lippia javanica, Tagestes minuta có tác dụng như là thuốc trừ rệp

Brevicoryne brassicae hại rau cải Nghiên cứu của Moyo M và cs (2006) [28], chế

phẩm thảo mộc từ Derris elliptica, Capsicum frutescens và Tagestes minuta phòng trừ có hiệu quả đối với rệp Brevicoryne brassicae hại rau cải Nghiên cứu của

Habibullah Bahar Md Và cs (2007) [25], cho thấy dịch chiết của 5 loại cây

Nicotiana tabacum, Azadirachta indica, Allium sativum, Eucalyptus camaldulemsis Swietenia mehagani có tác dụng phòng trừ rệp Aphis spp

Thuốc trừ sâu pyrethroid được sản xuất thương mại từ loài Pyrethrum là các loài cây Tanacetum cinerariifolium, Pyrethrum cinerariifolium và Chrysantheum

cinerariifolium được sử dụng rộng rãi trên thế giới Lượng pyrethrum sản xuất hiện

nay ước tính khoảng 15000 tấn hoa khô mỗi năm Các loài hoa được sấy khô chứa khoảng 1 – 2% pyrethrum về trọng lượng, trung bình khoảng 1,3%, nên việc sản xuất pyrethrin khoảng 150 – 200 tấn mỗi năm Hiện nay năng suất được khoảng 560kg hoa khô/ha/năm

Từ thế kỷ XIX, pyrethrin bắt đầu được sử dụng trừ sâu ở Đan Mạch Trong hoa cúc pyrethrum có hàm lượng 25 – 30% pyrethrin an toàn với con người, đọng vật máu nóng và cây trồng nhưng lại rất độc với sâu hại Pyrethrin là chất độc tiếp xúc, khi xâm nhập vào gây tê liệt thần kinh, chất nhiễm sắc bị kết hạt lại tạo thành hốc nhỏ trong hạch thần kinh, gây hại men lipaza Khi sử dụng nghiền thành bột chứa 0,1 – 0,3% pyrethrin phun trừ sâu hại rau và cây ăn quả

Một số nơi sử dụng cây nghệ, tỏi gừng, hành, rau mùi,… để kiểm soát và đẩy lùi rệp gây hại Củ tỏi và dịch chiết từ tỏi cho thấy hiệu lực xua đuổi rệp vừng xanh

do chất alixin có trong tỏi dễ bay hơi tạo nên mùi hôi (Rahman G K M Mustafizur, Motoyama Naoki, 2000) [33]

1.3 Tình hình nghiên cứu về rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus trong nước

1.3.1 Đặc điểm phân bố, tập quán sinh sống và triệu chứng gây hại của rệp

Brevicoryne brassicae Linnaeus

Cải xanh là loại rau phổ thông được trồng rất phổ biến ở nước ta Do được trồng nhiều và thường được trồng thành những khu vực tập trung chuyên canh, nên thành phần sâu bệnh hại trên cây cải xanh cũng khá phong phú và thường xuyên gây hại nhiều Bên cạnh những sâu bệnh thường gặp như sâu tơ, bệnh sưng rễ, bọ nhảy,

bệnh thối nhũn vi khuẩn, thì rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus, cũng là một

đối tượng thường xuyên xuất hiện và gây hại, đôi khi rất trầm trọng, gây thất thu lớn cho nhà vườn, rệp xuất hiện quanh năm trên các vùng trồng rau khắp cả nước (Nguyễn Danh Vàn)

Cả thành trùng và ấu trùng của loại rệp xám này đều sinh sống bằng cách hút nhựa lá cây, thích tập trung chích hút trên phần non của cây, làm cây bị quăn queo chậm tăng trưởng Ngoài ra chúng còn là môi giới truyền một số bệnh do virus [36]

Trong điều kiện nhiệt đới nóng ẩm như nước ta, ban đầu rệp tập trung gây hại ở những búp non, lá non Về sau do tích lũy nhiều, mật số tăng nhanh, chúng xuất hiện trên cả những lá già và thường bu bám ở mặt dưới của lá Rệp chích hút nhựa làm búp non, lá non bị quăn queo, phiến lá hẹp và vặn vẹo, lá chuyển dần sang màu vàng, cây còi cọc, sinh trưởng kém, phẩm chất giảm Nếu mật số cao, bị hại nặng cây có thể bị chết, nhất là khi cây còn nhỏ Ngoài gây hại trực tiếp, rệp còn là môi giới lan truyền bệnh visuts cho cây cải Rệp xám có thể xuất hiện và gây hại quanh năm, nhưng thường gây hại nhiều khi thời tiết nắng nóng, khô hạn, ít mưa (Nguyễn Danh Vàn)

