Thiết kế và tổ chức cho học sinh hoạt động phát hiện vấn đề và phát hiện cách giải quyết vấn đề nhờ sử dụng phép tương tự trong dạy học hình học không gian lớp 11

Cùng với vai trò và ý nghĩa của trò chơi học tập ở trong các loại tiết học thì trò chơi học tập được sử dụng trong môn “cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học” nhằm tích cực hoạt động nhậ

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khoá luận tốt nghiệp tôi đã nhận được sự giúp đỡ và đóng góp ý kiến của Ban chủ nhiệm khoa, các thầy cô giáo ở khoa Giáo Dục Tiểu Học, giáo viên các trường Mầm non Ban giám hiệu, các cô giáo và các cháu mẫu giáo trường Mầm non Hoa Hồng bạn bè.Tôi xin chân thành cảm ơn sự tận tình hướng dẫn và góp ý kiến chân thành, tao điều kiện để tôi có thể hoàn thành

đề tài nghiên cứu

Đặc biệt tôi xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn tận tình của thầy giáo Phan Xuân Phồn

Do bước đầu làm công tác khoa học vì vậy tôi đã gặp không ít khó khăn bỡ ngỡ ban đầu cho nên không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô, bạn bè đồng nghiệp các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục học để đề tài được hoàn thành hơn

Vinh, 5/2004 Sinh viên: Cao Thị Hoà

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trò chơi học tập là một trò chơi có luật nằm trong hệ thống các trò chơi khác được sử dụng phục vụ cho mục đích giáo dục trẻ Cùng với vai trò và ý nghĩa của trò chơi học tập ở trong các loại tiết học thì trò chơi học tập được sử dụng trong môn “cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học” nhằm tích cực hoạt động nhận thức cho trẻ mẫu giáo ở lứa tuổi 5-6 tuổi

Mặt khác do đặc điểm tâm sinh lý của trẻ lúc này là “học mà chơi, chơi

mà học”, thông qua hình thức chơi trẻ giải quyết nhiệm vụ học tập một cách nhẹ nhàng, thoải mái làm cho trẻ dễ dàng vượt qua những khó khăn nhất định

Vì ở đó trẻ tiếp nhận nhiệm vụ học tập như một nhiệm vụ chơi nâng cao tính tích cực của hoạt động nhận thức trong lúc chơi Vả lại trong quá trình dạy học

ở trường Mầm non nói chung và quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học nói riêng, việc sử dụng trò chơi học tập là một yếu tố đóng vai trò quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng giờ học Trò chơi học tập tác động trực tiếp đến việc củng cố kiến thức và phát triển các quá trình nhận thức của trẻ như cảm giác, tri giác, tư duy và tưởng tượng Thông qua trò chơi học tập trẻ giải quyết một số nhiệm vụ của trí lực, lĩnh hội kỹ năng về ngôn ngữ, chính xác hoá các biểu tượng, các khái niệm đơn giản, vì nhiệm vụ chơi chính là nhiệm

vụ nhận thức dưới hình thức chơi Và cũng chính nhiệm vụ này đặt ra yêu cầu bắt trẻ phải phân tích, so sánh, tổng hợp, phân loại và khái quát

Qua chơi trẻ được học, được tiếp thu kiến thức xã hội qua những câu chuyện những bài thơ Từ đó trẻ biến kinh nghiệm xã hội lịch sử thành kinh nghiệm của cá nhân Theo nghĩa này thì trò chơi học tập được xem như là một công cụ chuyển tải nội dung tri thức học tập cho trẻ mẫu giáo Ngay ở trong nội dung chơi, trong hành động chơi thường chứa đựng nội dung học tập Và

qua việc thực hiện nội dung chơi, hành động chơi trẻ sẽ có được những hiểu biết nhất định về thế giới xung quanh thông qua tác phẩm văn học

Tuy nhiên, thực tế cho thấy ở các trường Mầm non hiện nay việc sử dụng trò chơi học tập chưa thực sự có hiệu quả Việc sử dụng các trò chơi học tập trong tiết học còn mang tính chất ép buộc áp đặt đối với trẻ Và quan trọng hơn là trẻ chưa thực sự được tham gia vào tiết học một cách chủ động Chính vì vậy mà chưa phát huy được tính tích cực chủ động trong hoạt động nhận thức của trẻ Phần lớn ở trong các tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học việc sử dụng trò chơi học tập đang còn mang tính chất bên ngoài và tẻ nhạt, chưa thực sự lôi cuốn sự hứng thú của trẻ và chưa kích thích được sự tích cực hoá hoạt động của trẻ

Vì vậy, sử dụng trò chơi học tập như thế nào để phát huy được tính tích cực nhận thức, chủ động sáng tạo của trẻ là một câu hỏi đang cần có lời giải đáp Với những lý do trên mà tôi đã quyết định chọn đề tài nghiên cứu của mình là “sử dụng trò chơi học tập nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học”

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu việc sử dụng trò chơi học tập nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ mẫu giáo góp phần nâng cao chất lượng quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trường Mầm non

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu : Phương pháp cho trẻ làm quen với tác phẩm

văn học

3.2 Đối tượng nghiên cứu : Cách thức sử dụng trò chơi học tập nhằm

tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

4 Giả thuyết khoa học

Nếu quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học giáo viên biết sử dụng trò chơi học tập một cách hợp lý, linh hoạt, sáng tạo sẽ tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ, từ đó nâng cao chất lượng hiệu quả quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

- Điều tra thực trạng sử dụng trò chơi học tập của giáo viên trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trường Mầm non

- Đề xuất và thực nghiệm cách thức sử dụng trò chơi học tập nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

6 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở lớp mẫu giáo lớn ( 5 - 6 tuổi )

7 Phương pháp nghiên cứu

Khi thực hiện đề tài này chúng tôi chọn các phương pháp nghiên cứu sau đây :

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu các tài liệu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát việc dạy của giáo viên và học của trẻ ở trường Mầm non

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp trò chuyện, đàm thoại

- Phương pháp thống kê toán học để chứng minh độ tin cậy của kết quả nghiên cứu

- Phương pháp anket với mục đích thu thập các thông tin về thực trạng

sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở

trường Mầm non, nhằm đánh giá thực trạng và làm cơ sở thực tiễn cho việc xác lập cách thức và quy trình sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

PHẦN NỘI DUNG Chương I

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA

Ngay từ đầu thứ kỷ XVII nhà giáo dục học người Hà Lan I.B.Bêđêđôp

đã cho rằng : Trò chơi học tập là phương tiện dạy học cho trẻ mẫu giáo Nếu trong tiết học cô giáo sử dụng các phương pháp biện pháp chơi hoặc tiến hành tiết học dưới hình thức trò chơi sẽ đáp ứng được nhu cầu và phù hợp với đặc điểm của trẻ, giúp cho giờ học hiệu quả hơn …

Phrebenlia cho rằng : Trò chơi học tập như là một phương pháp dạy học Tuy nhiên, Phrebenlia nhấn mạnh vai trò của trò chơi học tập là những bài tập, những nhiệm vụ học tập dưới sự hướng dẫn của người lớn Thế nhưng những trò chơi học tập được tổ chức cho trẻ theo chương trình của Phrebenlia theo nhận xét của các nhà giáo dục tiến bộ nước Nga, tiêu biểu là : K.Đ.usinxki thì những trò chơi học tập đó còn tẻ nhạt, hình thức, ép buộc, không có một chút nào của tuổi thơ, nó có khả năng dạy trẻ hơn là trẻ tự học (4 tr2)

Ở Liên Xô trước đây, việc sử dụng trò chơi học tập trong giáo dục mầm non cũng được xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau như các nhà giáo dục Ph.Lexghap ( 1837 - 1909 ), E.U Chikhepva, A.X.Macarencô, K.Đ.U.sinxki (1824 - 1870), đặc biệt là A.U.uxôva nghiên cứu trò chơi học tập như là một phương tiện lĩnh hội và củng cố kiến thức, ở một chừng mực nào đó những trò chơi này được nghiên cứu như là phương pháp hình thành các năng lực nhận thức cũng như các quá trình tâm lý như : trí tuệ, chú ý, ghi nhớ, ý chí, đó là cơ

sở cho việc học tập có kết quả cho trẻ mẫu giáo Tuy vậy trong những công trình nghiên cứu này vấn đề xem xét nghiên cứu trò chơi học tập như là phương pháp có khả năng giúp trẻ lĩnh hội, làm sâu sắc hệ thống hoá vốn hiểu biết năng lực hoạt động trí tuệ chưa được các nhà nghiên cứu một cách sâu sắc, chưa đi vào hiệu quả thực tiễn của nó, chưa làm nổi bật được tầm quan trọng của trò chơi học tập trong chương trình dạy và học ở trường mẫu giáo, nhằm phát huy tính độc lập, sáng tạo, tính tích cực hoạt động nhận thức của trẻ trong tiết học

Theo nghiên cứu của các nhà giáo dục trường sư phạm Quốc gia mang tên Lênin, đặc biệt là A.K.Bandarencô cho rằng : trò chơi học tập với tư cách là hình thức dạy học có thể sử dụng hữu hiệu trong quá trình dạy trẻ mẫu giáo lớn với sự kiểm tra nội dung của trò chơi ( 3 tr 7)

Ở Việt Nam việc nghiên cứu về trò chơi học tập chưa nhiều, chưa có công trình nào nghiên cứu đi sâu về vấn đề này Đặc biệt là việc sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ với tác phẩm văn học ở trường Mầm non nhằm phát huy tính độc lập, sáng tạo, tính tích cực hoạt động nhận thức của trẻ, nâng cao hiệu quả dạy học

Nhìn chung các tác giả trong và ngoài nước đã nhìn nhận vai trò của trò chơi học tập trong quá trình dạy học Tuy nhiên việc nghiên cứu trò chơi ở trường Mầm non còn rất ít, chưa có một tác giả nào nghiên cứu việc sử dụng

trò chơi học tập trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trường Mầm non

