Sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử việt nam từ thế kỉ xĩ ở lớp 10 thpt (chương trình chuẩn)

Nguyên nhân của vấn đề có lẽ là nhiều nhưng theo chúng tôi một trong những nguyên nhân cơ bản là do giáo viên chưa chú ý đến việc giúp học sinh hiểu rõ về các nhân vật lịch sử trong quá

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ , chỉ bảo rất tận tình của GS TS Nguyễn Thị Côi Cô không chỉ giúp đỡ tôi về phương pháp nghiên cứu mà còn động viên những lúc tôi gặp khó khăn để tôi có thể hoàn thành luận văn Tôi cũng xin chân thành cảm ơn thầy PGS TS Trần Viết Thụ đã góp ý để đề tài được hoàn thiện hơn

KÝ HIỆU CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7

1 Lí do chọn đề tài 7

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 10

2.1 Tài liệu nước ngoài 10

2.2 Tài liệu trong nước 11

3 Đối tượng ,Phạm vi nghiên cứu 12

3.1 Đối tượng 13

3.2 Phạm vi nghiên cứu 13

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 13

4.1 Mục đích 13

4.2 Nhiệm vụ 13

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 14

5 1 Cơ sở phương pháp luận 14

5.2 Phương pháp nghiên cứu 14

6 Giả thuyết khoa học 14

7 Đóng góp của đề tài 15

8 Cấu trúc của luận văn 15

CHƯƠNG 1: 16

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TÀI LIỆU 16

1.1 Cơ sở lí luận của đề tài 16

1.1.1 Quan niệm về nhân vật lịch sử, tài liệu về nhân vật lịch sử 16

1.1.2 Xuất phát điểm của vấn đề 18

1.1.3 Vai trò ý ngĩa của việc sử dụng tài liệu về nhân vật trong dạy học lịch sử ở trường THPT24 1.1.4 Một số nguyên tắc sư phạm khi lựa chọn tài liệu về nhân vật lịch sử 27

1.2 Cơ sở thực tiễn 29

1.2.1 Giáo viên 29

1.2.2 Học sinh: 31

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 33

CHƯƠNG 2: 34

MỘT SỐ BIỆN PHAP SỬ DỤNG TÀI LIỆU VỀ NHÂN VẬT LỊCH SỬ TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX LỚP 10 THPT (Chương trình chuẩn) 34

2.1 Vị trí mục tiêu, nội dung cơ bản của phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX 34

2.1.1 Vị trí 34

2.1.2 Mục tiêu 34

2.1.3 Nội dung cơ bản của sách giáo khoa lịch sử lớp 10 phần Việt Nam 35

2.2 Những nhân vật và tài liệu về nhân vật lịch sử cần được khai thác sử dụng trong dạy học37 2.2.1.Những nhân vật lịch sử cần biết và hiểu phải khắc họa trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX lớp 10 THPT (Chương trình chuẩn) 37

2.3 Một số biện pháp sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX, lớp 10 THPT ( chương trình chuẩn) 50

2.3.1 Những yêu cầu cơ bản khi lựa chọn biện pháp sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử trong dạy lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX, lớp 10 THPT (Chương trình chuẩn). 50

2.3.2.Một số biện pháp đối với các nhân vật lịch sử quan trọng cần biết và hiểu 53

2.3.3 Các biện pháp đối với những nhân vật ít quan trọng về mặt kiến thức có ý nghĩa giáo dục tư tưởng tình cảm cho HS .68

2.4.Thực nghiệm sư phạm 72

2.4.1 Mục đích thực nghiệm 72

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 74

KẾT LUẬN 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

PHỤ LỤC 81

Phụ lục 1 81

Phụ lục 2 84

Phụ luc 3: 95

MỞ ĐẦU 1 Lí do chọn đề tài

Nếu sản phẩm của các ngành công nghiệp, nông nghiệp là hàng hóa thì sản phẩm cuả giáo dục lại là con người, những chủ nhân tương lai của đất nước Trong hoàn cảnh đất nước đang bước vào công cuộc “công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước” nhằm thoát khỏi đói nghèo đi lên trở thành một nước công nghiệp thì nhân tố con người càng phải được chú trọng Giáo dục phổ thông là nền tảng vững chắc đào tạo học sinh trở thành những công dân năng động sáng tạo mang tính toàn cầu, nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc đáp ứng được yêu cầu của đất nước trong tình hình mới Để cụ thể hóa mục tiêu của giáo dục thông qua luật Giáo dục nhằm tạo tính pháp lí cho ngành giáo dục đã được luật giáo dục qui định như sau: “ mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc” [27,tr 37] Để nâng cao chất lượng Giáo dục đáp ứng yêu cầu của đất nước trong tình hình hiện nay Đảng, nhà nước đã có nhiều chính sách phát triển Giáo dục Vai trò chủ đạo thuộc về ngành Giáo dục nên bản thân ngành đã hết sức quan tâm chú ý nâng cao chất lượng đào tạo để sản phẩm của mình ngày càng đáp ứng được yêu cầu xã hội đặt ra Tùy theo đặc trưng,

vị trí, chức năng, nhiệm vụ của mỗi cấp học, môn học sẽ đóng góp cụ thể vào việc thực hiện nhiệm vụ chung của ngành

Bộ môn lịch sử dạy ở trường phổ thông là một trong những môn học thuộc về ngành khoa học xã hội nhân văn nên có ưu thế rất lớn trong việc giáo dục tư tưởng đạo đức, tình cảm cho học sinh Ngay từ thời cổ đại Marcus Tullisscicero (106-43 Tcn) đã cho rằng sử học là “người thầy dạy của cuộc đời”, còn nhà sử học Ngô Sĩ Liên ở thế kỷ XV của Việt Nam thì cho rằng mục đích của việc chép sử là “treo gương răn cho đời sau”, Chủ nghĩa Mar khẳng định sử học góp phần giúp cho con người nhận thức thế giới, cải tạo xã hội và giáo dục tư tưởng đạo đức tình cảm cho con người Thông qua bộ môn lịch sử ở trường phổ thông sẽ hình thành được ở học sinh hệ thống kiến thức cơ bản về thế giới quan khoa học, rèn luyện kỹ năng

bộ môn, có được thế giới Nhờ đó giúp cho các em có được hành vi ứng xử đúng đắn trong cuộc sống, góp phần giáo dục tư tưởng tình cảm ở học sinh

Nói tới lịch sử trước hết là nhắc tới sự kiện lịch sử, các sự kiện này thường gắn với nhân vật cụ thể, trong số các nhân vật đó có những người rất kiệt suất góp

phần thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội, là tấm gương sáng cho học sinh noi theo Nhưng cũng có nhân vật phản động gây cản trở sự phát triển lịch sử, học sinh cần phải biết và hiểu rõ để có thái độ ứng xử đúng cho bản thân Muốn việc học Lịch

sử của học sinh không trở nên nhàm chán, khô khan thì người giáo viên cần phải

có biện pháp gây hứng thú tích cực học tập cho các em Một trong những biện pháp tạo hứng thú cho học sinh chính là hướng dẫn cách sử dụng nguồn sử liệu liên quan tới bài học, đặc biệt là tài liệu về nhân vật lịch sử có trong bài học Bởi

vì sử liệu là không khí của sử học, còn nhân vật lịch sử là người làm nên sự kiện lịch sử Việc làm này phần nào giúp cho các em hiểu rõ được bản chất sự kiện, nắm vững kiến thức hơn Thông qua việc nắm vững vai trò của các nhân vật lịch

sử trong sự kiện Lịch sử, nhất là những nhân vật kiệt suất tạo ra bước ngoặt lịch sử Trong thực tế rất ít học sinh sau khi học xong các bài học lịch sử mà biết và hiểu rõ các nhân vật lịch sử tiêu biểu của dân tộc, nói tới nhân vật này thì lại nhầm lẫn sang nhân vật khác Điều này đã không ít lần báo chí đưa tin, học sinh nhầm lẫn sự kiện này với sự kiện khác cũng vì không xác định được nhân vật trong sự kiện Nguyên nhân của vấn đề có lẽ là nhiều nhưng theo chúng tôi một trong những nguyên nhân cơ bản là do giáo viên chưa chú ý đến việc giúp học sinh hiểu

rõ về các nhân vật lịch sử trong quá trình dạy học các sự kiện thông qua các tài liệu về nhân vật lịch sử Tuy vậy không có nghĩa là tất cả các giáo viên đều không quan tâm tới việc dạy học về các nhân vật lịch sử, nhưng bản thân họ thường hay mắc phải sai lầm: thần thánh hoá các nhân vật lịch sử, hoặc sa đà vào chi tiết li kỳ hoang đường về đời tư các nhân vật để tạo sự chú ý cho học sinh Cả hai điều trên đều dẫn tới việc không đánh giá đúng được vai trò của nhân vật lịch sử Điều này cho thấy phần lớn giáo viên chưa thật sự hiểu đây là một yêu cầu quan trọng trong việc giúp học sinh nắm vững kiến thức lịch sử, dẫn đến việc nhận thức lịch sử của học sinh không toàn diện, thậm chí còn sai lệch, làm ảnh hưởng đến thái độ, tình cảm, hành động của các em trong cuộc sống

Tình hình hiện nay với nền kinh tế thị trường các môn thuộc khoa học tự nhiên được xã hội, gia đình và nhà trường, bản thân các em quan tâm nhiều vì đây là các môn học để thi vào các ngành dễ xin việc và thu nhập cao Ngược lại các môn học thuộc lĩnh vực khoa học xã hội nhân văn, chính trị thì ít được mọi người quan tâm, nhưng đây lại là những môn góp phần chủ yếu trong việc hình thành nhân cách

cho học sinh Lịch sử là một trong những môn này mà nhân vật lịch sử tiêu biểu là tấm gương, hình mẫu lí tưởng để các em noi theo

