TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH ===***=== NGUYỄN THỊ THUÝ CƯỜNG KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP TRUYỀN THỐNG VỚI PHƯƠNG PHÁP TÍCH CỰC TRONG GIẢNG DẠY “PHẦN THỨ HAI” MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁ
Cơ sở Lý luận và thực tiễn của việc kết hợp phương pháp dạy học truyền thống với phương pháp dạy học tích cực
Cơ sở lý luận kết hợp phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học tích cực
1.1.1 Phương pháp dạy học truyền thống
Phương pháp là con đường và là công cụ nhận thức giúp biến tri thức về thế giới thành hành động cụ thể để đạt được mục tiêu Nó tồn tại như một hệ thống các nguyên tắc được rút ra từ kiến thức về thực tế, nhằm điều chỉnh nhận thức và điều phối hoạt động thực tiễn một cách có hệ thống và hiệu quả Khi áp dụng đúng, phương pháp chuyển hóa hiểu biết thành chiến lược hành động, tối ưu hóa quy trình đạt được kết quả và tăng khả năng dự đoán, thích nghi với những biến đổi của hoàn cảnh.
Theo V.I.Lênin: “Trong nhận thức đang tìm tòi, phương pháp cũng là công cụ, là một thủ đoạn đứng về phía chủ quan, qua thủ đoạn đó nó có quan hệ với khách thể” [23; 237]
Phương pháp là hình thức tìm hiểu thấu đáo về mặt lý luận và thực tiễn, xuất phát từ quy luật vận động của khách thể nghiên cứu và hiện thực khách quan Vì vậy, phương pháp là một hệ thống các nguyên tắc điều khiển và cải tạo hiện thực cũng như hoạt động nhận thức lý luận của con người.
Với quan niệm trên, phương pháp được xem như con đường, là cách thức và biện pháp để đạt tới mục tiêu trong cả hoạt động nhận thức và thực tiễn Phương pháp không chỉ định hình quá trình học tập và tư duy mà còn kết nối lý thuyết với thực hành, giúp tối ưu hiệu quả nhận thức và ứng dụng vào đời sống cũng như công việc Việc lựa chọn và bố trí phương pháp phù hợp sẽ định hình kết quả của quá trình nghiên cứu, phân tích và thực thi nhiệm vụ trong mọi hoàn cảnh.
- Khái niệm phương pháp dạy học Định nghĩa chung nhất về phương pháp dạy học là những con đường, cách thức tiến hành hoạt động dạy học
Các cấp độ của dạy học: 12
Cấp độ thứ nhất: Dạy học là hoạt động của một hệ thống nhiều tầng bậc, từ quy mô quốc gia đến một cấp học, bậc học, ngành học…
Cấp độ thứ hai của dạy học được hiểu là một hoạt động cụ thể, diễn ra theo một quá trình có tổ chức trong một không gian và thời gian nhất định Hoạt động này được cấu trúc bởi bốn yếu tố chính: mục đích dạy học, nội dung dạy học, các hoạt động dạy - học và kết quả dạy học.
Dạy học là quá trình tương tác giữa người dạy và người học, nơi hai bên cùng tham gia để thực hiện nội dung dạy và học đã được xác định từ trước Quá trình này dựa trên sự trao đổi, khám phá và điều chỉnh kiến thức, nhằm đạt được các mục tiêu giáo dục đã đề ra Việc xác định trước nội dung và phương pháp học tập giúp định hướng hoạt động giảng dạy, nâng cao hiệu quả tiếp thu và dễ dàng đánh giá kết quả học tập của người học.
Như vậy phương pháp dạy học cũng được hiểu tương ứng với ba cấp độ của dạy học
Cấp độ thứ nhất của PPDH là cách thức triển khai của một hệ thống dạy học đa tầng, đa diện, nhằm đáp ứng các nhu cầu khác nhau của người học ở từng bậc học, cấp học và ngành học, đồng thời phù hợp với các phương thức học đa dạng Trong mức này, phương pháp dạy học được thiết kế để mở rộng phạm vi tiếp cận kiến thức theo lộ trình rõ ràng, tăng tính linh hoạt và cá nhân hóa quá trình học tập, từ đó nâng cao hiệu quả giảng dạy và thích ứng với đặc thù giáo dục ở mỗi cấp độ.
