Phóng sự truyền hình những vấn đề lý luận chung

Một thời gian sau, trên báo chí Pháp, phóng sự cũng xuất hiện với t cách viết về các quá trình điều tra của phóng viên đối với những con ngời, sự việc chứa nhiều bí ẩn nh cảnh sống trong

Lời cảm ơn.

Tôi xin chân thành cảm ơn

Các thầy cô giáo Khoa Báo chí, Trờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội

PGS TS Dơng Xuân Sơn – ngời trực tiếp hớng dẫn

Trung tâm nghiệp vụ Phát thanh và truyền hình, trờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội

Thầy giáo Nguyễn Vũ Tùng, Phó GĐ Trung tâm nghiệp vụ Phát thanh và truyền hình, Trờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội

Ban quản lý khu phố cổ Hà Nội

Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc

Gia đình ông : Nguyễn Văn Ngọc- số 47 Hàng Bạc, Hà Nội

Gia đình ông : Nguyễn Thúc Đình- số 32 Hàng Ngang, Hà Nội

Gia đình bà: Đặng Thị Thành - số 106 Hàng Bạc, Hà Nội

Gia đình bà : Nguyễn Bích Hồng - số 15 Hàng Hòm, Hà Nội

Các bạn sinh viên khoa Báo chí Trờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội

Bạn: Đỗ Cờng Việt, sinh viên Trờng Đại học Sân khấu điện ảnh Hà Nội Bạn: Nguyễn Thu Vân, sinh viên Trờng Đại học Sân khấu điện ảnh Hà Nội

Đã tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành bài phóng sự tốt nghiệp trên

Xin ch©n thµnh c¶m ¬n.

Hµ Néi Th¸ng 5 n¨m 2005

Mục lục Trang

Chơng I: Vài nét về sự ra đời và phát triển của thể loại phóng sự……1

I Sơ lợc về sự ra đời và phát triển của thể loại phóng sự………….1

II Khaí niệm và đặc trng của thể loại phóng sự……… 3

1 Khái niệm……….3

2 Đặc trng ……….4

Chơng II: Phóng sự truyền hình- Những vấn đề lý luận chung …… 7

I Khái niệm PSTH và các loại PSTH………7

1.Vai trò của PSTH………7

2 Khaí niệm và các dạng PSTH………8

2.1 Khái niệm………8

2.2 Các quan điểm phân loại phóng sự truyền hình……… 9

II Quá trình sáng tạo phóng sự truyền hình……… 12

1 Các yếu tố cấu thành của PSTH và những đặc điểm của chúng……12

1.1Hình ảnh……….12

1.1.1 Cỡ cảnh……… 13

1.1.2 Góc quay……….14

1.1.3 Montage……… 14

1.2 Âm thanh………15

1.3 Quan hệ giữa âm thanh và hình ảnh trong PSTH 16

2 Kết cấu một Phóng sự truyền hình……… 18

2.1 Nêu vấn đề……… 18

2.2 Giải quyết vấn đề……… 19

2.3 Kết luận……… 19

3 Quá trình sáng tạo phóng sự truyền hình……… 20

3.1 Đề tài và chủ đề trong phóng sự truyền hình……….20

3.2 Đề cơng của phóng sự truyền hình……… 21

3.2.1 Kịch bản dự kiến……….21

3.2.2 Kịch bản đề cơng……… 21

3.2.3 Kịch bản chi tiết……… 22

3.3 Công tác quay phim ghi hình……… 22

3.3.1 Phỏng vấn……… 23

3.3.2 phóng viên đứng trớc ống kính………25

3.4 Dựng phim………26

3.5 Lời bình……… 27

Chơng III Quy trình sản xuất phóng sự truyền hình “Nớc mắt phố cổ”………29

I Lời mở đầu………29

II Quy trình sản xuất phóng sự truyền hình “Nớc mắt phố cổ”………29

1 Xác đinh đề tài và chủ đề cho phóng sự……… 30

2 Lên Kịch bản……… 31

3 Thực hiện ghi hình……… 32

4 Dựng phim……… 33

5 Lời bình……… 33

6 Lời bình phóng sự truyền hình “Nớc mắt phố cổ”………34

7 Kịch bản đề cơng phóng sự “ Nớc mắt phố cổ”……… 38

8 Kịch bản chi tiết phóng sự “ Nớc mắt phố cổ”……… 39

Chơng I Vài nét về sự ra đời và phát triển

của thể loại phóng sự

I Sơ lợc về sự ra đời và phát triển của thể loại phóng sự.

Phóng sự bắt nguồn từ “ Reportage” tiềng Latinh có nghĩa là : Thông báo tin mới, là chuyến đi, là giành đợc một cái gi đó Khái niệm này đợc ngời Anh lần đầu tiên sử dụng với nghĩa để chỉ sự mô tả những

đám cháy lớn, những trận lụt, kỳ họp quốc hội họăc chiến tranh Một thời gian sau, trên báo chí Pháp, phóng sự cũng xuất hiện với t cách viết về các quá trình điều tra của phóng viên đối với những con ngời, sự việc chứa nhiều bí ẩn nh cảnh sống trong ngục tù, chuyện thao túng chính tr-ờng Phóng sự thoả mãn tính hiếu kỳ, tò mò của công chúng bằng những…thông tin hấp dẫn, độc đáo