Xuất phát từ những lý do trên mà tôi chọn đề tài “ Sử dụng tài liệu nhân vật Lịch sử trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỷ X đến giữa thế kỷ XIX ở lớp 10 THPT (Chương trình chuẩn)” làm Luận văn Cao học giúp cho bản thân và đồng nghiệp có thể sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử vào giảng dạy trong chương trình lớp 10 THPT (Chương trình chuẩn) phần lịch sử Việt Nam để bài học lịch sử đạt hiệu quả, đồng thời rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh, gây hứng thú học tập cho các em Từ đó phát huy tính tích cực chủ động trong học tập lịch sử để

bộ môn không còn bị coi là môn học khô khan, học thuộc lòng như nhiều người quan niệm

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Liên quan tới đề tài: “Sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX lớp 10 (Chương trình chuẩn)” Cũng như việc sử dụng tài liệu tham khảo nói chung, tài liệu về các

nhân vật lịch sử có nhiều công trình nghiên cứu đề cập 2.1 Tài liệu nước

Theo N.G Đairi với tác phẩm “ chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào” (1973) ông đã đưa ra một sơ đồ cụ thể về sử dụng và khai thác sách giáo khoa

Bài giảng của giáo viên

2 3 Bài viết của sách giáo khoa

Theo như sơ đồ nội dung bài giảng không thể giống hệt như sách giáo khoa, cũng không được khác hoàn toàn sách giáo khoa “ nó phải bao gồm một phần của tài liệu trong sách” và mở rộng ra các tài liệu khác có liên quan, trong đó đương nhiên không thể thiếu tài liệu về các nhân vật lịch sử được đề cập đến trong bài học để hình thành kiến thức lịch sử cho học sinh Ngoài ra tác giả còn chỉ rõ “ phải sử dụng không ngừng và có hệ thống tất cả mọi nguồn tư liệu muôn hình muôn vẻ: tác phẩm kinh điển của những nhà kinh điển Mác- Lênin, văn kiện Đảng và nhà nước Liên Xô, sách chuyên khảo, sách giáo khoa” [28,13]

2.2 Tài liệu trong nước

2.2.1 Tài liệu giáo dục học

PGS.TS Đặng Thành Hưng trong tác phẩm “Dạy học hiện đại lí luận- biện pháp-kĩ thuật” cũng đã nêu lên cách sử dụng các phương tiện dạy học trong đó có tài liệu học tập

2.2.2 Tài liệu giáo dục lịch sử

Giáo trình phương pháp dạy học lịch sử được chỉnh sửa và xuất bản qua các năm

1966, 1976,1980, 1992, tiếp tục được chỉnh sửu và tái bản cho phù hợp với tình

hình hiện nay qua các năm 1998-1999, 2002 ,2009 do GS TS Phan Ngọc Liên (cb) các tác giả đều quan tâm tới việc sử dụng các loại tài liệu ngoài sách giáo khoa trong dạy học bộ môn Đặc biệt là cuốn giáo trình xuất bản năm 2009 Các tác giả

đã giành ra hẳn một chương để đưa ra lý luận và phương pháp sử dụng sách giáo khoa và tài liệu học tập trong giảng dạy học tập bộ môn lịch sử ở phổ thông ( Chương X: Con đường biện pháp sư phạm để thực hiện hệ thống phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông, mục III: Sử dụng sách giáo khoa và các loại tài liệu khác) trong đó có đề cập tới tài liệu về nhân vật lịch sử, vai trò của chúng trong bài học lịch sử

Trong cuốn “Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông (một số chuyên đề)” của Hội giáo dục lịch sử , trường ĐH Sư phạm Hà Nội do GS.TS Phan Ngọc Liên (cb) , có bài : “ Sử dụng tài liệu trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông” đề cập tới vấn đề sử dụng tài liệu trong dạy học lịch sử

Trong cuốn giáo trình “Bài học lịch sử trường phổ thông trung học” do Giáo tiến sĩ Nguyễn Thị Côi chủ biên đã hướng dẫn cụ thể bài giảng về cuộc đời, sự nghiệp của một nhân vật lịch sử đó là Nguyễn Ái Quốc có thể tham khảo

Trong một công trình nghiên cứu khác của Giáo sư-tiến sĩ Nguyễn Thị Côi chủ biên “Kênh hình trong dạy học lịch sử ở trường THPT” tập 1 phần lịch sử Việt Nam sách giáo khoa, tác giả kể ra chi tiết các loại kênh hình và biện pháp sử dụng từng loại kênh hình Chân dung các nhân vật lịch sử là một trong những loại kênh hình mà tác giả nói tới trong công trình nghiên cứu của mình

Luận văn thạc sĩ về Phương pháp giảng dạy lịch sử “ Sử dụng tài liệu văn kiện Đảng trong dạy học lịch sử Việt Nam (giai đoạn 1975 đến nay) nhằm giáo dục cho

HS niềm tin vào con đường đi lên CNXH” của học viên Đặng thị Hương Sen , đã chỉ ra một số biện pháp sư phạm sử dụng tài liệu là văn kiện Đảng vào trong dạy học lịch sử Việt Nam

Nhưng không có công trình nào nghiên cứu đưa ra biện pháp cụ thể về việc sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử nói chung, nhân vật lịch sử Việt Nam trong giai đoạn từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX lớp 10 THPT (Chương trình chuẩn) Vì vậy chúng tôi chọn vấn đề này để nghiên cứu

3 Đối tƣợng ,Phạm vi nghiên cứu

Do điều kiện thời gian chúng tôi chỉ đi sâu vào hoạt động của GV

Tiến hành thực nghiệm ở trường THPT Bình Phú, TX- TDM, Binh Dương, hình thức nội khoá

Tiến hành điều tra trong học sinh, giáo viên dạy học lịch sử về khai thác tài liệu

về nhân vật trong dạy học lịch sử

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

4.2 Nhiệm vụ

Để đạt các mục đích trên, đề tài cần giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau:

-Tìm hiểu lí luận về việc sử dụng tài liệu trong dạy học lịch sử nói chung và tài liệu về nhân vật lịch sử nói riêng

- Điều tra thực tế để khẳng định sự cần thiết của việc sử dụng tài liệu về nhân vật trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX ở trường THPT Bình Phú-TP TDM – Bình Dương

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường THPT Bình Phú- TPTDM- Bình Dương

- Tìm hiều chương trình sách giáo khoa lịch sử lớp 10 phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX, để xác định rõ nhân vật lịch sử cần dạy học, các tài liệu về nhân vật lịch sử cần sử dụng

- Đề xuất một số biện pháp sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử mà đề tài nghiên cứu, tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường THPT nhằm khẳng định tính khả thi của

đề tài

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5 1 Cơ sở phương pháp luận

Cơ sở phương pháp luận của đề tài là quan điểm của chủ nghĩa Max-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng về Giáo dục lịch sử

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu của đề tài là:

- Nghiên cứu các tài liệu kinh điển, Giáo dục học, Tâm lý giáo dục, Giáo dục lịch sử, và các tài liệu lịch sử liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa lớp 10 ( Chương trình chuẩn) phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến XIX để xác định những tài liệu về nhân vật cần khai thác trong dạy học đề xuất các biện pháp sử dụng tài liệu liên quan

- Điều tra thực tế việc sử dụng các tài liệu về nhân vật lịch sử trong dạy học lịch

sử ở THPT thông qua phiếu điều tra dự giờ thăm lớp, phỏng vấn,v.v

- Soạn bài và tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường THPT để khẳng định tính khả thi của các biện pháp đưa ra

Sử dụng toán học thống kê để xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm

6 Giả thuyết khoa học

Nếu các biện pháp sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử được vận dụng theo những yêu cầu mà luận văn đưa ra phù hợp với điều kiện thực tiễn ở nhà trường phổ thông thì sẽ góp phần đổi mới phương pháp dạy học lịch sử và, nâng cao hiệu

quả dạy học bộ môn

-Phản ánh thực trạng việc sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử

ở trường phổ thông

- Đề xuất những yêu cầu biện pháp sẽ sử dụng tài liệu nhân vật lich sử trong dạy học lịch sử ở trường THPT

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài mở đầu, kết luận, phụ lục, và tài liệu tham khảo, luận văn gồm hai chương:

- Chương I: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng tài liệu nhân vật trong dạy học lịch sử ở trường THPT

- Chương II: Một số biện pháp sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử trong dạy học phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX, lớp 10 THPT ( Chương trình chuẩn)

CHƯƠNG 1:

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TÀI LIỆU

NHÂN VẬT LỊCH SỬ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT

1.1 Cơ sở lí luận của đề tài

1.1.1 Quan niệm về nhân vật lịch sử, tài liệu về nhân vật lịch sử

Quan niệm về nhân vật lịch sử :

Muốn biết nhân vật lịch sử là gì thì trước hêt cần phải hiểu nhân vật là gì?

