Đặc trưng nghệ thuật truyện ngắn nguyễn bắc sơn

Từ 1986 đến nay, trong xu thế đổi mới của văn học nói chung, thể loại truyện ngắn đã tạo được những dấu ấn trong lòng người đọc.. Chính trong quãng thời gian 10 năm ở Sở Văn ho Thông tin

-

TRẦN THỊ ÁNH

ĐẶC TRƯNG NGHỆ THUẬT

TRUYỆN NGẮN NGUYỄN BẮC SƠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN

NGHỆ AN - 2012

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH -

TRẦN THỊ ÁNH

ĐẶC TRƯNG NGHỆ THUẬT

TRUYỆN NGẮN NGUYỄN BẮC SƠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN

CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM

MÃ SỐ: 60.22.34

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS ĐINH TRÍ DŨNG

NGHỆ AN - 2012

MỞ ĐẦU

1 L

1 Từ 1986 đến nay, trong xu thế đổi mới của văn học nói chung, thể loại truyện ngắn đã tạo được những dấu ấn trong lòng người đọc Nguyễn Bắc Sơn l một cây bút mới gia nhập l ng truyện ngắn Tìm hiểu đ c trưng nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn chúng ta s hiểu hơn b c tranh phong phú của truyện ngắn sau 1986, qua đó góp ph n hiểu r hơn tiến trình đổi mới của văn học Việt Nam

2 Trong những năm g n đây Nguyễn Bắc Sơn được xem l một cây bút mới v h đ c biệt trong l ng văn Việt Nam ng m văn từ những ng y còn l m nghề gi o, v o quân đội rồi l m c n bộ quản lý, lăn lộn th c tế, ng

đã s ng t c c c thể loại từ bút ý, truyện ngắn, rồi viết tiểu thuyết Nguyễn

Bắc Sơn đã tạo được tiếng vang ở thể loại tiểu thuyết với cu n Luật đời và

cha con, Lửa đắng Truyện ngắn của ng hi m t n hơn, nhưng h ng phải

không có những đóng góp V cho đến nay, truyện ngắn của ng chưa th c s được quan tâm Đề t i của chúng t i mong mu n góp ph n l m r hơn s nghiệp văn học Nguyễn Bắc Sơn ở phương diện n y

3 Truyện ngắn l thể loại được giảng dạy nhiều trong nh trường Tìm hiểu đ c trưng nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn s giúp chúng ta hiểu hơn về đ c điểm thể loại, góp ph n cung cấp tư liệu cho việc nghi n c u học tập giảng dạy truyện ngắn sau 1975 trong nh trường phổ th ng

2 L

V n m mộng văn chương từ ng y học phổ th ng nhưng lại h ng đi theo nghiệp viết l ch, Nguyễn Bắc Sơn v n nu i trong mình lòng y u văn chương, y u c i đ p của cuộc s ng, ng đã đến với văn chương như một

"duy n nghiệp" Nguyễn Bắc Sơn t thấy ng l người s ng đến tận cùng c i

cuộc s ng m ng đang sở hữu, l m việc c ng hết mình, l m chủ c ng việc

to n diện v sâu sắc, v viết văn c ng vậy, ng h ng đ nh trời còn cho s c

ho l còn viết Cùng với s đam m , tâm huyết lao động, Nguyễn Bắc Sơn

đã cho ra mắt những đ a con tinh th n của mình Ngo i hai cu n tiểu thuyết

đ c sắc Luật đời và cha con ra đời v o năm 2005 v Lửa đắng xuất bản l n

đ u v o năm 2008 thì từ năm 1998 ng đã xuất bản 11 đ u s ch chủ yếu l truyện ngắn, bút ý, tiểu luận v những b i b o Thế nhưng những c ng trình nghi n c u về văn chương của ng còn đang hi m t n Một v i b i viết nh trên trang b o hay điểm tin truyền hình có đề cập đến; một s hóa luận v

luận văn như: h gi i nh n vật trong ti u thu t Luật đời và cha con c a

gu n ắc n L c Th Thảo, Khóa luận t t nghiệp, Đại học Vinh, 2010 ;

c tr ng ti u thu t gu n ắc n Đ o Th M Dung, Luận văn thạc s ,

Đại học Vinh, 2010 ; gh thuật tr n thuật trong hai ti u thu t Luật đời và

cha con và Lửa đắng c a gu n ắc n H Th Thu Trang, Khóa luận t t

nghiệp, Đại học Vinh, 2011

Trên Evan, b i viết hà văn gu n ắc n: Có thứ luật bất thành

văn đã ph n n o cho thấy chân dung nh văn Trong b i ph ng vấn, nh văn

đã cho người đọc biết ph n n o qu trình hình th nh những s ng t c của mình, đồng thời ng c ng mạnh dạn trao đổi quan điểm s ng t c v những vấn đề xã hội m ng mạnh dạn đề cập trong t c ph m Nh văn Nguyễn Bắc

Sơn thổ lộ trong Tổng tập tru n ngắn Vi t am 1945 - 2005, hi nói về truyện ngắn Luật đời: "T i c ng như anh ch , như mọi người, thất bại ở việc

n y, h ng th nh c ng ở việc h c, chính l do anh ta l m h ng đúng luật, chơi h ng đúng luật, ng xử h ng đúng luật Cho n n trời cho còn viết được, mỗi cu n s ch của t i s có một t n ri ng, nhưng cùng nằm trong bộ luật đời"

Trong b i viết hà văn gu n ắc n nh n i và b nh d tr n blog

của Tr n Như Đắc, đã nói ngắn gọn về văn nghiệp của nh văn Nguyễn Bắc

Sơn, b i viết đề cập tới vấn đề tích l y v n s ng v tư liệu trong những năm

th ng l m việc của nh văn để viết n n h ng loạt t c ph m của mình T c giả

có lời bình luận "L một nh văn đã nổi tiếng v được đ nh gi cao trong văn học đương đại, nhưng Nguyễn Bắc Sơn s ng rất bình d , nhân i, có thể nói đọc văn ng l thấy con người ng, nhất l trong mảng truyện ngắn v bút ý,

ng l người th ng minh, h i hước, nhưng lại có v l nh hiền t t b ng"

"Văn chương Nguyễn Bắc Sơn thấm đ m hơi thở cuộc s ng v gi u

tình nhân i" Đó l lời h i qu t hết s c sâu sắc của phóng s M i ngà m t

cu n s ch (VTV1, ài tru n h nh Vi t am) d nh để nói về truyện ngắn

Nguyễn Bắc Sơn Có người gọi Nguyễn Bắc Sơn l lão nh văn tr , ngh a l

ng bước v o con đường văn chương sau hi đã có 20 năm l m nghề dạy học, hơn 10 năm l m b o, hi đã về hưu mới đến với nghề văn Nhưng truyện ngắn của Bắc Sơn lúc n o c ng tr , tr đến nỗi hiến cho người đọc tưởng đang đọc những gì d nh cho tuổi hai mươi Chính bởi nu i dư ng cho mình được v n s ng d y d n qua những năm trong nghề gi o d c, trong ng nh b o chí "Nghề b o chí xuất bản, gắn với s ch vở chữ ngh a" l niềm đam m từ lâu của ng Chính trong quãng thời gian 10 năm ở Sở Văn ho Thông tin Hà Nội, ng đã đến với th c tế đời s ng, cọ x t v va đập đến tận cùng với cuộc đời của một anh c ng ch c ng nh văn ho , ch ng iến nhiều s iện quan trọng trong tiến trình đổi mới của đất nước Cơ chế th trường đang xuất hiện, nhiều gi tr b đảo lộn, đời s ng con người, tư duy v bản l nh c ng phải đổi thay chóng m t để thích ng với thời cuộc, vì thế có biết bao bi ch đau đớn trong c i đời s ng ph c tạp ấy Nguyễn Bắc Sơn đã s ng đến tận cùng cuộc

s ng đang sở hữu, l m việc hết mình v tích l y v n s ng hết mình Chính vì thế m truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn thấm đ m sắc m u cuộc s ng Ông thường đưa nhân vật đời thường v o trong t c ph m của mình h ng theo một nguy n m u n o cả Nguyễn Bắc Sơn đã có những lý giải hết s c đơn giản

cho những s phận trong truyện ngắn của mình, đó l c ch hướng con người

s ng đúng "luật" trong cuộc s ng, s ng đúng "luật" chính l thể hiện nhân

c ch C ch lý giải ấy xuất ph t từ một c i nhìn rất thiện của một nh văn đã

từng l nh gi o

o ti n phong online có b i viết " gu n ắc n sinh ba" Mới đây

ng lại ra cùng lúc 3 cu n: ru n ngắn gu n ắc n, hai tập bút ý: Gót

thời gian và g ời trong tôi D y d n về dung lượng thì chả nói l m gì Quan

trọng l đọc v o độc giả thấy ấn tượng v m ảnh Văn ng trang nhã và

h ng ém ph n sang trọng, ngồn ngộn c i thật đời s ng đã được chưng cất bởi một người nhiều trải nghiệm, n ng lời ghét đời, nhưng c ng rất n ng lòng với nó

Thật vinh d hi tập truyện ngắn g ời đàn ông qu cùng với tiểu thuyết Luật đời và cha con đã có m t trong thư viện của Đại học Harvard

M , điều đó hiến t c giả rất vui

Ngo i những b i viết n u tr n còn có những b i ph ng vấn trao đổi về

t c giả v t c ph m Dù h ng nhiều nhưng qua đó c ng bộc lộ những nội dung quan trọng giúp cho việc nghi n c u

Tuy nhi n, chưa có c ng trình nghi n c u n o có tính chất quy m về

đóng góp của Nguyễn Bắc Sơn tr n l nh v c truyện ngắn Với đề t i "

n n n n n n n", chúng t i đi sâu hảo s t,

đ nh gi truyện ngắn của ng với hi vọng s góp th m tiếng nói h ng đ nh những đóng góp của Nguyễn Bắc Sơn đ i với truyện ngắn Việt Nam sau 1986

3 Đ

3.1 n n n

Đ i tượng nghi n c u của luận văn l "Đ c trưng nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn" (Tr n cả hai phương diện nội dung v hình th c

3.2 P ạm v l k ảo sá

C c tập truyện ngắn đã xuất bản:

- g ời đàn ông qu - Tập truyện ngắn - Nxb hội nh văn, 2000

- Qu n đ ợc không êu - Tập truyện ngắn - Nxb Hội nh văn, 2000

- hực h - Tập truyện ngắn - Nxb Hội nh văn, 1998

- Luật đời - Tập truyện vừa v ngắn - Nxb Thanh niên, 2004

- gu n ắc n tru n ngắn - Tập truyện ngắn - Nxb Văn học Trung

tâm Văn hóa Ng n ngữ Đ ng Tây, 2010

Văn bản chủ yếu m chúng t i đi sâu hảo s t l tập truyện ngắn

gu n ắc n tru n ngắn - Nxb Văn học - Trung tâm Văn hóa Ng n ngữ

Đ ng Tây, 2010

4 M

4.1 Tìm hiểu b c tranh chung của truyện ngắn Việt Nam sau 1986 Đ t truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn trong b i cảnh s ng t c sau đổi mới để thấy được những đóng góp của t c giả

4.2 Tìm hiểu truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn để l m nổi bật những nét độc đ o tr n một s phương diện nội dung

4.3 Tìm hiểu truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn để l m nổi bật những nét độc đ o tr n một s phương diện nghệ thuật

7 C

Ngo i ph n M đ u, K t luận, Tài li u tham kh o, nội dung chính của

luận văn được triển hai tr n 3 chương:

Ch ng 1 Truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn trong b c tranh chung của

truyện ngắn Việt Nam sau 1986

Ch ng 2 Đ c trưng nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn trên

phương diện đề t i v nội dung cảm h ng

Ch ng 3 Đ c trưng nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn trên một

s phương diện hình th c nghệ thuật

C 1 TRUYỆN NGẮN NGUYỄN BẮC SƠN TRONG BỨC TRANH CHUNG

CỦA TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM SAU 1986

1.1

1.1.1 á n m n n n

Truyện ngắn l một thể loại t s c nh Hiện có nhiều c ch hiểu h c nhau về truyện ngắn, có thể trình b y gọn lại mấy c ch như sau:

Nhóm 1: Ti u biểu l K.Pauxtopxki (Nh văn Nga Ông x c đ nh

truyện ngắn l truyện viết ngắn gọn, trong đó "c i h ng bình thường hiện ra như một c i gì bình thường, v c i gì bình thường hiện ra như một c i gì

h ng bình thường" ng đã nhấn mạnh đến "yếu t bất bình thường, đột biến" S đan xen giữa hai yếu t n y chính l s đan xen giữa c i hợp lý v phi lý, logic v phi logic trong đời s ng, m bản thân nghệ thuật c ng ch a

đ ng điều đó Quan niệm về truyện ngắn như thế ta còn có thể tìm thấy trong

c c s ng t c của c c nh văn cổ điển như O.Henry, J.Lơnddo, E.H mingu , W.Phôncono, F.Kaf a… Trong văn học Việt Nam hiện đại, chúng ta c ng tìm thấy những d n ch ng m tả cho quan điểm n y như trong s ng t c của một

s nh văn như Nam Cao, Nguyễn C ng Hoan, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Huy Thiệp, L Minh Khu …

hóm 2: Nh văn Nguyễn Ki n cho rằng "Mỗi truyện ngắn l một

trường hợp Trong quan hệ giữa con người v đời s ng, có những hoảnh hắc n o đó, một m i quan hệ n o đó được bộc lộ Truyện ngắn phải nắm bắt được c i trường hợp ấy Trường hợp ở đây l một m n ch chớp nho ng, có

hi l một trạng th i tâm lý, một biến chuyển tình cảm éo d i chậm rãi trong nhiều ng y Nhưng nhìn chung thì v n có thể gọi l trường hợp" Trường hợp theo ý iến của Nguyễn Ki n chính l tình hu ng

hóm 3: Nguyễn C ng Hoan thì lại có quan niệm h c về truyện ngắn

"mỗi truyện ngắn h ng phải l truyện m l một vấn đề được xây d ng bằng chi tiết với s b trí ch t ch v bằng th i độ với c ch đ t câu dùng tiếng có cân nhắc… Mu n truyện ấy l truyện ngắn, ch n n lấy một trong ng n ấy ý

l m ý chính, l m chủ đề cho truyện… Những chi tiết trong truyện ch n n xoay quanh chủ đề ấy th i" Nguyễn C ng Hoan đ c biệt chú trọng tới vai trò của chi tiết

Một ý iến h c của nh văn Nguy n Ngọc cho rằng "Truyện ngắn l một bộ phận của tiểu thuyết nói chung", vì thế " h ng n n nhất thiết trói buộc truyện ngắn những hu n m u gò bó Có truyện viết về cả đời người lại có truyện ch ghi lại một v i giây phút tho ng qua"

Trong nghi n c u văn học đang có rất nhiều c ch hiểu về thể loại n y,

vì thế để có được một c ch hiểu đ y đủ nhất qu n về nó l một c ng việc hết

s c hó hăn Từ góc độ nghi n c u theo y u c u m c đích v th c tế của đề

t i, chúng t i th ng nhất với h i niệm của nhóm bi n soạn L B H n, Tr n

Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (Đồng chủ bi n trong cu n đi n thuật ng

văn h c, N B Gi o d c năm 2006: "Truyện ngắn l thể loại t s c nh Nội

dung thể loại truyện ngắn bao trùm h u hết c c phương diện của đời s ng: đời

tư, thế s hay sử thi, nhưng c i độc đ o của nó l ngắn Truyện ngắn viết ra để tiếp th liền một mạch liền một hơi h ng ngh "

Với đ c điểm nổi bật l ngắn, n n nó thường hướng người độc tới một hoảnh hắc, một l t cắt của đời s ng c ng như những m i quan hệ của đời

s ng nhân sinh Truyện ngắn thường ít nhân vật, ít s iện n n có thể xem nó

l thể loại đ i lập với tiểu thuyết

"C t truyện của truyện ngắn thường diễn ra trong một h ng gian, thời gian hạn chế, ch c năng của nó nói chung l nhận ra một điều gì đó sâu sắc về cuộc đời v con người Kết cấu của truyện ngắn thường xây d ng theo

nguy n tắc tương phản ho c li n tưởng Bút ph p li n tưởng của truyện ngắn

l chấm ph "

Theo nhóm t c giả n y, yếu t quan trọng nhất của thể loại n y l tính

c đúc, m c dù l "c nh " nhưng có s c ch a những nội dung lớn v tạo được chiều sâu

1.1.2 n n n

Trong b c tranh chung của c ng cuộc đổi mới, văn học đang chuyển mình tìm l i đi để phản nh p thời, nhanh nhạy những biến c đa dạng của cuộc s ng mới Do vậy m c c thể loại văn học có s vận động v ph t triển, văn xu i c ng có những hởi sắc, trong đó truyện ngắn v n l một thể loại nhanh nhạy v đa dạng Truyện ngắn nhanh chóng d nh được ưu thế

L một thể loại t s , truyện ngắn có những đ c trưng ri ng về tính chất về dung lượng Với hình th c gọn, truyện ngắn phù hợp với nhu c u đọc của độc giả thời nay V n l một thể loai t s c nh nhưng truyện ngắn lại

có s c bao ch a lượng th ng tin lớn v đi sâu v o những vấn đề lớn của xã hội, có hả năng l m nóng l n đời s ng văn chương Nó được ví l thể loại có

"nội hí một lời m thi n cổ, một gợi m trăm suy"

L "một l t cắt của đời s ng" như giọt nước nh dung ch a cả đại dương, truyện ngắn l thể loại năng động trong việc đ p ng những nhu c u của thời đại

th trường Bất c câu chuyện n o đều viết th nh được truyện ngắn, những truyện ngắn hay lại dễ để lại dư âm v m ảnh trong lòng người đọc

Truyện ngắn ra đời gắn ch t với hoạt động b o chí n n thu hút đươc

đ ng đảo l c lượng s ng t c v dễ đến với độc giả Từ sau 1975 đã có một l c lượng nh văn hùng hậu trong s ng t c truyện ngắn Từ thế hệ Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Ki n, Ma Văn Kh ng, uân Thiều, Nguyễn Khải… đến lớp

nh văn tr hơn Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Th Ho i, Nguyễn Quang Thiều, Phan Th V ng nh, L Minh Khu , Lý Lan, Dạ Ngân, Tr n Thùy Mai,

Nguyễn Th Thu Huệ, V Th Hảo… v g n đây có Đỗ Ho ng Diệu, Nguyễn Ngọc Tư v nhiều cây viết tr thế hệ 8 như Tr n Thu Trang, Trang Hạ, Keng, Trương Quế Chi, Từ Nữ Triệu Vương, L Minh Nguyệt, Phan

Y n… đang d n h ng đ nh s c viết tr n văn đ n

L m n n s th nh c ng cho truyện ngắn Việt Nam hiện đại, h ng thể

h ng nói đến s đóng góp đ ng ể của c c cây bút truyện ngắn Việt Nam hải

ngoại, qua cu n 2 năm tru n ngắn Vi t am h i ngo i 1975 - 1995, Nxb Đại

Nam, USA, 1995 do nh thơ Đ ng Tiến từ California gửi về , qua những tập truyện ngắn của Kiệt Tấn Ph p , Nguyễn Th Ngọc Lan, Ho i M , Nguyễn

Th Ho ng Bắc, Phan Th Trọng Tuyến, Tr n Th Kim Lan, Tr n Diệu Hằng,

L Th Huệ….Họ l những nh văn có đóng góp đ ng ể cho bộ m t truyện ngắn Việt Nam hải ngoại sau 1975, góp ph n đ y nhanh truyện ngắn Việt Nam

tr n qu trình hiện đại hóa v hội nhập với truyện ngắn thế giới

Truyện ngắn Việt Nam đã trải qua những giai đoạn l ch sử ph t triển v

ng y một c ch tân để phù hợp với nhu c u ph t triển thời hiện đại Cùng với những ưu thế nhất đ nh của thể loại, nó đã trở th nh món ăn tinh th n h ng thể thiếu của c ng chúng

1.2 B sau 1986

1.2.1 ản

Thế l thế nhiều biến động trong l ch sử dân tộc Đại thắng mùa xuân 1975 đã đưa l ch sử dân tộc ta bước v o một thời đại mới, đ nh dấu bước ngo t trong s vận động v ph t triển, đưa Tổ qu c ta bước v o nguy n độc lập t do v chủ ngh a xã hội Tuy nhiên, sau khi tận hưởng niềm vui bất tận đó, đất nước ta phải đ i diện với nhiều thử th ch cam go h ng

ém ph n h c liệt Hậu quả của t n tích chiến tranh in dấu tr n tất cả c c vấn

đề của đời s ng: cơ sở vật chất b t n ph n ng nề, inh tế ém phát triển lại

càng nghèo nàn hơn v đ c biệt l mất m t về con người trong cuộc chiến Con người bước ra h i chiến tranh còn nhiều b ng , tâm lý chưa bắt p với

cơ chế th trường, cùng với những m t tr i của cơ chế xã hội c …l m cho cuộc s ng v việc quản lý xã hội g p nhiều hó hăn