PPDH cấp độ thứ hai được hiểu là phương pháp triển khai một quá trình dạy học cụ thể, tức là cách thức hình thành mục tiêu dạy học, cách thức biên soạn và triển khai nội dung dạy học, và cách thức tổ chức hoạt động dạy và hoạt động học nhằm hiện thực hóa mục tiêu và nội dung dạy học, đồng thời xác định cách thức kiểm tra, đánh giá kết quả của quá trình dạy học.
Cấp độ thứ ba của PPDH là cách thức tiến hành các hoạt động của người dạy và người học nhằm thực hiện một nội dung dạy học đã được xác định Ở cấp độ đầu của PPDH, phương pháp này mang tính chiến lược và chứa nhiều yếu tố lý luận cùng phương pháp luận Ở các cấp độ tiếp theo, PPDH vẫn mang tính chiến lược nhưng được bổ sung thêm các yếu tố kỹ thuật.
- Khái niệm phương pháp dạy học truyền thống 13
PPDH truyền thống là hình thức dạy học đặt người thầy làm trung tâm, làm chủ thể và là tâm điểm của quá trình giáo dục, trong khi người học chỉ đóng vai khách thể và quỹ đạo của hoạt động giảng dạy Ở đây, các phương pháp chủ yếu là thuyết trình, giảng giải và truyền đạt kiến thức một chiều, ít hoặc không chú trọng tới các phương pháp tìm tòi, điều tra, giải quyết vấn đề và dạy học tương tác.
Freire, nhà xã hội học và nhà giáo dục học nổi tiếng người Brazil, cho rằng phương pháp dạy học truyền thống được gọi là “Hệ thống ban phát kiến thức” Đó là quá trình chuyển tải thông tin từ đầu thầy sang đầu trò một cách thụ động.
Phương pháp dạy học truyền thống là những cách dạy học quen thuộc, tồn tại lâu đời và được bảo tồn qua nhiều thế hệ, trong đó người dạy đóng vai trò trung tâm và là chủ thể của quá trình giảng dạy Người dạy thường thuyết trình, diễn giảng, còn người học chủ yếu tiếp thu, ghi nhớ, ghi chép và suy nghĩ theo gợi ý; giáo án được thiết kế theo hướng tuyến tính từ trên xuống dưới, nhằm đảm bảo tính hệ thống và logic cho nội dung bài học Tuy vậy, nhược điểm của phương pháp này là người học thụ động tiếp thu, giờ dạy dễ trở nên đơn điệu và buồn tẻ, kiến thức thiên về lý luận và khả năng vận dụng vào thực tế bị hạn chế.
Phương pháp dạy học truyền thống có rất nhiều phương pháp như: phương pháp thuyết trình, phương pháp kể chuyện, phương pháp trực quan, PP thông báo,
PP giảng giải, PP so sánh, PP phân tích và tổng hợp, PP quy nạp và diễn dịch là các kỹ thuật cốt lõi của phương pháp dạy học truyền thống Chúng tôi không trình bày toàn diện mà khai thác trước hết những mặt tích cực và ưu điểm của các phương pháp này Trong hệ thống PPDH truyền thống, phương pháp thuyết trình vẫn ở vai trò chủ đạo và xuất hiện ở mọi loại bài giảng, giúp giảng viên trình bày kiến thức một cách có hệ thống, rõ ràng và dễ tiếp cận với người học.
Phương pháp thuyết trình trong giảng dạy "Phần thứ hai" môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin
Phương pháp thuyết trình là một phương pháp dạy học trong đó giáo viên dùng lời nói sinh động, gợi cảm và thuyết phục để truyền thụ hệ thống tri thức của môn học cho học sinh theo một chủ đích nhất định Qua cách trình bày có chủ đích và có hệ thống này, giáo viên định hướng nhận thức và trình tự tiếp cận bài học cho học sinh Nhờ đó, học sinh tiếp thu bài một cách có ý thức và chủ động nắm bắt nội dung được truyền đạt.
Phùng Văn Bộ định nghĩa thuyết trình là quá trình giảng viên dùng lời nói để trình bày, làm rõ và phân tích một nội dung lý luận, đồng thời khai thác các khía cạnh của nó Mục đích của thuyết trình là truyền đạt kiến thức, cung cấp thông tin và thuyết phục người nghe về một nội dung khoa học.