Nhân vật : theo “Từ điển tiếng việt” do Hoàng Phê chủ biên thì nhân vật có

hai nghĩa , nghĩa thứ nhất là “đối tượng ( thường là con người) được miêu tả , thể hiện trong tác phẩm văn học , nghệ thuật”, nghĩa thứ hai là “người có vai trò nhất định trong xã hội, nhân vật quan trọng, nhân vật tiếng tăm.” [29,711] Tuy mang hai ý nghĩa nhưng đều có chung một ý chỉ con người có những đóng góp nhất định

trong xã hội

Nhân vật lịch sử: theo như “ từ điển thuật ngữ lịch sử” do GS Phan Ngọc

Liên (cb) có nghĩa là: “Người có vai trò nhất định trong một sự kiện lịch sử, hay

trong một thời kì lịch sử” [26,266]

Nhân vật lịch sử là những con người của quá khứ, nên càng có nhiều thông

tin về nhân vật thì chúng ta càng dễ tái hiện lại được bức tranh lịch sử thời kì đó,

càng gần với sự thật lịch sử hơn Muốn hiểu được một nhân vật lịch sử bất kì

thì cần phải sử dụng nhiều nguồn thông tin qua các tài liệu, đặc biệt là tài liệu gốc, các trang hồi kí, những sáng tác của chính nhân vật Như vậy nhân vật lịch sử phải gắn với một sự kiện lịch sử nhất định chứ không thể nào độc lập một mình được, muốn hiểu rõ sự kiện lịch sử thì cần phài hiều rõ người đã góp phần tạo nên sự kiện ấy, có những nhân vật là người đóng vai trò chủ đạo tạo nên sự kiện ấy, những cũng có nhân vật chỉ góp phần làm vào sự kiện ấy mà thôi Vì vậy khi dạy học lịch sử thì người GV cần phải xác định được ai là nhân vật chính của sự kiện,

sử dụng tài liệu về nhân vật này sẽ góp phần nắm được nội dung cơ bản của bài,

còn ai là nhân vật góp phần làm rõ hơn sự kiện Từ đó có biện pháp sư phạm phù hợp với nội dung của bài, và thời gian phân phối chương trình

- Các loại nhân vật lịch sử có trong chương trình sách giáo khoa phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX, lớp 10 THPT ( Chương trình chuẩn):

Có nhiều tiêu chí để phân loại nhân vật lịch sử, nhưng phần nhiều là dựa vào các lĩnh vực mà nhân vật để lại dấu ấn đậm nét nhất, như văn hoá, kinh tế, chính trị, quân sự, v.v

Quan niệm tài liệu về nhân vật lịch sử

Trước hết cần hiểu tài liệu là gì? Cũng theo tác giả Hoàng Phê trong “ Từ điển tiếng việt” thì tài liệu là “văn bản giúp cho việc tìm hiểu một vấn đề gì Tài liệu học tập, tài liệu tham khảo” [26,884]

Còn trong tiếng anh “tài liệu” là “documents” có nghĩa là thông tin (dữ liệu có giá trị) và vật mang tin có thể là giấy, đĩa, vật liệu từ, điện tử, hay đĩa quang

Như vậy tài liệu được hiểu là thông tin gắn trên vật mang tin với những tiêu chí cho phép nhận dạng Tài liệu là bản ghi, chứa đựng những kết quả đã được hoặc xác nhận hoạt động đã hoàn thành Vì vậy theo chúng tôi thì cho rằng tài liệu là phương tiện để lưu giữ lại tin tức về các sự việc, hiện thực khách quan hoạt động

tư duy của con người

Tài liệu cần cho mọi lĩnh vực hoạt động xã hội loài người, giúp loài người ghi nhớ tri thức , kinh nghiệm trong quá trình sống, làm việc, và đấu tranh bảo vệ quyền lợi của mình

Tài liệu về nhân vật lịch sử: là loại tài liệu lịch sử lưu giữ lại những tin tức về

nhân vật lịch sử Trong đó chứa đựng những thông tin về nhân vật lịch sử bao gồm hoàn cảnh xuất thân, tính cách, hoạt động của nhân vật Những hoạt động đó có

tác động như thế nào đến lịch sử

Dựa vào đặc điểm phản ánh nội dung của tài liệu mà có thể phân ra các loại tài liệu về nhân vật lịch sử như sau: Tài liệu thành văn, tài liệu truyền miệng, tài liệu vật chất Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài chúng tôi chỉ tìm hiểu tài liệu thành văn

Tài liệu thành văn chính là loại tài liệu được coi là quý nhất, có giá trị nhất, hết sức đa dạng và phong phú, nhưng cũng vô cùng phức tạp, bao gồm toàn bộ những

tư liệu do con người viết ra từ xưa đến nay, ở trong và ngoài nước

1.1.2 Xuất phát điểm của vấn đề

1.1.2.1 Mục tiêu giáo dục học sinh của bộ môn lịch sử ở trường THPT

Việt Nam là một quốc gia đang phát triển, mục tiêu của Đảng và nhà nước đến năm 2020 nước ta sẽ là một nước công nghiệp phát triển Để đạt được mục đích quan trọng này thì Việt Nam cần đẩy mạnh hơn nữa quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Muốn làm được điều này thì yếu tố con người phải đặt lên hàng đầu nghĩa là phải có đội ngũ lao động năng động, chuyên môn cao, phẩm chất đạo đức tốt đáp ứng yêu cầu đất nước Đào tạo nguồn nhân lực là trách nhiệm của toàn xã hội nhưng vai trò chủ đạo thuộc về ngành Giáo dục Vì lẽ đó mà mục tiêu của Giáo dục là phải đào tạo được nguồn nhân lực có chất lượng đáp ứng được yêu cầu của xã hội Giáo dục phổ thông là bậc giáo dục cơ bản đầu tiên của mục tiêu này Chính vì vậy mà “mục tiêu của Giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ, kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc”[27,50]

Muốn học sinh phát triển toàn diện thì phải có sự góp mặt của tất cả các môn ở các cấp học của bậc Phổ thông, trong đó không thể thiếu bộ môn Lịch sử Bộ môn Lịch sử ở trường Phổ thông có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh những kiến thức

cơ bản, từ đó hình thành bản lĩnh sống, lòng yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc niềm tin vào con đường đi lên Xã hội chủ nghĩa của đất nước, do Đảng và chính phủ lãnh đạo Học sinh học tốt bộ môn Lịch sử thì những kiến thức Lịch sử

sẽ giúp cho các em có thể nhìn lại quá khứ, hướng tới tương lai Từ những kiến thức lịch sử đã học các em có thể học tập những gương sáng của cha ông, tránh được những sai lầm mà thế hệ đi trước mắc phải, đánh giá được hiện tại, định hướng được cho bản thân trong tương lai

Để đạt được những điều trên theo cố Giáo sư Phan Ngọc Liên phải thực hiện được ba nhiệm vụ: giáo dục, giáo dưỡng, phát triển đối với học sinh [23,89]

- Giáo dưỡng cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, bao gồm sự kiện lịch

sử cơ bản, các khái niệm, thuật ngữ, tên người, tên đất, niên đại, những hiểu biết

về quan điểm lý luận sơ giản, những vấn đề về phương pháp nghiên cứu và học tập, phù hợp với yêu cầu và trình độ của học sinh

- Giáo dục từ những kiến thức lịch sử mà các em đã học sẽ hình thành ở các em những phẩm chất tốt đẹp sau:

+ Lòng yêu nước, yêu quê hương ra sức xây dựng quê hương đất nước, bảo vệ nền độc lập của đất nước

+ Niềm tin vững chắc vào con đường đi lên Xã hội chủ nghĩa mà Đảng, Bác

Hồ đã lựa chọn cho dân tộc Việt Nam

+ Tinh thần đoàn kết quốc tế, tình hữu nghị với các dân tộc, đấu tranh cho nền độc lập, tự do, văn minh tiến bộ xã hội, hòa bình dân chủ sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ Quốc tế, hình thành những phẩm chất cần thiết để hòa nhập vào cộng đồng quốc tế

- Nhiệm vụ phát triển rèn luyện cho học sinh năng lực tư duy, thực hành bao gồm: + Tư duy biện chứng trong nhận thức và hành động, biết phân tích, đánh giá, liên hệ thực tiễn…

+ Kỹ năng học tập và thực hành bộ môn

+ Vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống hiện nay

Như vậy mục tiêu dạy học lịch sử ở trường phổ thông ngoài việc trang cho học sinh những kiến thức cơ bản của bộ môn có hệ thống, còn phải giáo dục tư tưởng, tình cảm cho các em để các em phát triển được toàn diện trở thành những công dân tốt trong tương lai đáp ứng đòi hỏi của xã hội ngày càng cao Để làm được những điều này cần đến nhiều yếu tố, trong đó người giáo viên có một vai trò rất lớn vì người thầy mới là người trực tiếp sử dụng các biện pháp sư phạm phù hợp hướng dẫn học sinh tiếp nhận kiến thức cơ bản

Việc sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử vào bài giảng là một biện pháp tích cực của giáo viên để học sinh nắm rõ hơn sự kiện, nhân vật lịch sử đặc biệt là nhân vật lịch sử dân tộc Từ đó việc giáo dục tình cảm, tư tưởng cho các em sẽ cụ thể phong phú hơn

1.1.2.2 Đặc trưng tri thức lịch sử

Mỗi bộ môn đều có đặc trưng tri thức riêng, bộ môn Lịch sử ở trường THPT cũng không ngoại lệ Để có được những biện pháp sư phạm tương thích thì phải

xác định được đặc trưng tri thức của bộ môn: tính quá khứ, tính không lặp lại, tính

Tính không lặp lại:

Mỗi sự kiện, hiện tượng lịch sử đều xảy ra trong một không gian, thời gian xác định, không có một sự kiện, hiện tượng lịch sử giống nhau hoàn toàn, dù có điểm giống nhau thì cũng chỉ là “sự lặp lại trên cơ sở không lặp lại” điều này buộc các giáo viên khi giảng dạy lịch sử cho học sinh phải xem xét các sự kiện hiện tượng phải đặt trong không gian, thời gian cụ thể đã nảy sinh ra sự kiện, hiện tượng đó