1.2 Lý luận chung về trò chơi học tập

1.2.1 Khái niệm, cấu trúc, ý nghĩa của trò chơi học tập

* Khái niệm

Trò chơi học tập là một loại trò chơi có luật, nó tác động trực tiếp đến việc củng cố kiến thức và phát triển quá trình nhận thức cho trẻ Thông qua trò chơi học tập các nhiệm vụ giáo dục trí tuệ cho trẻ mẫu giáo được giải quyết : phát triển ngôn ngữ, chính xác hoá các biểu tượng, nâng cao tính độc lập sáng tạo và tính tích cực hoạt động nhận thức trong khi chơi

* Bản chất của trò chơi học tập

Mỗi loại trò chơi học tập có sắc thái nhất định và tác dụng nhất định đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ Trò chơi học tập là con đường nhận thức thế giới xung quanh một cách độc đáo của trẻ mẫu giáo Sự độc đáo đó được thể hiện ở chỗ trẻ sẽ củng cố tri thức, biểu tượng, kỹ năng, thao tác … một cách tự nhiên, thoải mái mà trẻ sẽ không có cảm giác bị áp đặt

và thậm chí là trẻ thực hiện nhiệm vụ một cách tự nguyện và đầy hứng thú

Trò chơi học tập chính là một hình thức tổ chức hoạt động học tập cho trẻ Trong lúc chơi động cơ vui chơi thúc đẩy các em cố gắng làm nhanh, làm đúng để thắng cuộc Khi đó các em sẽ không ý thức được là mình đang học mà nhiệm vụ nhận thức đã trang bị cho các em rất nhiều kiến thức qua nội dung chơi Và cũng bằng cách này trẻ sẽ tự mình giải quyết được các nhiệm vụ nhận thức mà ngay chính bản thân trẻ cũng không nhận thấy Lúc này nội dung học tập được lồng vào nội dung các trò chơi Thông qua việc thực hiện các thao tác chơi, hành động chơi nhiệm vụ nhận thức đã được thể hiện

Như vậy giữa chơi và học có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, chơi chính

là học mà học được thông qua chơi

Và khi nói đến “Học mà chơi, chơi mà học” - chính là nói đến chức năng

cơ bản của hoạt động học tập ở trẻ mẫu giáo Vui chơi, học tập và lao động có thể thấy đó là ba hoạt động cơ bản của con người Mỗi một giai đoạn phát triển của con người đều có một hoạt động chủ đạo chi phối các hoạt động khác Các nhà tâm lý học Maxit đã khẳng định rằng vui chơi là hoạt động chủ đạo của lứa tuổi mẫu giáo Hoạt động vui chơi chi phối hoạt động lao động và học tập của trẻ mẫu giáo làm cho hai hoạt động này mang màu sắc chơi

Học mà chơi, chơi mà học nói lên tính chất học ở trẻ mẫu giáo mà ở đó việc học tập được diễn ra một cách tự nhiên, nhẹ nhàng thoải mái như là chơi vậy Điều này nói lên rằng, trẻ mẫu giáo không thể học tập một cách căng thẳng như học sinh phổ thông được Và ngay từ thời xa xưa, mỗi dân tộc đều

đã nghĩ rằng trò chơi học tập là một lý thú để giáo dục và dạy dỗ con trẻ Họ dùng trò chơi để dạy trẻ tiếng mẹ đẻ, cho trẻ làm quen với thế giới xung quanh, giúp chúng tiếp thu nền văn hoá của dân tộc mình cũng như của loài người

Và như vậy xét về mặt bản chất thì trò chơi học tập chính là hình thức trẻ học bằng chơi - chơi mà học

* Ý nghĩa

Trò chơi học tập có ý nghĩa quan trọng đối với trẻ Nó vừa là con đường vừa là phương tiện góp phần phát triển trí tuệ của trẻ mẫu giáo Trong qúa trình chơi trẻ phải huy động và sử dụng các giác quan, ngôn ngữ của mình để thực hiện các thao tác chơi, nhiệm vụ chơi Nhờ vậy mà các giác quan của trẻ trở nên tinh nhạy hơn, ngôn ngữ trở nên mạnh lạc hơn và tư duy trực quan phát triển hơn Mặt khác, trò chơi học tập sẽ giúp trẻ củng cố, khắc sâu các biểu tượng, các tri thức, khái niệm một cách có hệ thống hơn

Các trò chơi học tập sẽ giúp trẻ biết nhìn nhận, phân tích, so sánh, khái quát các tri thức đã được lĩnh hội trước đó Trò chơi học tập còn giúp trẻ rèn luyện và phát triển trí nhớ Các biểu tượng, tri thức được lồng vào nội dung của

trò chơi sẽ giúp trẻ có được ấn tượng sâu sắc Vì thế mà trẻ sẽ nhớ được lâu hơn

Trò chơi học tập giúp trẻ phát huy được tính tự giác tích cực, chủ động của trẻ Khi hứng thú của trẻ đã được kích thích thì trẻ sẽ hào hứng, chủ động đối với nhiệm vụ học tập được lồng vào động cơ chơi Và cũng bằng cách này trẻ sẽ củng cố, khắc sâu các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách chắc chắn, vững chắc Có thể nói đây là cơ sở để giúp trẻ dễ dàng ghi nhớ các kiến thức

Qua việc tham gia vào các trò chơi học tập trẻ sẽ làm quen với phương pháp học tập chủ động và tự tin vào bản thân

Nhờ trò chơi học tập mà trẻ tiếp thu được một số tính chất của đồ vật (hình dạng, kích thước, màu sắc ), định hướng được không gian, âm thanh cũng như nắm được đặc tính vật lý của đồ vật và các vật liệu Trò chơi học tập không chỉ có tác động đến việc phát triển trí tuệ mà còn giáo dục một số phẩm chất đạo đức cho trẻ như tính thật thà, tính tổ chức, tính tự lập … Trong các trò chơi học tập tập thể, trẻ còn học được cách giao tiếp với nhau, biết thống nhất hành động của mình với các bạn Cũng chính trong trò chơi học tập mà trẻ học được cách đánh giá và tự đánh giá về kết quả đạt được

Tóm lại, trò chơi có ảnh hưởng giáo dục sâu sắc tới trẻ mẫu giáo Bà Chikhiepva đã viết “cũng không nên đánh giá trò chơi học tập chỉ về mục đích học tập hiển nhiên của nó, tức là sự định hướng của trẻ trong các biểu tượng này hoặc biểu tượng khác … Những trò chơi này đẩy mạnh sự phát triển tất cả mọi mặt của trẻ Trò chơi đã tổ chức trẻ lại với nhau, nâng cao tính tự lập của trẻ Nếu cô giáo tiến hành loại trò chơi này một cách khéo léo và sinh động thì trẻ rất thích thú và tràn ngập niềm vui, như thế sẽ tăng thêm ý nghĩa của trò chơi học tập”

Ở lứa tuổi mẫu giáo, trò chơi học tập là hình thức hoạt động vừa sức, hấp dẫn đối với trẻ và là một trong những phương tiện có hiệu quả để phát triển các

năng lực trí tuệ, trong đó có khả năng khái quát, một năng lực rất cần thiết của

tư duy con người

Theo các nhà khoa học thì trẻ em có thể hoàn thiện và phát triển bản thân, thực sự bộc lộ nhu cầu ham hiểu biết, tích cực tìm tòi, say mê và sáng tạo trong hoạt động khi :

Trẻ có hứng thú với hoạt động, có cơ hội và điều kiện để hoạt động, trẻ hoạt động một cách tích cực, phải nắm được phương thức và có kỹ năng hành động

Trong các loại trò chơi thì trò chơi học tập vừa thoả mãn nhu cầu chơi, lại vừa thoả mãn nhu cầu nhận thức của trẻ Nét đặc trưng của trò chơi học tập

là nhiệm vụ nhận thức, luật chơi và các thao tác chơi có mối quan hệ qua lại với nhau, cùng nằm trong một khối thống nhất thúc đẩy trẻ tìm kiếm các phương thức giải quyết nhiệm vụ nhận thức Điều đó làm xuất hiện hứng thú bền vững với trò chơi học tập mang lại cho trẻ sự thoả mãn, niềm vui sướng và giúp trẻ phát hiện ra những khả năng của mình, tạo điều kiện cho mầm mống sáng tạo của trẻ được phát triển

Khi chơi trò chơi học tập, trẻ mẫu giáo luôn luôn là một chủ thể tích cực,

cố gắng tìm kiếm phương thức phù hợp để giải quyết nhiệm vụ nhận thức mà trò chơi đã đặt ra cho trẻ Điều này cho thấy là nội dung học tập nằm ngay trong các nhiệm vụ chơi, hành động và luật chơi Chính trò chơi học tập đã dạy trẻ tư duy, tự nhận thức được hoàn cảnh xung quanh Đôi khi trò chơi này còn dạy cả cho trẻ sự láu lỉnh để tìm ra lời giải đáp, tìm ra điều bí mật Trò chơi học tập bao giờ cũng chứa đựng những nhiệm vụ nhận thức khác nhau có mối liên

hệ chặt chẽ với hoạt động trí tuệ của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi Mặt khác trong trò chơi học tập còn chứa đựng những ẩn số bí mật mà muốn tìm được lời giải đáp đòi hỏi trẻ phải tập trung chú ý, tích cực tìm kiếm các phương thức để giải quyết nhiệm vụ nhận thức, cố gắng huy động vốn hiểu biết và lựa chọn những thao tác tư duy cần thiết để tìm ra lối thoát phù hợp nhất

Như vậy, trò chơi học tập thực sự trở thành “trường học đặc trưng” của trẻ mẫu giáo 5 -6 tuổi và có ý nghĩa đặc biệt đối với chúng Chẳng thế khi bàn

về vấn đề này, N.C Krupskaia khẳng định rằng “đối với trẻ mẫu giáo trò chơi

có ý nghĩa đặc biệt Trò chơi với chúng là học tập, trò chơi với chúng là lao động, cũng có khi trò chơi với chúng là một hình thức giáo dục nghiêm túc”