Thời ký đầu, phóng sự đợc khai thác từ nhiều góc độ khác nhau theo những quan điểm khác nhau Ngời Đức coi phóng sự đơn giản chỉ là

sự đa tin Trong khi đó ngời Mỹ lại đặc biệt chú ý việc chuyển tải những cuộc cãi vã tại các ký họp quốc hội thông qua thể loại này ở Pháp lại dùng phóng sự nh một thể loaị điều tra các sự kiện, hiện tợng bí ẩn và từ

lý do này họ gọi phóng sự bằng tên khác là “ Thể loại điều tra”

Phóng sự bắt đầu khẳng định vị trí của mình khi chiến tranh thế giới thứ 2 kết thúc Đó là nhờ sự tham gia của giới văn sĩ nổi tiếng vào thể loại mới mẻ này Từ chỗ mô tả hay tờng thuật phóng sự đã phát triển tuỳ theo một hình tợng văn học hay một chuyện kể về những con ngời nổi bật, điển hình Nhiều tác phẩm đã đạt tới mục đích cao và sẽ còn đợc nhiều ngời nhắc đến nh thiên phóng sự : “ Mời ngày rung chuyển thế giới” của nhà văn , nhà báo Giôn Rít viết về cuộc cách mạng tháng 10 Nga vĩ đại “ Viết dới giá treo cổ” của nhà báo, nàh cách mạng Tiệp

Khắc Giuliat Phuxich ; “ Qua dãy núi Anpơ” của phóng viên Halibôctơn phản ánh lại những chuyến thám hiểm táo bạo, phiêu lu nhng vô cùng lý thú

Tại nớc ta , thể văn “ ký sự” đã có từ thời xa xa với các tác phẩm

cổ điển nh “ Việt điện U linh” , “ Vũ trung tuỳ bút”, “ Hoàng Lê nhất thống trí” Tuy nhiên phải đến đầu thế kỷ XX, thì thể ký báo chí trong…

đó có phóng sự mới hình thành Những tác phẩm ký báo chí thời đó chia làm các khuynh hớng khác nhau: khuynh hớng ca ngợi chế độ thực dân, xuyên tạc cách mạng tháng Mời Nga , khuynh hớng phản ánh cuộc sống nghèo nàn lầm than của những kẻ khốn cùng Tuy nhiên đa phần các tác phẩm ấy cha đề ra các biẹn pháp giải quyết những bất công xã hội : “ Việc làng”( Ngô Tất Tố), “ Cơm thầy cơm cô” ( Vũ Trọng Phụng), “ Kỹ Nghệ lấy tây” ( Vũ Trọng Phụng) Bên cạnh đó nền báo chí cách mạng…

do Nguyễn ái Quốc sáng lập cũng có nhiều tác phẩm dồi dào chất liệu hiện thực và mang tính chiến đấu cao: “ bản án chế độ thực dân Pháp”( Nguyễn ái Quốc), “ Vấn đề dân cày” (Qua Ninh, Vân Đình).Thể loại phóng sự trên báo chí cách mạng cũng thực sự bám sát cuộc

…

sống chiến đấu của nhân dân ta Sau Đại hội Đảng lần thứ VI ( 1986) báo chí đợc coi là sản phẩm văn hoá đặc biệt, tạo điều kiện cho nhà báo xông xáo đi vào cuộc sống hiện thực đầy gai góc để nghiên cứu và thực tế Sau

Đại hội VI, Báo chí Việt Nam khới sắc hẳn lên, nhiều cây bút nổi lên nh Huỳnh Dũng Nhân ( báo Lao Động), Xuân Ba( Báo Tiền Phong), Minh Tuấn( Báo Đại đoàn kết), Trần Bình Minh( Đài Truyền hình Việt Nam).cùng với các nhà báo khác họ đã mang đến cho công chúng những

thuật, vừa xúc cảm, vừa trí tuệ, phóng sự không chỉ trình bày hiện thực

mà còn cố gắng phát triển những vấn đề có liên quan đến hiện thực đó

II Khái niệm và đặc trng của thể loại phóng sự.

1 Khái niệm:

Cho đến nay có nhiều định nghĩa khác nhau về phóng sự Xtemlây Giôn và Giulian Narit( giáo s khoa Báo chí, trờng đại học Xtemmetxi) trong cuốn sách “ Ngời phóng viên toàn năng” cho rằng: phóng sự là một bài tờng thuật hoặc một bài báo đợc phát triển và xử lý một cách văn học

Nh vậy trong phóng sự có sự liên hệ thân mật với yếu tố của văn học Giáo s Crem Xtorocan ( khoa báo chí trờng Đại học tổng hợp Sắclơ) lại cho rằng: Phóng sự hiện đại không phải là sự ghi lại một cách đơn giản

mà còn là sự trả lời một loạt các câu hỏi phức tạp về cuộc sống của chúng ta

Nh vậy dù mỗi ngời có quạn niệm khác nhau về thể loại phóng sự nhng tất thảy đều công nhận trong phóng sự thông tin vẫn là điểm cần đ-

ợc coi trọng Giáo trình “ Nghiệp vụ báo chí” của trờng Tuyên Giáo định nghĩa: “ PS là một trong những thể tài thông tin quan trọng quan trọng của báo chícó ít nhiều đặc trng văn học, phản ánh sự kiện xảy ra, có thể kết hợp nghị luận, nhằm nêu lên phẩm chất tinh thần của con ngời và toàn bộ xã hội theo một hệ thống quan điểm và đờng lối nhất định.” Từ