Tính cụ thể :

Lịch sử mỗi dân tộc, mỗi quốc gia đều có qui luật phát triển khác nhau, mặc dù cũng bị tác động của những qui luật chung trong quá phát triển, trình độ sản xuất không ngừng được nâng cao, hình thái xã hội biến đổi không ngừng Chính vì thế

mà khối lượng thông tin của tri thức là rất lớn khó có thể tiếp cận được hết, chỉ có thể tìm hiểu những mốc lịch sử quan trọng Điều này yêu cầu người giáo viên phải xác định được kiến thức lịch sử cơ bản để hướng học sinh nắm được các mốc thời gian, địa điểm, nhân vật lịch sử làm nên sự kiện đó, những yếu tố chi phối ảnh hưởng đối với sự kiện

Tính logic (hệ thống):

Nội dung của tri thức lịch sử như chúng ta đã biết là rất phong phú và đa dạng đề cập đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội loài người: chính trị, kinh tế, văn hóa, nghệ thuật, khoa học kỹ thuật … những lĩnh vực này lại có mối liên hệ giữa các sự kiện hiện tượng, các vấn đề lịch sử để cung cấp cho học sinh những tri thức lịch sử mang tính hệ thống và hoàn chỉnh

Tính thống nhất giữa “sử” và “ luận”

Trong giảng dạy lịch sử người giáo viên phải đảm bảo sự thống nhất giữa trình bày sự kiện “ sử” với giải thích bình luận “luận” Mọi giải thích bình luận đều phải xuất phát từ sự kiện lịch sử cụ thể chính xác đáng tin cậy Ngược lại các sự kiện hiện tượng lịch sử sẽ không được làm sáng tỏ bản chất nếu không được giải thích bình luận

1.1.2.3 Đặc điểm tâm lý nhận thức của học sinh

- Đặc điểm tâm lý của học sinh

Học sinh THPT phần lớn các em ở độ tuổi từ 15 đến 18 Đây là lứa tuổi không còn nhỏ như học sinh tiểu học, hay học sinh THCS, nhưng cũng chưa phải là người lớn Do vậy tâm lý của các em có nhiều thay đổi so với học sinh THCS và muốn được coi như là người lớn Trong bối cảnh phát triển bùng nổ của khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin nên học sinh THPT có sự hiểu biết nhất định trong cuộc sống Bản thân các em thì luôn có ý thức tìm hiểu, khám phá những tri thức mới để khẳng định mình Chính điều này giúp học sinh chủ động trong quá trình học tập và nhận thức

Ở lứa tuổi vị thành niên các em có năng lực hoạt động độc lập, nhận thức lý tính

và có khả năng tư duy trừu tượng Vì lẽ đó mà việc học tập của không nên thụ động nhận kiến thức có sẵn từ giáo viên Cách học tập tốt nhất đối với các em là tự tìm tòi lĩnh hội kiến thức mới, còn người giáo viên chỉ đóng vai trò là người hướng dẫn cho học sinh tự lĩnh hội tìm tòi kiến thức mới để hình thành ở các em những phẩm chất trí tuệ Học sinh THPT đã tự nhận định, đánh giá được kiến thức

và bài giảng của người giáo viên vì các em có điều kiện tiếp xúc các nguồn kiến thức khác nhau Người giáo viên chỉ thuyết phục được các em khi đưa ra các vấn

đề có căn cứ khoa học rõ ràng đầy đủ

Bộ môn Lịch sử là môn học nghiên cứu về những gì đã xảy ra trong quá khứ nên không thể trực tiếp nghiên cứu được mà chỉ có thể thông qua các nguồn sử liệu Tài liệu về nhân vật lịch sử sẽ là nguồn sử liệu vô cùng quan trọng giúp cho các em hiểu rõ về các nhân vật đã làm nên các sự kiện lịch sử xảy ra trong quá khứ

- Đặc điểm nhận thức của học sinh THPT trong học tập lịch sử

Quá trình nhận thức chung của tư duy là đi từ nhận thức cảm tính (cảm giác, tri giác) đến nhận thức lý tính Theo quan niệm của V.I.Lenin thì nhận thức đi từ

“ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lí, nhận thức của hiện thực khách quan”

Trong học tập lịch sử thì học sinh không thể “trực quan sinh động” đối tượng nghiên cứu như các môn khoa học tự nhiên Vì hiện thực qua đi không lặp lại bao giờ, không thể nào làm thí nghiệm dựng lại lịch sử Bản chất của nhận thức thì không thể thay đổi Vậy thì giai đoạn nhận thức cảm tính, hay là giai đoạn “trực quan sinh động” của các em trong nhận thức của bộ môn chính là quá trình các

em tiếp xúc với tài liệu các sự kiện lịch sử dưới sự hướng dẫn của người thầy, hoặc chính các em tự tìm hiểu Bất cứ sự kiện lịch sử nào cũng phải có nhân vật lịch sử làm nên sự kiện đó, muốn hiểu đúng về sự kiện lịch sử thì không thể không tìm hiểu về các nhân vật làm nên sự kiện ấy Vì lý do này mà tài liệu về các nhân vật lịch sử cũng là nguồn sử liệu quan trọng trong học tập lịch sử của học sinh Sau khi các em đã tiếp cận được với tài liệu lịch sử, trên cơ sở đó giáo viên giúp học sinh hình thành biểu tượng lịch sử Biểu tượng lịch sử là hình ảnh về những sự kiện, nhân vật lịch sử, điều kiện địa lí … được phản ánh trong óc học sinh với những nét chung nhất Đây là cơ sở hình thành khái niệm lịch sử cho bản thân các

em sau khi tiến hành các thao tác tư duy: phân tích, so sánh, tổng hợp…Sau khi đã

có tri thức lịch sử thì các em biết vận dụng những tri thức này để hiểu hiện tại và

có hành động đúng đắn trong thực tiễn, định hướng được trong tương lai Quá trình nhận thức của học sinh cũng diễn ra theo quá trình nhận thức chung của loài người, của các nhà khoa học, nhưng được tiến hành trong quá trình dạy học, nên điều mà học sinh khám phá không phải là điều mới cho nhân loại, nhưng là cái mới chính bản thân của học sinh

1.1.2.4 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường THPT

- Trong quá trình dạy học, thì giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp, kiểm tra đánh giá có quan hệ mật thiết với nhau Mục tiêu giáo dục đề ra như thế nào thì nội dung chương trình và phương pháp dạy, cùng cách thức kiểm tra đánh giá phải phù hợp với mục tiêu đề ra Do vậy hiện nay mục tiêu đào tạo đã điều chỉnh cho

phù hợp với yêu cầu của xã hội, chương trình được cải tiến, nội dung sách giáo khoa được viết lại, thì không có lý do gì mà phương pháp dạy học và phương thức kiểm tra đánh giá không đổi mới

Mục tiêu của giáo dục hiện nay là đào tạo ra những công dân làm chủ đất nước, hòa nhập được với thế giới Muốn có được những con người hoàn thiện như vậy thì phải được tôi luyện trong môi trường đào tạo, tự đào tạo Không thể thụ động tiếp nhận kiến thức có sẵn từ người thầy như trước được nữa Chính vì lý do trên

mà phải đổi mới phương pháp dạy học ở phổ thông nói chung và dạy học lịch sử nói riêng

- Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử như thế nào để phù hợp với yêu cầu đặt ra? Trong luật Giáo dục đã ghi rõ “ phương pháp giáo dục ở phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”.[27,58]

Bản chất của quá trình đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông là dạy học lấy học sinh làm trung tâm, người giáo viên có vai trò tổ chức hướng dẫn, điều khiển trong quá trình nhận thức của học sinh Học sinh chủ động chiếm lĩnh tri thức thông qua sự hướng dẫn của giáo viên Qua đó các em phát huy được hết các năng lực phẩm chất nhận thức của bản thân: tự giác, tích cực, độc lập,…để chủ động nắm kiến thức và hình thành nhân cách cho các em

- Thực trạng của việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay đã có nhiều biến đổi nhưng vẫn còn có những tồn tại cần khắc phục + Nhiều giáo viên quan niệm trong giờ dạy muốn phát huy tính tích cực cho học sinh thì để các em phát biểu càng nhiều càng tốt, điều này đã biến tiết học trở thành giờ “hỏi-đáp” khô khan làm cho không khí lớp học căng thẳng, không kết hợp được các phương pháp dạy học khác, hiệu quả bài học không cao

+ Ngược lại thì có nhiều giáo viên thì cho rằng trình độ học sinh chưa thể áp dụng phương pháp đổi mới được, có giáo viên thì chưa hiểu hết được tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học, nên các thầy cô này vẫn sử dụng phương pháp cũ “người thầy là trung tâm” nghĩa là trong giờ học người thầy làm việc là chủ yếu là người chuyền thụ kiến thức, còn học trò chỉ ngồi nghe và ghi

chép lời thầy Điều này làm cho giờ học trở nên khô khan và học sinh cảm thấy chán không thích học bộ môn

+ Hiện nay nội dung sách giáo khoa thay đổi theo tinh thần đổi mới Sách được trình bày ngắn gọn có tính gợi mở, kênh hình tăng lên nhiều so với sách cũ để đa dạng nguồn nhận thức, nhưng nhiều giáo viên vì ngại khai thác, hoặc chưa có đủ

độ sâu về kiến thức để hướng dẫn học sinh tìm ra kiến thức chìm trong sách, kênh hình thì chủ yếu dùng để minh họa, dẫn đến hiệu quả sử dụng chưa cao