1.2.2 Cấu trúc

Trò chơi học tập với các thể loại khác nhau đều có một cấu trúc nhất định, cấu trúc đó giúp chúng ta phân biệt rõ trò chơi học tập với các trò chơi khác Các yếu tố bắt buộc để cấu thành nên trò chơi học tập bất cứ thể loại nào đều có cấu trúc ba yếu tố : Nội dung chơi, hành động chơi và luật chơi

- Nội dung chơi :

Đây chính là nhiệm vụ học tập, có tính chất như một bài toán mà trẻ phải tìm lời giải đáp dựa trên những điều kiện đã cho Nội dung chơi là thành phần

cơ bản của trò chơi học tập, nó khêu gợi hứng thú sinh động, kích thích trẻ tích cực hoạt động nhận thức và nguyện vọng chơi của trẻ

- Hành động chơi : Là những hành động mà trẻ thực hiện trong lúc chơi

Những hành động ấy càng phong phú, nhiều hình vẻ bao nhiêu thì số trẻ tham giá trò chơi càng nhiều bấy nhiêu và bản thân trò chơi càng lí thú bấy nhiêu

Những động tác chơi do cô giáo thực hiện cho phép cô có thể hướng dẫn trò chơi thông qua “tiến trình làm thử”

Và trong động tác chơi của các em mẫu giáo nhỏ chính là sự di chuyển, sắp xếp lại, thu thập các đồ vật, so sánh chúng và lựa chọn theo dấu hiệu, màu sắc, kích thước, là sự bố trí tranh ảnh, là bắt chước các động tác chơi v.v… Còn động tác chơi của trẻ nhỡ và lớn phức tạp hơn : những hành động chơi của trẻ đòi hỏi phải có sự liên hệ lẫn nhau giữa hành động của một số trẻ này với một số trẻ khác, đòi hỏi phải có tính liên tục và tuần tự Nhiều trò chơi của trẻ mẫu giáo lớn đòi hỏi phải suy nghĩ kỹ trước khi làm động tác chơi

- Luật chơi :

Mỗi trò chơi học tập đều có luật chơi do nội dung chơi quy định Mục đích chính của luật chơi là hành vi chơi, hành động chơi của trẻ Luật chơi có thể cấm hoặc cho phép hay chỉ thị một điều gì đó với trẻ trong trò chơi làm cho trò chơi trở nên hấp dẫn và có tính chất căng thẳng Luật chơi càng nghiêm khắc bao nhiêu thì trò chơi càng gay cấn và căng thẳng bấy nhiêu Những luật chơi này có vai trò lớn nó xác định tính chất, phương pháp hành động tổ chức, điều khiển hành vi cùng mối quan hệ lẫn nhau của trẻ trong khi chơi.Những luật chơi trong trò chơi học tập là tiêu chuẩn đánh giá hành động đúng hay sai Khác với trò chơi đóng vai theo chủ đề( ở trò chơi đóng vai theo chủ đề những trẻ tích cực thường được phân công đóng vai chính, hấp dẫn còn những trẻ ít tích cực hơn thường được phân công đóng vai phụ) thì ở trò chơi học tập vị trí của trẻ tham gia vào trò chơi như nhau và đều được xác định bằng luật chơi Luật chơi là điều kiện, là tiêu chuẩn khách quan để đánh giá khả năng của trẻ

Trò chơi có luật có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển nhân cách của trẻ, nó giúp trẻ làm chủ được hành vi của mình Trò chơi với các nhiệm vụ chơi giúp trẻ hình thành các nét tính cách như khả năng tự đánh giá việc thực hiện luật chơi của trẻ, kích thích hứng thú, tính độc lập, sáng tạo, tính tích cực trong hoạt động nhận thức của trẻ

1.3 Vai trò của trò chơi học tập trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

1.3.1 Đặc điểm nội dung chương trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trường Mầm non

Trong chương trình dạy học ở trường Mầm non, chương trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là một chương trình chiếm vị trí hết sức quan trọng Bởi văn học là một loại hình nghệ thuật mà trẻ thơ được tiếp xúc rất sớm Mặt khác văn học là một phương tiện giáo dục hiệu nghiệm Hình tượng văn học có sức mạnh lôi cuốn trẻ thơ Nó có tác động mạnh mẽ lên tình cảm của các em Những bài học giáo dục đến với các em một cách tự nhiên, không

gò bó, không mang tính giáo huấn bắt buộc Không những thế với mục tiêu cơ bản của chương trình này là : tạo điều kiện giúp trẻ hoà nhập vào cuộc sống, cung cấp cho trẻ những kiến thức sơ đẳng, những biểu tượng sơ đẳng về sự vật, hiện tượng và mối quan hệ giữa chúng trong tự nhiên xã hội ( gia đình, nhà trường, quê hương đất nước, Bác Hồ, thế giới thực vật, thế giới động vật … ) qua đó mở rộng nhận thức về thế giới xung quanh, bồi dưỡng cho trẻ những tình cảm lành mạnh, những ước mơ cao đẹp, giúp trẻ cảm nhận được vẻ đẹp trong tự nhiên, trong quan hệ xã hội và vẻ đẹp của ngôn ngữ văn học Và chương trình cho trẻ làm quen tác phẩm văn học không chỉ dừng lại ở việc giúp trẻ cảm nhận hình tượng nghệ thuật mà thông qua việc mở rộng nhận thức về thế giới xung quanh cho trẻ mà còn hình thành ở trẻ khả năng, ước muốn được tìm hiểu khám phá thế giới xung quanh

Chương trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở tuổi mẫu giáo được chia thành 3 giai đoạn :

* Giai đoạn mẫu giáo bé ( 3 - 4 tuổi )

Giai đoạn này kỹ năng tri giác của trẻ còn mang tính tổng thể, khả năng chú ý, ghi nhớ, tổng hợp … còn thấp Tư duy của trẻ ở lứa tuổi này tuy có một bước ngoặt cơ bản so với lứa tuổi trước nhưng tuy cũng chỉ dừng ở mức độ tư duy trực quan hành động và còn gắn liền với xúc cảm và ý muốn chủ quan Cho nên chương trình dành cho trẻ lứa tuổi mẫu giáo bé chỉ dừng lại ở mức độ đơn giản, yêu cầu trẻ nhận biết các sự vật hiện tượng cụ thể mang tính đặc trưng Trên cơ sở đó giúp trẻ lĩnh hội được một số sự vật hiện tượng đơn giản gần gũi quen thuộc với trẻ, hình thành nên nếp sống thói quen đơn giản hàng ngày

Ví dụ : Từ đặc điểm cơ bản, đặc trưng của con vật hỏi trẻ đó là con gì ?

… Hay nói ầm ĩ là con vịt bầu

Hay hỏi đâu đâu là con chó vện …

Và chỉ bằng những đặc điểm đơn giản như thế thôi mà tác phẩm văn học

vẫn mang lại cho các em hiểu hết về cuộc sống

* Giai đoạn mẫu giáo nhỡ (4-5 tuổi)

Ở giai đoạn này tư duy của trẻ đã cao hơn, trẻ đã biết so sánh và hứng thú trong công việc một vài dấu hiệu bên ngoài cả hai đối tượng trên cơ sở của việc tư duy ở bình diện bên ngoài và bình diện bên trong Ở lứa tuổi này tư duy trực quan hình tượng đã đạt ở mức độ tương đối cao Vì vậy chương trình học của trẻ mẫu giáo nhỡ có nội dung yêu cầu cao hơn ; mối quan hệ giữa các sự vật hiện tượng được mở rộng hơn so với trẻ mẫu giáo bé (3-4 tuổi)

* Giai đoạn mẫu giáo lớn (5-6 tuổi)

Trẻ mẫu giáo lớn khả năng phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát hoá

đã được phát triển hơn Trẻ biết phân biệt các đối tượng xung quanh theo các dấu hiệu bên ngoài và bên trong, thậm trí là sự tư duy logic sơ đồ Chính vì thế

ở độ tuổi này cấu trúc giờ học của trẻ được nâng lên và mở rộng hơn so với mẫu giáo bé và mẫu giáo nhỡ Những điều trẻ biết không chỉ là các sự vật, hiện tượng quen thuộc xung quanh mà mở ra cả một vũ trụ bao la, cả những vùng đất xa xôi có khi lớn lên trẻ vẫn không được đặt chân đến Và cùng với đó là sự yêu cầu phức tạp hơn trẻ cần phải hoạt động tích cực, độc lập hơn và quan trọng hơn hướng cả đến sự sáng tạo của trẻ

Như vậy trong chương trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học các kiến thức cung cấp cho trẻ được xây dựng theo nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống từ đơn giản đến phức tạp, từ những sự vật, hiện tượng gần gũi quen thuộc xung quanh đến mở rộng ra thế giới bao la tuỳ thuộc vào mức độ phát triển của trẻ ở các giai đoạn lứa tuổi khác nhau giúp trẻ khám phá thế giới xung quanh

1.3.2 Vị trí của trò chơi học tập trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Quá trình dạy và học ở trường Mầm non mang một đặc trưng riêng biệt Quá trình đó không phải là sự truyền thụ kiến thức của người giáo viên và sự tiếp nhận kiến thức của trẻ mà là quá trình đan xen hoà quyện của chủ thể và khách thể Bởi ở lứa tuổi này sự phát triển tâm sinh lý chưa hoàn thiện, hoạt động chủ đạo của trẻ là hoạt động vui chơi Vì vậy mà quá trình dạy học ở lứa tuổi này được tổ chức dưới hình thức “Học mà chơi, chơi mà học” cho nên trò chơi học tập đóng một vai trò không thể thiếu trong quá trình dạy học ở trường Mầm non

Trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học giúp trẻ lĩnh hội những biểu tượng về sự vật, hiện tượng, chính xác hoá các biểu tượng, trên cơ

sở đó trẻ tiếp thu một số tính chất của đồ vật như : hình dạng, kích thước, màu sắc… Cũng trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học sử dụng trò chơi học tập làm cho trẻ tiếp nhận nhiệm vụ học tập như là nhiệm vụ thực hành, giúp trẻ dễ dàng tiếp thu tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, đẩy mạnh tính tích cực của trẻ, làm cho kiến thức của trẻ trở nên vững chắc