1.3.2 Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của rệp Brevicoryne brassicae

Linnaeus

Rệp trưởng thành có hai dạng: có cánh và không cánh

Dạng không cánh cơ thể dài từ 1,5 – 1,9 mm và rộng từ 0,6 – 0,8 mm Toàn thân màu xanh đen, xanh thẩm và có phủ sáp, một ít cá thể có dạng màu vàng xanh Dạng có cánh: cơ thể dài từ 1,2 -1,8 mm, rộng từ 0,4 – 0,7 mm Đầu và ngực màu nâu đen, bụng màu vàng nhạt, xanh nhạt, có khi xanh đậm, phiến lưng ngực trước màu đen Mắt kép to, ống bụng đen[36]

Theo Nguyễn Danh Vàn rệp cái có hai dạng: có cánh và không cánh Ở đầu

vụ, do có đầy đủ thức ăn rệp sinh ra dạng không có cánh Vào giai đoạn cuối vụ, khi thức ăn đã cạn kiệt rệp cần bay đi nơi khác để kiếm sống, sinh sản bảo tồn nòi giống thì chúng sinh ra dạng có cánh Rệp xám có kích thước rất nhỏ, hình quả trứng, con trưởng thành dài 1,5 – 2mm, đầu và ngực có màu nâu đen, thân màu xanh hoặc vàng nhạt Cơ thể được phủ một lớp sáp màu xám trắng (Nguyễn Danh Vàn)

1.3.3 Nghiên cứu về các biện pháp phòng trừ rệp Brevicoryne brassicae Linnaeus

 Phòng chống rệp bằng biện pháp canh tác

Gieo cải với mật độ hợp lý, không nên gieo quá dầy Bón đầy đủ và cân đối các loại phân NPK và luôn tưới nước đầy đủ cho ruộng cải để cây sinh trưởng, phát triển tốt Sau mỗi vụ thu hoạch cần gom sạch những tàn dư của cây cải ở vụ trước đem ra khỏi ruộng tiêu hủy hoặc chôn làm phân, để tiêu diệt những con rệp còn sống sót trên đó, hạn chế rệp lây lan sang vụ sau Không nên trồng cải xanh hoặc những loại rau thuộc họ thập tự khác như cải ngọt, su hào, bắp cải, lai rai quanh năm Nên vận động những chủ ruộng trồng rau cải trong cùng khu vực trồng dứt

điểm từng thời vụ, có thời gian cho đất nghỉ để cắt đứt nguồn thức ăn của rệp trên đồng ruộng (Nguyễn Danh Vàn)

 Tình hình nghiên cứu chế phẩm thảo mộc phòng trừ rệp xám

Brevicoryne brassicae Linnaeus

Rau an toàn là những sản phẩm rau tươi, có chất lượng đúng như đặc tính giống của nó, hàm lượng các hóa chất độc và mức độ nhiểm các sinh vật gây hại ở dưới mức tiêu chuẩn cho phép, bảo đảm an toàn cho người sử dụng và môi trường, thì được coi là rau đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, gọi tắt là “rau an toàn” Sản xuất rau an toàn hiện đang gặp rất nhiều khó khăn mà nguyên nhân chính là người nông dân buộc phải dùng nhiều loại thuốc hóa học để phòng trừ sâu bệnh hại rau, để lại dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật trong rau quả

tế trước mắt mà bởi sự an toàn sinh thái, môi trường, bảo vệ sức khỏe con người, với mục tiêu là xây dựng một nền nông nghiệp bền vững và hiệu quả