Phương pháp thuyết trình bao gồm:
+ Thuyết trình kiểu mô tả, phân tích
Thực trạng kết hợp phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy “Phần thứ hai” môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin ở Trường Cao đẳng Kinh tế- Kỹ thuật Nghệ An
cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin ở Trường Cao đẳng Kinh tế- Kỹ thuật Nghệ An
1.2.1 Khái quát về trường Cao đẳng Kinh tế- Kỹ thuật Nghệ An
- Đặc điểm của Trường Cao đẳng Kinh tế- Kỹ thuật Nghệ An
Trường Cao đẳng Kinh tế- Kỹ thuật Nghệ An được thành lập trên cơ sở nâng cấp từ Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Nghệ An tại Quyết định số 483/QĐ- BGD&ĐT ngày 31/01/2005 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và đào tạo Tiền thân của trường được nhập từ các trường trung cấp Tài chính, Kế hoạch, Thương nghiệp, Thống kê, Nghiệp vụ ăn uống, Nông- Lâm nghiệp, Thủy lợi, Công nghiệp địa phương, Nông- Lâm Miền núi, Nông nghiệp Nghệ Tĩnh, Nông nghiệp I, Hợp tác xã mua bán Nếu tính cả các trường của tỉnh Hà Tĩnh thì có hơn 20 trường thành viên Đến nay trường đã có bề dày truyền thống hơn 50 năm xây dựng và phát triển
Nhiệm vụ của trường là:
Chương trình đào tạo và bồi dưỡng cho sinh viên ở trình độ Cao đẳng và các trình độ thấp hơn trong các ngành Kinh tế, Tài chính, Kỹ thuật Nông nghiệp, Lâm nghiệp, Thủy lợi, Bảo quản và chế biến lâm sản được thiết kế nhằm trang bị kiến thức nền tảng vững chắc, kỹ năng thực hành và chuẩn bị cho cơ hội nghề nghiệp lâu dài Chương trình chú trọng sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm, cơ sở vật chất hiện đại và các hoạt động thực tập tại doanh nghiệp để nâng cao khả năng làm việc trong môi trường đa ngành Bên cạnh đó, chúng tôi thúc đẩy liên kết đào tạo với các khu vực sản xuất nông lâm thủy lợi và chế biến lâm sản, giúp sinh viên tiếp cận thị trường lao động một cách nhanh nhạy và đáp ứng yêu cầu của ngành.
+ Tổ chức nghiên cứu khoa học phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã 34 hội của Tỉnh, khu vực và cả nước
Trường có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng, trực thuộc UBND tỉnh Nghệ An và chịu sự quản lý Nhà nước về giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo; đồng thời trường hoạt động theo Điều lệ Trường Cao đẳng.
Về tổ chức bộ máy:
- Tổng số cán bộ hiện nay là 165, giáo viên 120, Tiến sỹ 03, Thạc sỹ 50, Đại học 85, còn lại là trình độ khác
- Ban giám hiệu bao gồm: Hiệu trưởng và 03 phó Hiệu trưởng
Các phòng chức năng của đơn vị gồm 07 phòng: Tổ chức - Hành chính, Đào tạo, Tài chính - Kế toán, Quản trị - Thiết bị, Công tác HSSV, Thanh tra - khảo thí và Kiểm định chất lượng, Khoa học và HTQT (Hợp tác quốc tế) Các phòng này phối hợp nhịp nhàng để quản lý tổ chức và điều hành, triển khai công tác đào tạo, quản lý tài chính - kế toán và thiết bị, chăm lo công tác học tập của học sinh - sinh viên, đồng thời thực hiện thanh tra, khảo thí và kiểm định chất lượng nhằm đảm bảo chất lượng giáo dục và thúc đẩy nghiên cứu khoa học cùng hợp tác quốc tế.