+ Hoạt động ngoại khóa chưa được quan tâm đúng mức Các hình thức tổ chức ngoại khóa thì rất đa dạng và phong phú: đọc sách, kể chuyện, nói chuyện lịch sử, trao đổi và thảo luận, dạ hội lịch sử, tham quan lịch sử, những hoạt động ngoại khóa khác như trò chơi lịch sử, gặp gỡ những chiến sĩ cách mạng những người có thành tích trong công tác sản xuất và chiến đấu, công tác xã hội, Trong phạm vi

đề tài không có điều kiện để nghiên cứu vấn đề này

Đổi mới phương pháp dạy học là yêu cầu cấp thiết trong tình hình hiện nay để phù hợp với mục tiêu, chương trình, nội dung, cách thức tiến hành kiểm tra đánh giá Một trong những biện pháp để nâng cao hiệu quả của việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay là đưa tài liệu lịch sử vào trong dạy học lịch sử, đặc biệt là tài liệu nhân vật lịch sử để học sinh tự tiếp cận với tri thức lịch sử, phát huy tính tích cực chủ động, độc lập suy nghĩ trong nhận thức, tư duy của học sinh Từ đó sẽ giúp các em hình thành được biểu tượng lịch sử, khái niệm, bài học lịch sử dưới sự điều khiển hướng dẫn của giáo viên để các em tự chiếm lĩnh tri thức

1.1.3 Vai trò ý ngĩa của việc sử dụng tài liệu về nhân vật trong dạy học lịch sử ở trường THPT

biểu tượng về nhân vật Lịch sử Biểu tượng muốn chính xác thì cần phải có thông tin về nhân vật chính xác Tài liệu về nhân vật Lịch sử chính là nguồn nhận thức quan trọng để HS hiểu rõ nhân vật Biểu tượng về nhân vật hoàn chỉnh hơn

Lịch sử là những gì đã xảy ra trong quá khứ, lịch sử là nhận thức của chính con người về quá khứ của mình Như vậy lịch sử là lịch sử của con người, trước hết là của quần chúng nhân dân lao động, là chủ nhân thực sự của mọi giá trị vật chất, tinh thần đã xuất hiện trên trái đất Tuy nhiên cũng không thể phủ nhận vai trò của

cá nhân trong lịch sử Đặc biệt là những nhân vật điển hình: anh hùng dân tộc, nhà cải cách tiến bộ v.v có vai trò không nhỏ trong sự phát triển của xã hội Đôi khi mang tính chất quyết định Vì lẽ đó mà khi đưa tài liệu về nhân vật lịch sử vào trong dạy học bô môn có ý nghĩa giáo dục niềm tin rất lớn cho HS

Khi dạy học bài 23 “ Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước và bảo

vệ tổ quốc”, những tài liệu về nhân vật Nguyễn Huệ giúp cho các em cảm phục tài năng, chiến công của người anh hùng áo vải

- Tài liệu về nhân vật lịch sử góp phần tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử cho HS ,

từ đó hình thành khái niệm, bài học lịch sử, phát triển tư duy cho HS Khi dạy học bài 19 “ Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm từ thế kỉ X đến thế kỉ XV” tài liệu về các nhân vật: Lê Hoàn, Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Tuấn… giúp tạo biểu tượng về nhân vật được hoàn chỉnh hơn

- Khi sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử đặc biệt là tài liệu gốc, những sáng tác của nhân vật giúp cho HS hiểu chính xác hơn về lịch sử tránh được hiện tượng

“ hiện đại hoá lịch sử”, những nhận thức chủ quan, phiến diện, nhận định, đánh giá thiếu cơ sở khoa học dẫn đến hiểu sai về lịch sử Cũng trong bài 19 ở phần Khởi nghĩa Lam Sơn thì nhân vật Nguyễn Trãi là một quân sư tài giỏi của nghĩa quân,

nhưng để hiểu rõ tài năng của ông không thể không tìm hiểu những sáng tác của chính tác giả: “Bình Ngô đại cáo” “ Quân trung từ mệnh tập”….Tuy đều là phụng mệnh vua Lê Thái Tổ soạn thảo ra nhưng thể hiện được tài năng, đức độ của ông cũng như hoàn cảnh thực tế lúc ,bấy giờ

- Cũng nhờ vào tài liệu về nhân vật lịch sử mà HS có thể nhận thức đúng được mối quan hệ giữa cá nhân và quần chúng Theo Ph Ăngghen “ sự xuất hiện của một vĩ nhân là do yêu cầu của lịch sử, cho nên nếu chúng ta phế bỏ người đó đi thì lại xuất hiện sự đòi hỏi phải có một người khác thay thế và người thay thế này sẽ xuất hiện, thích hợp ít hay nhiều, nhưng cuối cùng cũng xuất hiện.” Trong cuộc khởi nghãi Lam Sơn nếu như Lê Lợi không xuất hiện sẽ có nhân vật khác nổi nên lãnh đạo nhân dân đánh đuổi giặc Minh, thống nhất đất nước

Việc sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử còn có ý nghĩa về mặt giáo dục, phát triển toàn diện HS

- Ý nghĩa về mặt giáo dục đạo đức: Khi HS được trực tiếp tiếp xúc với các tài liệu

về các nhân vật lịch sử ( đặc biệt là tài liệu gốc, hay sáng tác của chính nhân vật)

sẽ giúp cho các em có được những cảm xúc thật trước sự thật lịch sử có thể là lòng dũng cảm, sự hi sinh của các anh hùng dân tộc hay sự kiên trì tìm tòi khám phá của các nhà khoa, hay hèn hạ đầu hàng giặc của một số nhân vật tham sống sợ chết ảnh hưởng tới lợi ích của dân tộc, nhân dân, v.v Điều này sẽ tác động mạnh mẽ đến tư tưởng tình cảm của các em Có lợi thế lớn trong việc giáo dục tình cảm cho các em, có sức mạnh thuyết phục trực tiếp và hấp dẫn cảm xúc Việc này có tác dụng nêu gương cho HS, giáo dục lòng yêu nước, biết ơn các anh hùng dân tộc, cũng như sự căm ghét những hành động hèn hạ Nhờ đó mà bài học không trở nên khô khan, giáo điều, chính trị bài học sẽ sinh động, thu hút , sự tham gia trực tiếp của các em với bài học

Về mặt phát triển toàn diện: Thứ nhất là giúp các em phát triển năng lực nhận thức Tài liệu về nhân vật cũng chính là một nguồn sử liệu, trong học tập và nghiên cứu lịch sử Những tài liệu này là cơ sở để cho HS lĩnh hội kiến thức lịch

sử, góp phần vào việc hiện thực hoá lịch sử, làm cho lịch sử không trở nên trừu tượng mà cụ thể hoá thể hiện những hoạt động của nhân vật, điều này được phản ánh trực tiếp vào trong óc của HS thông qua các thao tác tư duy: nhớ, tri giác, hình dung, tưởng tượng, khôi phục bức tranh lịch sử trong trí tưởng tượng của HS, bức tranh lịch sử này càng gần với hiện thực lịch sử thì năng lực nhận thức càng

cao HS không hoài nghi lịch sử Góp phần giúp cho các em hiểu sâu sắc sự kiện lịch sử, nêu ra được quy luật, rút ra được bài học lịch sử, tư tưởng tình cảm, đạo đức lối sống, nhân cách được hoàn thiện, tinh thần cách mạng được vun đắp, lòng

tự hào dân tộc được bồi dưỡng., có ý chí vươn lên trong cuộc sống, có sự yêu ghét

rõ ràng, năng lực tư duy được hoàn thiện

Về mặt kĩ năng: Học tập lịch sử của HS cũng giống như nhà nghiên cứu khoa học đều tìm ra tri thức mới Điều khác biệt ở đây chính là tri thức mới của nhà khoa học tìm ra là mới vói toàn nhân loại, còn ở HS thì chỉ mới với chính các em mà thôi NHưng con đường nhân thức giữa nhà khoa học với HS không có gì khác Cũng đi từ nhận thức cảm tính đến nhận thức lí tinh Sự khám phá tri thức mới của HS có sự hướng dẫn tổ chưc từ người thầy nên thời gian nhận thức được rút theo chương trình Tài liệu về nhân vật lịch sử là một trong những nguồn tư liệu làm cơ sở cho GV tổ chức hoạt động nhận thức cho HS

1.1.4 Một số nguyên tắc sư phạm khi lựa chọn tài liệu về nhân vật lịch sử

- Có nhiều quan niệm khác nhau về việc sử dụng tài liệu tham khảo nói chung và tài liệu về nhân vật lịch sử nói riêng trong dạy học lịch sử Trong đó nổi lên hai quan niệm trái ngược nhau:

+ Quan niệm cho rằng dạy học lịch sử chỉ cần cung cho học sinh những kiến thức trong sách giáo khoa, không cần tài liệu học tập khác vì không phù hợp với yêu cầu, trình độ của học sinh phổ thông

+ Ngược lại với quan niệm trên thì trong dạy học lịch sử có nhiều giáo viên lại sử dụng quá nhiều tài liệu tham khảo trong việc cụ thể hóa, phong phú kiến thức, nâng cao trình độ tư duy nghiên cứu của học sinh dẫn đến tình trạng quá tải Vậy thì có cần thiết sử dụng tài liệu ngoài sách giáo khoa trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông hay không? Mức độ phương pháp sử dụng tài liệu đó ra sao, vai trò của học sinh trong việc sử dụng tài liệu tham khảo khi học lịch sử