Mặt khác trò chơi học tập được sử dụng trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học giúp cho cô giáo tiến hành tiết học một cách nhẹ nhàng, sinh động, hấp dẫn, linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo nội dung tiết học đáp ứng được nhu cầu nhận thức, hứng thú học tập của trẻ

Tóm lại : Trò chơi học tập có ảnh hưởng sâu sắc và không thể thiếu trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trường Mầm non El Chikiepva đã viết “Trò chơi học tập đẩy mạnh sự phát triển của trẻ về mọi mặt Nếu trong tiết học cô giáo sử dụng trò chơi học tập một cách khéo léo, sinh động, hấp dẫn thì trẻ rất thích thú tràn ngập niềm vui và như thế sẽ làm tăng hiệu quả tiết học, tăng thêm ý nghĩa của trò chơi học tập …” (1 tr 102)

Những nghiên cứu khoa học gần đây cho phép mở rộng sử dụng trò chơi học tập như một hình thức dạy học, phương pháp, biện pháp dạy học tuỳ theo phạm vi sử dụng cụ thể của nó trong tiết học Nếu trò chơi học tập được sử

dụng để thay thế toàn bộ lĩnh vực hoạt động của cô và trẻ trong tiết học thì trò chơi học tập là một hình thức tổ chức dạy học Khi trò chơi học tập được sử dụng như một cách thức làm việc của cô và trẻ thì nó đóng vai trò như một phương pháp dạy học, khi nó được sử dụng như một bộ phận của phương pháp thì nó chỉ là biện pháp dạy học

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài chúng tôi xác định trò chơi học tập như là một phương pháp, biện pháp được sử dụng trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học nhằm phát huy tính tích cực hoạt động của trẻ

1.3.3 Các loại trò chơi học tập đƣợc sử dụng trong tiết học cho trẻ làm quen tác phẩm văn học

Hiện nay, trong lý thuyết về trò chơi học tập chưa có sự phân loại thống nhất Nhưng phần lớn các công trình nghiên cứu khoa học đều phân loại trò chơi học tập theo cách truyền thống, đó là thống nhất phân thành 3 loại chính

* Trò chơi học tập với đồ vật, đồ chơi

Đây là loại trò chơi học tập được sử dụng đồ vật, đồ chơi, khi chơi với

đồ vật, đồ chơi giúp trẻ so sánh, phân tích, xác định sự khác nhau và giống nhau giữa các đồ vật, đồ chơi Nhờ có loại trò chơi này giúp trẻ làm quen với dặc điểm, tính chất của đồ vật, đồ chơi như: Hình dạng, kích thước, màu sắc, mềm cứng, vải, nhựa, len

* Trò chơi học tập với tranh ( lô tô)

Trò chơi này rất phong phú về chủng loại như: Tranh xếp từng đôi, tranh

lô tô, cờ đôminô trò chơi ghép tranh …

* Trò chơi học tập bằng lời nói

Trò chơi này được hình thành nhờ lời nói và hành động của người chơi, với trò chơi này dựa vào những ấn tượng về đồ vật, đồ chơi trẻ hiểu sâu sắc hơn về chúng và thể hiện hiểu biết của mình qua lời nói

1.4 Đặc điểm tâm lý của trẻ lứa tuổi mẫu giáo

Trẻ em lứa tuổi mẫu giáo là giai đoạn phát triển mạnh mẽ với tốc độ nhanh, đang dần hoàn thiện về mặt hình thể lẫn các chức năng tâm lý, ở lứa tuổi này hoạt động chủ đạo của trẻ là hoạt động vui chơi, trẻ “học mà chơi, chơi mà học” một cách thoải mái, tự nguyện Sau đây chúng tôi nêu lên một số đặc điểm nhận thức của trẻ mẫu giáo theo khía cạnh mà đề tài nghiên cứu quan tâm

* Về mặt giải phẫu sinh lý

Ở lứa tuổi này thể lực của trẻ phát triển mạnh mẽ về chiều cao, cân nặng, trọng lượng của não tăng từ 1.00g - 1.350g gần bằng người lớn Nhờ đó mà khả năng phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát được phát triển Các mối quan hệ giữa hai quá trình hưng phấn và ức chế được thay đổi dần nhưng quá trình ức chế vẫn chiếm ưu thế

* Về mặt nhận thức

Đối với trẻ mẫu giáo nhận thức cảm tính đang chiếm ưu thế điều đó thể hiện qua qúa trình nhận thức của trẻ

- Tri giác : Hoạt động tri giác của trẻ phát triển mạnh cho phép trẻ định

hướng những thuộc tính, mối quan hệ bên ngoài của sự vật hiện tượng Khả năng khái quát bắt đầu được hình thành giúp trẻ hiểu được những thuộc tính và mối quan hệ đặc trưng của các sự vật hiện tượng : màu sắc, hình dạng, kích thước, không gian, thời gian … Song những tri giác đó chỉ mang tính chất bên ngoài ít quan tâm đến bên trong, hệ thống tín hiệu thứ 2 đã phát triển mạnh nhưng hệ thống tín hiệu thứ nhất vẫn chiếm ưu thế

- Chú ý : ở lứa tuổi này khả năng chú ý của trẻ đã phát triển và gắn liền

với mục đích của hành động, chức năng đặt kế hoạch của ngôn ngữ Tuy rằng chú ý có chủ định đã phát triển nhưng chú ý không chủ định vẫn chiếm ưu thế Trẻ thường chú ý vào những đối tượng có sức hấp dẫn, sinh động Vì vậy, trong tiết học việc sử dụng trò chơi học tập mang lại hiệu quả cao kích thích được hứng thú, tính tò mò kích thích sự chú ý của trẻ vào tiết học

- Trí nhớ : Ở trẻ trí nhớ có chủ định đang phát triển nhưng trí nhớ chưa

có chủ định vẫn chiếm ưu thế, trí nhớ gắn liền với hoạt động, hành động của trẻ Những sự vật hiện tượng trẻ được tiếp xúc nhiều, chơi nhiều trẻ sẽ nhớ lâu hơn Cho nên cần giúp trẻ nắm vững kiến thức sơ đẳng qua hoạt động, đặc biệt

là trò chơi học tập

- Tư duy : Tư duy của trẻ đang phát triển mạnh chuyển từ tư duy trực

quan hành động sang tư duy trực quan hình tượng, khả năng phân tích, tổng hợp, khái quát phát triển nhưng vẫn mang tính sơ đẳng vẫn gắn liền với hoạt động bản thân

- Tưởng tượng : Khả năng tưởng tượng của trẻ rất phong phú được hình

thành qua quá trình hoạt động của trẻ Càng về cuối tuổi mẫu giáo thì khả năng tưởng tượng của trẻ phát triển cao hơn

- Ngôn ngữ : Ngôn ngữ chiếm một vị trí hết sức quan trọng, bởi ngôn

ngữ là phương tiện nhận thức, là cơ sở cải tổ quá trình nhận thức của trẻ Lứa tuổi này khả năng phát triển ngôn ngữ rất mạnh mẽ, trẻ có khả năng nắm được ngữ âm, ngữ điệu, ngôn ngữ mạch lạc phát triển mạnh và trẻ biết thể hiện nhu cầu hiểu biết của mình qua ngôn ngữ

- Tình cảm : Đối với trẻ mẫu giáo tình cảm có vị trí quan trọng gắn liền

nhận thức với hành động Cảm xúc gắn liền với hình ảnh trực quan hành động

cụ thể, trẻ rất thích gần gũi với các con vật thích bắt chước các hành động của chúng Tuy vậy tình cảm của trẻ chưa sâu sắc, chưa bền vững Từ những đặc điểm đó trong tiết học cô giáo cần sử dụng trò chơi học tập nhằm hình thành cho trẻ những tình cảm bền lâu, tích cực hoạt động nhận thức

Như vậy những đặc điểm tâm lý của trẻ cho ta thấy việc sử dụng trò chơi học tập vào tiết học nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ có vai trò rất quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả giáo dục

1.5 Tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ và việc sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

1.5.1 Tính tích cực

Tích cực là một khái niệm rộng của nhiều ngành khoa học như : triết học, xã hội học, tâm lý học, giáo dục học … Mỗi ngành khoa học xem xét về khái niệm này dưới một góc độ khác nhau theo phương diện nghiên cứu của mình

Tính tích cực là một phạm trù vật chất rộng lớn: Mác-Ănghen cho rằng: tính tích cực thể hiện ở sức mạnh của con người trong việc chinh phục cải tạo thế giới tự nhiên - xã hội và cải tạo chính bản thân mình

Phát triển học thuyết Mác - Ănghen, Lê Nin cho rằng : tính tích cực là thái độ cải tạo của chủ thể với đối tượng, với những sự vật hiện tượng xung quanh Nó còn có khả năng của mỗi con người đối với việc tổ chức cuộc sống điều chỉnh những nhu cầu, những năng lực của họ thông qua các mối quan hệ

xã hội

Quan điểm duy vật biện chứng của triết học Mác - Lênin là cơ sở phương pháp luận để nghiên cứu vấn đề tích cực trong tâm lý học và giáo dục học Tâm lý học duy vật biện chứng cho rằng : nhân cách biểu lộ tính tích cực trong hoạt động bên ngoài, trong tác động qua lại giữa nhân cách với tác phẩm văn học A.N Lêônchép cho rằng : Tính tích cực của con người ( trong đó có

cả tính tích cực nhận thức ) do đối tượng của hoạt động thúc đẩy Tính tích cực gắn liền với động cơ, nhu cầu hứng thú, làm xuất hiện động lực thúc đẩy con người hành động theo hướng này hay hướng khác ( 6 tr 44)

I.P.Kharlamốp cho rằng : Tính tích cực là trạng thái hoạt động của chủ thể (6)

