Trong đó, bên cạnh việc thanh toán thẻ qua POS đã phát triển mạnh ở đa số các quốc gia thì thanh toán ví điện tử trên nền tảng di động, internet mọi thứ IOT… đang trở thành một phương th
Trang 1Trong môi trường toàn cầu hóa và công nghệ số ngày nay, thương mại điện
tử (TMĐT) đang trở thành trào lưu của thế giới, đi liền với đó, thanh toán điện tử
(TTĐT) với những ưu việt riêng có của mình, đã và đang trở thành phương thức
thanh toán phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới Trong đó, bên cạnh việc thanh
toán thẻ qua POS đã phát triển mạnh ở đa số các quốc gia thì thanh toán ví điện
tử trên nền tảng di động, internet mọi thứ (IOT)… đang trở thành một phương
thức thanh toán chủ chốt trong TMĐT của thế giới Theo Global payments report
preview 2015 của Worldpay, năm 2015, thị trường dịch vụ TTĐT toàn cầu có giá
trị 1,66 nghìn tỷ USD - tăng 14% so với năm 2014 và đến năm 2019 sẽ tăng lên
2,4 nghìn tỷ USD với 23% trong số này được thực hiện chỉ qua các thiết bị di
động Trong các phương thức thanh toán điện tử, mặc dù thanh toán qua thẻ (thẻ
tín dụng - Credit Card và thẻ ghi nợ - Debit Card) vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất
nhưng có mức tăng trưởng không cao, chỉ từ 979 tỷ USD vào năm 2014 lên đến
989 tỷ USD vào năm 2019, thì thanh toán qua ví điện tử (eWallet) sẽ tăng rất
mạnh và vươn lên là phương thức thanh toán lớn thứ hai với 674 tỷ USD vào năm
2019 so với chỉ 387 tỷ USD vào năm 2014
TMĐT đang phát triển mạnh ở Việt Nam và thanh toán điện tử qua hình thức
thẻ thanh toán và ví điện tử cũng đã bước đầu phát triển ở nước ta thời gian qua
Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, việc phát triển phương thức thanh toán bằng
thẻ và ví điện tử ở Việt Nam còn nhiều hạn chế so với tiềm năng và lợi thế TTĐT
của nước nhà, làm ảnh hưởng đến sự phát của thương mại điện tử nói riêng và
phát triển kinh tế - xã hội nói chung, đồng thời chi phí quản lý tiền mặt nội địa
vẫn là một gánh nặng cho nền kinh tế
Thanh toán điện tử bằng thẻ và ví điện tử ở Việt Nam được dự báo là có tiềm
năng rất lớn và sẽ phát triển nhanh thời gian tới vì Việt Nam có tỷ lệ dân số trẻ
cao, tỷ lệ sử dụng điện thoại di động và truy cập internet tăng nhanh cùng với hạ
tầng công nghệ khá tốt và không ngừng được cải thiện
Bài viết này sẽ tập trung nghiên cứu kinh nghiệm phát triển dịch vụ thanh
toán bằng thẻ và ví điện tử của một số nước lựa chọn châu Á như Trung Quốc -
nước có khối lượng giao dịch TTĐT lớn nhất thế giới hiện nay, Hàn Quốc - nước
có dịch vụ TTĐT phát triển nhất châu Á, Singapore và Thái Lan - những nước
thuộc Cộng đồng kinh tế ASEAN, trong đó Singapore có chỉ số TTĐT đứng hàng
Trang 2đầu châu Á, còn Thái Lan có chỉ số TTĐT tương đương như Việt Nam hiện nay
để nghiên cứu và rút ra các bài học, đưa ra các khuyến nghị đối với phát triển dịch
vụ thanh toán thẻ và ví điện tử ở Việt Nam thời gian tới
1 Kinh nghiệm phát triển dịch vụ thanh toán thẻ của một số nước
Thẻ thanh toán là một loại thẻ giao dịch tài chính được phát hành bởi Ngân
hàng, các Tổ chức tài chính hay các công ty Thẻ thanh toán là một phương tiện
thanh toán không dùng tiền mặt mà người chủ thẻ có thể sử dụng để rút tiền mặt
hoặc thanh toán tiền mua hàng hoá, dịch vụ tại các điểm chấp nhận thanh toán