Sớm nhận ra những biến động ấy, Đại hội VI của Đảng 1986 với những quyết ngh quan trọng về đổi mới đất nước, tr n tinh th n "nhìn th ng

v o s thật", "đổi mới tư duy"… đã th c s đưa đất nước tiến l n, vươn tới hung trời của hội nhập v c c gi tr mới, đưa tư duy con người Việt Nam sang hệ hình tư duy mới, lấy những gi tr nhân văn, nhân bản l m c t l i Toàn

c u hóa v inh tế th trường l một diễn biến mạnh m , cu n đất nước ta sau đổi mới v o vòng ph t triển v hội nhập, mang tính quy luật của thế giới Thế giới quan, nhân sinh quan v quan niệm th m m của con người d n thay đổi theo những biến chuyển của văn hóa, l ch sử xã hội Con người mới với tư duy

v m cảm mới, với những th hiếu mới trong b i cảnh mới của cấu trúc l ch sử

xã hội, văn hóa l những tiền đề có tính căn bản cho s vận động của văn học Việt Nam Đại hội Đảng l n th VI của Đảng đã h ng đ nh quyết tâm đổi mới

to n diện với những biến đổi mạnh của đời s ng xã hội tr n tinh th n hoa học

v c ch mạng M t trận inh tế cùng với văn hóa tư tưởng đều được đổi mới đồng bộ, v văn học c ng h ng nằm ngo i quy luật đó

Trong b i cảnh xã hội được dân chủ hóa, đời s ng văn học d n mang sắc diện mới trong quan niệm v c ch đ nh gi S đa dạng về nhu c u v th hiếu của người đọc được t n trọng, th trường văn học được hình th nh theo đúng quy luật vừa rộng rãi vừa hắc nghiệt của cung - c u Từ đó đòi h i những người l m c ng t c s ng t c v nghi n c u văn học c ng phải bắt nh p

p với đời s ng cả về tư duy l n h nh động Mỗi người tìm cho mình một thể loại phù hợp để ươm m m t i năng v đ p ng nhu c u văn học của thời đại Truyện ngắn nhờ v o những điều iện thích hợp ấy m l n ng i, đ ng v o v

thế h ng đ u trong những thể loại văn học hiện đại v sớm g t h i đươc th nh quả nổi bật

Văn học sau 1986 đã chuyển từ một nền văn học sử thi sang một nền văn học quan tâm nhiều hơn đến đời tư c nhân con người Văn học h ng còn độc t n cảm h ng chính tr , âm hưởng anh hùng ca của thời đại đ nh gi c

c u nước, thay v o đó l mu n m t của cuộc s ng đời thường Văn học b m

s t v o hiện th c đời s ng thay cho những biểu hiện đơn điệu một chiều trước

đó Văn chương th c s phản nh đúng trạng thái tâm lý con người, qua đó can d tr c tiếp v o đời s ng xã hội Tinh th n "cởi trói", "nhìn th ng v o s thật", "viết đúng s thật" trong văn học đã l m n n những đổi mới mạnh m sâu sắc v to n diện

Văn học vận động theo huynh hướng dân chủ hóa mang tính nhân bản

v nhân văn sâu sắc Văn học hướng nội nhiều hơn, quan tâm nhiều hơn tới s phận con người c nhân trong mọi ho n cảnh của đời s ng; có nhiều tìm tòi mới về nghệ thuật thể hiện

Nền inh tế th trường đã có t c d ng tương đ i tích c c đ i với văn học, nhiều ngòi bút t i năng tìm được thế mạnh để s ng t c v văn học đ p

ng được y u c u, đòi h i mới của người đọc h m nay S t ý th c phải thay đổi từ phía đội ng s ng t c cùng với những y u c u đổi mới văn học đã tạo tiền đề cho văn học Việt Nam chuyển mình

1.2.2 n n n n n m s

Trong c ng cuộc đổi mới to n diện đất nước của Đảng ta từ 1986, nền văn học nước nh có những bước chuyển mình sâu sắc Văn học vận động theo hướng dân chủ hóa, đổi mới quan niệm về nh văn, về văn học, về con người, ph t huy phong c ch s ng tạo v những thể nghiệm mới của nh văn Trong ho n cảnh l ch sử có nhiều thuận lợi, s giao lưu văn hóa với c c nước

tr n thế giới được mở rộng cùng với truyền th ng từ ng n xưa của nền văn

học dân tộc, thể loại truyện ngắn từ sau 1986 với những ưu thế nhất đ nh đã giúp nó l n ng i trở th nh m i nhọn của văn học Việt Nam sau đổi mới

- n ch hóa đời s ng văn h c

Dân chủ hóa trong quan niệm văn học

Văn học thời 1945 - 1975 do ph t triển trong ho n cảnh đất nước chiến tranh n n được xem như một c ng c chính tr , một v hí tư tưởng cổ

v cho những s iện trọng đại của l ch sử dân tộc Thì nay, nền inh tế th trường tất yếu d n đến l i s ng đa chiều, h ng còn thu n hiết đơn giản, v

tư như trước nữa m có nhiều ph c tạp nhi u h v r i rắm C ch nhìn văn học như một v hí tuy n truyền cho chủ trương đường l i chính tr về cơ bản được giải t a, c ch ch đạo lãnh đạo đường l i văn nghệ c ng được nhìn nhận lại Văn học trở lại đúng ngh a một hình th i xã hội đ c thù, nó ph t ng n cho đời s ng v nhu c u th m m của c nhân con người "Văn học gắn bó với hiện th c, nhưng h ng ch phản nh về hiện th c m còn suy ngh về hiện

th c Đ i tượng phản nh của văn học h ng ch có xã hội m còn l con người với tất cả s ph c tạp v bí n của nó Tính chất m văn của văn chương được nhấn mạnh" [1,148]

Quan niệm về văn học ch u s chi ph i của nhu c u xã hội v phong

c ch của nh văn Nh văn h ng tìm đến những gì qu cao si u, m lệ m

c n xem văn chương như một nhu c u bình thường của đời s ng, viết về những gi tr có trong đời thường với c i nhìn chân th c v g n g i Đổi mới quan niệm về văn học giúp nh văn có một tâm thế mới, chủ động hơn trong

văn học cởi mở hơn trước, quan niệm về c i đ p h ng tuyệt đ i bất biến m nhiều thay đổi theo thời gian v ho n cảnh Có nhiều gi tr văn chương m lâu nay b coi nh , lãng qu n ho c xem l "vùng cấm" thì nay được đ nh gi lại, tính chất "giải thi ng" trong văn học được hai th c triệt để

Dân chủ hóa đời s ng văn học

Chủ trương đổi mới năm 1986 đã thổi một luồng sinh hí mới v o đời

s ng văn học, văn hóa xã hội Nhạy cảm với những vấn đề của đời s ng, giới tri th c, văn nghệ s đã có những suy ngh mới, tìm tòi s ng tạo mới tạo điều iện cho văn học nói chung v truyện ngắn nói ri ng ph t triển mạnh m

Về phương diện s ng t c, văn học sau đổi mới ph t huy những ưu thế trong giai đoạn l ch sử mới Từ nền văn học sử thi chuyển mình sang nền văn học hậu chiến với biết bao vấn đề c n được quan tâm, nh văn có cơ hội th a

s c hai th c mọi đề t i m mình đã lưạ chọn, từ đó bộc lộ t i năng trong s ng

t c nghệ thuật Văn học nói nhiều đến c i dung d đời thường c thể qua s phận c nhân, thậm chí những c i xấu, những m t tr i của xã hội c ng được hai th c Văn học th c s được "cởi trói", nh văn s ng t c bằng chính t i năng cùng với tinh th n t n trọng văn chương v t n trọng người đọc Chính

vì vậy m dấu ấn c nhân trong s ng t c nghệ thuật được thể hiện r rệt

M i quan hệ giữa văn học v c ng chúng c ng có nhiều thay đổi Nhu

c u của người đọc đ i với s ng t c văn học được t n trọng, mọi người có quyền được thưởng th c theo th hiếu của mình Th trường văn học c ng được hình th nh theo quy luật cung c u vì thế qu trình s ng t c của nh văn

ít nhiều b chi ph i

M i quan hệ giữa nh văn v bạn đọc: nh văn h ng còn đ ng ở v thế cao hơn m "gi o d c", "tuy n truyền" cho người đọc m họ đ ng g n hơn trong tư c ch "một người bạn tâm tình" Người đọc đ ng ngang h ng với nh văn, bộc lộ quan điểm th hiếu ri ng của mình, l m chủ trong nhu c u tiếp nhận văn học

Phương diện ph bình sau đổi mới c ng có nhiều chuyển biến tích c c mang tinh th n hiện đại, tính chất đ i thoại xuất hiện ng y c ng nhiều, văn hóa ph bình mang diện mạo của tinh th n dân chủ r rệt

- ổi m i t du ngh thuật, quan ni m và c m hứng văn h c

Đổi mới tư duy nghệ thuật

Sau 1986, cùng với c ng cuộc đổi mới văn học của Đảng v nhu c u

th m m của người đọc, văn học nước nh đã có s c ch tân Đổi mới văn học phải bắt đ u từ s đổi mới về tư duy của người nghệ s

Trong nền văn học h ng chiến, tư duy sử thi lu n chiếm ưu thế đã ăn sâu v o đời s ng tâm lý, tình cảm của con người thời chiến Trong ho n cảnh đất nước đang "mu n triệu tr i tim chung một tiếng nói" văn học chủ yếu là những ng anh hùng ca cổ v , hiệu triệu cho tinh th n đ nh gi c, th ng nhất đất nước của cả dân tộc Con người sử thi đ p đ lộng l y, hi n ngang trong tư thế

ra trận, họ l những vi n ngọc s ng lấp l nh h ng t vết s ng cho m c ti u v

lý tưởng cao cả của Đảng v dân tộc Họ được viết với những ng n từ đ p đ

tr ng lệ, đ y chất thơ để thể hiện c i đ p vượt l n tr n đời thường đâm tính lý

tưởng ( nh trăng cu i r ng, h ng đứa con trong gia đ nh ) Sau 1975,

văn xu i tập trung đi v o đời s ng c nhân con người với nhiều vấn đề như tình

y u, h t vọng, những nhu c u thường nhật, nhu c u ph t triển c tính của con người trong đời s ng hiện đại Tư duy sử thi được thay thế bằng tư duy tiểu thuyết, đậm tính đời thường v văn học lúc này mang tính đ i thoại rộng rãi Văn học từ sau 1980 đã hình th nh huynh hướng "văn xu i thế s ", c c nh nghiên c u gọi đó l văn xu i đời thường Văn học có thể viết về mọi chuyện,