Vonkon cho rằng : Tính tích cực là lòng mong muốn chủ định và gây nên những biểu hiện bên ngoài hoặc bên trong của hoạt động

Một số tác giả khác cho rằng : Tính tích cực là một đặc điểm quan trọng nhất của nhân cách, là điều kiện cần thiết phát sinh tính tự lập

Điểm qua các quan điểm tính tích cực khi xem xét dưới góc độ tâm lý học, giáo dục học cho ta thấy, tính tích cực gắn liền với trạng thái hoạt động của chủ thể Tính tích cực bao hàm tính chủ động, sáng tạo, ở sự nỗ lực cố gắng của cá nhân được kích thích bởi động cơ và nhu cầu nhất định, trong đó quá trình tác động đến đối tượng nhằm đạt kết quả cao trong hoạt động

1.5.2 Tính tích cực nhận thức

Thế giới xung quanh ta luôn vận động, biến đổi, không ngừng phát triển

Do đó để tồn tại và phát triển con người không ngừng nhận thức tìm chìa khoá

mở cánh cửa bí ẩn của thế giới xung quanh, khám phá các sự vật, hiện tượng trong thế giới muôn màu, muôn sắc

Lịch sử cho thấy con người không ngừng khám phá tìm hiểu vũ trụ bao

la đem lại những thành tựu khoa học và khẳng định khả năng to lớn của trí tuệ hoạt động sáng tạo của mình

Theo V.I Lênin : “Quá trình nhận thức của loài người được diễn ra từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn,

từ hiện tượng đến bản chất, từ bản chất kém sâu sắc đến cái sâu sắc hơn” Con người với tư cách là một thực thể tự nhiên sống, thực thể tự nhiên hoạt động Nói đến hoạt động nhận thức của con người là nói đến hoạt động tích cực của

họ nhằm cải tạo, cải biến thế giới tự nhiên - xã hội và cải tạo chính bản thân mình

Từ nguyên lý của nhận thức Mác - Lênin các nhà tâm lý học, giáo dục học đã xem xét tính tích cực nhận thức của học sinh ở những góc độ khác nhau

Theo I.F Kharlamốp cho rằng : Tính tích cực nhận thức là trạng thái hoạt động nhận thức của học sinh đặc trưng bởi khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức (7 tr 3 )

Theo Nizanốp R.A cho rằng : Tính tích cực nhận thức thực chất là hoạt động ý chí một trạng thái hoạt động đặc trưng bởi sự cố gắng hoạt động nhận thức của cá nhân (6)

Theo I.F Samôva : Tính tích cực nhận thức là mục đích, phương pháp

và kết quả hoạt động học tập, là phẩm chất của học sinh Nó xuất hiện mối quan hệ của học sinh với nội dung, với quá trình học tập, với sự nỗ lực để nắm tri thức phương pháp trong một thời gian với việc huy động ý chí để đạt được kết quả học tập Tính tích cực biểu hiện bằng sự sẵn sàng về mặt tâm lý cũng như việc xác định rõ mục đích học, tình huống và những hoạt động để đạt được mục đích đó

Đối với trẻ mẫu giáo nhu cầu nhận thức của trẻ thường đượm màu cảm xúc Trong trẻ cảm xúc và những rung động của hoạt động chiếm ưu thế Tính tích cực nhận thức của trẻ phát sinh không chỉ duy nhất là nhu cầu nhận thức bản thân mà còn từ nhu cầu được khen, được thoả mãn nhu cầu khám phá thế giới xung quanh Đối với trẻ lứa tuổi mẫu giáo hứng thú đóng một vai trò quan trọng tính tích cực nhận thức cá nhân Nếu làm việc gì mà không có hứng thú trẻ sẽ không tập trung chú ý và trí tuệ Vì vậy việc học phải thực sự lôi cuốn trẻ Những công trình nghiên cứu thực tiễn cho thấy: Trẻ chỉ học có kết quả khi trẻ đóng vai trò chủ đạo trong việc học Đối với trẻ ý nghĩa của việc học không phải ở chỗ trẻ ý thức được tầm quan trọng của việc học mà xuất phát từ nhu cầu của bản thân như sự tò mò, khám phá thế giới xung quanh, nhu cầu được khen …

Trong một số công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý - giáo dục học xô viết (A.P uxôva, A.A.Lưubinxkaia, A.K.Bônhân dânarencô, T.M.Babunôpva, E.I.Kazacôpva … ), ở lứa tuổi mẫu giáo đã xuất hiện một hình thức của tính tích cực ở mức độ cao nhất, đó chính là tính tích cực của hoạt động trí tuệ, hay còn gọi là tính tích cực nhận thức “Trẻ mẫu giáo hoàn toàn có khả năng hoạt động trí tuệ, chúng biết suy nghĩ về những điều mắt thấy tai nghe, giải đáp được các câu đố, biết sáng tác cốt truyện và kể chuyện theo tranh, chúng hay hỏi mọi người xung quanh về những điều chưa biết, thậm chí còn thích tranh luận với người lớn Sự nghe, sự kể và ngôn ngữ sáng tạo ấy đã trở thành hình

thức đặc thù trong hoạt động trí tuệ của trẻ mẫu giáo” (A.A.Liubinxkaia, Tâm

lý học trẻ em mẫu giáo M.1971, trang 367 )

Khi nghiên cứu sự phát triển tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo

5-6 tuổi trong hoạt động vui chơi, E.I.Kôzacôpva tập trung chú ý vào các thao tác

tư duy trong quá trình nhận thức Bà coi tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo như là một năng lực tư duy phức tạp, đòi hỏi sự nỗ lực căng thẳng của trí tuệ, của các thao tác tư duy ( so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hoá )

Trong một số nghiên cứu khác, tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo được hiểu như là khả năng theo dõi sự chỉ dẫn bằng hành động, bằng lời nói của cô giáo, phân tích nội dung của nhiệm vụ, chia nhỏ chúng thành các bộ phận, vừa so sánh vừa đối chiếu giữa chúng với nhau, vừa khái quát vừa chia nhỏ những mối quan hệ đặc thù của chúng Theo họ, giáo dục tính tích cực nhận thức cần được các nhà giáo dục quan tâm và tiến hành trong các hình thức hoạt động khác nhau của trẻ mẫu giáo như ở trên tiết học, trong trò chơi, trong lao động và sinh hoạt hàng ngày, đặc biệt là trong trò chơi học tập chứa đựng những điều kiện cần thiết để phát triển năng lực trí tuệ

Tôi nhận thấy, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi có khả năng thực hiện đúng, thực hiện đến cùng và thực hiện một cách nhanh chóng những công việc trí óc phù hợp với lứa tuổi Nhờ có khả năng hoạt động trí tuệ bền vững mà trẻ có thể học tập được, chúng cảm thấy tự tin và tích cực trong hoạt động Điều này chứng tỏ

ở trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã xuất hiện một hình thức hoạt động trí tuệ mới tạo cho trẻ có khả năng học cách giải quyết những nhiệm vụ nhận thức phức tạp

Vì thế, việc giáo dục tính tích cực nhận thức cho trẻ là một nhiệm vụ quan trọng của giáo dục trí tuệ ở trường mầm non Theo nghiên cứu của các nhà khoa học, một trong những con đường giáo dục tính tích cực cho trẻ mẫu giáo

có hiệu quả là dạy học bằng trò chơi Bởi vì, dạy học dưới hình thức chơi sẽ tạo điều kiện cho trẻ giải quyết nhiệm vụ nhận thức không bị gò bó, căng thẳng Mặt khác, chính nhiệm vụ nhận thức cũng như các thao tác chơi đòi hỏi trẻ

phải nỗ lực, tích cực huy động vốn hiểu biết, kỹ năng, kỹ xảo và sử dụng các thao tác tư duy cần thiết nhằm đạt được kết quả học tập nhất định Dạy trẻ học dưới hình thức chơi làm cho hoạt động học tập của trẻ tăng tính xúc cảm và tính hấp dẫn, giúp trẻ có hứng thú với đối tượng nhận thức, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển tính tự lực ở trẻ Trẻ chơi mà học, trẻ học bằng chơi

1.5.3 Chỉ số đánh giá tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong trò chơi học tập

Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tính tích cực nhận thức chứa đựng đầy cảm xúc và thường được bộc lộ rõ nét qua các hành vi bên ngoài Vì vậy có thể nhận biết tính tích cực của trẻ theo các dấu hiệu sau:

- Hứng thú của trẻ với nhiệm vụ nhận thức được đặt ra với nội dung chơi

- Chú ý của trẻ đối với trò chơi, lắng nghe khi cô giáo phổ biến nhiệm vụ chơi, luật chơi, cách thức chơi

- Trẻ thể hiện tính độc lập giải quyết các nhiệm vụ nhận thức Trẻ tự phân tích nhiệm vụ được giao, vận dụng những kiến thức đã biết vào trong hoàn cảnh chơi mới và tự tìm cách hoàn thiện trò chơi đặt ra

- Khi chơi trẻ bộc lộ khả nằng vận dụng, sử dụng các thao tác tư duy như: phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát … nhằm tìm ra các phương thức giải quyết nhiệm vụ

- Trẻ biết kiểm tra kết quả chơi nếu phát hiện ra lỗi trẻ tự sửa sai

- Trẻ chủ động, linh hoạt trong từng thao tác hành động thực hiện nhiệm

vụ trong từng trò chơi đặt ra

Như vậy tính tích cực của trẻ trong trò chơi học tập rất đa dạng Từ những dấu hiệu đó, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài chúng tôi đánh giá tính tích cực, nhận thức của trẻ trong trò chơi học tập theo các chỉ số sau :

1 Cảm xúc hứng thú của trẻ đối với tiết học

- Mức độ 1 : Trẻ rất hứng thú, sôi nổi, thích thú và bị cuốn hút vào trò chơi, vào tiết học