Nghiên cứu của (Nguyễn Văn Duy, 2008)[4] về sử dụng chế phẩm từ cây nghệ để diệt trừ nhiều loài sâu miệng nhai và chích hút như rệp, nhện, sâu ăn lá…thuốc có độ độc trung bình với người và động vật máu nóng, phân giải nhanh

và không để lại dư lượng trong nông sản

Thuốc trừ sâu pyrethroid được sản xuất thương mại từ loài cúc Pyrethrum đả

được sử dụng nhiều nơi trên thế giới Ở nước ta nhiều nơi đả trồng các loại cúc này, nhất là ở Đà Lạt, Lâm Đồng nhưng chỉ để làm hoa cảnh mà hầu như chưa ai biết sử dụng hao cúc để làm thuốc trừ rệp, mặc dù dân ta nhập một lượng rất lớn, khoảng hơn 100 tấn trên năm thuốc trừ sâu pyrethroid (tên thương mại là decis) để làm thuốc trừ rệp hại rau cải hoa màu,…Bên cạnh đó các chế phẩm thảo mộc từ cây gia

vị có sẵn ở địa phương có hiệu lực phòng trừ rệp hại cao như gừng, tỏi [35] Nhưng hầu như như chưa được quan tâm nghiên cứu

 Phòng chống rệp xám Brevicoryne brassicae bằng biện pháp hóa học

Việc sử dụng biện pháp hóa học cũng giống như bất kỳ biện pháp BVTV nào khác cũng có những ưu và khuyết điểm Chúng ta không thể phủ nhận rằng trong thời gian qua biện pháp hóa học vẫn được coi là biện pháp chủ lực vì đã phát huy vai trò tích cực như: Hiệu quả cao, nhanh, đơn giản và dễ sử dụng Vào thập kỷ 50 -

60 của thế kỷ 20 biện pháp hóa học đóng vai trò quan trọng trong việc giả quyết nhiều vụ dịch hại lớn trên thế giới trên thế giới, góp phần không nhỏ vào việc tăng năng suất cây trồng (Phạm Văn Lầm) [8]

Nông nghiệp Việt Nam sau nhiều năm đổi mới đã thu được nhiều thành tựu Thành tự nổi bật là trong lĩnh vực sản xuất rau màu, để có được thành tựu đó phải

kể đến công lao đóng góp của các công trình nghiên cứu khoa học Việt Nam đã có những công trình nghiên cứu về rệp xám hại rau họ hoa thập tự, nhưng thiệt hại do rệp gây ra cho các vùng trồng rau trọng điểm trong cả nước nối chung và Nghệ An nói riêng trong thời gian gần đây vẫn rất lớn và chưa có biện pháp phòng chống hiệu quả, người sản xuất vẫn chủ yếu lệ thuộc vào thuốc trừ sâu để phòng trừ chúng, môi trường ngày càng bị ô nhiễm

Suy cho cùng việc nghiên cứu chế phẩm thảo mộc vẫn chưa được quan tâm đúng mức nên chưa thấy rõ được tầm quan trọng của biện pháp này Chính vì vậy song

song với việc nghiên cứu đặc điểm sinh học sinh thái của rệp xám Brevicoryne

brassicae Linnaeus và rệp cải Myzus persicae Sulzer Tôi tiến hành nghiên cứu chế

phẩm thảo mộc từ cây hoa cúc để phòng trừ rệp xám xám Brevicoryne brassicae

Linnaeus hại rau họ hoa thập tự

1.4 Những vấn đề tồn tại cần nghiên cứu và giải quyết

1.4.1 Những vấn đề tồn tại

sinh thái của rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus và rệp cải Myzus

persicae Sulzer

- Xác định ngưỡng gây hại kinh tế của rệp xám và rệp cải trên rau họ HTT

- Đánh giá tác hại của rệp tới năng suất rau họ HTT

1.4.2 Những vấn đề mà đề tài tập trung nghiên cứu

- Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của rệp xám Brevicoryne brassicae Linnaeus và rệp cải Myzus persicae Sulzer

- Nghiên cứu kỹ thuật chế biến và sử dụng chế phẩm thảo mộc từ hoa và thân

cây cúc Pyrethrum cinerariifolium Trev

- Đánh giá hiệu lực phòng trừ rệp xám Brevicoryne brassicae của chế phẩm làm từ cây cúc Pyrethrum cinerariifolium Trev và thuốc trừ sâu Conphai 10WP.