- Các khoa, Bộ môn trực thuộc Ban giám hiệu:
+ Khoa Kế toán- Phân tích, có hai bộ môn:Kế toán và Thống kê Phân tích;
+ Khoa tài chính- Quản trị, có hai bộ môn: Tài chính tín dụng, Quản trị kinh doanh
+ Khoa Cơ sở Cơ bản, có 04 bộ môn: Ngoại ngữ, Tin học, Văn hóa và khoa học cơ sở, Giáo dục thể chất- quốc phòng;
+ Khoa Nông lâm ngư, có các bộ môn: Trồng trọt, Lâm nghiệp, Địa chính, Căn nuôi- Thú y, Thủy lợi- Cơ điện
+ Bộ môn lý luận chính trị: giảng dạy các môn học thuộc chuyên nghành chính trị
- Các Trung tâm và bộ phận khác:
+ Trung tâm Tn học- Ngoại ngữ;
+ Trung tâm thực hành, thực nghiệm; 35
+ Trung tâm Thông tin Thư viện;
+ Ban quản lý Ký túc xã;
Quy mô và nghành nghề đào tạo
Quy mô đào tạo của trường hiện nay gần 8000 sinh viên, bao gồm hai hệ Cao đẳng và Trung cấp Đây là Trường Cao đẳng duy nhất ở Nghệ An có số lượng sinh viên trên 5500, cho thấy quy mô và sức hút của trường trong khu vực Nhờ quy mô lớn, trường cung cấp đa dạng chương trình đào tạo và cơ hội thực hành phong phú, đáp ứng nhu cầu tuyển dụng và phát triển kỹ năng cho sinh viên.
Trường hiện có 07 chuyên ngành cho hệ Cao đẳng và 10 chuyên ngành cho hệ Trung cấp, đáp ứng nhu cầu đào tạo đa dạng cho học sinh, sinh viên Để nâng cao chất lượng dạy và học, trường liên tục đầu tư hệ thống cơ sở vật chất và trang thiết bị máy móc hiện đại Cơ sở vật chất hiện đại với hàng trăm máy vi tính, hệ thống mạng LAN, camera an ninh, máy chiếu và thư viện điện tử phục vụ công tác quản lý và giảng dạy Ngoài ra, trường còn có vườn thực nghiệm, hệ thống phòng thí nghiệm phục vụ thực hành, thực tập của học sinh, sinh viên, ký túc xá khép kín quy mô 500 sinh viên.
Với những đóng góp to lớn cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo, nhà trường đã được nhận nhiều Huân chương, Bằng khen và Cờ thi đua của Nhà nước, Chính phủ và các bộ, ban ngành Những danh hiệu này cho thấy sự công nhận từ các cấp lãnh đạo về thành tích xuất sắc trong dạy học, nghiên cứu và hoạt động xã hội, đồng thời khẳng định vai trò tiên phong của trường trong đổi mới giáo dục Việc được tặng các phần thưởng cao quý không chỉ là niềm tự hào mà còn là động lực để đội ngũ cán bộ, giáo viên và học sinh nỗ lực hơn nữa, tập trung nâng cao chất lượng giảng dạy, xây dựng môi trường học tập sáng tạo và hiệu quả Trên cơ sở ấy, nhà trường sẽ tiếp tục phát huy các giá trị đã được ghi nhận, đẩy mạnh các phong trào thi đua và các hoạt động hưởng ứng để góp phần phát triển giáo dục và kết quả học tập tốt cho học sinh.
Nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày thành lập vào ngày 17/11/2010, Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Nghệ An vinh dự được Nhà nước trao Huân chương Lao động hạng Nhất Với bề dày truyền thống, trường đã khẳng định vị thế là trường trọng điểm của tỉnh Nghệ An và khu vực Bắc Trung Bộ, đáp ứng nguồn nhân lực cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới Phát huy những thành tích đã đạt được, trong thời gian tới trường quyết tâm nâng cao thương hiệu và hướng tới trở thành Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Nghệ An trong nhiệm kỳ 2010-2015.
Đội ngũ giáo viên giảng dạy lý luận chính trị của Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Nghệ An gồm 18 cán bộ, trong đó có 15 giảng viên cơ hữu và 3 giảng viên kiêm nhiệm, tạo nền tảng ổn định cho chương trình đào tạo lý luận chính trị và đáp ứng nhu cầu học tập của sinh viên.