ể cả những phiền to i trong cuộc s ng như Con chó và v l hôn của Dạ Ngân, viết về thế giới "vi m " của đời s ng tâm hồn con người như g ời đàn

bà trên chu n tàu t c hành của Nguyễn Minh Châu, hay văn học còn mang ân

hưởng ph ph n tr n tinh th n nhân văn trong một s t c ph m của c c nh

văn: g ời không đi c ng chu n tàu của Nguyễn Quang Thân, ức tranh của Nguyễn Minh Châu, ió t mi n c t của uân Thiều…

Đổi mới quan niệm nghệ thuật về con người

Con người bao giờ c ng l vấn đề trung tâm của một nền văn học, một giai đoạn văn học Tư duy văn học mới bao giờ c ng bắt đ u từ việc đổi mới quan niệm nghệ thuật về con người Theo ý iến của Tr n Đình Sử: "Quan niệm nghệ thuật về con người l s lý giải, cắt ngh a, s cảm thấy con người

đã được hóa thân v o c c nguy n tắc, phương tiện, biện ph p hình th c thể hiện con người trong văn học, tạo n n gi tr nghệ thuật v th m m cho hình tượng nhân vật trong đó"

Con người thời 1945 - 1975 trong văn học Việt Nam l con người sử thi, đại diện cho cộng đồng, con người được coi l tinh hoa của cả thời đại Con người luôn s ng t t đ p v n u gương cho lý tưởng chính tr , cho bản

l nh bất huất i n cường để chiến đấu v chiến thắng trong chiến tranh Nhưng hi trở về với đời s ng hậu chiến, b u h ng hí hồ hởi h ng còn nữa, tất cả lắng lại, chiêm nghiệm để bắt đ u một cuộc s ng h c đi "Một mùa xuân nho nh , l ng l s ng cho đời", cuộc s ng mới với nhiều bộn bề

ph c tạp, nó mang c i nhìn suy tư v lắng đọng hơn Chủ thể con người với những m i quan hệ đa dạng l phạm trù trung tâm của văn học S phong phú nhiều chiều trong đời s ng của họ l cội nguồn của quan niệm đa dạng về con người trong văn học Trong v v n c c m i quan hệ trong đời s ng, ở họ d n

d n hình th nh n n tính c ch c c nhân, ý th c c nhân, nét c biệt trong đời

s ng Vì thế, con người chung chung trong văn học h ng còn được đề cao

của đời s ng đã chi ph i mạnh m đến cuộc s ng ri ng của họ, hiến họ phải thích nghi phù hợp với mọi s thay đổi Vì vậy con người thể hiện tiếng nói

đa thanh của đời s ng xã hội

Đổi mới cảm h ng

Văn học sau 1975 trở về với cuộc s ng đời thường, vì thế cảm h ng truyện ngắn c ng theo đó m thay đổi, văn học sâu lắng hơn với cảm h ng

ph ph n, tr o lộng, điềm t nh chi m nghiệm… về cuộc s ng một c ch đ y

đủ v to n v n hơn Văn chương hướng tới những vấn đề đời tư v s phận con người, về vấn đề đấu tranh giữa c c gi tr trong thời buổi nền inh tế

th trường

- ổi m i v b t ph p, gi ng đi u, ngôn ng

Đổi mới giọng điệu, bút ph p

S chuyển đổi quan niệm nghệ thuật về con người tất yếu éo theo s thay đổi của giọng điệu Nếu giọng văn trong văn học 1945 - 1975 mang âm hưởng h o sảng, lạc quan đ y tinh th n t h o v cổ v chiến đấu thì giọng điệu của truyện ngắn Việt Nam sau đổi mới có nhiều nét h c biệt Giọng văn nghi ng n ng về lý giải v phân tích cuộc s ng v tâm lý con người Trong một t c ph m truyện ngắn có s đan xen của nhiều giọng: giọng điềm tình, giọng suy tư, giọng h o sảng, giọng ph ph n, giọng triết lý… S linh hoạt đó của giọng điệu giúp cho việc thể hiện s ph c tạp trong đời s ng tinh th n con

người v hiện th c đời s ng

Trong văn học, bút ph p được xem l l i viết, c ch viết Văn học giai đoạn n y được viết quan niệm văn học mới, l i viết điềm t nh hơn, sâu sắc hơn,

để chi m nghiệm những gi tr của cuộc s ng, đậm tính nhân văn nhân bản

Đổi mới về ng n ngữ

Văn học l loại hình nghệ thuật ng n từ, ng n ngữ nhân dân được xem

l cội nguồn của ng n ngữ nghệ thuật Ở giai đoạn 1945 - 1975 do x c đ nh

văn học l để ph c v cho đời s ng chính tr xã hội, văn học mang tính đại chúng Từ đó, ngôn ngữ nghệ thuật giai đoạn n y giản d , trong s ng, hình

th c câu văn gọn, dễ đọc, dễ hiểu

Bước sang thời đổi mới "chất thơ" giảm đi, "chất văn xu i" trong văn học tăng lên, đòi h i s thay đổi về ng n ngữ văn học Ng n ngữ văn xuôi nói chung v truyện ngắn nói ri ng trong thời này không còn viết để

vu t ve người đọc Ngôn ngữ trở n n đa dạng, g n g i trong giọng điệu v th

Nguyễn Bắc Sơn tên khai sinh l Nguyễn C ng B c, t t nghiệp hoa văn trường Đai học Sư phạm H Nội năm 1962, ng trở th nh th y gi o dạy văn ở trường THPT Ho n Kiếm trong 10 năm liền Năm 1972, ông gia nhập quân ng , hi đất nước giải phóng ng lại trở về với b c giảng Từ 1982 đến

1992, ng giữ ch c phó hiệu trưởng trường THPT Chu Văn n - H Nội Nhiều l n được đề bạt l n l m hiệu trưởng nhưng ng nhất đ nh từ ch i, rồi

h o h c hi được mời l m trưởng phòng quản lý b o chí, xuất bản của Sở Văn hóa Th ng tin H Nội Trong thời gian l m b o, ông tích l y cho mình một v n s ng d y d n Ông đi nhiều, nghe nhiều, cọ x t với đời s ng, có thời gian suy ngh v viết Nguyễn Bắc Sơn đã cho ra đời h ng loạt bút ý, truyện ngắn v những cu n tiểu thuyết nổi tiếng

Ng y h m nay, m c d u m i tóc đã bạc trắng, s ng với tuổi gi nhưng Nguyễn Bắc Sơn v n l ng l " n mình" trong căn phòng nh say m với

những trang viết, những b c tranh t ch p, những pho tượng đ huyền thoại trong một ng nh tr n đường Lạc Long Quân, H Nội Thi thoảng ng v n tham gia những chuyến đi, ng bảo "đi để l m mới mình, l m mới cảm xúc, tích l y v n s ng"

Tuổi t c v thời gian h ng l m mất đi d ng v phong lưu v tr trung của một tâm hồn nghệ s ng có một s c tr hiếm thấy v một s c h e d o dải, vì thế m niềm y u thích ngao du để tìm tòi c i mới v h m ph cuộc

s ng lu n ích thích ng s ng tạo ng hao h t được viết, viết nhiều hơn bây giờ, viết để còn để lại cho mu n đời sau đọc nữa Tinh th n say m lao động ấy thật hiến cho người ta th m ngư ng mộ v trân trọng Ở ng hiện hữu một tâm hồn nồng hậu, y u đời, yêu tha thiết cuộc s ng v văn chương Bởi l , văn chương đ i với Nguyễn Bắc Sơn l nỗi niềm, l thân phận, l lương tâm, l những trải nghiệm cuộc đời m ông hao h t được gửi gắm

v o trang viết

1.3.2 n p sán á

Nguyễn Bắc Sơn được giới văn nghệ gọi l "Lão nh văn tr ", c ch gọi

ấy h ng ch mu n nói ng l nh văn mới bước v o nghề viết m còn l nhận xét về phong c ch viết tr trung

p ủ mộng văn chương từ ng y còn đi học, nhưng đến thời gian l m quản lý gi o d c ng mới bắt đ u viết V n l người có nhiều trăn trở v suy tư

về cuộc s ng, mỗi chuyện người chuyện đời, chuyện những miền qu đi qua trong cuộc đời ng đều để lại cho ông dấu ấn, từ đó thúc d c, dồn nén tình cảm

v chúng trở th nh nguồn tư liệu phong phú giúp ng s ng tạo

S ng t c của Nguyễn Bắc Sơn chủ yếu ở 3 thể t i chính:

- i u thu t

Nguyễn Bắc Sơn l một nh văn h ng đ nh được tiếng nói của mình ở thể loại tiểu thuyết M c dù s lượng h ng nhiều nhưng tiểu thuyết của

Nguyễn Bắc Sơn mang t m tư tưởng lớn v tính luận đề cao Hai cu n tiểu

thuyết l m vinh danh cho s nghiệp văn học của ng l Luật đời và cha con (2005), Lửa đắng (2008)

Luật đời và cha con l cu n tiểu thuyết h ng ch th nh c ng tr n văn

đ n m còn gây x n xao trong giới điện ảnh Nó đã được hãng phim truyện truyền hình Việt Nam d ng th nh phim d i 26 tập v được h n giả bình chọn

l phim truyền hình hay nhất năm 2007 Cho đến nay tiểu thuyết đã được t i bản 6 l n v được s đón nhận của đ ng đảo bạn đọc

Đây l cu n tiểu thuyết đ u tay sau nhiều năm miệt m i lao động của một nh văn m i đ u đã bạc Từ c i thửa đ ng tr n b c giảng văn học, rồi l m

c n bộ quản lý ở trường cấp ba Chu Văn n - H Nội, l m l i đi v viết trong thời quản lý b o chí ở Sở Văn hóa Th ng tin H Nội… ng đã sưu t m tư liệu v sắp xếp nó có hệ th ng v o trong trang văn để l m n n được c ng trình đ ng gi n y Ẩn nấp sau những con chữ của hơn 500 trang s ch l thân phận, những mảnh đời dưới góc nhìn của một nh gi o, nh b o, nh quản lý văn học, nh H Nội học, Nguyễn Bắc Sơn hiến người đọc b cu n hút v thuyết ph c Có hơn 20 b i giới thiệu v ph ng vấn trong c c báo trong Nam ngo i Bắc, cu n tiểu thuyết đ u tay n y được xem như một s iện tr n văn

đ n văn học, một cu n tiểu thuyết đề cập tr c diện tới vấn đề chính tr xã hội

Nếu 20 năm trước có Nguyễn Mạnh Tuấn với C lao tràm thì bây giờ có Nguyễn Bắc Sơn với Luật đời và cha con Luật đời và cha con x ng đ ng là

t c ph m văn học nghi m túc mang tính thời s cập nhật, đ y ắp chất liệu của đời s ng v con người hiện đại