điển học sinh (NXB Giáo dục, Hà Nội 1977) định nghĩa: “ Phóng sự là thể văn phản ánh, phân tích kịp thời những sự việc tai nghe mắt thấy và

có tính chất điều tra” Khi bàn về phóng sự, PGS TS Phơng Lựu xếp nó vào nhóm các thể ký “ phi cốt truyện” Theo ông phóng sự tuân theo kết cấu liên tởng mà ở đó xen kẽ giữa sự kiện con ngời với những đoạn nghị luận trữ tình với tỷ lệ khá lớn của nhân vật trần thuật Từ điển thuật ngữ văn học (NXB Giáo dục, 1992) định nghĩa : “ Phóng sự là một thể loại

thuộc loại hình ký Phóng sự ghi chép kịp thời những vụ việc nhằm làm sáng tỏ trớc cong luận một sự kiẹn một vấn đề có liên quan đến hoạt dộng và số phận của một hoặc nhiều ngời và có ý nghĩa thời sự đối với một địa phơng hay toàn bộ xã hội.”

Từ những quan niệm trên có thể đa ra một định nghĩa về phóng sự

nh sau: Phóng sự là một trong những thể tài thông tin quan trọng của báo chí có những đặc trng của văn học Nó là thể tài phẩn ánh sự kiẹn có quá trình diễn biến Phóng sự là thể tài phản ánh sự kiện bằng phơng pháp miêu tả hay tự thuật, mặt khác cũng có thể kết hợp nghị luận ở mức độ nhất định hay có thể sử

dụng các phơng pháp biểu đạt của văn học (biện pháp tu từ, sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh) trong phóng sự

2 đặc trng của phóng sự

Có thể khẳng định rằng đặc trng của phóng sự cũng nh các thể loại báo chí khác đó là trần thuật về ngời thật việc thật tiêu biểu điển hình,

đáp ứng nhu cầu thông tin thời sự, thông xác thực Tuy nhiên đó chỉ là những thông tin có tính bề nổi của phóng sự Phóng sự phản ánh sự thật thông qua cái tôi trần thuật, nhân chứng khách quan Cái tôi trần thuật có vai trò đặc biệt quan trọng Đó là cái tôi vừa lý trí vừa lô gíc, giàu lý lẽ và trong một chừng mực nào đó còn sử dụng sức mạnh của cảm xúc thẩm

mỹ Trong nhiều trờng hợp cảm xúc thẩm mỹ trở thành động lực đa tác phẩm đạt tới những phẩm chất khác lạ.Cái tôi trần thuật cái tôi nhân chứng khách quan khiến cho công chúng tin tởng rằng họ đang đợc tiếp xúc với sự thật hoàn toàn Cái tôi trong tác phẩm phóng sự trớc hết phải

là cái tôi xã hội, xuất phát từ những trách nhiệm công dân Tác giả phải dũng cảm bênh vực sự thật chỉ ra sự thật, phản ánh thẩm định sự thật theo lợi ích của giai cấp và cộng đồng Nếu tác giả không đủ khả năng thẩm

định hoặc thẩm định méo mó hiện thực thì không những không tạo ra sự

hởng ứng của công chúng, không đạt đợc những hiệu quả báo chí nhất

định, mà còn khiến công chúng nghi ngờ khả năng, sự trung thực của phóng viên đó nói riêng cũng nh của đội ngũ các nhà báo nói chung Đối với báo chí, phóng sự cũng nh các thể ký báo chí khác đã tạo ra một không gian sáng tạo giúp tác giả có thể thông tin thời sự một cáchsinh

động hấp dẫn Theo các nhà nghiên cứu, sức hấp dẫn, sức thuyết phục của phóng sự trớc hết và chủ yếu là do sự việc và con ngời có thật đợc phản ánh trong tác phẩm Với những khả năng cơ dộng linh hoạt nhạy bén trong việc phản ánh hiện thực trực tiếp nhất đem lại cho công chúng những nét tơi mới và sinh động của hiện thực Phóng sự xuất hiện trong những hoàn cảnh có vấn đề, hoàn cảnh thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng Cuộc sống có hàng ngàn vấn đề hoàn cảnh thu hút sự chú ý của công chúng, cho nên phóng sự chỉ phản ánh những vấn đề tiêu biểu nhất Bút pháp linh hoạt giúp cho nhà báo có khả năng trình bày sâu sắc

và tỷ mỷ về sự phát triển của sự kiện nhằm đáp ứng nhu cầu hiểu biết một cách đầy đủ nhất quá trình diễn biến sự kiện hoặc những khía cạnh quan trọng nhất của sự việc Không phải sự kiện nào cũng đợc làm thành phóng sự Chỉ khi nào cuộc sống xuất hiện những câu hỏi, những hiện t-ợng đòi hỏi giải đáp phóng sự mới xuất hiện Điều quan trọng là vấn đề

mà sự kiện đặt ra có đáp ứng đợc nhu cầu thông tin của đông đảo công chúng Tác giả phải khách quan và tác phẩm phải toát ra khuynh hớng rõ ràng, bởi công chúng đòi hỏi đợc biết thái độ thẩm định của tác giả trớc

sự kiện đó Phóng sự có kết cấu co giãn, linh hoạt, bút pháp gần với văn học trong việc phản ánh và thẩm định thực hiện Ngôn ngữ của phóng sự vừa là ngôn ngữ thông tin thời sự, đồng thời giàu hình ảnh, có khả năng biểu cảm cao Đó là nhờ những đặc trng không thể thiếu của bất cứ tác phẩm phóng sự nào

Chơng ii phóng sự truyền hình - những vấn đề lý luận chung

I .Khái niệm Phóng sự truyền hình và các loại

phóng sự truyền hình

1) Vai trò ngày càng tăng của phóng sự truyền hình.