1.5 Một vài đặc điểm tự nhiên của Nghệ An

1637068ha (bằng 1/20 diện tích lãnh thổ Việt Nam)

Địa hình Nghệ An có thể chia ra 3 vùng cảnh quan, đây là đặc điểm chi phối đến mọi hoạt động, nhất là trong sản xuất nông nghiệp của Nghệ An Vùng núi cao (chiếm 77,0% diện tích), vùng gò đồi (13,0%), vùng đồng bằng chiếm 10,0% diện tích Đồng bằng hẹp bị chia cắt thành vùng đồng bằng phù sa và dải cát ven biển Đồng bằng phù ra gồm các giải đồng bằng Vinh, Quỳnh Lưu, Yên Thành, Diễn Châu, Hưng Nguyên, Nam Đàn, Nghi Lộc, Đô Lương Vùng cát ven biển Nghi Lộc, Hưng Nguyên và Quỳnh Lưu, Diễn Châu

Khí hậu Nghệ An mang đặc tính nhiệt đới gió mùa, đặc điểm cơ bản là nóng

ẩm mưa nhiều theo mùa Hằng năm, đất Nghệ An nhận trung bình 120 –

85%, lượng mưa trung bình của năm từ 1600 – 2000mm(Lê Văn Phương,1982)(dẫn theo Phan Thị Thu Hiền,2008)

so với mặt nước biển là 18,5m Đây là vùng đồng bằng chủ yếu đất cát, đất thịt nhẹ và trung bình Là khu vực có khí hậu nhiệt đới gió mùa với mùa đông lạnh và mùa hè nóng

Chương 2

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Nội dung nghiên cứu

(1) Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái học của rệp xám

Brevicoryne brassicae Linnaeus và rệp cải Myzus persicae Sulzer

(2) Kỹ thuật chế biến và sử dụng chế phẩm thảo mộc phòng trừ rệp xám

Brevicoryne brassicae từ cây cúc Pyrethrum cinerariifolium Trev

(3) Đánh giá hiệu lực phòng trừ rệp xám Brevicoryne brassicae của chế phẩm làm từ cây cúc Pyrethrum cinerariifolium Trev và thuốc trừ sâu Conphai

10WP

2.2 Vật liệu, dụng cụ, địa điểm và thời gian nghiên cứu

 Vật liệu nghiên cứu

Cây cúc Pyrethrum cinerariifolium Trev

Bảng 2.1 Nguyên liệu để làm chế phẩm từ cây cúc Pyrethrum cinerariifolium

Cúc trừ trùng là loại cây cỏ lâu năm, thân cao 0,8 – 1,2 m, mọc đứng, ít phân nhánh, có rãnh dọc mịn Lá có phiến cõa 3 – 8 × 2 – 4 cm, xẻ lông chim thành những đoạn hẹp, mặt lá phủ lông tơ mịn và có tuyến, chỉ những lá phía đưới có cuống ngắn, phía trên không cuống Cụm hoa đầu, đơn độc ở tận cùng hay nách lá, trên cuống dài 3 – 7 cm, đường kích 2,5 – 4,5 cm Tổng bao hình chén, lá bắc dài 3 – 6 mm, mặt lưng phủ lông bạc Đế hoa không có vảy, trong cụm hoa, hoa ở viền trắng có dạng lưới nhỏ, phiến lưới màu trắng đục, gốc hẹp, hình bầu dục, có khía tai bèo, dài 9 – 15 mm, rộng 3 – 5 mm, đầu có 2 thùy; ở giữa là hoa lưỡng tính, có tràng dạng ống, dài 3 – 4 mm, màu trắng đục Nhị 5; bao phấn dính nhau, đầu tù Núm nhụy có đầu nhẵn Quả bế, hình trụ, dài 2mm; vỏ có gờ dọc; mào lông trên đỉnh quả giống như vành đĩa, cao thấp không đều nhau

+ Thành phần hóa học

Các hoạt chất trong cúc trừ trùng gọi chung là Pyrethroid (Trần Kim Qui, 1993) [11] gồm có:

Hình 2.1 Cấu tạo hóa học của Pyrethroid trong cây hoa cúc

Bảng 2.2 Các công thức cấu tạo hóa học của Pyrethroid trong cây hoa cúc

 Địa điểm nghiên cứu

- Phòng thí nghiệm Sinh thái côn trùng nông nghiệp, tổ bộ môn Bảo vệ thực vật và trại thực nghiệm Nông học Khoa Nông Lâm Ngư, Trường Đại học Vinh

- Cánh đồng rau Hưng Đông, Thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An

 Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 9/2011- 5/2012

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái rệp xám Brevicoryne

brassicae Linnaeus và Myzus persicae Sulzer

Nuôi rệp trong hộp nhựa sạch đường kính từ 15 - 20cm, cao 15 - 25cm, có bông giữ ẩm, nắp hộp khoét lỗ có đường kính 5cm để dán vải màn thông khí đồng thời tiện lợi cho việc quan sát hàng ngày Mỗi lọ nuôi đều có ký hiệu (etyket) riêng, tương ứng với phiếu theo dõi Mỗi hộp nuôi 1 cá thể rệp trưởng thành hoặc 4 - 5 cá

Hàng ngày theo dõi thời gian phát dục của từng tuổi của rệp xám, tập tính ăn, sinh sản, lột xác đồng thời thay lá rau (là thức ăn của rệp) và vệ sinh lọ nuôi Các thí nghiệm được lặp lại ít nhất 3 lần, số lượng theo dõi ở mỗi thí nghiệm từ 30 - 35 cá thể rệp

Phương pháp xác định thời gian đẻ con, khả năng đẻ con và thời gian sống của trưởng thành: Trưởng thành sau khi vũ hóa được đem vào nuôi trong lọ nhựa đã

có lá rau cải trên nắp lọ được khoét lỗ và gián vải màn thông khí Mỗi ngày thay thức ăn một lần, lá rau lấy ra được quan sát kỹ dưới kính lúp soi nổi để kiểm tra có rệp non không, vệ sinh ống nghiệm rồi bỏ rệp và thức ăn vào Tiến hành quan sát đo chiều dài và đếm số lượng rệp non rồi chuyển sang ống nghiệm khác có ký hiệu để tiến hành quan sát sự sinh trưởng và phát triển qua từng tuổi của rệp non Kết quả

được ghi lại và theo dõi song song với theo dõi trưởng thành Trưởng thành được theo dõi tới khi chết Các thí nghiệm được lặp lại ít nhất 3 lần, số lượng theo dõi ở mỗi thí nghiệm từ 30 - 35 cá thể rệp

Phương pháp theo dõi thời gian phát dục và vòng đời của rệp xám: Rệp non sau khi đẻ xong được chuyển qua ống nghiệm khác có ký hiệu để theo dõi hằng ngày, ký hiệu ngày đẻ và ghi lại thời gian rệp non tuổi 1, tiến hành theo dõi thời gian sống của rệp đến khi lột xác sang tuổi 2, tuổi 3 và tuổi 4 cho đến khi vũ hóa thành con trưởng thành Tiếp tục theo dõi từ lúc rệp trưởng thành đến lúc đẻ con rệp con đầu tiên là bao nhiêu thời gian, thời gian đẻ một rệp non là bao nhiêu và sau bao nhiêu thời gian thì rệp đẻ con kế tiếp, cho tới con rệp con cuối cùng Trong thời gian theo dõi cũng tiến hành thay thức ăn thường xuyên để đảm bảo cho rệp có đủ điều kiện thức ăn để tiến hành lột xác được bình thường Thí nghiệm được theo dõi và ghi lại từng thời điểm lột xác, chiều dài các tuổi của rệp non trong suốt quá trình nuôi Các thí nghiệm được lặp lại ít nhất 3 lần, số lượng theo dõi ở mỗi thí nghiệm

từ 30 - 35 cá thể rệp

2.3.2 Phương pháp pha chế thuốc thảo mộc

Thành phần chủ yếu của chế phẩm là thân cây cúc và hoa cúc Pyrethrum

cinerariifolium Ngoài ra còn có các chất phụ gia để tăng độ bám dính cho thuốc

Thí nghiệm chế phẩm hoa cúc và chế phẩm thân cây cúc phòng trừ rệp trong ống nhựa gồm các bước sau:

1 Chuẩn bị vật liệu thí nghiệm

- Hộp nhựa có kích thước 6cm × 12 cm Miệng hộp được đậy bằng vải màn

để có lỗ thông hơi, đáy hộp được lót giấy thấm Trong hộp có lá cải tươi (quấn bông giữ ẩm), chổi lông nhỏ,…

- Chế phẩm hoa cúc được pha sẵn

- Chế phẩm thân cúc (khô) pha sẵn

- Rệp trong hộp nhựa

2 Cho rệp tiếp xúc với chế phẩm

- Cho 30 rệp trưởng thành/ 1 hộp nhựa lên mặt sau của lá cải

- Đổ chế phẩm đã pha vào bình phun ( loại nhỏ) phun lên lá cải (có rệp)