- Mức độ 2 : Trẻ hứng thú tham gia vào trò chơi, giải quyết các nhiệm vụ chơi

- Mức độ 3 : Cảm xúc hứng thú của trẻ đối với trò chơi không biểu hiện

ra bên ngoài

- Mức độ 4 : Trẻ không thích, không hứng thú, không tham gia vào trò chơi

2 Sự chú ý của trẻ trong tiết học thể hiện ở 4 mức độ

- Mức độ 1 : Trẻ tập trung chú ý cao độ, lắng nghe cô giáo hướng dẫn cách chơi, luật chơi và nhiệm vụ chơi

- Mức độ 2 : Trẻ chăm chú vào tiết học nhưng không dám tham gia vào trò chơi vì chưa nắm rõ nội dung chơi, cách thức chơi, luật chơi, trẻ còn e ngại

- Mức độ 3 : Trẻ tỏ vẻ chú ý theo dõi cô giáo hướng dẫn, chú ý bạn chơi nhưng trẻ không biết được cô giáo nói gì, bạn chơi như thế nào

- Mức độ 4 : Trẻ không chú ý vào hoạt động trò chơi, trẻ làm những công việc khác

3 Khả năng giải quyết nhiệm vụ nhận thức của trẻ thể hiện ở các mức

độ sau :

- Mức độ 1 : Trẻ tích cực tham gia vào hoạt động, tìm cách giải quyết các nhiệm vụ của trò chơi, cùng với các bạn trong nhóm, tổ kết hợp thực hiện luật chơi và giải quyết nhiệm vụ chơi

- Mức độ 2 : Trẻ cùng các bạn tham gia vào hoạt động trò chơi nhưng chưa thực hiện được các nhiệm vụ của trò chơi

- Mức độ 3 : Trẻ thụ động tham gia vào trò chơi, không thực hiện luật chơi, cách thức chơi, nội dung chơi

- Mức độ 4 : Trẻ không tham gia vào trò chơi

1.5.4 Sử dụng trò chơi học tập nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Tích cực hoá hoạt động nhận thức ở đây được hiểu là tập hợp các biện pháp nhằm chuyển biến vị trí của người học từ vị trí bị động sang vị trí chủ động, từ đối tượng tiếp nhận sang chủ thể tìm kiếm tri thức, nhằm nâng cao hiệu quả dạy học (17)

Để phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ trong tiết học đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu và đưa ra các phương pháp khác nhau

Sử dụng trò chơi học tập theo hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ thực chất là trẻ tiếp thu những tri thức bài học thông qua trò chơi Ở đây trong các tiết học trẻ được tiếp nhận tri thức một cách tích cực, được chủ động tham gia vào quá trình nhận thức Có nghĩa là trẻ đóng vai trò chủ động, cô giáo là người đóng vai trò định hướng, điều khiển hoạt động nhận thức của trẻ theo đúng chủ đề tiết học

Trong tiết học trẻ được tham gia vào trò chơi học tập chính là lúc trẻ cùng cô giáo tham gia khám phá, cùng học, cùng giải quyết vấn đề và cùng đi đến lý luận cuối cùng

Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là một chương trình chứa nhiều kiến thức quen thuộc gần gũi xung quanh trẻ nhưng rất phong phú và đa dạng

Đó là những kiến thức sở đẳng, đơn giản ban đầu làm cơ sở cho sự phát triển cho giai đoạn sau của trẻ Do đó trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học cần được tổ chức bằng nhiều phương pháp, hình thức khác nhau, trong

đó trò chơi học tập là một yếu tố không thể thiếu Điều này cho ta thấy trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, để tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ cần khai thác và sử dụng hợp lý các loại trò chơi học tập, tạo điều kiện cho trẻ tích cực hoạt động học tập thông qua trò chơi, như thế sẽ rất phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý trẻ và phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục mầm non hiện nay Tuy nhiên yêu cầu của trò chơi gắn liền với yêu cầu từng phần, từng tiết học đảm bảo những kiến thức bài dạy Có nghĩa là nội dung trò chơi gắn liền với nội dung yêu cầu tiết học, phù hợp với từng phần tiết học, cần phải lựa chọn trò chơi phù hợp, hấp dẫn, sinh động Trong quá trình trẻ làm quen với tác phẩm văn học có thể sử dụng trò chơi học tập ở bất cứ giai đoạn nào của tiết học Tuỳ theo mục đích yêu cầu nội dung tiết học, phù hợp với từng phần tiết học, cần phải lựa chọn trò chơi phù hợp, hấp dẫn, sinh động

2 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG TRÒ CHƠI HỌC TẬP TRONG TIẾT HỌC CHO TRẺ LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC Ở TRƯỜNG MẦM NON

Trong khuôn khổ một luận văn tốt nghiệp chúng tôi đã tiến hành điều tra thực trạng sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trường Mầm non

* Mục đích điều tra

Nhằm đánh giá thực trạng sử dụng trò chơi học tập ở trường Mầm non qua đó xác lập cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng các cách thức sử dụng trò chơi học tập

* Đối tượng nghiên cứu điều tra

- Giáo viên mầm non 30 người

- Trẻ lớp mẫu giáo lớn ( 5-6 tuổi ) ở các trường Mầm non :

Trường Mầm non Hoa Hồng

Trường Mầm non Bình Minh

Trường Mầm non Quang Trung II

Trường Mầm non Hưng Dũng

Trên địa bàn thành phố Vinh, Nghệ An

* Nội dung điều tra

- Mức độ nhận thức của giáo viên đối với việc sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

- Hiệu quả của việc sử dụng của trò chơi học tập của giáo viên trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

- Các phương thức điều tra, quan sát

- Dự giờ và quan sát hoạt động của cô và trẻ trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

- Điều tra bằng anket nhằm thu thập ý kiến của giáo viên về vấn đề nghiên cứu

Kết quả khảo sát chúng tôi phân tích ở các mặt sau :

2.1 Nhận thức của giáo viên về vai trò của trò chơi học tập trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Các mức độ nhận thức của giáo viên mầm non về vai trò của trò chơi học tập đối với hiệu quả dạy tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Các lý do

1 Trò chơi học tập thoả mãn nhu cầu chơi và

nhu cầu nhận thức của trẻ

6 Tiết học không hấp dẫn, lộn xộn, hiệu quả

bài dạy không cao

0

8 Cô giáo rất khó khăn khi tổ chức trò chơi 10 33,33

Từ kết quả điều tra trên cho ta thấy rằng : phần lớn giáo viên đều đánh giá cao tầm quan trọng và sự cần thiết của trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học Trong qúa trình dạy học để đạt hiệu quả cao (73,33%) được giáo viên cho rằng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là rất cần thiết

Theo đánh giá của giáo viên trường Mầm non sử dụng trò chơi học tập kích thích được hứng thú nhận thức, tính độc lập, sáng tạo của trẻ (93,39%)

Trò chơi nhằm thoả mãn nhu cầu chơi và nhu cầu nhận thức của trẻ (96,67%)

Tiết học sinh động, hấp dẫn, nhẹ nhàng và hiệu quả cao (83,33%)

Trẻ lĩnh hội tri thức một cách tự nhiên không gò bó, áp đặt( 993,33%) Qua những ý kiến của cô giáo ở các trường Mầm non chúng tôi có thể khẳng định mức độ cần thiết của trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm

quen với tác phẩm văn học đối với việc phát huy tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ và nâng cao hiệu quả tiết học

2.2 Mức độ thường xuyên sử dụng trò chơi học tập của giáo viên trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Bảng 2 : Mức độ thường xuyên sử dụng trò chơi học tập của giáo viên trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

TT Mức độ thường xuyên Số phiếu Tỷ lệ %

Dựa vào bảng 2 cho ta thấy số giáo viên thường xuyên sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ( chiếm 46,67%)

Số giáo viên sử dụng trò chơi học tập nhưng không thường xuyên (chiếm 53,33%)

Như vậy qua đó cho ta thấy mặc dù giáo viên nhận thức tốt và đề cao vai trò của trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học nhưng thực tế trong tiết học còn nhiều giáo viên chưa thường xuyên sử dụng trò chơi học tập, chưa chú ý sử dụng trò chơi học tập nhằm nâng cao hiệu quả tiết học

2.3 Mức độ sử dụng các loại trò chơi học tập của giáo viên trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

96,66

53,71

90,3 89,03

65,1

Trên biểu đồ ký hiệu các loại trò chơi học tập

A : Trò chơi học tập bằng lời nói

B : Trò chơi học tập với tranh ( lô tô )

C : Trò chơi học tập với đồ vật, đồ chơi

Mỗi loại trò chơi có 3 cột tỷ lệ % giáo viên sử dụng trò chơi học tập có mức độ

- Các cột A1, B1 , C1 chỉ mức độ 1 : Sử dụng thường xuyên

- Các cột A2 , B2 , C2 chỉ mức độ 2 : sử dụng nhưng không thường xuyên

- Các cột A3 , B3 , C3 chỉ mức độ 3 : không sử dụng

Qua biểu đồ ta thấy có thể sắp xếp các loại trò chơi học tập theo mức độ

1 từ cao đến thấp có trật tự như sau :

- Trò chơi học tập bằng lời nói : A1 96,66%

- Trò chơi học tập với tranh ( lô tô ) : B1 90,03%

- Trò chơi học tập với đồ vật, đồ chơi : C1 33,3%

Như vậy ta thấy trò chơi học tập càng ít sử dụng đồ dùng, đồ chơi dễ tổ chức thì được càng nhiều giáo viên sử dụng thường xuyên Trò chơi học tập bằng lời nói là loại trò chơi được giáo viên ở các trường Mầm non thường sử dụng trong quá trình dạy học

Trò chơi học tập phải chuẩn bị công phu, tốn nhiều thời gian chuẩn bị đồ dùng thì giáo viên càng ít sử dụng như trò chơi học tập với đồ vật

Điều này chứng tỏ giáo viên chưa thực sự chú trọng đến việc sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học và chưa thực

sự chú ý đến quá trình học của trẻ, chất lượng hiệu quả tiết học

2.4 Cách thức sử dụng trò chơi học tập của giáo viên trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Qua dự giờ, điều tra tiết dạy của giáo viên chúng tôi thấy rằng :