Ngày nay,các phơng tiện nghe nhìn của truyền hình từng bớc đợc hiện đại hoá, có khả năng ghi thu, xử lý thông tin, truyền đi thông tin trực tiếp, nhanh nhạy, chính xác đặc biệt là có tính phổ cập cao Là phơng tiện sinh sau đẻ muộn, truyền hình đã thừa hởng kinh nghiệm và phơng pháp tạo hình ảnh âm thanh của điện ảnh và phát thanh Có thể nhận thấy ở truyền hình có sự khái quát triết lý của báo in, tính chính xác, cụ thể bằng hình ảnh âm thanh của điện ảnh và phát thanh, tính hình tợng của hội hoạ, cảm xúc suy t của âm nhạc

Gần một thế kỷ hình thành phát triển thể tài phóng sự đã thể hiện chỗ đứng không thể thiếu trong hoạt động truyền thông đại chúng Đặc biệt trong bối cảnh bùng nổ thông tin nh hiện nay Dù mọi thể tài báo chí

đều bình đẳng nhau trong việc phản ánh thông tin về hiện thực đời sống

đang diễn ra từng ngày, từng giờ xung quanh chúng ta, nhng không ai có thể phủ nhận đợc khả năng phản ánh hiện thực một cách nhanh nhạy, đầy

đủ, và mang tính thuyết phục, hấp dẫn cao của thể tài phóng sự Phóng sự

đã và đang trở thành một “ món ăn” đợc công chúng a chuộngkhi thởng thức các chơng trình phát thanh truyền hình Bất kỳ sự kiện vấn đề nóng hổi nào xảy ra trên thế giới tại bất kỳ đâu, thời điểm nào đều đợc các ph-

ơng tiện truyền thông đại chúng phản ánh nhanh nhạy, kịp thời thông qua các phóng sự hấp dẫn, đặc biệt là truyền hình với u thế kỹ thuật thông tin

có thể truyền trực tiếp ngay tại chỗ sự kiện xảy ra Buổi lễ duyệt binh tại

kỷ niệm 20 năm ngày giải phóng Sài Gòn thống nhất đất nớc tại thành phố Hồ Chí Minh( 30-4-1995) không chỉ có Đài truyền hình Việt Nam

mà còn có các đài truyền hình phơng Tây trong đó có CNN truyền trực tiếp đến đông đảo khán giả thế giới

Các phóng sự trong thời gian qua đã phản ánh phong phú cả nội dung đề tài lẫn phạm vi phản ánh, đề cập đến mọi khía cạnh lĩnh vực cuộc sống trong sự phát triển văn hoá, kinh tế đất nớc Các Phóng sự truyền hình đã theo sát các sự kiện tình huống nổi bật trong dòng thời sự chủ lu phản ánh đời sống chính trị, xã hội văn hoá, kinh tế đất nớc ta Những năm đầu đổi mới đất nớc của thời kỳ dân chủ hoá là tính chiến

đấu mạnh mẽ, không chỉ là sự cổ vũ nhân tố mới, nhiều khi sa vào phản

ánh một chiều mang tính chất tô hồng mà còn là sự khám phá đấu tranh với các vấn đề tiêu cực nảy sinh trong vấn đề cơ chế thị trờng thời kỳ mở cửa Đó là nạn tham nhũng , quan liêu hành chính , những hoạt động kinh doanh phi pháp, làm giàu bất chính, tình trạng vi phạm kỷ cơng, phép n-

ớc Nhiều phóng sự truyền hình đề cập phát hiện cảnh tỉnh d luận xã hội

về những vấn đề nhức nhối, những mâu thuẫn nảy sinh cũng nh những nguy cơ tiềm tàng ảnh hởng đến xã hội, cản trở đến sự phát triển đi lên về mọi mặt kinh tế chính trị xã hội, văn hoá của xã hội đất nớc

2) Khái niệm và các dạng phóng sự truyền hình.

2.1) Khái niệm.

Phóng sự truyền hình là một thể tài báo chí phản ánh kịp thời một

sự kiện, một vấn đề bức xúc của thời cuộc trong quá trình phát sinh phát triển, với một quan điểm thái độ nhất định thông qua phơng tiện biểu đạt hình ảnh âm thanh sống động của truyền hình

2.2) Các quan điểm phân loại phóng sự truyền hình.

Phóng sự truyền hình là một thể loại báo chí khó đòi hỏi ngời thực hiện phải có khả năng, năng lực trình độ nhất định Việc phân chia phóng sự truyền hình giúp cho ngời phóng viên thực hiện phóng sự truyền hình tốt ngay từ khâu kịch bản Xác định đợc các dạng phóng sự, ngời phóng viên sẽ định hớng đợc kịch bản của mình

Theo Nguyễn Thành Lu( Luận văn tốt nghiệp báo chí “ Phóng sự truyền hình” ) cho rằng phóng sự truyền hình đợc chia làm hai dạng chính:

Phóng sự sự kiện hay phóng sự thời sự: Xuất hiện trong các

ch-ơng trình thời sự Tính thời sự của sự kiện đợc đặt lên hàng đầu và thời ợng chỉ giới hạn trong khoảng 2-3 phút do chừng mực có hạn của chơng trình thời sự

l-Phóng sự về một vấn đề hay phóng sự chuyên đề: Chủ yếu xuất

hiện trong các chơng trình chuyên đề, chuyên mục: Vì an ninh tổ quốc, Truyền hình quân đội nhân dân, Nông thôn ngày nay, Truyền hình thanh niên, An toàn giao thông Phóng sự phản ánh một vấn đề một thực…trạng đang nảy sinh cần giải quyết

Theo Đặng Thu Lan ( luận văn tốt nghiệp báo chí “ Phóng sự truyền hình” 1995) lại có cách phân chia khác.