bằng thẻ
Theo Wikipedia, The free encyclopedia, thẻ thanh toán là một thiết bị cho
phép chủ sở hữu của thẻ (chủ thẻ) thực hiện thanh toán bằng chuyển tiền điện tử
Các hình thức phổ biến nhất của thẻ thanh toán là thẻ tín dụng (credit card) và thẻ
ghi nợ (debit card) Thẻ thanh toán thường được làm bằng chất dẻo, kích thước 85.60 × 53,98 mm theo tiêu chuẩn ISO/IEC 7810 ID-1
Thẻ thường được đánh số phù hợp với tiêu chuẩn đánh
số ISO/IEC 7812
1.1 Thanh toán thẻ ở Trung Quốc
Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin và Internet, hoạt động thanh toán điện tử của Trung Quốc đã duy trì đà tăng trưởng mạnh, hỗ trợ tích cực cho sự phát triển của thương mại điện tử Theo
Euromonitor International, tổng giá trị thanh toán trực tuyến năm 2015 tại Trung
Quốc đạt 213 tỷ USD, cao hơn so với mức 163,5 tỷ USD của Hoa Kỳ và dự báo
sẽ đạt tới con số gần 500 tỷ USD vào 2017
Trang 3Đối với thanh toán thẻ, nhờ sự quan tâm và hỗ trợ của Chính phủ và các Bộ,
ngành, thẻ ngân hàng đã phát triển nhanh, cả về số lượng và giá trị giao dịch, vươn
ra cả thị trường quốc tế Thẻ ngân hàng đã tăng nhanh, trở thành phương tiện
thanh toán phổ biến, được sử dụng rộng rãi tại Trung Quốc với các dạng thẻ tín
dụng (credit card) và thẻ ghi nợ (debit card)
Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) đã triển khai thực hiện nhiều
chính sách nhằm thúc đẩy việc sử dụng và thanh toán thẻ tại Trung Quốc Cụ thể,
PBOC đã nghiên cứu và phối hợp cùng CUP và các ngân hàng thương mại Trung
Quốc phát hành nhiều sản phẩm thẻ tiện ích, tiện lợi, phù hợp và chi phí hợp lý
khác nhau phục vụ các đối tượng cụ thể
Ngoài ra, để khuyến khích phát triển thanh toán thẻ, PBOC đã tổ chức, xây
dựng và đưa ra quyết sách xuất phát từ tình hình kinh tế đất nước, phối hợp với
ngân hàng thương mại phát hành thẻ với giá thành thích hợp, tranh thủ sự hỗ trợ
của Chính phủ và các Bộ ngành liên quan Đồng thời, PBOC triển khai các biện
pháp đảm bảo an ninh, an toàn hoạt động thẻ như: Để đảm bảo sự an toàn đối với
hệ thống thanh toán thẻ, PBOC đã ban hành được bộ tiêu chuẩn đối với thẻ Chip
trên cơ sở tham khảo tiêu chuẩn thẻ chip EMV (Chuẩn PBOC 2.0 do Cục Công
nghệ tin học xây dựng), đồng thời, quy định kế hoạch chuyển đổi từ thẻ từ sang
thẻ Chip; PBOC cũng đã phối hợp với Bộ Công an (MPS) để bảo đảm an toàn, an
ninh thanh toán thẻ, đưa ra các quy định cụ thể như: ATM thuộc địa phương nào
thì công an địa phương đó phối hợp với các tổ chức cung ứng ATM/POS bảo vệ
Việc lắp đặt ATM phải có ý kiến của công an địa phương về địa điểm để đảm bảo
an toàn hoạt động Xây dựng được bộ tiêu chuẩn đối với các máy móc, thiết bị
phục vụ hoạt động thanh toán thẻ, có đơn vị kiểm định ATM, POS trước khi đưa
vào sử dụng; Đặc biệt, PBOC cũng đã phối hợp với Bộ Công nghệ thông tin và
Công nghệ (MIIT) nghiên cứu các tiêu chuẩn kinh doanh, công nghệ thống nhất
đối với thanh toán di động
Theo trang Thepayers, số lượng thẻ mà UnionPay phát hành hiện nay đã
vượt 3,5 tỷ thẻ và trở thành một nhãn thẻ hàng đầu thế giới Union Pay cung cấp
giải pháp được gọi là thanh toán trực tuyến UnionPay (UPOP) cho người chủ thẻ
sử dụng để mua sắm trực tuyến UPOP cung cấp dịch vụ thanh toán an toàn và
tiện lợi trong môi trường mua sắm trực tuyến và được hỗ trợ bởi hơn 50 định chế