B n cạnh Luật đời và cha con, Nguyễn Bắc Sơn còn viết tiếp tiểu thuyết Lửa đắng Đọc Lửa đắng người đọc li n tưởng ngay đến Luật đời và

cha con, tiểu thuyết được s đón nhận của độc giả còn hơn cả tiểu thuyết

trước Hai cu n tiểu thuyết cùng chọn một b i cảnh, cùng một d n nhân vật,

cùng hắc họa cuộc s ng ở một th nh ph vùng đồng bằng trong những năm

đ u của thời đổi mới Nói c ch h c, thời đổi mới còn đang ở dạng

ph c thảo B n cạnh s tương đồng, tiểu thuyết Lửa đắng không hoàn toàn là

ph n tiếp theo của Luật đời và cha con, m ch l cu n th hai trong bộ t c

ph m Luật đời t c giả ấp ủ, xây d ng như Nguyễn Bắc Sơn đã nói Cùng

hướng tới mi u tả cuộc đấu tranh nhằm giải quyết xung đột giữa c i c v c i mới, c thể l cuộc đấu tranh để đổi mới tư duy, thay đổi c ch ngh Nhưng

tiểu thuyết Luật đời và cha con tập trung v o cuộc xung đột v việc giải quyết xung đột giữa c c thế hệ, còn tiểu thuyết Lửa đắng xoay quanh một luận đề khác - vấn đề cải c ch h nh chính "Lửa đắng có thể coi l một tiểu thuyết

chính tr " Phạm uân Nguyên) Hơn 600 trang đậm chất chính luận nhưng

nó v n gây h ng thú sâu sắc cho độc giả bởi tư duy lý luận sắc bén v c ch t i hiện đời s ng Dưới ngòi bút của Nguyễn Bắc Sơn, h ng còn c i gọi l

"vùng cấm" của văn học Tinh th n nhìn th ng, nói thật được n u cao, tiểu

thuyết Lửa đắng được xem l b c tường th nh vững chắc đ ng sừng sững

ch ng chọi lại với cơ chế quản lý c , y u c u một s thay đổi mãnh liệt…

Nh ph bình L Th nh Ngh cho rằng đây l cu n tiểu thuyết viết về đời

s ng hiện đại với nỗi đau trước c i c v s lộng h nh của đồng tiền đang l m biến dạng một bộ phận xã hội, nhưng h ng l m độc giả mất niềm tin v o cuộc đời Nh thơ Hữu Th nh nhận đ nh, nh văn Nguyễn Bắc Sơn đã d ng cảm hi đi v o một đề t i s t th c với cuộc s ng đương đại, mang tính thời s nóng b ng hiện nay… Qua từng trang tiểu thuyết, v đắng của cơ chế chan

đ y trong lòng độc giả, cơ chế đã b đồng tiền ng tr d n đến s tho i hóa về nhân c ch con người

viết rồi m ng viết v n thấy có nét độc đ o ri ng Những con người v tập thể m ng ấn tượng, H Nội thơ mộng v hiền hòa, mảnh đất Hải phòng gi u tiềm năng du l ch, Quảng Tr đ y nắng v gió với nhiều đau thương của chiến tranh… tất cả đều trở nên sinh động trong trang bút ký của ông Ký Nguyễn Bắc Sơn viết nhiều, viết h t m về những miền đất ng đi qua, v nếu có ai

l người hay đi đây đó đọc í của ng s biết th m được nhiều điều m nhiều lúc t mình đi qua vùng đất đó nhưng c ng h ng cảm nhận được Bút ý về đất, về việc của Nguyễn Bắc Sơn hiến người ta inh ngạc về v n hiểu biết về

l ch sử v đời s ng nhưng v n thấm đ m tính nhân văn về những thân phận con người Nó hấp d n v l i cu n, đọc say sưa như h m ph lại những miền đất lạ, tưởng đã rất quen m v n chưa biết đến tận cùng Ch ng hạn ng có

h n một cu n s ch với những hiểu biết hết s c c ng về lao động đ c thù của những người phi c ng, điều hiển h ng lưu, thợ m y, tiếp vi n, sân bãi

( i m v gió) Bút ý của ng tr n đ y những trang tươi rói s ng động, đằm

thắm tình đất, tình người cho ta thấy một người lữ h nh mải miết đi, mải miết

h m ph , mải miết viết Ông phát hiện ra nhiều con người dung d , bình thường nhưng rất đỗi phi thường L n đ u ti n ở C n Đảo có hai người ruột

th t cùng b lưu đ y, hai ch em ruột Thiều Th Tạo v Thiều Th Tân, ch 19 tuổi em mới 16 tuổi ng đã b tiền túi ra C n Đảo, l n tìm bằng được một x lim, tr n tường s t bệ nằm có một h ng chữ viết bằng tiếng Ph p: "Còn đế

qu c M thì ta còn chiến đấu Tân v Tạo ra đảo ng y 29/11/1969" ng viết

về ch Nguyễn Thu Thảo sinh năm 1978 trưởng qu C u chiến binh M tại

H Nội, người đã đóng góp h ng nh cho việc h n gắn v ph t triển m i quan hệ Việt - M V nếu h ng có s năng động v những m i quan hệ c nhân của ch thì h ng t i n o đưa được một chiếc m y bay y tế chuy n d ng

từ Th y S bay sang H Nội chở Gi o sư Papert về M ng l người M

g c Nam Phi, một trong những nh to n học h ng đ u thế giới, đ c biệt trong

l nh v c trí tuệ nhân tạo, sang Việt Nam d Hội ngh to n học do Trường đại học B ch Khoa H Nội tổ ch c ng đi theo đúng l n đường d nh cho người

đi bộ lúc đèn xanh m v n b xe m y đâm gây chấn thương sọ não, b h n m sâu ng viết về hai ng ch u, người gi nhất, người tr nhất cùng tham gia chiến d ch Điện Bi n Phủ l c Ho ng Đạo Thúy v đại t Lưu nh Tuấn, viết về thiếu tướng Nguyễn Chu ng, thiếu tướng L Thế Trung, về nh văn Hòa Vang, nh thơ Bế Kiến Qu c v.v

Có những người nổi tiếng đã có h ng biết bao nhi u người viết, vậy

m Nguyễn Bắc Sơn v n viết rất hay, có những ph t hiện ri ng gây ấn tượng

l m người đọc đi hết từ ngạc nhi n n y đến ngạc nhi n h c Nhờ ng chúng

ta mới hiểu cuộc s ng đời thường của uân Diệu thời tem phiếu thế n o, mới biết nh thơ lấy vợ ra sao v hi ng mất người vợ ấy đã dâng vòng hoa ết hình một chiếc l với triệu triệu b ng hồng trắng v băng tang

Đại tướng V Nguy n Gi p là một chân dung nữa h ng đ nh tài văn của cây bút ý n y Chưa bao giờ được trò chuyện, được bắt tay, mới ch một

l n được một giờ b n Đại tướng, ch hai l n nói chuyện với th y gi o dạy mình thời sinh vi n, l Gi o sư Đ ng Bích H phu nhân Đại tướng, vậy m

ông viết được một thi n bút ý nổi tiếng đăng liền 3 tr n b o i n Phong

đúng v o d p Đại tướng v o tuổi 100 được dư luận, cả trong giới quân nhân cao tuổi từng được g n g i Đại tướng đ nh gi cao T c giả đã c ng l n tìm lại tư liệu từ c c chiến d ch trong h ng chiến ch ng Ph p Có chiến d ch

th nh c ng nhiều, th nh c ng ít, thậm chí có 3 chiến d ch h ng th nh c ng, 1 chiến d ch thất bại v 1 chiến d ch b dở h ng đ nh tiếp v dừng lại rất ở chiến d ch Điện Bi n Phủ, điểm quyết chiến chiến lược của cuộc h ng chiến

ch ng Ph p v sau đó l đại thắng mùa uân năm 1975, để h ng đ nh vai trò

c nhân của thi n t i quân s V Nguy n Gi p Nếu Đại tướng h ng cân nhắc thận trọng, suy xét to n diện, phải vượt qua được chính mình "để đưa ra

quyết đ nh hó hăn nhất trong đời ch huy quân s của mình" l lùi ng y nổ súng lại 1 th ng rư i v thay đổi phương châm, từ đ nh nhanh thắng nhanh sang đ nh chắc tiến chắc thì h ng có chiến thắng Điện Bi n Phủ…

Nếu nói rằng Nguyễn Bắc Sơn l một nh văn lớn, có l h ng n n Việc đó để thời gian đ nh gi Nhưng quả thật những thi n bút ý của ng thì

đ c sắc v xúc động người đọc

C c tập bút ý đã xuất bản:

- g ời d n đ ờng trời, Nxb Văn hóa th ng tin, 1999

- oa l c v ng, Nxb Hội nh văn, 1999

- ng à i!, Nxb Hội nh văn, 2000

- gh đi m v gió, Nxb Hội nh văn, 2001

- dậ th , Nxb Hội nh văn, 2004

- ót thời gian, Nxb Văn học, 2010

- g ời trong tôi, Nxb Văn học, 2010

Ký Nguyễn Bắc Sơn không c u v hoa m về câu chữ Nó mang một phong c ch giản d v trung th c, nh nh ng v gi u cảm xúc của một nghệ s lữ h nh qua những miền, đi nhiều, biết nhiều, g p g nhiều v c ng lắm nỗi ưu tư với cuộc s ng

- ru n ngắn trong hành tr nh s ng t o c a gu n ắc n

Truyện ngắn l một thể loại m Nguyễn Bắc Sơn d nh nhiều thời gian

v thể nghiệm cho nó ng đã có l n lượt c c tập truyện phản nh c c vấn đề đời tư, thế s v đời s ng xã hội đã được biết đến v đ nh gi cao Về thể loại truyện ngắn chúng t i xin được nói r hơn ở những chương tiếp theo

C c tập truyện ngắn đã xuất bản:

- g ời đàn ông qu , Nxb Hội nh văn, 2000.