Phóng sự truyền hình trực tiếp: phát huy đợc u thế của công

nghệ truyền hình Ngời làm phóng sự truyền hình và ngời xem sẽ chứng kiến sự kiện cùng một lúc Nhờ các phơng tiện kỹ thuật hiện đại khán giả thấy mình nh đang đợc tham gia vào sự kiện một cách trực tiếp nhất Phóng sự này hiện đợc dùng nhiều vào thời gian gần đây Các cuộc…viếng thăm của nguyên thủ quốc gia, các cuộc chiến tranh Loại hình…

phóng sự này, khán giả có độ tin cậy cao và bị cuốn hút mạnh mẽ Các phóng sự truyền hình thờng đợc phát trong chơng trình thời sự.

Phóng sự truyền hình qua hậu kỳ dàn dựng: Là phóng sự ghi

băng sau đó tác giả lựa chọn sắp xếp hình ảnh âm thanh theo ý đồ t tởng

và lựa chọn thời gian phát sóng Loại phóng sự này hiện nay đang phổ biến đối với Đài truyền hình Việt Nam

Theo Đoàn Anh Dũng trong tác phẩm “ Kịch bản phim tài liệu phóng sự truyền hình” thì viẹc phân chia các thể loại phóng sự truyền hình lại dựa trên cơ sở nội dung vấn đề mà phóng sự đề cập Bao gồm các thể loại : Phóng sự truyền thẳng, phóng sự sự kiện, phóng sự vấn đề và phóng sự chân dung

Phóng sự truyền thẳng( phóng sự trực tiếp):

Loại phóng sự này ngày càng đợc khẳng định thế mạnh của nó Phóng viên và ngời xem chứng kiến sự việc cùng một lúc, do vậy tính chân thực và tính nóng hổi của sự kiện đạt đến mức lý tởng Ngời phóng viên là ngời hớng dẫn ngời xem, vừa là ngời trực tiếp bình luanạ mọi việc với ngôn ngữ mới Tinh cảm và trách nhiệm cao đôí với ngời xem Nói

nh thế không phải cứ ra hiện trờng, phóng viên gặp cái gì cũng nói cái

đấy.Tất cả phải chuẩn bị ý tởngtừ kịch bản dự kiến đến các phơng tiện kỹ thuật Thành công của loại phóng sự này phụ thuộc vào công tác chuẩn bị

Phóng sự sự kiện: Loại phóng sự này phản ánh diễn biến lô gíc

của sự kiện, có kết cấu đơn giản nhằm cung cấp cho khán giả đầy đủ quá trình diễn biến của các sự kiện Đây thờng là những sự kiện quan trọng trong xã hội Các sự kiện tự nói lên vấn đề, ít có sự đánh giá bình lụân của phóng viên Yêu cầu chính của thể loại này là phản ánh và điều quan trọng là nêu bật đợc ý nghĩa của sự kiện trong bối cảnh của sự kiện.Do vậy kịch bản thờng xoáy sâu vào những sự kiện cụ thể, phân biệt chính- phụ để xây dựng sự nhất quán của t tởng chủ đề đã xác định

Phóng sự vấn đề: Đối tợng của loại phóng sự này là những vấn đề

sự kiện có ý nghĩa quan trọng, đợc xã hội quan tâm Những vấn đề chủ

tr-ơng đờng lối của Đảng đợc thể hiện qua dạng phóng sự này giúp nhân dân hiẻu rõ hơn Đây là dạng phóng sự có tính chính luận cao Kịch bản của phóng sự này phải xác định đợc bản chất của vấn đề, sự kiện, xác

định mục đích chính của phóng sự Những dự kiến chứng cớ, nhân chứng vạch ra các phơng án khai thác t liệu, tiếp xúc với đối tợng có liên quan

là rất cần thiết Trong kịch bản phóng sự vấn đề cần nêu ra nhiều phơng

án giải quyết vấn đề và xác định rõ mục đích vấn đề cần phải giải quyết

nh thế nào.Trong kịch bản phóng viên đa ra nhiều câu hỏi những câu tự trả lời trong quá trình điều tra để tìm ra những mâu thuẫn chính của vấn

đề Kịch bản phóng sự điều tra càng chi tiết, càng đa ra nhiều dữ kiện càng tốt

Phóng sự chân dung: Phóng sự chân dung thờng phản ánh con

ngời với những tính cách, vai trò, vị trí khác nhau trong xã hội (chân dung anh hùng, một bác sỹ, nhà khoa học, ngời lao động Đặc điểm…ngoại hình, tính cách nhân vật, tâm lý, tiểu sử, những cống hiến của nhân vật đợc tập trung khai thác Những chi tiết đó phải chân thực cụ thể đặc sắc và có sức gợi cảm để tang tính thuyết phục cho ngời xem Ngời làm kịch bản phải hiểu rõ nhân vật của mình Trong phóng sự chân dung phỏng vấn đợc chú ý( phỏng vấn bản thân nhân vật, phỏng vấn những ng-

ời có liên quan, đánh giá về nhân vật) các cuộc phỏng vấn này đợc dự kiến, chuẩn bị công phu ngay từ khi làm kịch bản

VCrCcvQuan điểm phân loại này chỉ là sự chi tiết hoá nội dung các chủ

đề phóng sự, có tính khoa học và lý luận sẽ là hớng tiến tới của việc phân loại phóng sự để ứng dụng trong thực tế triển khai các tác phẩm phóng sự

II quá trình sáng tạo phóng sự truyền hình.