3 Rệp sau khi tiếp xúc với chế phẩm được đặt lại vào ống nhựa

Thí nghiệm với hai loại chế phẩm hoa cúc và thân cúc (khô) ở 3 mức nồng độ

4 Sau 1 ngày thí nghiệm tiến hành kiểm tra số lượng rệp sống ở mỗi công thức để so sánh hiệu lực phòng trừ của các chế phẩm

5 Rệp chết do chế phẩm hoa cúc và thân cúc triệu chứng trúng thuốc thể hiện nhanh, nhiều cá thể chỉ sau 20 -25 phút Rệp khi chết có màu nâu đen, sau đó

bị lên nấm trắng như sợi bông

Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm tiến hành trong hộp nhựa để xác định loại chế phẩm với nồng độ tối ưu làm cơ sở cho các nghiên cứu ngoài đồng ruộng

Bảng 2.3 phương pháp chế biến theo dạng chế phẩm cây hoa cúc gồm hoa cúc

(dịch chiết tươi) và thân cúc (bột khô)

Cho phụ gia và nước vào dịch chiết khuấy

đều

Nồng độ phun

2.3.3 Phương pháp nghiên cứu và thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ rệp

xám Brevicoryne brassicae, trong điều kiện phòng thí nghiệm và ngoài đồng

ruộng

 Thí nghiệm trong phòng

- Tiến hành thu thập cá thể trưởng thành, sâu non rệp xám từ tuổi 1 đến tuổi

4 Các đối tượng thu thập được đưa về nuôi và theo dõi ở phòng thí nghiệm Sinh thái côn trùng nông nghiệp, Tổ bộ môn Bảo vệ thực vật, khoa Nông Lâm Ngư, trường Đại học Vinh Nuôi rệp trong lọ, các bước tương tự như nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái Mỗi hộp nuôi 30 cá thể rệp, Mỗi lọ nuôi đều có ký hiệu

(etyket) riêng

- Phương pháp thử nghiệm các biện pháp phòng trừ rệp xám bao gồm các thí nghiệm

+ Biện pháp sinh học: Phương pháp sử dụng chế phẩm thảo mộc chiết xuất từ

cây cúc Pyrethrum cinerariifolium

Thí nghiệm 1: Sử dụng chế phẩm làm từ thân cúc phòng trừ rệp xám

Phun dung dịch chế phẩm lên rệp xám ở tất cả các pha Công thức được thử nghiệm ở 3 loại nồng độ khác nhau (NĐ1 = 2,5g/lít; NĐ2 = 5g/lít; NĐ3 = 7,5g/lít) Sau khi phun chọn ra 2 nồng độ cho hiệu quả cao nhất để đưa ra thử nghiệm ngoài đồng ruộng, mỗi nồng độ được tiến hành thí nghiệm ba lần nhắc lại và 3 ô đối chứng (phun bằng nước lã), bố trí thí nghệm hoàn toàn ngẫu nhiên Với mật độ 30con/hộp, bắt thả rệp xám lên lá rau cải bỏ vào trong hộp nhựa sạch để phun chế phẩm (phun lúc chiều mát), hộp có kích thước 6cm × 12 cm Miệng hộp được đậy bằng vải màn để có lỗ thông hơi, đáy hộp được lót giấy thấm

Tiến hành theo dõi hiệu quả phòng trừ bằng cách đếm số rệp sống sau khi phun chế phẩm 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ngày

Thí nghiệm 2: Sử dụng chế phẩm làm từ hoa cúc phòng trừ rệp xám

Tương tự thí nghiệm 1 phun dung dịch chế phẩm lên rệp xám ở tất cả các pha Công thức được thử nghiệm ở 3 loại nồng độ khác nhau (NĐ1 = 10g/lít; NĐ2 = 20g/lít; NĐ3 = 30g/lít) Sau khi phun chọn ra 2 nồng độ cho hiệu lực cao nhất để đưa ra thử nghiệm ngoài đồng ruộng, mỗi nồng độ được tiến hành thí nghiệm ba lần nhắc lại và 3 ô đối chứng (phun bằng nước lã) Với mật độ 30con/hộp, bắt thả rệp

xám lên lá rau cải bỏ vào trong hộp nhựa sạch để phun chế phẩm (phun lúc chiều mát), hộp có kích thước 6cm × 12 cm Miệng hộp được đậy bằng vải màn để có lỗ thông hơi, đáy hộp được lót giấy thấm