- Qu n đ ợc không êu, Nxb Hội nh văn, 2000

- hực h , Nxb Hội nh văn, 1998

- Luật đời, Nxb Thanh niên, 2004

ru n ngắn gu n ắc n, Nxb Văn học Trung tâm Văn hóa Ng n

ngữ Đ ng tây, 2010

Nguyễn Bắc Sơn l một nh văn có đóng góp cho nền văn học Việt Nam hiện đại Truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn mang v đ p trí tuệ, của s ph t hiện đời s ng trong tính phong phú của nó Nguyễn Bắc Sơn còn gây hấp d n cho người đọc bởi c ch d n dắt câu truyện Đ c biệt ng biết l m cho những

c i mờ nhạt, bình thường của đời thường th nh những vấn đề triết luận v mang đậm gi tr nhân sinh

Tóm lại dù s ng t c ở thể loại n o: tiểu thuyết, bút ý, truyện ngắn hay

c c b i b o ngh luận xã hội, s ng t c của Nguyễn Bắc Sơn c ng lu n b m s t cuộc s ng v con người v từ đó xây d ng n n những hình tượng mang nghệ thuật độc đ o

C c giải thưởng văn học ng đạt được:

- Giải ba viết về giao th ng vận tải 2002 của Hội nh văn Việt Nam

v Bộ Giao th ng vận tải

- Giải nhì v 2 giải nhất (2002, 2003, 2004 cuộc thi "Cả nước viết về

Thăng Long H Nội" do B o à i mới tổ ch c

- T ng thưởng của N B Thanh ni n cho tập truyện vừa v ngắn Luật

đời (2004)

- Giải thưởng của ủy ban to n qu c li n hiệp c c hội Văn học nghệ

thuật Việt Nam cho tiểu thuyết Luật đời và cha con (2005)

- Phim Luật đời, 26 tập, chuyển thể từ tiểu thuyết Luật đời và cha con

của Đ i truyền hình Việt Nam, đạt giải nhất loại phim truyền hình nhiều tập năm 2007 do h n giả bình chọn

- Giải C cuộc thi tiểu thuyết l n th III 2006 - 2010) của hội nh văn

Việt Nam cho Lửa đắng

Từ cu i thập ni n 90 đến nay, ngòi bút của Nguyễn Bắc Sơn đã th c s đổi mới mạnh m v to n diện Nhìn chung tr n c c thể loại, ng đã có những

b t ph thể hiện quan niệm mới về hiện th c v con người Nh văn đã đi sâu

h m ph về c c vấn đề thời s chính luận một c ch nghi m túc v th ng thắn, vấn đề con người hiện đại được nhìn nhận sâu sắc ở phương diện đời tư

v c tính

C 2 ĐẶC TRƯNG NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN NGUYỄN BẮC SƠN

TR N PHƯƠNG DIỆN Đ TÀI VÀ NỘI DUNG C M HỨNG

2.1 L

2.1.1 n n n n n m sau 1986

Sau đổi mới 1986, đề t i của văn học hết s c phong phú v đa dạng Chiến tranh v n l đề t i hai th c của văn nghệ s , tuy nhiên c ch nhìn đã thay đổi: chiến tranh mang c i nhìn chi m nghi m, xót xa cho những mất mất, những c i đ p b hủy hoại v những bi ch c thể của con người C c t c giả chú ý tới s phận con người sau hi bước ra h i cuộc chiến trở về với đời thường Họ thừa thãi, c đơn v lạc l ng, bi ch nằm ngay trong chính cuộc

s ng m họ đã đ nh đổi bằng cả tuổi tr v xương m u của mình Kh ng ch

có vậy, chiến tranh còn éo theo bao hệ l y m c c thế hệ h c phải g nh

ch u Nh văn đã d m đ i m t để viết về hiện th c cuộc s ng của con người

hậu chiến, m đ c biệt l bi ch người lính thời bình C c t c ph m C lau,

g ời đàn bà trên chu n tàu t c hành của Nguyễn Minh Châu, ng v

h u của Nguyễn Huy Thiệp, ời khổ của Nguyễn Khải, g ời sót l i c a

r ng c ời của V Th Hảo… l những t c ph m ti u biểu của truyện ngắn sau

1986 viết về đề t i chiến tranh

Trong văn xu i sau đổi mới, thay vì những biến c li n quan tới s phận cộng đồng, ngòi bút của c c văn nghệ s hướng tâm điểm tới cuộc s ng thường nhật với mu n m t hạnh phúc v bi ch, lý tưởng v s đổ v niềm tin… Mảng hiện th c x bồ đã hiếm huyết đi trong một hoảng thời gian

d i của văn học h ng chiến chưa có d p được đề cập đến thì nay được nhắc nhiều th m Trở về với đời thường, s trổi dậy của ý th c c nhân hiến cho quan niệm về con người có nhiều thay đổi Con người nhận th c được c c

m i quan hệ thế s , đời tư v cả m i quan hệ với chính bản thân mình tạo n n nét hòa hợp v cả h ng hòa hợp trong cuộc s ng

H n nhân, tình y u v gia đình l đề t i được nhiều cây bút quan tâm trong văn học hậu chiến V o những năm năm 80, đời s ng xã hội đang chuyển sang một b u h ng hí chính tr mới, éo theo đó l cuộc s ng thường nhật v nhiều ph c tạp của con người V chưa bao giờ đời s ng h n nhân gia đình, v những sắc th i tình y u lại được t i hiện đa chiều v đ y bi

ch tới như thế Nếu con người qu n chúng trước đây phải lu n gắn tình y u với lợi ích tập thể, "vui duy n mới h ng qu n nhiệm v " thì sau 1975, trong truyện ngắn Việt Nam, c c nh văn đã chú ý tới con người c nhân, đời s ng

ri ng tư v năng l c ri ng của mỗi người Con người s ng đúng với những gi

tr m họ hao h t, y u đương đúng ngh a, m i ấm gia đình đúng ngh a

Đ c biệt tình d c trở th nh một mảng đề t i rất hấp d n trong văn học giai đoạn sau đổi mới Vấn đề nhạy cảm trước đây b người ta dè chừng, i ngại hay cấm h hắc, nhưng hi trở về với đời s ng hòa bình, tình d c được xem l bản năng t nhi n của lo i người Con người trở về với những

gi tr t nhi n v n có m tạo hóa ban t ng Trong truyện của Nguyễn Huy Thiệp, Y Ban, Nguyễn Th Thu Huệ… chúng ta s thấy đ y r y s hiện hữu của tình y u, tình d c tr n h ng loạt t c ph m Những nh văn thế hệ đổi mới

d m "bước qua lời nguyền", từ giã "c i thời lãng mạn" để đến với th văn chương chân th nh hơn, chân th c hơn, ở đó con người s ng thật hơn, con người mới chính l mình ch h ng phải l một tượng đ i v để đ ng từ xa

m ngư ng vọng Con người h ng phải c t ra "trùng hít với chính mình,

với bộ o xã hội của nó một c ch đau đớn, giả d i" (Bakhtin)

2.1.2 n on n n n n n

2.1.2.1 tài t nh êu và hôn nh n gia đ nh

Nguyễn Bắc Sơn l một c ng ch c trải qua nhiều nghề nghiệp, ng từng l m nghề gi o, nghề b o, v nghề viết văn Ông đã trả lời phóng vi n

rằng, nghề n o c ng có c i hó v c i vui của nó miễn l mình l m t t mình

s thấy đam m M i trường nghề nghiệp đã giúp ng có được v n tư liệu phong phú, cùng với một tr i tim nhạy cảm v nhiều trăn trở với cuộc s ng, trước những s phận, ng đã b y t những quan điểm nghệ thuật th ng qua

c ch ng xử của con nguời trước mọi vấn đề cuộc s ng: thế nào là tình yêu, thế n o c i đ p, thế n o l cư xử đúng luật, l s ng đúng luật, là chơi đúng luật đời… Bằng trải nghiệm d y d n, v độ chín của một cây viết từng trải cùng với cái nhìn gan ruột v tha thiết, Nguyễn Bắc Sơn đã viết n n những trang văn thấm đ m hơi thở đời thường, gi u gi tr nhân văn v đ y ắp tình

y u thương con người

Tình y u và hôn nhân l đề t i muôn thuở của văn học nghệ thuật Nguyễn Bắc Sơn lu n quan tâm tới con người với những h t vọng hạnh phúc

đ i l a, hạnh phúc m i ấm gia đình Với bất c người nghệ s n o thì cùng đều dễ rung động hi viết về tình y u Bởi l đến với tình y u, bao giờ con người c ng bộc bạch v phơi trải lòng mình một c ch chân th nh nhất Tình yêu và hôn nhân trong văn học hiện đại có v v n sắc m u v c ch thể hiện qua nhiều phong c ch h c nhau ng ho ng thơ tình Việt Nam uân Diệu đã từng nói :

"L m sao s ng được m h ng y u,

Kh ng nhớ h ng thương một n o"

V n s ng của Nguyễn Bắc Sơn có m u sắc của tình y u, có những trải nghiệm của một nh văn đã thấm thía g n như đủ mọi l ở đời Tình yêu trong ông lúc n o c ng tr , tr như chính nh văn l người đang y u, đang ngồn ngồn c i hao h t được hiến đâng, được b y t , được s ng tận cùng với tình

y u mãnh liệt của mình Tình y u mang đ y đủ sắc m u, mùi v v hương

thơm của nó i th a là l một truyện ngắn ti u biểu của nh văn về đề t i

tình y u Truyện hấp d n bởi thi v trữ tình của lời văn v những gi tr trong

s ng, nhân văn hi nh văn viết về những tâm hồn rất tr , lúc n o c ng đ y ắp

v rạo r c tình y u Truyện ngắn chủ yếu xu i theo miền í , s hồi tưởng của nhân vật hi g p lại người mình thương y u sau nhiều năm xa c ch m trong lòng v n lu n canh c nh về tình cảm thi ng li ng thời tr Nguyễn Bắc Sơn đã viết về m i tình ấy với tất cả s tr trung, tr n đ y nh a s ng của h t vọng y u đương, m c dù tình y u trong câu truyện mang v đ p thuất hiết, nguy n sơ, h ng b chi ph i bởi những d c vọng t m thường Kh c h n với

c c cây viết hiện đại cùng thời, h ng như Tr n Thùy Mai to t l n c i chất giọng nền nã, tình y u có lửa nhưng luôn reo rắt nỗi buồn da diết, th ng hổ,

h c với V thi Hảo gai góc v cay nghiệt trong cuộc s ng thời bình, hay

h c với Hồ nh Th i lu n triết luận với c i bi v c i h i trong cuộc s ng hiện đại… m ở văn ng ch duy nhất l v t nhiên của câu chữ hi viết về câu chuyện thường ng y diễn ra m h ng thể có gì t nhi n hơn thế nữa

t văn chương được ết đọng từ cuộc s ng v c thế tu n chảy tr n trang viết,

có lúc thăng hoa l m câu truyện trở n n nh nh ng m i, thanh lọc tâm hồn người đọc như một b i thơ trữ tình "Bỗng nhi n em hiện ra trước mắt t i trong một hoảng h ng gian rất đời thường - chợ tạm Hòe Nhai" L i ể một truyện ngắn nh nh ng v t nhi n như một câu chuyện đời thường l đ c