1 các yếu tố cấu thành của psth và những đặc điểm của chúng.

Các cỡ cảnh chính thờng dùng trong phóng sự truyền hình là : toàn cảnh, trung cảnh, cận cảnh, đặc tả Với các cỡ cảnh này phóng sự truyền…hình có thể thoả mãn nhu cầu muốn biết cái gì đang xảy ra, nó xảy ra nh thế nào của khán giả Mặt khác qua các cỡ cảnh, các góc quay cao thấp,…chính diện, 3/4 góc độ chủ quan và khách quan, tác giả có thể bộc lộ…thái độ tâm lý của con ngời trong sự kiện đó

Truyền hình là phơng tiện quan sát trực tiếp cuộc sống của mỗi gia

đình Khả năng trực quan có ảnh hởng rất lớn tới quá trình nhận thức của con ngời Trong phóng sự truyền hình, mỗi hình ảnh đều phải bao hàm một ý nghĩa, một nội dung nào đó( hoặc là nguyên nhân, diễn biến, kết quả của quá trình phát triển của sự kiện trong cuộc sống)

Khả năng biểu hiện của hình ảnh trong tác phẩm phóng sự truyền hình còn thể hiện ở mối liên kết giữa các hình ảnh với nhau theo trật tự tuyến tính thời gian của quá trình vận động

Sự kế thừa ngôn ngữ điện ảnh của truyền hình là một tất yếu đã giúp cho truyền hình có một tầm ảnh hởng vợt trội so với các anh em của nó Nhng nó không phải là sự sao chép y nguyên bản gốc kể cả khi truyên hình có mối liên hệ mật thiết với điện ảnh chính luận Chính vì

đợc kế thừa mà không mất công sức tìm tòi thử nghiệm với bao nhiêu thất bại trớc khi đạt đợc những thành tựu trên của điện ảnh mà truyền hình nhiều khi đã vi phạm những nguyên tắc, phơng pháp tạo hình của hình ảnh dẫn đến việc giảm thiểu sức mạnh vốn có của hình ảnh và nh vậy hiệu quả của truyền thông cũng bị giảm sút Đặc biệt phóng sự truyền hình là một thể tài chủ lực của trtuyền hình trong hệ thống thông tin báo chí không thể bỏ qua yếu tố hình ảnh

Trong phóng sự truyền hình thông tin đợc biểu hiện bằng hình ảnh,

nó vừa là phơng tiện, vừa là nội dung thể hiện ý đồ t tởng của tác giả Hình ảnh trong phóng sự truyền hình phản ánh không gian 3 chiều lên mặt phẳng 2 chiều trên màn hình Khác với các hình ảnh tĩnh tại của nghệ thuật tạo hình nh hội hoạ, nhiếp ảnh, hình ảnh trong phóng sự truyền hình là những hình ảnh động, có thực và đã qua xử lý, biên tập bằng các biện pháp kỹ thuật và nghiệp vụ

1.1.1 Cỡ cảnh.

Với các cỡ cảnh chính: Toàn- trung- cận phóng sự truyền hình có thể thoả mãn nhu cầu thông tin của khán giả Thế giới đợc tái tạo trên màn ảnh trở lên phong phú hơn và cũng chọn lọc hơn Nó đáp ứng đợc tâm lý quan sát, tò mò của con ngời muốn xem từ tổng thể đến chi tiết , không chỉ muốn biết cái gì đang xảy ra mà còn muốn biết nó xảy

ra nh thế nào cũng nh thái độ, tâm lý của những con ngời trong cuộc ra sao thông qua các cỡ cảnh

dửng dng của ngời ngoài cuộc nhng có thể trở thành ngời nhập cuộc có cảm tởng nh mình cùng tham gia với sự việc đang diễn biến trên phim thông qua các góc quay chủ quan Do đó hình ảnh trên phim không chỉ mang chức năng thông tin đơn thuần mà còn có khả năng khêu gợi những tình cảm thái độ nhất định của ngời xem

1.1.3 Montage.

Một phóng sự truyền hình hay bất kỳ một tác phẩm truyền hình,

bộ phim nào chính là sự diễn biến theo không gian và thời gian ở các

cỡ cảnh khác nhau nếu đứng ở góc độ hình ảnh Khi truyền hình ả đời thì Montage đã là một yếu tố cấu thành của bộ phim Montage là sự kết nối các cảnh, màn, trờng đoạn rời rạc khác biệt về không gian và thời gian theo ý đồ của ngời làm phim để có một bộ phim theo ý ngời đạo diễn, để có một bộ phim hoàn hảo dính liền nhau mà khán giả có cảm giác đợc xem một câu chuyện kể liên tục không đứt đoạn Truyền hình

đợc kế thừa toàn bộ kỹ thuật, nghệ thuật ráp dựng hình ảnh điện ảnh:

Động tiếp động, tĩnh tiếp tĩnh, đồng trục diễn xuất, trục định hớng… Khó có thể hình dung một chơng trình truyền hình nào lại có thể tồn tại nếu không có Montage Nó không chỉ có tác dụng kết nối các hình