Tiến hành theo dõi hiệu quả phòng trừ bằng cách đếm số rệp sống sau khi phun chế phẩm 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ngày

+ Biện pháp hóa học:

Thí nghiệm 3: Sử dụng thuốc trừ sâu Conphai 10WP phòng trừ rệp xám

Phương pháp thí nghiệm được tiến hành ở 3 mức nồng độ khác nhau (NĐ1 = 1g/lít; NĐ2 = 1,5g/lít; NĐ3 = 2g/lít), bố trí hoàn toàn ngẫu nhiên, 3 lần nhắc lại với mật độ 30 con/ hộp nhựa (6cm × 12 cm)

Tiến hành theo dõi hiệu lực phòng trừ bằng cách đếm số rệp rệp sống sau khi phun thuốc 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ngày

Thí nghiệm 4: Sử dụng hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP + chế phẩm

làm từ hoa cúc phòng trừ rệp xám

Phương pháp thí nghiệm được tiến hành ở 3 mức nồng độ khác nhau (NĐ1 = 1g Conphai +10g chế phẩm hoa cúc/lít; NĐ2 = 1,5g Conphai + 10g chế phẩm hoa cúc/lít; NĐ3 = 2g Conphai +10g chế phẩm hoa cúc/lít), bố trí hoàn toàn ngẫu nhiên,

3 lần nhắc lại với mật độ 30 con/ hộp nhựa (6cm × 12 cm)

Tiến hành theo dõi hiệu lực phòng trừ bằng cách đếm số rệp rệp sống sau khi phun thuốc 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ngày

Thí nghiệm 5: Sử dụng hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP + chế phẩm

làm từ thân cúc phòng trừ rệp xám

Phương pháp thí nghiệm được tiến hành ở 3 mức nồng độ khác nhau (NĐ1 = 1g conphai + 5g bột cúc khô/lít nước; NĐ2 = 1,5 Conphai +5g bột thân cúc khô/lít; NĐ3 = 2g Conphai + 5g bột thân cúc/lít), bố trí hoàn toàn ngẫu nhiên, 3 lần nhắc lại với mật độ 30 con/ hộp nhựa (6cm × 12 cm)

Tiến hành theo dõi hiệu lực phòng trừ bằng cách đếm số rệp sống sau khi phun thuốc 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ngày

- Hiệu lực của chế phẩm được tính theo công thức Abbott (1925)

Trong đó:

K là hiệu lực của chế phẩm sinh học

 Thí nghiệm ngoài đồng ruộng

+ Biện pháp sinh học: Phương pháp sử dụng chế phẩm thảo mộc chiết xuất từ cây

cúc Pyrethrum cinerariifolium

Thí nghiệm 1: Sử dụng chế phẩm làm từ thân cúc phòng trừ rệp xám

Tiến hành Phun dung dịch chế phẩm lên rệp xám ở tất cả các pha Thí nghiệm gồm 2 CT tương ứng với 2 nồng độ đạt hiệu quả cao đã thử nghiệm trong phòng thí nghiệm Mỗi công thức được tiến hành thí nghiệm ba lần nhắc lại và 3 ô đối chứng (phun bằng nước lã) Trồng rau cải xanh với diện tích mỗi ô thí nghiệm là

Ghi chú: CT: Công thức; CTĐC: Công thức đối chứng

- CT1: Chế phẩm thân cây cúc (Pyrethrum cinerariifolium) nồng độ 5g/lít nước

- CT2: Chế phẩm thân cây cúc (Pyrethrum cinerariifolium) nồng độ 7,5g/lít nước

Ghi chú: CT: Công thức; CTĐC: Công thức đối chứng

- CT3: Chế phẩm hoa cúc (Pyrethrum cinerariifolium) nồng độ 10g/lít nước

- CT4: Chế phẩm hoa cúc (Pyrethrum cinerariifolium) nồng độ 20g/lít nước

+ Biện pháp hóa học:

Thí nghiệm 3: Sử dụng thuốc trừ sâu Conphai 10WP phòng trừ rệp xám

Phương pháp thí nghiệm được tiến hành ở 2 mức nồng độ đạt hiệu lực cao trong phòng thí nghiệm, bố trí hoàn toàn ngẫu nhiên, 3 lần nhắc lại với mật độ 30