điểm dễ thấy trong c c s ng t c của Nguyễn Bắc Sơn M i tình trong i th a

là dù h ng đến được h n nhân vì s h hắc một thời của cơ chế xã hội c ,

nhưng nó v n lấp l nh v đ p, s c s ng bền b của tình y u chân th nh Câu chuyện ể về m i tình đ u của hai nhân vật "em" v "tôi" Sau nhiều năm xa

c ch v tình g p lại, niệm đã ùa về trong í c của họ "Em" l rung động

đ u đời của "tôi", "em" hấp d n "tôi" bởi t c phong giản d từ m i tóc đen d i

v mượt đến c ch ăn m c, bởi c i nết học h nh v bởi một c i gì hiến "t i" xao xuyến m h ng thể gọi t n ra được V từ đấy họ y u thương nhau, họ học cùng nhau thời trung học, họ lao động cùng nhau trong buổi lao động tập thể của lớp… v sau đó họ rời xa nhau Ng y g p lại, k niệm chồng chất niệm ùa về trong niềm hồi tưởng nhân vật C i thời m người ta ch trao cho

nhau c i nắm tay nhè nh , một n h n đ u đời c ng xem như đó l tín vật thiêng liêng v gi để minh ch ng cho tình y u của mình G p lại nhau hi

m i tóc đã hoa râm, hi cả hai đã có gia đình ri ng, nhưng tình y u thì v n tr ,

v n nguyên v đ p như thuở trăng rằm ấy Đ i bạn trung ni n h n nhau tới nơi đã trao nhau n h n đ u đời v s ng lại với niệm, với những dòng xúc cảm lâu nay dấu ín Khoảng hắc ấy trở n n thi ng li ng v hạnh phúc v cùng hi hai tâm hồn th c s được s ng với những tình cảm chân th c của mình "Chiều h m sau, t i đạp xe thật, ngược chiều từ đền Qu n Th nh l n đường Thanh Ni n để nhớ lại quãng đời học sinh với m i tình đ u tr n một đoạn đường đ y niệm Từ xa đã thấy d ng em hoan thai, quý ph i h ng thể nh m l n Tóc h ng c p cùa bồng bềnh, bồng bềnh đùa với gió hồ sau lưng "anh cho em ra ngoại th nh chơi với nhé"

"Mấy ngón tay tr i t i nắm ch t b n tay búp măng nh nhắn thon g y của em rồi c âu yếm xoa nhè nh , để s ng lại cảm gi c g n g i, thân thiết như xưa ia, tay t i chồng l n b n tay lấm phù sa của em tr n xe goòng ng y n o",

"b dép đ u bờ em chạy chân tr n tr n bờ c xanh mướt Người thiếu ph đã

có ch u nội thoắt trở th nh c th n nữ tr trung, hồn nhi n, hai tay như hai

c nh chim ch p chờn, đang tưng tăng tr n con bờ con bờ nh T i c ng hớn hở chạy theo, qu n rằng tóc đã bạc g n hết" Tuổi t c, đ a v giây phút n y trở n n

v ngh a trước cảm xúc y u đương của đ i tình nhân gi , họ đã s ng th nh thật

để tận hưởng niềm hạnh phúc hiếm hoi đã h ng có được ở tuổi thanh xuân của mình Tình y u ấy h ng vướng bận bởi v lợi tiền nong, ch c quyền hay

đ a v m nó vượt l n s mòn m i của thời gian v lòng i n nh n của nhân vật

để trở th nh th tình cảm thi ng li ng, v đại nhưng c ng rất thật, rất đời

"Hương thơm từ da th t em g n qu T i bu ng tay em, luồn tay ra sau g y, thu

mớ tóc còn rất d y v đen của em về phía trước, nâng tr n hai b n tay, đưa l n

m i Như đ ng giữa dòng su i trong trưa hè th ng s u, v c nước đưa l n

miệng Tóc em chảy qua tay t i, chạm v o m i t i m t rượi, v mùi thơm l

sả, mùi thìa l , hạt mùi quanh quất đâu đây…Hơn ba mươi năm rồi t i mới được tắm t p trong su i tóc em, em giữ nó nu i nó, cho t i h m nay, cho một

ng y t i hợp h ng h n ước T i những mu n m ch t lấy em, m c cho mấy

b c n ng dân ia, m c cho dưới chân l c ướt…" úc cảm của nhân vật "tôi" xem l n giữa dòng ý c tản mạn của một thuở lưu luyến v th c tế hạnh phúc hiện tại "Tôi" say sưa v đắm chìm trong v đ p nguy n sơ trinh nữ của người

tình sau hơn 30 năm g p lại m v n như lúc mới y u ng y n o Kết thúc Mùi

thìa là mùi hương thìa l vấn vương gợi nhớ buổi chiều tình nhân ấy, nó như

một minh ch ng cho tình y u trọn v n s s ng cùng với s nâng niu của họ Nguyễn Bắc Sơn đã h ng qu thi v hóa tình y u, c i m nh văn mu n nói nhiều đến ở câu truyện n y l gi tr đích th c v s chân th nh trong tình yêu

Vì thế m đọc Mùi thìa là người đọc lu n b cu n hút bởi dư v man m c trữ tình hơi gi ng i bóng hoàng lan của Thạch Lam Nguyễn Bắc Sơn đã hai

thác sâu vào tâm lý nhân vật, đề cao những cung bậc tình cảm, v đem lại niềm tin cho con người v o cuộc s ng

Chu n t nh tự k l một gam m u h c, cung bậc h c của tình y u mà

nh văn Nguyễn Bắc Sơn thể hiện Con người xét đến tận cùng thì v n phải trở về với những gi tr t nhi n Tình yêu l t nhi n, l một ph n không thể thiếu với s s ng của con người Trong cảm nhận của Nguyễn Bắc Sơn cùng với s rung động con tim, tình yêu còn l s đồng điệu, s chia giữa hai tâm hồn Truyện ngắn không có qu nhiều cảm xúc lãng mạn, mùi m n của m i tình đ u, m nó có thể xem l m i tình đến muộn nhưng mang lại cho nhân vật s hồi sinh trước cuộc s ng c ng nhắc của quyền lợi v đ a v bấy lâu Tình y u được ể theo lời của nhân vật đang y u - v nữ gi m đ c th nh đạt tưởng như bằng lòng với s nghiệp của mình nhưng h t vọng hạnh phúc của

tr i tim ph nữ đã rung động trước tr i tim của cậu thanh ni n tr s ng sâu sắc

ín đ o v gi u tình cảm Chính s đồng điệu về tâm hồn v niềm tin của họ

v o cuộc s ng giúp họ vượt qua hoảng c ch về tuổi t c, bước qua ranh giới của đ a v xã hội, trút b c i v bọc của con người ch c quyền, của quan niệm chồng thấp vợ cao… để đến với nhau, được s ng thật với chính mình Bà

gi m đ c i u sa ng y nào v anh l i xe đã tìm được hạnh phúc B qua những bề bộn v bon che của đời s ng con người trở về với gi tr t nhi n

mu n thưở như s nguy n sơ, tr n t c của Ti n Dung v Chử Đồng Tử Đó

l lúc con người trải lòng với chính mình, s ng với tình y u, để tình y u ươm

l c hết s c nh nh nh, tinh tế v thấm đ m cảm xúc

h c h l một truyện ngắn lạ, c ng đọc c ng ph t hiện câu chuyện độc

đ o trong l i viết v quan điểm nghệ thuật của nh văn Thực h hay tình yêu

th c th c hư hư hay nỗi hao h t những gi tr tình y u đích th c v trọn v n của con người….Kh ng h n hò h ng một l n g p g ch từ những cuộc điện thoại v tình, có lúc c ý thế l tình y u nảy nở giữa hai nhân vật

Ch d u tôi l câu chuyện về một người đ n b hết lòng vì chồng v gia

đình nh chồng nhưng đổi lại cuộc s ng h n nhân của ch h ng hạnh phúc

S ng với một người ham m , rồi nghiện ngập đề đóm, th lỗ, lu n lu n t ti

về c ng việc chồng thấp vợ cao, anh ta b b tất cả qu n đi ngh a v l m

chồng đ i với vợ, đ i với gia đình, đến m c ch uất c m h ng biết l m sao

"thà t i hóa chồng đi còn một nh " Người ph nữ thèm khát hạnh phúc vợ chồng, mơ ước vễ m i ấm m mình c gắng vun vén bấy lâu Nhưng ết c c

ch l một s đổ v m một mình ch h ng thể c u vãn được

Chi c xe màu c nh cam c ng l một câu chuyện về người đ n b h ng

hạnh phúc trong gia đình dù cuộc s ng gi u sang, đ y đủ về vật chất Cuộc

s ng vợ chồng của c lu n được trang ho nh bởi s đ y đủ tiện nghi về vật chất, s trưng diện của qu n o đ p với một người chồng quanh năm xem

" iếm tiền l m c ng việc có ý ngh a duy nhất" Chồng cô không bao giờ ch u

b một chút thời gian để đi chơi cùng vợ, để lắng nghe vợ tâm tình Giữa họ

" h ng một câu trò chuyện tâm tình chung, h ng một niềm vui chung" Họ

s ng như những c i bóng trong ng i biệt th sang trọng, l m l i với nỗi câm

l ng đang đ y l n từng ng y m h ng có ai để chia s B u h ng hí ngột ngạt ấy đã hiến người ph nữ sớm nhận ra đó h ng phải l cuộc s ng m l

đ a ng c của đời mình S xuất hiện của anh xe ôm đã từng l th y gi o v còn l nh văn nghiệp dư m ch thường đi xe m đi l m đã cho ch nhân duyên lấy lại sinh hí của cuộc s ng sau nhiều năm s ng b n người chồng t nhạt, v v Ch g p anh, nói chuyện với anh, đọc văn anh viết, tới thăm b con anh v đồng cảm với đời s ng tâm hồn của anh Ch bắt g p bóng d ng mình v những s phận đời thường trong những trang viết nghiệp dư anh viết,

ch cảm nhận được đằng sau c ng việc chạy xe m thu nhập thấp ia l một tâm hồn nồng hậu v tinh tế v gi u tình cảm trong cuộc s ng "Em chính l

nh ph bình của đời anh rồi", "anh s i nổi éo ch v o lòng Họ m nhau đến ngh t thở… Bây giờ thì họ đã ngồi s t v o anh, tin cậy p m l n lưng anh như một đ a tr " Từ b s trói buộc lâu nay trong cuộc s ng với chồng, ch tìm được điểm t a mới nơi anh, để bắt đ u một cuộc s ng mới đúng ngh a với những nhu c u tinh th n c n có, ch h ng phải l con búp b v hồn sinh ra