ảnh trong bản thân một tác phẩm mà còn là sự kết nối liên kết ghép nối

đẹp mắt giữa các tác phẩm trong chơng trình đó Montage cho phép truyền hình nén hành động thu hẹp thời gian mô tả sự kiện xảy ra cũng

nh lựa chọn ghép nối bất kỳ hình ảnh nào cần thiết cho ý đồ kịch bản của nhà làm phim tren cơ sở những thớc phim đã quay đợc Đặc biệt phóng sự truyền hình chỉ là sự ghi chép trung thực hình ảnh các sự kiện, vấn đề nh nó có trong cuộc sống, chứ không đợc sử dụng bất kỳ một h cấu nghệ thuật nào để tăng tính giá trị thẩm mỹ của những thớc phim vì vậy Montage hợp lý thì phóng sự truyền hình sẽ tăng độ hấp dẫn của sự thực lên

1.2) Âm thanh.

Thật khó có thể hình dung nổi thế giới này sẽ ra sao nếu con

ng-ời thiếu đi một trong hai khả năng: nhìn thấy đợc và nghe đợc Truyền hình cũng nh điện ảnh ngoài sức mạnh hình ảnh ra muốn chinh phục khán giả thì không thể thiếu đợc âm thanh Âm thanh giúp chúng ta tin

đựơc những gì chúng ta nhìn thấy trên hình ảnh là có thật bởi con ngời luôn muốn đợc nghe và nhìn cùng một lúc Âm thanh trong phóng sự truyền hình đợc tạo nên bởi các yếu tố sau đây:

Âm thanh ngoài hình: đựơc phổ biến song hành với hình ảnh

trong phóng sự, chỉ đợc thực hiện ở khâu biên tập, gồm lời bình và âm nhạc Lời bình là sự bổ sung cho những gì ngời xem nhìn thấy trên màn ảnh truyền hình chứ không kể lại những gì họ đã nhìn thấy phải…truyền đạt đợc t tởng của phim, phải giúp ngời xem tổng hợp đợc ý nghĩa sự vật sự kiện diễn ra trên màn ảnh nhỏ.” “ Âm nhạc là một trong ba yếu tố quan trọng trong phim phóng sự, t liệu Âm nhạc trong phim có tác dụng tôn thêm hình ảnh và sự kiện, không phải lúc nào cũng vang lên mà chỉ sử dụng khi cần thiết Âm nhạc cũng cần phái…

có kịch tính và gợi cảm chứ không chỉ minh oạ cho phim.”Trong phóng sự truyền hình ngời ta thông thờng chọn một bản nhạc, bài nhạc không lời gần phù hợp với nội dung chuyển tải của phóng sự là đợc và cũng chỉ dùng lúc cần thiết Hiện nay phóng sự truyền hình đang có xu hớng không sử dụng nhạc nền

Âm thanh trong hình: Đợc ghi tại hiện trờng gồm lời thoại

phỏng vấn và tiếng động hiện trờng có tác dụng tăng độ chân thật của

sự kiện, vấn đề mà phóng sự nêu Thu hẹp khoảng cách giữa phóng viên và khán giả, tăng mối giao lu giữa ngời truyền và ngời nhận thông

điệp Riêng tiếng động trong phim phóng sự phải là tiếng dộng trực tiếp từ hiẹn trờng chứ không phải là tiếng đông dàn dựng

Mỗi yếu tố nói trên của âm thanh có tầm quan trọng riêng mà nếu ngời làm phóng sự biết sử dụng đúng lúc, đúng chỗ sẽ tăng khả năng thông tin hình ảnh Thành phần các yếu tố của âm thanh trong từng phón sự không phải là nhất quán, bất di bất dich mà còn phụ thuộc vào kết cấu của phóng sự thể hiện ý đồ của ngời làm phóng sự.

1.3) Quan hệ giữa âm thanh và hình ảnh trong PSTH.

Ngôn ngữ phóng sự truyền hình là ngôn ngữ tổng hợp của hình

ảnh và âm thanh và sức mạnh của phóng sự truyền hình do đó là sức mạnh của hai yếu tố đó Tuy vậy việc xác định sự tơng quan giữa chúng không đơn giản Việc xác định tầm quan trọng của mỗi yếu tố sẽ quyết

định tỉ lệ “đầu t”, gia công kết cấu của phóng viên khi xây dựng một phóng sự truyền hình nói riêng, một tác phẩm truyền hình, điện ảnh nói chung và điều quan trọng nhất là việc ảnh hởng tới hiệu quả của việc truyền đạt thông tin Tác động đầu tiên của một chơng trình truyền hình tập trung vào mắt ngời xem, mắt thờng xuyên mạnh hơn tai nghe, đặc biệt trong trờng hợp giữa tai và mắt có sự nhận thức tơng phản nhau đối với những thông điệp chúng nhận đợc Những gì nghe đợc sẽ bổ trợ nâng cao hiệu quả của hình ảnh”

Chúng ta biết rằng nội dung thông điệp truyền đạt trong bất kỳ một tác phẩm truyền hình nào cũng là sự tơng hỗ giữa hình ảnh và âm thanh nhng trong mỗi tác phẩm vai trò của chúng lại khác nhau do sự khác biệt của từng thể tài quy định