Mặc dù giáo viên đã nhận thức cao vai trò của trò chơi học tập nhằm phát huy tính tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ nhưng nhìn chung đa số giáo viên còn rất lúng túng khi sử dụng trò chơi học tập Trong tiết học, trò chơi học tập được đưa vào chưa lôgic, linh hoạt, nội dung trò chơi chưa thực sự gắn liền với nội dung tiết học Mặt khác, các trò chơi học tập đưa vào tiết học còn đơn điệu, lặp đi, lặp lại nhiều lần, chưa có sự linh hoạt, sáng tạo trong việc

sử dụng trò chơi, nên chưa thu hút được sự chú ý, hứng thú của trẻ Cô giáo chủ yếu sử dụng trò chơi học tập bằng lời nói, tranh lô tô còn trò chơi học tập với đồ vật, đồ chơi cô giáo ít quan tâm sử dụng Vì vậy, trẻ không được tiếp xúc trực tiếp với đồ vật, từ đó chưa kích thích được nhận thức của trẻ, làm cho tiết học đơn điệu, tẻ nhạt, không hấp dẫn, sinh động Trong tiết học cô giáo căn

cứ vào yêu cầu bài dạy tổ chức cho trẻ đàm thoại, quan sát nhiều trẻ chưa thực

sự chủ động nhận thức Cho nên kiến thức trẻ thu được rất mờ nhạt, chưa sâu sắc, hiệu quả tiết học không cao

2.5 Hiệu quả sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học của giáo viên ở trường Mầm non

Việc sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học có một vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng hiệu quả dạy học Tuy nhiên nếu giáo viên sử dụng trò chơi học tập không hợp

lý, thiếu khoa học, không những làm cho hiệu quả tiết học không cao mà còn làm cho quá trình lên lớp bị đảo lộn, tiết học không sinh động, không hấp dẫn, không lôi cuốn sự chú ý, hứng thú của trẻ, trẻ tiếp nhận kiến thức mờ nhạt, thụ động

Trong quá trình dạy học trò chơi học tập được coi như là một hình thức, phương pháp dạy học với mục đích kích hứng thú nhận thức của trẻ và củng

cố, khái quát, tổng hợp kiến thức trẻ đã thu nhận được, nhưng giáo viên chưa thực sự quan tâm đến điều đó, giáo viên chỉ quan niệm trò chơi học tập như là một trò chơi đơn thuần, chơi để mà chơi hay tổ chức trò chơi học tập như là để

có sự thay đổi trong tiết học mà thôi Cho nên phần lớn giáo viên chưa chú ý đến nội dung trò chơi, mặt khác những trò chơi được giáo viên được tổ chức cho trẻ chơi còn gò ép, bắt buộc nhiều khi trẻ chơi mà chưa nắm được luật chơi, nội dung chơi, cách thức chơi Bên cạnh đó có một số giáo viên quan tâm

sử dụng trò chơi học tập vào tiết học rất tốt Song hầu hết các giáo viên chưa quan tâm đến tác động của trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, giáo viên lên lớp còn sơ sài, tẻ nhạt, đơn điệu chưa chuẩn bị

kỹ lưỡng, còn mang nặng tính gò ép, bắt buộc Vì vậy, chưa phát huy được tính tích cực hoá hoạt động nhận thức, tính độc lập, sáng tạo của trẻ

2.6 Đánh giá chung về thực trạng sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Qua phân tích thực tế trên, chúng tôi có một số nhận xét như sau :

- Phần lớn giáo viên mầm non được điều tra, đều đánh giá cao vai trò của trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học góp phần phát huy tính tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ và giúp trẻ tiếp thu

kiến thức bài học nhẹ nhàng, sâu sắc, tiết học sinh động, hấp dẫn và hiệu quả cao hơn

- Đa số giáo viên đều sử dụng trò chơi học tập vào tiết học nhưng không thường xuyên và không có sự đầu tư sử dụng trò chơi hợp lý, chưa biết khai thác loai trò chơi này để phát huy tính tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ, cho nên chất lượng hiệu quả tiết học hiệu quả chưa cao

- Chất lượng học tập của quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học còn hạn chế, trẻ học chưa hứng thú, chưa tích cực, chưa chủ động sáng tạo

Cô giáo lên lớp chủ yếu là đàm thoại cho nên tiết học không hấp dẫn trẻ không chú ý và không hưng thú, trẻ chán học, hiệu quả tiết học thấp

Điều này có thể do một số lý do sau :

- Trước hết chương trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là một chương trình mang tính tích hợp chứa đựng nội dung đa dạng, phong phú về những sự vật, hiện tượng gần gũi xung quanh, giáo viên chưa nắm vững cơ sở

lý luận, kiến thức còn hạn hẹp về nhiều lĩnh vực, cho nên khi lên lớp còn rất lúng túng Mặt khác khả năng sư phạm của giáo viên còn hạn chế chưa linh hoạt khi lên lớp

- Hiện nay, theo chủ trương đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức chăm sóc - giáo dục trẻ của vụ mầm non thực hiện đổi mới thực nghiệm ở các lớp mẫu giáo lớn ( 5-6 tuổi), giáo viên chưa nắm được yêu cầu, cách thức tổ chức tiết học theo hướng đổi mới Phần lớn giáo viên còn quen với cách dạy cũ cho nên khi dạy còn gặp nhiều khó khăn

- Cơ sở vật chất còn thiếu thốn, giáo viên muốn dạy tốt môn học này phải mất nhiều công sức tiền của để làm đồ dùng nhưng thời gian làm việc của giáo viên mầm non rất căng thẳng, chế độ phụ cấp còn thấp

- Do nhu cầu đến trường của các cháu ngày càng nhiều, cơ sở vật chất lại thiếu thốn nên phần lớn số lượng cháu trong một lớp đều vượt quá mức chuẩn

cho phép Điều này làm cho giáo viên rất vất vả trong việc chăm sóc, đặc biệt

là tổ chức dạy trên tiết học

Những nguyên nhân trên đây đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng và hiệu quả của việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Tóm lại :

Trong chương 1 này chúng tôi đã phân tích lý luận thực tiễn của đề tài, đây là cơ sở quan trọng cho phép chúng tôi xác lập cách thức sử dụng trò chơi học tập nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Chương 2

SỬ DỤNG TRÒ CHƠI HỌC TẬP NHẰM TÍCH CỰC HOÁ HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA TRẺ MẪU GIÁO TRONG TIẾT HỌC CHO TRẺ LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC

Trên cơ sở phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu để tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ, để trẻ chủ động, sáng tạo trong quá trình dạy học việc tổ chức trò chơi học tập chiếm một vị trí hết sức quan trọng Trong trò chơi học tập trẻ được thoả mãn nhu cầu chơi, nhu cầu nhận thức, có điều kiện để phát huy tích cực vốn hiểu biết của mình, khi chơi trẻ được học rất nhiều, được khám phá thế giới bí ẩn Chính vì thế trẻ rất hứng thú tích cực hoạt động trong lúc chơi Có thể nói trò chơi học tập là phương pháp, hình thức dạy học có hiệu quả nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo Tuy nhiên để sử dụng trò chơi học tập có hiệu quả giáo viên cần biết tổ chức chúng một cách hợp lý, phù hợp với yêu cầu của các bài dạy

1 Yêu cầu đối với việc tổ chức trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

- Giáo viên phải nắm vững đặc điểm tâm sinh lý, đặc điểm nhận thức của trẻ, trên cơ sở đó lựa chọn các trò chơi học tập có yêu cầu, nội dung phù hợp Nắm vững mục đích yêu cầu từng tiết học phù hợp với đối tượng trẻ được làm quen, được trò chuyện đàm thoại

- Trò chơi phải hấp dẫn, gây được hứng thú của trẻ khi tham gia vào hoạt động làm quen với tác phẩm văn học, khi tổ chức trò chơi phải hấp dẫn lôi cuốn sự chú ý của trẻ, cho thoải mái, không gò ép bắt buộc

- Trò chơi không chỉ củng cố những kiến thức mà trẻ đã thu nhận được qua quan sát, đàm thoại, trong cuộc sống mà còn giúp trẻ lĩnh hội tri thức mới

- Xác định nhiệm vụ chơi, cách thức chơi, luật chơi một cách rõ ràng, hướng các nhiệm vụ chơi tới sự phát triển hoạt động nhận thức của trẻ

- Hành động chơi và luật chơi mang tính diễn đạt những phương thức mã hoá giải quyết nhiệm vụ chơi

- Nâng cao dần yêu cầu mức độ khó của nhiệm vụ chơi ( nhiệm vụ chơi, luật chơi và cách thức chơi giúp trẻ tích cực vận dụng những kiến thức đã biết vào những hoàn cảnh chơi mới để tìm ra cách giải quyết hoàn thành nhiệm vụ nhận thức mà trò chơi đã đặt ra)

- Cần chú ý đến việc khơi gợi và duy trì hứng thú chơi của trẻ và tạo điều kiện giúp trẻ có thể giải quyết được các trò chơi trí tuệ khác nhau

- Trang bị cho trẻ một khối lượng tri thức nhất định về thế giới xung quanh và một số kỹ năng cần thiết

- Trò chơi phải phong phú, đa dạng tránh sự lặp đi, lặp lại một cách đơn điệu nghèo nàn sẽ làm cho trẻ nhanh chán

2 Cách thức tổ chức trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Việc sử dụng trò chơi học tập trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học có thể tiến hành theo các bước sau :

* Bước 1 : Chuẩn bị

- Xác định mục đích, yêu cầu khi sử dụng trò chơi, mục đích yêu cầu bài dạy, lựa chọn các trò chơi học tập phong phú, đa dạng khác nhau

- Lựa chọn các trò chơi học tập phù hợp với nội dung bài dạy, củng cố

và khái quát tri thức, phát triển các giác quan, tính tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ

- Xác định thời điểm cụ thể trong tiết học để tổ chức trò chơi sao cho phù hợp và hiệu quả ( đầu tiết học, giữa tiết học, cuối tiết học )

- Xác định số trẻ tham gia trò chơi ( cá nhân, nhóm, tổ, cả lớp )

- Chuẩn bị đồ dùng phục vụ cho trò chơi đảm bảo tính thẩm mỹ, đảm bảo tính trực quan và đảm bảo an toàn cho trẻ

- Giáo viên nghiên cứu kỹ toàn bộ diễn biến của trò chơi, xác định vị trí của giáo viên trong trò chơi ( người hướng dẫn, bạn chơi, trọng tài, cổ động viên)

- Lựa chọn những phương pháp, hình thức tổ chức trò chơi, chuẩn bị trước cho trẻ hình thành biểu tượng về sự vật, hiện tượng, đồ dùng, đồ vật gần gũi, quen thuộc trong cuộc sống xung quanh, cần thiết để trẻ giải quyết nhiệm

vụ giáo dục trong trò chơi

Đối với trẻ mẫu giáo lớn ( 5-6 tuổi ) đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị công phu, lựa chọn những kiến thức cần làm giàu cho trẻ thông qua trò chơi Khác với lứa tuổi mẫu bé, mẫu giáo nhỡ, trẻ mẫu giáo lớn ( 5-6 tuổi ) các quá trình tâm lý đã phát triển cao hơn, khả năng quan sát, phân tích, so sánh, khái quát, tổng hợp … đã phát triển Cho nên khi tổ chức trò chơi học tập cho trẻ cần chú

ý khả năng thực hiện luật chơi, cách chơi của trẻ để từ đó nâng cao dần sao cho phù hợp Cần chú ý đến trẻ khi thực hiện trò chơi như : tính kỷ luật, tính tổ chức, tính đoàn kết, tôn trọng bạn chơi …

Ví dụ : Khi dạy bài “Ai đáng khen nhiều hơn” giáo viên có thể tổ chức trò chơi “Ghép tranh”

- Cô giáo soạn giáo án và xác định trò chơi này mang tính chất củng cố kiến thức trẻ đã thu nhận được trong bài học và mở rộng hiểu biết của trẻ cho nên sử dụng trò chơi này vào cuối tiết học

- Trò chơi được tổ chức theo hình thức thi đua, vì vậy tổ chức cho từng nhóm chơi Trong trò chơi cô giáo đóng vai trò là trọng tài hoặc người hướng dẫn

- Cô giáo chuẩn bị một số đồ dùng cho trò chơi như : 2 bảng gắn tranh, các hình tranh rời về nội dung câu chuyện để trẻ gắn tranh theo nội dung đó

- Khi soạn giáo án cô giáo nghiên cứu kỹ nội dung yêu cầu của bài để hướng chuẩn bị lời dẫn dắt vào trò chơi sao cho phù hợp, linh hoạt hấp dẫn, gây hứng thú của trẻ

* Bước 2 : Tổ chức hướng dẫn trò chơi

Đây là bước quan trọng nó có tính quyết định đến sự thành công của trò chơi, do vậy mà cô giáo phải nắm rõ cách thức tổ chức hướng dẫn và có kỹ năng sư phạm ở bước này cô giáo cần làm những công việc sau :

- Cô giáo cho trẻ làm quen với các đồ dùng, đồ chơi mà trẻ sẽ sử dụng trong trò chơi, cô giáo đàm thoại, giới thiệu về đồ dùng, đồ chơi một cách ngắn gọn, hấp dẫn

- Cô giáo giới thiệu tên trò chơi, nội dung chơi, luật chơi và cách thức chơi

- Cô giải thích diễn biến quá trình chơi sao cho phù hợp với luật chơi, cô yêu cầu số trẻ tham gia vào trò chơi, thảo luận với trẻ về các vai chơi nhiệm vụ chơi, luật chơi

- Cô xác định với trẻ vị trí của mình trong quá trình chơi ( là bạn chơi, trọng tài, người hướng dẫn )

Sau khi giới thiệu và hướng dẫn trẻ chơi cô giáo cho trẻ tham gia chơi, trong khi trẻ chơi cô giáo luôn bao quát trẻ, hướng dẫn động viên, khích lệ kịp thời khi trẻ gặp khó khăn Đặc biệt cần chú ý đến những trẻ nhút nhát, e ngại động viên, khuyến khích đưa trẻ dần hoà nhập vào trò chơi cùng các bạn, cô luôn có mặt đúng lúc tạo tình huống kích thích hứng thú và duy trì hứng thú, tích cực hoạt động của trẻ từ đầu cho đến cuối trò chơi

Ví dụ : Khi dạy bài “Hoa cúc vàng” cô giáo có thể tổ chức cho trẻ chơi trò chơi “ Thi xem ai chọn nhanh”

- Cô nói : “Hôm nay cô cháu chúng mình cùng chơi trò chơi “thi xem ai chọn nhanh” Cô có một vườn hoa gồm nhiều loại hoa Trong đó có những hoa hồng, hoa đồng tiền, hoa phăng và cả hoa cúc nữa

- Nhiệm vụ của các con chúng mình chia làm 2 đội Mỗi đội lấy cho cô những bông hoa cúc vàng và trắng có số lượng 6

Đội xanh lấy cho cô những bông hoa cúc màu trắng

Đội đỏ lấy cho cô những bông hoa cúc vàng có số lượng 6

Chúng mình cùng thi xem đội nào lấy nhanh và đúng nhất Sau khi cô đếm từ 1 - 5 thì hãy nhanh nhanh trở về đội của mình, đội nào tìm đúng và nhanh hơn thì đội đó thắng

Trong khi trẻ chơi cô giáo bao quát động viên khuyến khích trẻ hoàn thành nhiệm vụ

Hoặc khi dạy bài “Chú đỗ con” cô sẽ sử dụng trò chơi “Vòng quay luân chuyển”

Cô có những tranh lô tô về sự nảy mầm của cây và hạt Bây giờ chúng mình giúp cô gắn tranh lô tô quả theo đúng quá trình phát triển của cây nhé

* Bước 3 : Phân tích đánh giá kết quả trò chơi

Bước phân tích trò chơi này được tiến hành vào cuối trò chơi nhằm giúp trẻ thấy được những thành quả lao động của mình sau một quá trình tích cực hoạt động, giúp trẻ thấy được những gì trẻ chưa làm được để từ đó trẻ tự rút ra cho mình những bài học kinh nghiệm và biết cách sửa sai

Cuối trò chơi cô đưa ra các nhận xét đánh giá hoặc cho trẻ tự nhận xét đánh giá kết quả là trẻ đạt được cũng như các hành vi đạo đức của trẻ trong lúc chơi Cô giáo ghi nhận những thành tích trẻ đã đạt được tạo cho trẻ niềm tin vào chính mình Đặc biệt cô giáo động viên khuyến khích kịp thời nhưng trẻ chưa hoàn thành tốt nhiệm vụ chơi, khéo léo chỉ cho trẻ thấy những công việc trẻ chưa làm tốt Tức là khen nhưng lại giúp trẻ thấy được những chỗ sai mà vẫn giữ được hứng thú chơi của trẻ đối với trò chơi trong lần chơi sau Sau khi nhận xét đánh giá kết quả của trò chơi cô giáo phải khéo léo linh hoạt chuyển

từ hoạt động trò chơi sang hoạt động khác nhằm duy trì hứng thú và sự chú ý của trẻ vào tiết học

Ví dụ : Khi dạy bài “Ai đáng khen nhiều hơn” sau khi tổ chức cho trẻ chơi trò chơi cô giáo chỉ cho trẻ thấy “Ghép tranh” cô giáo cùng trẻ phân tích đánh giá nhận xét kết quả cả trò chơi, cô đưa ra một số câu hỏi để trẻ trả lời

- Đội xanh và đội đỏ đội nào đã thắng ?

- Vì sao ?

Sau cùng cô tổng hợp lại : Cô thấy đội xanh và đội đỏ đều cố gắng ghép tranh đúng và nhanh nhưng đội xanh ghép nhanh hơn, đúng hơn nên phần thắng thuộc về đội xanh Còn đội đỏ cũng rất cố gắng nhưng vì các bạn hồi hộp quá nên chậm hơn một chút, lần sau đội đỏ sẽ cố gắng hơn để giành chiến thắng

Như vậy, để sử dụng trò chơi học tập trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ đạt hiệu quả cao, đòi hỏi cô giáo phải chuẩn bị rất kỹ lưỡng Mặt khác phải vận dụng trò chơi một cách linh hoạt vào từng thời điểm cụ thể của tiết học mới mang lại hiệu quả cao trong tiết học

3 Thiết kế một số trò chơi học tập trong tiết cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học trong chương trình mẫu giáo 5-6 tuổi

Bài 1: Truyện "Ai đáng khen nhiều hơn"

Trò chơi 1: "Chiếc nón kỳ diệu"

- Mục đích: Củng cố cho trẻ những hiểu biết về các phương tiện giao thông

Qua đó giúp trẻ củng cố về luật lệ giao thông

Phát triển ngôn ngữ và sự nhanh nhẹn linh hoạt của trẻ

- Yêu cầu: Trẻ biết vận dụng kiến thức đã học để thực hiện nhiệm vụ trò chơi

- Chuẩn bị: Một mô hình "Chiếc nón kỳ diệu" có ngăn các ô Trong các ô có gắn các loại phương tiện giao thông theo số lượng 3-4-5-6 tương ứng

- Hướng dẫn chơi: Cho trẻ ngồi hình chữ U

Hôm nay cô sẽ cho các con chơi một trò chơi đó là trò chơi "Chiếc nón

kỳ diệu"

Chúng mình thấy tên "Chiếc nón kỳ diệu" này của cô có ngăn các ô, mỗi ô là một loại phương tiện giao thông tương ứng Cô sẽ quay chiếc nón kỳ diệu này, khi chiếc kim dừng ở ô có mấy phương tiện giao thông thì nhiệm vụ của chúng