Bảng 2.6 Sơ đồ sử dụng thuốc trừ sâu Conphai 10WP phòng trừ rệp xám ngoài

Ghi chú: CT: Công thức; CTĐC: Công thức đối chứng

- CT5: Thuốc trừ sâu Conphai 10WP nồng độ 1,5g/lít nước

- CT6: Thuốc trừ sâu Conphai 10WP nồng độ 2g/lít nước

Thí nghiệm 4: Sử dụng hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP + chế phẩm làm từ

hoa cúc phòng trừ rệp xám

Phương pháp thí nghiệm được tiến hành ở 2 mức nồng độ nồng độ hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP (1,5g/lít nước và 2g/lít nước)+ chế phẩm làm từ hoa cúc cho hiệu quả cao nhất ở trong phòng thí nghiệm (10g/lít) và công thức đối

Bảng 2.7 Sơ đồ sử dụng hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP + chế phẩm làm từ

hoa cúc phòng trừ rệp xám ngoài đồng ruộng

Ghi chú: CT: Công thức; CTĐC: Công thức đối chứng

- CT7: Thuốc trừ sâu Conphai 10WP nồng độ 1,5g/lít + chế phẩm làm từ hoa cúc nồng độ 10g/lít

- CT8: Thuốc trừ sâu Conphai 10WP nồng độ 2g/lít + chế phẩm làm từ hoa cúc nồng độ 20g/lít

Thí nghiệm 5: Sử dụng hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP + chế phẩm làm từ

thân cây cúc phòng trừ rệp xám

Phương pháp thí nghiệm được tiến hành ở 2 mức nồng độ nồng độ hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP (1,5g/lít và 2g/lít) + chế phẩm làm từ thân cây cúc cho hiệu lực cao nhất ở thí nghiệm trong phòng thí nghiệm (5g/lít) và công thức đối

Bảng 2.8 Sơ đồ sử dụng hỗn hợp thuốc trừ sâu Conphai 10WP + chế phẩm làm từ

thân cây cúc phòng trừ rệp xám ngoài đồng ruộng

Ghi chú: CT: Công thức; CTĐC: Công thức đối chứng

- CT9: Thuốc trừ sâu Conphai 10WP nồng độ 1,5g/lít + chế phẩm làm từ thân cây cúc nồng độ 5g/lít

- CT10: Thuốc trừ sâu Conphai 10WP nồng độ 2g/lít + chế phẩm làm từ thân cây cúc nồng độ 5g

2.3.4 Phương pháp xử lý và bảo quản mẫu

Mẫu vật thu thập được xử lý và bảo quản theo quy trình kỹ thuật sưu tầm, xử

lý và bảo quản côn trùng của UBKHKT nhà nước (Tổ côn trùng, 1976)

Mẫu được bảo quản và lưu giữ ở phòng thí nghiệm Sinh thái côn trùng nông nghiệp, Trung tâm thực hành thí nghiệm, Trường Đại học Vinh

2.3.5 Các chỉ tiêu theo dõi

* Đặc điểm hình thái học

Quan sát mô tả cấu tạo ngoài, kích thước, màu sắc của các pha phát triển như sâu non, trưởng thành

* Đặc điểm sinh học, sinh thái

Thời gian phát dục của rừng pha: Sâu non, trưởng thành

- Thời gian phát dục từng pha (giờ):

Trong đó: Xtb: Thời gian phát dục của từng pha

X1, X2, Xn….: Thời gian phát dục của từng cá thể

N: Tổng số cá thể thí nghiệm

- Kích thước từng pha phát triển(mm)

Xtb = Trong đó: Xtb : Kích thước trung bình

X1, X2, …, Xn: Kích thước từng cá thể

N : Tổng số cá thể thí nghiệm

- Số rệp non trung bình( số rệp non/ 1 cá thể rệp trưởng thành)

- Vòng đời của rệp xám (giờ)

2.3.6 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu

Các số liệu được xử lý theo công thức thống kê toán học và xử lý trên Excel, Microsoft word, phần mềm STATISTIX Số liệu được xử lý theo phương pháp

Trong đó: Δ là sai số ước lượng; s là độ lệch chuẩn; n là dung lượng mẫu; tα tra bảng Student- Fisher với độ tin cậy P = 0.95

- Hiệu quả phòng trừ được tính theo công thức Abbott (1925)

Trong đó: Ca – số cá thể sống ở công thức đối chứng sau xử lý