Hình ảnh trong phóng sự dù chi tiết bao nhiêu chăng nữa cũng chỉ truyền tải những thông tin bề nổi, còn phần chìm, phần thông tin đi sâu vào sự kiện, vấn đề lại nhờng cho lời bình, tiếng động Nhà báo Trần Đức cho rằng: “ về lời bình của phóng sự, tôi cho rằng nó rất quan trọng Có thể xem lời bình nh một tác phẩm văn học trong truyền hình Nếu ta quan niệm lời bình chỉ là cái đa đẩy cho hình ảnh thì hoàn toàn

sai lầm Lẽ đơng nhiên là phim truyền hình , thì hình ảnh là chiếm số một, nhng phóng sự truyền hình là một công cụ truyền thông đại chúng, phần nào gánh trách nhiệm tổ chức các hành động của cộng đồng mình, giãi bày nỗi niềm của ngời làm phim thì bộ phim ấy phải “ đứng đ-ợc”mà muốn thế thì phải hay lời bình của phim phóng sự là chất kết dính cuối cùng để toàn bộ tác phẩm ra mắt ngời xem Nếu lời bình dở thì bộ phim đó có tác dụng không là bao nhiêu Lời bình dở sẽ không gánh đợc việc hình ảnh giải thích cái gì đây.”

Hình ảnh và tiếng động là minh chứng xác thực nhất những thông tin đề cập trong lời bình nhng không thể vì thế mà lời bình lấn át hình ảnh trở thành một bài báo phát thanh ghép vào hình ảnh Nếu không có những hình ảnh thì không có truyền hình, nhng thông tin mà hình ảnh đã chuyển tải thì lời bình không nên lặp lại mà phải đi sâu vào minh chứng cụ thể cho những gì khán giả chứng kiến trên màn ảnh

2 kết cấu một phóng sự truyền hình.

Kết cấu một phóng sự truyền hình không chỉ dựa trên ý đồ của ngời làm phim mà còn chịu tác động không nhỏ của chất liệu khách quan.Những hình ảnh và âm thanh mà tổ làm phim thu đợc tại hiện tr-ờng tuỳ thuộc vào nội dung cụ thể của vấn đề nêu ra trong phóng sự

Kết cấu một phóng sự truyền hình là sự phân chia, bố trí các phần, bộ phận của hình ảnh và âm thanh có đợc để thể hiện nội dung và

t tởng của tác phẩm Kết cấu của một phóng sự truyền hình tốt thì ngời xem dễ dàng nhận biết đợc vấn đề sự kiện Kết cấu một tác phẩm phóng sự có tác dụng không nhỏ đối với việc làm nổi bật chủ đề t tởng của bài Tác dụng không nhỏ đối với việc thể hiện chủ đề t tởng của bài Tác dụng của nó nằm trong mối quan hệ của hình thức đối với nội dung Kết cấu của phóng sự không những xuất phát từ nội dung sự kiện

mà còn phải biểu đạt nội dung đó bằng những hình thức thích hợp nhất Vì vậy, khi xây dựng kết cấu tác phẩm phóng sự, trớc hết ngời làm báo phải căn cứ vào chủ đề, đề tài, tài liệu cụ thể, đối tợng cần tác động và các yêu cầu cụ thể của báo mình đông thời kết hợp với vị trí của mình

đồi hình dung lại toàn bộ sự kiện để định ra các bố cục tơng ớng Mỗi

sự kiện vấn đề cụ thể đều đợc tác giả trình bày theo những phơng pháp khác nhau Điều đó đợc quy định chính bởi thực tế khách quan hết sức phong phú, sinh động và biến đổi không ngừng Phóng sự truyền hình thờng đợc chia thành ba phần chính : Nêu vấn đề, giải quyết vấn đề và kết luận

chú ý của khán giả ngay từ ban đầu Theo kinh nghiệm của Nhà báo

Lại Văn Sâm thì: “ Nên bắt đầu phóng sự bằng một cái gì đó bất

th-ờng để thu hút sự chú ý của khán giả về vấn đề mà mình sẽ đặt ra, bởi vì khi khi ngời ta bắt đầu một chơng trình phải gây đợc ấn tợng, tạo ra sự chú ý cho ngời xem bằng những tình huống gay cấn Và do vậy Tít của phóng sự rất quan trọng“ ” ”

2.2) Giải quyết vấn đề

Là phần chứa đựng thông tin quan trọng nhất của phóng sự truyền hình Tác giả phân tích những mâu thuẫn của vấn đề, diễn biến của sự kiện Đồng thời tác giả cần lý giải và đề đạt phơng hớng giải quyết những vấn đề mà hiện thực đặt ra Phóng sự truyền hình trần thuật diễn biến sự kiện song song với việc bộc lộ cái tôi nhân chứng thẩm định của mình Hình ảnh và lời bình trong phóng sự truyền hình phải khớp nhau, bổ xung cho nhau Diễn biến trong Phóng sự truyền hình cần theo một chủ đề xuyên suốt, tránh tham nhiều vấn đề làm nhiều thông tin, tác phẩm trở nên nhạt nhẽo

2.3) Kết luận

Đây là phần đánh giá tổng quát những sự kiện đã đợc nêu Phần

này tác giả cần đa ra những ý tởng mới lạ, độc đáo, tạo đợc độ sâu lắng

trong lòng công chúng Nhà báo Trờng Phớc cho rằng: “ Nếu nh mở

đầu phóng sự truyền hình giống nh việc mở cửa phải có cách chào hỏi chủ nhà nh thế nào để thu hút chủ nhà vào câu chuyện mình sắp

kể, thì kết thúc cũng giống nh việc lu luyến cho lần đến chơi sau”

3 quá trình sáng tạo phóng sự truyền hình