để trang trí cho đ y đủ th nh ph n trong gia đình

Trang văn mộc m c v giản d của Nguyễn Bắc Sơn đã l m cho truyện ngắn của ng có được nét h i hòa v gi u cảm xúc hi viết về cuộc s ng h n

nhân hạnh phúc, về tình ngh a vợ chồng i ng đàn b u l câu chuyện cảm

động của đ i vợ chồng, người chồng mù lòa nhưng tình y u của họ thì th c s

l tình ca đ y ắp tình y u cuộc s ng v tình ngh a vợ chồng hiến cho người đọc n o c ng s phải xuýt xoa ngư ng mộ Hùng y u thương vợ v lu n hết lòng chăm sóc cho gia đình, đổi lại, anh c ng được tạo hóa ban t ng cho người vợ l Liên - một c gi o thảo hiền c ng rất m c y u thương v thủy chung với chồng Tình y u của họ vượt qua mọi khó hăn trở ngại, mọi m c cảm về mù lòa v bệnh tật Hùng lu n c gắng để chia s cho vợ những c ng việc v t trong nh để đ d n vợ sau giờ đi l m về, m c dù đ i mắt b h ng có những lúc anh c ng g p hó hăn Nhưng chính tình yêu, tr ch nhiệm đã giúp Hùng c gắng l m t t mọi việc nh không mu n Li n th m vất vả sau những giờ l n lớp trở về nh "Đến bây giờ thì anh đã đảm đang tất cả mọi việc trong

nh : từ g , lợn (hai con lợn bột , qu n o, cơm nước đến nh cửa, sân xướng

Đi dạy học về, ch ch còn việc l m th m th c ăn th i" Niềm vui của Hùng l được đ d n Li n, được nấu cho Li n nồi nước gội đ u thơm mùi l sả chanh… V hơn ai hết Li n cảm nhận được sâu sắc tình cảm y u thương của chồng và mãn nguyện với tình y u thi ng li ng ấy C trân trọng v y u thương anh, c nói với Hùng "Em lấy anh vì y u ch h ng phải vì thương

Em biết y u v được y u như thế n y l niềm hạnh phúc hiếm hoi mà không phải người ph nữ n o c ng có được" Cuộc s ng đ m ấm của họ trôi qua trong s chăm sóc l n nhau v cả hai đều thấy may mắn, mãn nguyện Đêm trăng h m ấy s ng vằng v c, trong h ng gian trong l nh v thơ mộng, ở đâu

xa lắm có tiếng đ n b u vọng lại l m Li n đang ngồi chấm b i bỗng thấy nao lòng, c rời b n bước theo tiếng đ n Kh ng thấy chồng ở ngo i, c lại bước

ra sân đang ngập tr n trong tiếng đ n b u tha thiết Mải đ nh đ n Hùng h ng

nhận ra vợ đ ng ở phía sau "mải m chìm đắm trong âm thanh, tay tr i anh

mở ra t nhi n, nh vu t c n đ n gỗ th , nu i n t l y cu i cùng của một giai điệu ngân nga cao vút Gió bỗng nâng su i tóc ch l n như đ m mây cho ng

l n anh, l n cây đ n Mấy giọt nước mắt nóng hổi rơi tr n b n tay anh Li n

r i cằm v o m v o cổ chồng nghèn ngh n thì th m trong nước mắt… "Món

qu của anh bất ngờ qu !" Tiếng đ n b u của Hùng l món qu tinh th n v giá anh có thể chơi để chia s nỗi lòng, thay lời tr i tim b y t tình cảm m mình d nh cho vợ Trong buổi biểu diễn văn nghệ, với bài "Ru chồng" do Hùng và Liên trình bày, m c dù bước ra sân hấu trước m t t i đen nhưng

"Hùng v Li n hiện ra trong v ng trăng s ng lung linh huyền ảo như nh trăng

bi ng biếc trong đ m đ u ti n Li n được s ng trong tiếng đ n b u của mình"

Đó là ánh sáng của tình y u, tình vợ chồng thủy chung son sắc với bao niềm xúc động thiết tha

Tình y u v h n nhân trong c c s ng t c của Nguyễn Bắc Sơn bắt nguồn

từ câu chuyện rất thật trong cuộc s ng đời thường, bắt nguồn từ c i nhìn nhân văn của t c giả với những s phận con người Trong những câu truyện ấy dù nhân vật có được hạnh phúc hay h ng thì ta c ng đều thấy thấp tho ng trong

t c ph m tấm lòng trân trọng v chia s cho nhân vật Nh văn lu n n u cao v ngợi ca tình y u v trân trọng hạnh phúc ri ng tư của con người

2.1.2.2 tài c ch qu n l xã h i

T t nghiệp đại học, Nguyễn Bắc Sơn trở th nh một th y gi o tr tr n

m c giảng trường Chu Văn n, c i mộng văn chương đã ấp ủ từ thuở nh theo công việc c ng b cu n đi d n, rồi có thời gian ông l m quản lý, d n d n

có viết văn, viết b o V n l một người có niềm say m v ham tìm tòi, Nguyễn Bắc sơn đã có nhiều thể nghiệm, th m đó hoảng thời gian dài ông

l m việc b n ngành văn hóa với ch c v trưởng phòng quản lý b o chí xuất bản, ng có thêm cơ hội đi nhiều hơn, cọ x t va đập với nguồn tư liệu b o chí

phong phú Về hưu, rời b đời s ng c ng ch c, ng nhận ra mình đang sở hữu một ho tư liệu d y d n về cuộc s ng, v lúc n y l lúc dùng văn chương để

th a chí tang bồng ng lao v o viết, viết như chưa bao giờ được viết, ng viết để thoả mãn những v n s ng có sẵn, để tận d ng những tư liệu đ ng quý của một cuộc đời tận t y tích l y Đó l cơ hội để ng viết về những b c xúc của cơ chế, những nỗi đau nhân tình thế th i, những bất cập về c ng t c quản

lý lãnh đạo v tổ ch c hoạt động Tất cả những vấn đề nóng hổi ấy, ng mổ

x lư ng, h ng né tr nh, bao biện m d a tr n tinh th n xây d ng để ph t triển xã hội theo chiều hướng tích c c hơn Ở g n c i tuổi xưa nay hiếm, cái nhìn của Nguyễn Bắc Sơn có được độ chín nhất đ nh, vừa sắc sảo thâm thúy, vừa t nh t o v trí tuệ, ng thường phân tích sắc bén c c m i quan hệ giữa người v người, quan hệ đạo đ c trong xã hội mới

Nguyễn Bắc Sơn đã từng ph t biểu như l quan điểm nghệ thuật của mình rằng "T i c ng như anh ch , như mọi người, thất bại ở việc n y, h ng

th nh c ng ở việc h c, chính l do anh ta l m h ng đúng luật, chơi h ng đúng luật, ng xử h ng đúng luật Cho n n trời cho còn viết được, mỗi cu n

s ch của t i s có một t n ri ng, nhưng cùng nằm trong bộ luật đời" Ở mảng

đề t i n y, Nguyễn Bắc Sơn rất th nh c ng ở hai cu n tiểu thuyết để đời Luật

đời và cha con và Lửa đắng, chúng x ng t m l những cu n tiểu thuyết luận

đề chính tr xã hội có s c phản nh hiện th c đời s ng v s vận h nh cơ chế trong thời đại inh tế mở cửa Cả tiểu thuyết l n truyện ngắn của mình, Nguyễn Bắc Sơn đ c biệt nhấn mạnh tư tưởng "luật đời", th c chất nó l tư tưởng về đ i nhân xử thế, về c ch ng xử v giải quyết c c tình hu ng của đời

s ng C i gì c n ph t huy, c i gì c n hắc ph c, đ o thải để chúng ta s ng với nhau th a mãn với những gi tr m cả xã hội đang phấn đấu xây d ng… tất

cả đều đ ng phải suy ngh để m h nh xử "S ng đúng luật" như nh văn v n thường nói t c l cư xử đúng c ch, giải quyết đúng những lý l ở đời, có như

thế mới s ng bền, s ng vững, s ng thanh thản v l nh mạnh trước những bộn

bề của đời s ng h m nay

Luật đời l một truyện ngắn sâu sắc cho tư tưởng đó của nh văn đồng

thời nó b y t tiếng nói th ng thắn về những b c xúc của cơ chế quản lý xã hội v con người trong đời s ng hiện nay Với c i nhìn chính diện s việc, con người t c ph m của Nguyễn Bắc Sơn đã trở th nh một v hí sắc bén

đ nh th ng v o một v i nh m l m v sai tr i của ph p luật Nh nước Truyện ngắn n y được xây d ng th ng qua cuộc trò chuyện giữa một anh c ng ch c

nh văn v một người mới ra tù Câu chuyện đã gợi l n nhiều điều thú v v

đ ng ng m ngh cho người đọc C i nhìn của Nguyễn Bắc Sơn hết s c thấu

đ o, cân nhắc lư ng trước những vấn đề nhạy cảm ng nhận ra rằng không phải người tù nào c ng kém c i về nhân cách, h ng phải c v o tù l người ta đ nh mất hết nhân tính S thật h ng phải vậy, có những người tù

x ng đ ng để chúng ta nể trọng về nhân c ch v ngư ng mộ su t đời Bắt đ u cuộc g p g , s miễn cư ng không thoải mái của nhà văn vì anh không được biết c thể về công việc nghề nghiệp đ a v của người bạn cùng ngồi bàn ăn với mình trong bữa cơm mà Huân (bạn ông) đã mời đã mở nút cho truyện ngắn Anh nh văn có v khó ch u, nhưng người bạn được mời cùng là Chiểu

đã nhanh ý hiểu được và anh ta phản ng ngay rằng "Ông đúng là một quan

ch c" bởi quan ch c thường rất c n thận và k lư ng trong việc họ đang tiếp xúc với ai, người đó có đ a v như thế nào Chưa p thể hiện th i độ, Chiểu

đã giới thiệu ngay về mình: "Tôi là một người mới ra tù" Sau m n ra mắt và chào h i h ng mấy thiện cảm ấy, câu chuyện càng trở nên hấp d n và triết lý

về sau, khiến người đọc không thể không băn khoăn trăn trở Chiểu tiếp t c

kể về câu chuyện của cuộc đời mình như một tư liệu s ng về s từng trải của những l n vào tù cho nhà văn nghe "đã hai l n tôi đi tù rồi", "ngồi trong tù tôi

đã mang lý thuyết nhóm ra để phân loại tù T u trung có b n loại thôi Một là