- Lịch sử là những sự kiện, hiện tượng xảy ra trong quá khứ và không lặp lại, muốn hiểu được các sự kiện hiện tượng đó thì chỉ có thể dựa vào các loại tài liệu liên quan đặc biệt là tài liệu gốc nhằm khôi phục lại bức tranh quá khứ Nói như vậy thì tài liệu là cần thiết trong học tập và giảng dạy lịch sử ngoài sách giáo khoa Tài liệu là căn cứ khoa học, còn giúp làm phong phú sự kiện lịch sử giúp học sinh

tránh được “ hiện đại hóa lịch sử”, hay “hư cấu” sai sự thực lịch sử Tài liệu tham khảo giúp học sinh thêm cơ sở nắm vững bản chất các sự kiện, hình thành khái niệm, hiểu rõ quy luật bài học lịch sử, rèn luyện thói quen nghiên cứu khoa học, phát triển tư duy lịch sử Tài liệu tham khảo giúp hiểu rõ hơn nội dung sách giáo khoa, góp phần nâng cao chất lượng dạy học

Có nhiều loại tài liệu tham khảo trong học tập lịch sử ở trường phổ thông Nhưng

do phạm vi nghiên cứu của đề tài nên tôi chỉ đưa ra một số nguyên tắc sư phạm trong việc sử dụng tài liệu liên quan đến nhân vật lịch sử

-Tài liệu nhân vật lịch sử bao gồm tài liệu hiện vật, thành văn, trực quan (hình ảnh) nên cần phải xác định những biện pháp sử dụng phù hợp từng loại tài liệu cụ thể

để đạt hiệu quả cao, cũng cần phải lưu ý khi nào thì sử dụng loại tài liệu nào cho khách quan và khoa học

Khi nói về nhân vật Nguyễn Trãi, phần tiểu sử, tính cách của ông ta dùng những ghi chép về tiểu sử, nhận định về ông ở tài liệu gốc Còn tài năng thơ văn thì phải dùng tới các tác phẩm văn thơ của chính tác giả

- Khi sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử phải làm rõ được bối cảnh lịch sử của nhân vật lịch sử, có thể phác họa được chân dung của nhân vật với những nét đặc trưng: phẩm chất, tính tình, tài trí.v.v.v Qua đó cho thấy nhân vật này đại diện cho tầng lớp nào, hành động của nhân vật có hợp với quy luật phát triển của xã hội hay không

- Sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử phải xuất phát từ nội dung bài học lịch sử và hệ thống phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông Bởi vì không phải bài học lịch sử nào cũng sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử như nhau, đồng thời phải cân đối với khối lượng tài liệu tham khảo khác liên quan tới bài học

Để việc sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử đạt được kết quả cao thì giáo viên phải kết hợp lời nói sinh động, giàu hình ảnh với tài liệu trực quan, và các loại tài liệu học tập khác trong bài

- Tài liệu về nhân vật lịch sử phải chính xác khoa học đảm bảo tính tư tưởng Do Lịch sử là những gì đã trải qua trong quá khứ nên không phải lúc nào những nhận định về các nhân vật đều giống nhau và phù hợp với tình hình hiện nay Vì vậy khi

sử dụng tài liệu về nhân vật cần chú ý tới độ chính xác khoa học và đảm bảo tính

tư tưởng Như nhân vật Dương Vân Nga hiện nay thì chúng ta nhận định bà là người có công giúp cho đất nước thoát khỏi nội chiến trong nước, bên ngoài bị

phương Bắc xâm lược, giữ vững nền độc lập của đất nước Còn các nhà sử học phong kiến thì cho rằng bà là người phụ nữ không đoan chính Chỉ vì bà nhường ngôi cho Lê Hoàn sau đó trở thành vợ vua

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Giáo viên

Theo chúng tôi trong thực tế việc sử dụng tài liệu tài liệu về nhân vật lịch sử trong dạy lịch sử ở trường phổ thông, GV cũng còn nhiều người chưa thật sự thấy hết được tầm quan trọng trong nhận thức, lịch sử của các em

Thông qua phiếu điều tra các giáo viên dạy sử ở trường THPT Bình Phú về việc sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử vào trong giảng dạy bộ môn chúng tôi thu được

kết quả như sau: (xem phiếu điều tra ở phần phụ lục)

Thái độ của GV đối với vai trò của việc sử dụng tài liệu nhân vật trong việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử

Nhưng khi được hỏi về cách thức sử dụng tài liệu về nhân vật trong dạy học thì

GV chưa đưa ra được những biện pháp thật sự hiệu quả Chủ yếu sử dụng theo các hướng như sau:

Thứ nhất: Với thời lượng 45 phút một giờ thì hầu hết các thầy cô chỉ chăm chú

truyền đạt những sự kiện của bài còn không chú ý hướng dẫn HS khai thác đến tài

liệu về nhân vật lịch sử

Thứ hai: Một số GV đã chú ý tới việc sử dụng tài liệu vào trong dạy học lịch sử ở

trường phổ thông Nhưng do phương pháp chưa hợp lí chưa phù hợp với nội dung bài , hoặc chưa cân đối thời lượng tiết học nên hiệu quả chưa cao Ở một số trường hợp thực tế thay vì là đưa tài liệu nhân vật vào cho HS tìm hiểu thì lại sa đà vào

câu chuyện kể về nhân vật lịch sử do đó giáo án đã “bị cháy”, không cung cấp đầy

đủ nội dung kiến thức bài học yêu cầu

Thứ ba: một phần khác GV cũng thấy được vai trò của nhân vật trong dạy học lịch

sử tuy nhiên do điều kiện cơ sở vật chất thời lượng chương trình , những khó khăn khác ,…nên cũng chưa sử dụng được tài liệu về nhân vật lịch sử vào trong trong dạy học đạt hiệu quả cao

Nguyên nhân của hiện tượng trên là:

- Giáo viên đã không tự làm giàu thêm kiến thức của bản thân thông qua việc tìm hiểu tài liệu liên quan tới bài học trong đó có tài liệu về nhân vật lịch sử, vì bộ môn bị coi là môn phụ nhà trường không quan tâm đúng mức tới chất lượng dạy

và học bộ môn, GV vì thế chưa làm hết trách nhiệm của người thầy Làm cho bài học trở nên khô khan vì hầu như là tóm tắt lại SGK, nhiều bài học bị biến thành bài học chính trị khô khan, HS tiếp thu kém, căng thẳng càng làm cho các em sợ

và không thích môn sử Ngược lại có người thầy khi giảng bài cho HS thoát li SGK, chủ yếu là kể chuyện cho các em nghe, HS rất chú ý nghe nhưng khi kết thúc bài học thì các em không nắm được nội dung chính của bài Do GV không xác định được kiến thức cơ bản bài

- Việc đổi mới phương pháp dạy học chưa được nhận thức đúng và thực hiện tốt Nhiều GV chưa thấy rõ vai trò ý nghĩa cấp thiết của việc đổi mới phương pháp dạy học Vì không hiểu được thực chất việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử

là gì nên nhiều GV cứ tưởng đặt nhiều câu hỏi cho HS trả lời là phát huy tính tích cực hoạt động của các em trong giờ học, việc làm này biến giờ học trở thành giờ

“hỏi- đáp” làm cho tiết học trở nên căng thẳng , khô khan, không gây hứng thú cho

HS

- Có GV chưa theo kịp việc đổi mới về nội dung và phương pháp biên soạn SGK mới Nội dung trong SGK mới được trình bày ngắn gọn, có tính gợi mở, nhiều kênh hình hơn, GV chưa đủ độ sâu về kiến thức và phương pháp để có thể hướng dẫn HS tự làm việc với SGK, cùng tài liệu khác có liên quan tới bài học trong đó có tài liệu về nhân vật lịch sử làm nên sự kiện trong bài

- GV chưa quan tâm tới chương trình môn học, không hiểu nguyên tắc xây dựng chương trình là theo nguyên tắc đường thẳng kết hợp với đường tròn đồng tâm Đã không biết cách gợi lại vấn đề mà các em đã học ở lớp dưới để củng cố kiến thức giúp cho HS nhớ lâu và sâu hơn Nhưng cũng có GV gợi lại vấn đề

nhưng lại bê nguyên xi nội dung cũ vào bài mà không biết lựa chọn sự kiện cho phù hợp để kế thừa từ THCS và phát triển ở THPT để nâng cao và hoàn chỉnh kiến thức đã học cho HS

Như vậy, hầu hết GV được hỏi đều đã nhận thức đúng, tích cực hưởng ứng việc sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử cho HS trong dạy học lịch sử Nhưng việc

sử dụng đúng ở GV tỉ lệ nghịch với nhận thức trên

1.2.2 Học sinh:

- Đối với HS khi đặt những câu hỏi liên quan đến vấn đề sử dụng tài liệu về nhân

vật lịch sử trong học tập bộ môn ( xem phiếu điều tra ở phụ lục) thì hơn 60% các

em cho biết hứng thú

- Khi hỏi HS về việc học bộ môn lịch sử có cần phải nắm các nhân vật Lịch sử tiêu biểu trong bài hay không thì đa số các em trả lời là có Nhưng khi hỏi các em biết nhân vật lịch từ đâu thì đa số nói là từ các nguồn thông tin khác: sách báo, ti vi… rất ít HS nói là từ trong bài học thông qua sự hướng dẫn của GV

- Khi hỏi về nhân vật mà mình có ấn tượng nhất trong lịch sử dân tộc thì nhiều em nhớ sang nhân vật của Trung Quốc, thật là một sự thật đáng buồn, báo động