Về trình độ chuyên môn của giảng viên: có 2 giảng viên đạt trình độ tiến sỹ,
3 giảng viên đang làm nghiên cứu sinh, 7 giảng viên trình độ thạc sỹ, 3 giảng viên đang học cao học, 3 giảng viên trình độ Đại học
Về tinh thần trách nhiệm của giảng viên, hầu hết giảng viên trong tổ có tinh thần trách nhiệm cao, yêu nghề và luôn tìm tòi học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn, đổi mới phương pháp giảng dạy Tuy mỗi người có hoàn cảnh, tính cách, sở thích và lứa tuổi khác nhau, khi vào nhiệm vụ chuyên môn, họ đồng tâm hiệp lực phấn đấu khẳng định bản thân, giữ gìn uy tín trước học sinh, sinh viên và thương hiệu của nhà trường Để nâng cao chất lượng giảng dạy, bộ môn Lý luận chính trị Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Nghệ An đã tích cực nghiên cứu khoa học, với nhiều đề tài cấp trường xếp loại khá; nổi bật là 3 đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, một đề tài cấp Nhà nước, một đề tài cấp Tỉnh và nhiều bài viết đăng trên các tạp chí và tập san của trường Bên cạnh hoạt động chuyên môn, bộ môn tích cực tham gia các hoạt động đoàn thể, văn nghệ, thể dục thể thao và các cuộc thi tìm hiểu, đạt được nhiều giải cao Hiện nay, bộ môn đảm nhiệm giảng dạy bốn môn ở trình độ cao đẳng và hai môn ở trình độ trung cấp chuyên nghiệp cho hơn 8.000 học sinh, sinh viên.
Điểm cấp thiết đặt ra cho bộ môn là cải thiện chất lượng giảng dạy các môn lý luận chính trị bằng cách nâng cao trình độ chuyên môn của giảng viên, đổi mới phương pháp giảng dạy, cập nhật kiến thức và gắn lý luận với thực tiễn; nếu không chú trọng cập nhật và đổi mới, bài giảng sẽ khô khan, khó hiểu và không thu hút, làm giảm chất lượng giảng dạy và không đạt được mục tiêu bồi dưỡng thế giới quan, nhân sinh quan và phương pháp luận khoa học, đồng thời xây dựng niềm tin và lý tưởng cách mạng cho học sinh, sinh viên; do đó, nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn lý luận chính trị là yêu cầu cấp thiết đối với tổ bộ môn.
- Đặc điểm học sinh Trường Cao đẳng Kinh tế- Kỹ thuật Nghệ An
Học sinh, sinh viên Trường Cao Đẳng Kinh Tế- Kỹ Thuật Nghệ An gồm có
Trong hệ Cao đẳng của Trường Cao Đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Nghệ An có 7 chuyên ngành với thời gian đào tạo 3 năm, gồm Kế toán doanh nghiệp, Tài chính Ngân hàng, Quản trị doanh nghiệp, Chăn nuôi, Khoa học cây trồng, Lâm nghiệp và Quản lý đất đai; đối tượng học "Phần thứ hai" môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin thuộc hệ Cao đẳng Tất cả sinh viên hệ Cao đẳng của trường đều tốt nghiệp THPT Trong 7 chuyên ngành, điểm tuyển sinh đầu vào của ngành Kế toán và Tài chính Ngân hàng cao hơn các ngành khác, nên sinh viên hai ngành này thường có ý thức và kết quả học tập tốt hơn; đặc biệt, sinh viên ngành Kế toán rất ý thức học tập, năng động và nhiệt tình trong mọi công việc Ngược lại, các ngành như Quản trị doanh nghiệp, Chăn nuôi, Khoa học cây trồng, Lâm nghiệp và Quản lý đất đai có điểm thi đầu vào thấp hơn nên ý thức học tập và chất lượng đào tạo ở các ngành này không cao bằng ngành Kế toán.
Theo thống kê của Phòng Đào tạo về kết quả học tập của hệ Cao đẳng trong giai đoạn từ năm học 2004-2005 đến năm học 2009-2010, tỷ lệ sinh viên đạt các mức xếp loại lần lượt là giỏi 1,7%; khá 16,1%; trung bình khá 72,4%; trung bình 9,3%; yếu kém 0,9%.
Kết quả rèn luyện của sinh viên hệ Cao đẳng từ năm học 2004-2005 đến năm học 2009-2010 thể hiện sự phân loại rõ rệt: xuất sắc 2,86%; tốt 30,43%; khá 60,6%; trung bình khá 5,67%; trung bình 0,43%; không có loại yếu kém Đặc biệt so với các năm trước đây, tình trạng vi phạm quy chế và vi phạm pháp luật của sinh viên ngày càng giảm, ngược lại số sinh viên được khen thưởng ngày càng tăng Nếu đối chiếu với chiến lược phát triển của nhà trường, kết quả rèn luyện đã vượt xa mục tiêu đã đề ra.
1.2.2.Tình hình kết hợp phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy “Phần thứ hai” môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin ở Trường Cao đẳng Kinh Tế- Kỹ Thuật Nghệ