- Còn khi điều tra về hiệu quả ứng dụng phương pháp tạo biểu tượng nhân vật lịch

sử thì số đông HS chỉ ghi nhớ được một số sự kiện lịch sử cụ thể ( những sự kiện

cơ bản nhất) còn lại thì rất mơ hồ, nhầm lẫn về các nhân vật Nguyên nhân là phương pháp GV sử dụng phổ biến nhất là kể những câu chuyện về nhân vật HS nghe kể không ghi nhớ, không thấy được mối quan hệ, sự móc xích của các sự kiện hay nhân vật trong lịch sử dân tộc Kiến thức của các em nghèo nàn, hời hợt, thiếu hệ thống chặt chẽ, Năng lực tư duy và trình độ nhận thức của các em còn yếu Khi phân tích lí giải sự kiện thường rất lung túng, hoặc vận dụng kiền thức lịch sử đã có để hiểu kiến thức mới

- Khi hỏi về việc các em chuẩn bị cho giờ học Lịch sử trên lớp như thế nào đa phần các em trả lời là học thuộc bài cũ ở nhà, không quan tâm tới bài mới, cá biệt

có HS bài cũ cũng không học, hoặc học không thường xuyên

Nguyên nhân của những hạn chế trên là vì:

- HS không thích học Lịch sử vì cha mẹ, xã hội, thậm chí nhà trường xem nhẹ vai trò của bộ môn, coi đây là bộ môn phụ Giành thời gian cho những môn được coi là chính để thi Đại học vào những ngành dễ kiếm được tiền khi ra trường

- Do GV chưa có biện pháp dạy hiệu quả thu hút HS học tập bộ môn tốt hơn Muốn giải quyết dứt điểm vấn đề này cần phải giải quyết đồng bộ về nhiều mặt: xây dựng chương trình, biên soạn SGK phù hợp hơn trong tình hình mới, đổi mới phương pháp dạy học, cải thiện nhận thức, quan niệm xã hội về môn họ, sự quan tâm của nhà trường, gia đình HS, nhà nước, xã hội Đặc biệt là người thầy thật sự tâm huyết với nghề

Trên thực tế cho thấy việc sử dụng tài liệu về nhân vật lịch còn nhiều hạn chế

Để khắc phục hạn chế này và nâng cao hiệu quả day-học bộ môn cần phải đưa ra những giải pháp khắc phục Một trong những giải pháp đó chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài luận văn: Sử dụng tài liệu về nhân vật lịch ử trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Sử dụng tài liệu nhân vật trong dạy học lịch sử trong trường phổ thông nhằn mục đích phát huy tính cực học tập của HS Nó xuất phát từ những cơ sở lý luận và thực tiễn,trong dạy học, Do vậy nếu đưa ra được những biện pháp phu hợp với từng loại nhân vật và từng bài nhằm khắc họa được kiến thức cơ bản, hoặc là có ý nghĩa giáo dục học sinh

Người thầy vẫn đóng một vai trò rất quan trọng dù HS là người trực tiếp làm việc,

do đó người thầy cần phải liên tục đổi mới phương pháp dạy học cho phù hợp để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, nhẳm thực hiện được mục tiêu giáo dục đề

ra

Phương pháp sử dụng tài liệu về nhân vật trong dạy học lịch sử là một trong những biện pháp giúp cho HS hiểu rõ về sự kiện lịch sử, để nắm bài học được tốt hơn

Như vậy ở chương 1 chúng tôi đề cập tới cơ sở lý luận và thực tiễn của phương pháp sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử ở trường THPT nói chung, dạy học lịch sử lớp 10 nói riêng Những cơ sở lý luận này sẽ là tiền đề vận dụng nghiên cứu nội dung và phương pháp sử dụng nhân vật lịch sử trong ở trong chương 2

CHƯƠNG 2:

MỘT SỐ BIỆN PHAP SỬ DỤNG TÀI LIỆU VỀ

NHÂN VẬT LỊCH SỬ TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ

VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX

tế, văn hoá.Các cuộc kháng chiến bảo vệ tổ quốc

- Việt Nam từ thế kỉ XVI-XVIII

Biết được sự sụp đổ củ nhà Lê, sự thay thế của nhà Mạc Một số chính sách của nhà Mạc nhằm ổn định đất nước

Biết được các cuộc chiến tranh: Nam –Bắc triều, Trịnh –Nguyễn phân tranh Hiểu được nguyên nhân vì sao lại có sự chia cắt đất nước Tình hình kinh tế đất nước, văn hoá Phong trào nông dân Tây Sơn, những việc làm được của nghĩa quân

- Việt Nam nửa đầu thế kỉ XIX

Biết được nhà nước phong kiến tập quyền dưới thời Nguyễn, tình hình kinh tế, hiểu được vì sao dưới triều Nguyễn kinh tế lại “ trong nông ức thương”.Biết được tình hình xã hội khủng hoảng ngày càng sâu sắc phong trào đấu tranh của nhân dân liên tiếp nổ ra Tình hình văn hoá xã hội

2.1.2.2 Về tư tưởng tình cảm

- Bồi dưỡng ý thức độc lập dân tộc, bảo vệ sự thống nhất đất nước, niềm tự hào dân tộc, giáo dục lòng yêu nước ,

- HS thấy được hạn chế của nền kinh tế phong kiến

-Bồi dưỡng cho HS niềm tự hào về nền văn hoá đa dạng của dân tộc Giáo dục HS

ý thức bảo vệ sản văn hoá dân tộc

2.1.2.3 Về kĩ năng

-Rèn luyện kĩ năng phân tích, so sánh, quan sát , nhận xet, liên hệ thực tế

- Rèn luyện kĩ năng sử dụng bản đồtrong học tập, lập bảng thồng kê, tự rút ra nhận xét

2.1.3 Nội dung cơ bản của sách giáo khoa lịch sử lớp 10 phần Việt Nam

Từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX theo các sử gia thì đâynlà thời kì phong kiến Việt Nam

- Giai đoạn quá độ trong lịch sử dân tộc:

Khúc Thừa Dụ lãnh đạo nhân dân khởi ngĩa giành chính quyền ,tự xưng làm Tiết

độ sứ mở đầu cho giai đoạn này.Năm 938 Ngô quyên đánh tan quân Nan Hán trên sông Bạch Đằng sau đó xưng vương, tiếp theo đó là các vương triều tiền Lê Đây được coi là thế kỉ bản lề trong lịch sử dân tộc

- Giai đoạn phat triển: Từ thế kỉ XI đến thế kỉ XV với các vương triều Lý, Trần,

Hồ , Lê sơ

Vương triều Lý(1009-1224) đã bắt đầu cho sự phát triển ở giai đoạn này trên tất cả các mặt kinh tế, văn hoá, xã hội Ngoài ra nhà Lý còn lãnh đạo nhân dân kháng chiến chống Tống thành công giữ vững nền độc lập

Vương triều Trần (1224-1400) đã khéo léo thay nhà Lý mà không gây sự xáo trộn lớn trong xã hội Vương triều Trần vừa kế tục sự nghiệp của triều Lý vừa phát triển , đặc biệt là một nền văn hoá mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc Nhưng

có lẽ đóng góp lớn nhất của vương triều Trần chính là đã lãnh đạo nhân dân đánh tan quân xâm lược Mông- Nguyên, không chỉ một lần ,mà tới ba lần trong khoảng nửa thế kỉ Không phải quốc gia nào trong giai đoạn nỳ đều làm được Đại Việt dưới hai vương triều Lý –Trần Đại Viêt trở thành quốc gia hùng mạnh trong khu vực

Triều Lê sơ được thành lập sau khi nhân dân Đại Việt đánh đuổi được giặc Minh

ra khỏi bờ cõi do Lê Lợi lãnh đạo Ông lên ngôi hoàng đế (1428) Vương triều Lê

sơ đã tiếp tục hoàn thiện bộ máy chế độ phong kiến trung ương tập quyền , đặc biệt thịnh trị dưới thời Lê Thánh Tông (1460-1497)

- Từ thế kỉ XVI- giữa thế kỉ XVIII: đây là giai đoạn đất nước đang bị chia cắt bởi

các tập đoàn phong kiến Lê- Mạc, Trịnh –Nguyễn với các cuộc chiến tranh Nam- Bắc triều (1539-1592), Trịnh- Nguyễn phân tranh (1627-1672) đẩy nhân dân vào hoàn cảnh loạn lạc chiến tranh Nhiệm vụ lịch sử đặt ra là thống nhất đất nước Tuy đất nước bị chia cắt nhưng thời kì này văn hoá, kinh tế vẫn có những bước

phát triển nhất định

- Nửa sau thế kỉ XVIII giữa thế kỉ XIX : đây là giai đoạn mà nhiều sử học cho rằng

là giai đoạn khủng hoảng suy tàn của chế độ phong kiến Việt Nam

Thực tế đây là thời kì thực hiện nhiệm vụ thống nhất đất nước, hậu quả mà giai đoạn trước để lại Nhiệm vụ này đã được phong trào Tây Sơn thống nhất đất nước

về mặt lãnh thổ thông qua việc phá bỏ sông Gianh, khi Nguyễn Huệ đưa quân ra Thăng Long lật đổ tập đoàn phong kiến Trịnh (1786) Vua Gia Long , Minh Mạng thống nhất đất nước ở các mặt còn lại: hành chính , giáo dục

Vương triều Tây Sơn (Nguyễn Huệ) đã có những chính sách tiến bộ về kinh tế, giáo dục, quân đội Do Quang Trung mất quá đột ngột ngưới thay thế là Quang Toản không tiếp tục được sự nghiệp của cha minh

- Việt Nam nửa đầu thế kỉ XIX:

Triều Nguyễn chính trị ở giai đoạn thì bất ổn , phong trào nông dân nổ ra ở khắp nơi, chính sách kinh tế không phù hợp “trọng nông ức thương”, thuế khoá nặng nề dẫn đến nội lực của đất nước giảm sút, không đủ khả năng chống lại kẻ thù từ bên

ngoài, dẫn đến nước ta bị thực dân Pháp xâm lược bắt đầu từ bên ngoài, dẫn đến nước ta bị thực dân Pháp xâm lược nước ta

Vương triều Nguyễn đã có những đóng góp lớn cho lịch sử dân tộc ở các lĩnh vực giáo dục, văn hoá

2.2 Những nhân vật và tài liệu về nhân vật lịch sử cần đƣợc khai thác sử dụng trong dạy học

Chúng tôi khai thác nội dung tài liệu về nhân vật lịch sử dựa trên các yếu tố sau:

- Hoàn cảnh xuất thân của nhân vật

- Hoạt động của nhân vật đã tác động đến như thế nào đối với lịch sử dân tộc, theo thứ tự từng bài

2.2.1.Những nhân vật lịch sử cần biết và hiểu phải khắc họa trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX lớp 10 THPT (Chương trình chuẩn)

Bài Tên nhân

(Lý Thái Tổ)

(974 Quê quán: Làng Đại Hữu, Châu Đại Hoàng (xã Gia Phương, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình)

- Đinh Bộ Lĩnh là người khôi ngô, có chí lớn

ông là người dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước

- Quê quán: làng Cổ Pháp ( Từ Sơn- Bắc Ninh)

Lý Công Uẩn mồ côi cha mẹ, lớn lên ở chùa Ông tỏ ra là người có khí phách phi thường

- Đại cương lịch sử Việt Nam

- Từ điển nhân vật Lịch

sử -Ảnh tượng Đinh Tiên Hoàng ở Hoa

Lư

- Đại cương lịch sử Việt Nam

-Từ điển nhân vật Lịch

1028)

Lê Thánh Tông (1442-1497)

Ông là người mở đầu triều Lý, chọn thành Đại La làm kinh đô mới

- Tên tự là Tư Thành con trai thứ

tư vua Lê Thái Tông

- Vua Lê Thánh Tông là một minh quân Dưới thời cai trị của ông bản đồ Đại Việt được hoàn thành, và vào những năm 60 của thế kỉ XV ông cho tiến hành cuộc cải cách hành chính lớn, đưa bộ máy nhà nước trung ương tập quyền đạt đến mức hoàn bị

- Ngoài là vị vua sáng ông còn là một nhà văn hóa lớn

sử

- Chiếu dời

đô

- Ảnh tượng đài Lý Thái

Tổ

- Đại cương lịch sử Việt Nam tập 1

(941 Quê quán: Xuân Lập (941 Thọ Xuân - Thanh Hóa

Lê Hoàn mồ côi cha mẹ được viên quan họ Lê nuôi dưỡng

Lớn lên ông theo Đinh Liễn, ông luôn tỏ ra là người phóng khoáng, có chí lớn Ông được thăng tới chức Thập đạo tướng quân

- Lê Hoàn đã chỉ huy nhân dân đánh thắng quân Tống xâm lược (981)

- Sau khi đuổi tan quân thù, ông cho xây dựng lực lượng quân đội để bảo vệ đất nước

- Đại cương lịch sử Việt Nam tập 1

- Từ điển nhân vật Lịch

sử Ảnh tượng

Lê Hoàn ở đền thờ ông ở Xuân Lập- Thọ Xuân- Thanh Hóa)

Dương Vân Nga (?- 1000)

Lý Thường Kiệt (1019-1105)

- Quê quán: Nho Quan- Ninh Bình

- Khi Đinh Bộ Lĩnh bị sát hại cùng con trai lớn Đinh Liễn, sự nghiệp thống nhất đất nước vừa mới hoàn thành Đất nước gặp rất nhiều khó khăn, bên ngoài phong kiến phương Bắc chuẩn bị xâm lược nước ta, bên trong các triều thần tranh chấp gay gắt có nguy cơ nội chiến Là người có tầm nhìn xa bà thấy rằng chỉ có Thập đạo tướng quân Lê Hoàn mời có khả năng giải quyết tình hình đất nước Vì lẽ đó mà bà đã khoác áo Long Bào của con trai mình lên vai Lê Hoàn để bảo vệ nền độc lập của đất nước

- Quê quán: phường Thái Hòa, kinh thành Thăng Long

- Ông là người chăm chỉ học hành, cả văn lẫn võ

Khi quân Tống chuẩn bị xâm lược nước ta với cương vị là vị quan đứng đầu ban võ, ông đã trực tiếp chỉ huy quân dân đánh tan quân Tống

- Đại cương lịch sử Việt Nam tập 1

- Từ điển nhân vật Lịch

sử

- Ảnh tượng Thái hậu Dương Vân Nga ở đền thờ Lê Hoàn (Trường Yên, Hoa Lư)

- Đại cương lịch sử Việt Nam

- Từ điển nhân vật lịch

sử -Ảnh tượng

Lý Thường Kiệt ở đền thờ ông tại phố Nguyễn

phường Bạch Đằng quận

Ỷ Lan nguyên phi (1044-1117)

Trần Thủ

Độ (`1194-1264)

- Quê quán: Thuận Thành – Bắc Ninh

- Mẹ mất lúc 12 tuổi, cha đi lấy

mẹ kế thân phận của bà đau khổ không khác gì cô Tấm

- Ỷ Lan là người có tài trị nước

Năm 1072 vua Lý Thánh Tông đột ngột qua đời Lý Nhân Tông còn nhỏ tuổi, sau khi trở thành Thái hậu nhiếp chính bà đã cùng

Lý Thường Kiệt đưa Đại Việt trở thành một quốc gia cường thịnh trong khu vực

- Quê quán: làng Lưu xá ( Hưng Hà- Thái Bình)

- Ông là Thái sư đầu triều, người

có công sáng lập triều Trần, là người thực tế nắm quyền cai trị đất nước trong những năm đầu

Ông là người có công lớn trong việc chống quân Mông- Nguyên lần Trần Thủ Độ có câu nói nổi tiếng khi thế giặc mạnh vua lo ngại đánh không thắng kẻ thù

“ đầu thần chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo”

Trưng- Hà Nội

- Đại Cương lịch sử Việt Nam tập 1

- Đại Việt sử

kí toàn thư

- Từ điển nhân vật lịch

sử

- Ảnh tượng thờ tại đền thờ Đức Quốc mẫu Ỷ Lan ( Dương Xá- Gia Lâm- Hà Nội)

- Đại cương lịch sử Việt Nam tập 1

- Từ điển nhân vật lịch

sử

- Đại cương lịch sử Việt

Trần Quốc Tuấn (1228- 1300”

Trần Nhân Tông (1258- 1308)

- Trần Quôc Tuấn là con An Sinh vương Trần Liễu Trần Quốc Tuấn là người có tướng mạo khôi ngô, thông minh hơn người, học rộng hiểu nhiều,đặc biệt trong lĩnh vực quân sự Ông

là tác giả của cuốn Binh thư yếu lược, Hịch tướng sĩ, để dạy tướng sĩ cầm quân đánh giặc, khích lệ lòng yêu nước của quân dân Đại Việt

Trong cuộc kháng chiến chống Mông- Nguyên lần thứ nhất ông

là tướng trẻ, lần thứ hai, thứ ba thì ông giữ chức Tiết chế quốc công lãnh đạo toàn quân đánh giặc

- Trân Nhân Tông là con trưởng vua Trần Thánh Tông Ông là người có tướng mạo khôi ngô, chăm lo học hành Được vua cha nhường ngôi cho Khi làm vua ông hết lòng vì đất nước, hai lần lãnh đạo quân dân chống lại Mông-Nguyên (lần 2, lần 3) Sau khi nhường ngôi cho con vua đi

tu sáng lập ra dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử

- Hồ Quý Ly làm quan cuối nhà

nam

- Từ điển nhân vật lịch

sử

- Hịch tướng

sĩ

- Đại cương lịch sử Việt Nam tập 1

- Từ điển nhân vật lịch

sử -Văn thơ Lý Trần

- Đại cương lịch sử Việt Nam tập 1 -Từ điển nhân vật lịch

sử

- Ảnh thành

Hồ Quý

Ly 1407)

(1336-Lê Lợi (1385-1433)

Trần Tháng 2 năm 1400 ông truất ngôi cháu ngoại của mình

là Trần Thiếu Đế lên làm vua, đổi quốc hiệu là Đại Ngu Trong thời gian ở ngôi và làm Thai Thượng Hoàng Hồ Quý Ly tiến hành nhiều cải cách lớn nhưng không thành công

- Vì không được lòng dân nên thất bại trong cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược Cha con ông bị bắt đày sang Trung Quốc

- Quê quán: Lam Sơn- Thanh Hóa

- Lê lợi là con út trong một gia đình hào trưởng ở địa phương

Ngay từ nhỏ ông đã tỏ ra là người thông minh, dũng lược, đức độ hơn người Vẻ bề ngoài

là người tươi đẹp hùng dũng, mắt sáng miệng rộng, sống mũi cao, bước đi nhẹ nhàng khoan thai, tiếng nói vang như chuông

- Năm 1416 tại Lũng Nhai, Lê Lợi cùng 18 người cùng chí hướng làm lễ ăn thề quyết một lòng đánh đuổi giặc Minh Hội thề Lũng Nhai chính là bắt đầu cho khởi nghĩa Lam Sơn

- Trải qua 10 năm gian khổ chiến đấu dưới sự lãnh đạo của Lê Lợi

nhà Hồ ở Thanh Hóa

- Đại cương lịch sử Việt Nam

-Từ điển nhân vật lịch

sử