Trang 4tài chính của Trung Quốc Chủ thẻ UnionPay có nhiều cách để thực hiện mua sắm
trực tuyến thông qua Veripay, Express Pay, Easy-Pay, Pre-Pay và Ebank-Pay
Theo CUP, mạng lưới thụ lý thẻ China UnionPay ở nước ngoài năm 2014 đã
mở rộng tới 150 nước và vùng lãnh thổ, có 26 triệu cửa hàng và 1,8 triệu máy rút
tiền tự động ATM trên toàn cầu thụ lý thẻ China UnionPay
Cùng với mạng lưới thụ lý thẻ China UnionPay ở nước ngoài được hoàn
thiện, ngày càng nhiều người Trung Quốc sử dụng thẻ China UnionPay khi đi du
lịch nước ngoài Khi quẹt thẻ tiêu dùng ở nước ngoài, người sử dụng thẻ China
UnionPay có thể trả tiền bằng đồng Nhân dân tệ, mà không phải sử dụng thẻ Visa
và thẻ Master phải trả phí đổi tiền từ 1 - 1,5% Chỉ riêng khoản phí này, China
UnionPay mỗi năm tiết kiệm giá thành quẹt thẻ hàng tỷ Nhân dân tệ cho người
Trung Quốc sử dụng thẻ China UnionPay
Năm 2014, hệ thống chuyển mạch thanh toán của China UnionPay đã xử lý
18,7 tỷ giao dịch xuyên ngân hàng với tổng kim ngạch giao dịch lên tới 41 nghìn
tỷ Nhân dân tệ Năm 2001, trước khi thành lập Công ty China UnionPay, con số
này chỉ là 91,65 tỷ Nhân dân tệ
Tuy nhiên, hiện CUP đang phải đối mặt với cạnh tranh ngày càng lớn từ các
tổ chức thẻ ngân hàng trên quốc tế và thanh toán bên thứ 3 trong nước phát triển
mạnh mẽ, nhất là theo phán quyết của Tổ chức Thương mại Thế giới đối với vụ
dịch vụ thanh toán điện tử Trung - Mỹ, Trung Quốc mở cửa thị trường chuyển
mạch thanh toán bằng đồng Nhân dân tệ trước ngày 29/8/2015 Điều này có nghĩa
là, thị trường thanh toán bằng thẻ ngân hàng ở Trung Quốc sẽ có sự tham gia của
các hãng thẻ hàng đầu thế giới như Visa, Master Mặt khác, các công ty thanh
toán bên thứ 3 với Alipay và Tenpay là đại diện đã nổi lên nhanh chóng trong các
lĩnh vực thanh toán trực tuyến, chuyển mạch thanh toán xuyên ngân hàng Trong
bối đó, thanh toán trực tuyến, thanh toán di động và thanh toán xuyên quốc gia sẽ
là ba định hướng phát triển lớn của China UnionPay trong tương lai
Tóm lại, Trung Quốc tập trung phát triển ngành công nghệ thẻ ngân hàng;
thành lập Công ty chuyển mạch thẻ China UnionPay (CUP) để kết nối hệ thống
xử lý dữ liệu thẻ giao dịch qua ATM, POS trên toàn quốc và ban hành các văn
bản chỉ đạo thực hiện từ cấp trung ương đến địa phương, cũng như nhiều cơ chế,
Trang 5hàng và thực hiện bảo hộ đối với dịch vụ thanh toán thẻ, chỉ mới đến gần đây
(tháng 6/2013), Trung Quốc mới dỡ bỏ hầu hết các chính sách bảo hộ cho CUP
1.2 Thanh toán thẻ ở Hàn Quốc
Với lợi thế sẵn có về công nghệ, Hàn Quốc hiện đang thành công trong việc
lựa chọn phát triển thanh toán thẻ là phương tiện thanh toán chủ yếu trong dân cư,
đặc biệt là thẻ tín dụng bằng việc áp dụng các chính sách ưu đãi về thuế cho các
đơn vị chấp nhận thẻ và người sử dụng thẻ nhờ đó thúc đẩy thanh toán thẻ qua
POS và thành lập Công ty chuyển mạch thẻ BC Card nhằm đẩy mạnh tiêu dùng
trong nước và kiểm soát thuế một cách hiệu quả Năm 2015, dịch vụ thanh toán
bằng thẻ ở Hàn Quốc đạt 500 tỷ USD
Vai trò của Chính phủ Hàn Quốc có tính chất quyết định đối với sự phát triển
của dịch vụ thẻ Chính phủ đã ban hành nhữngchính sách khá tập trung, đồng bộ
hỗ trợ cho hoạt động thanh toán thẻ nói riêng và thanh toán không dùng tiền mặt
nói chung cho nền kinh tế đất nước Điều đó thể hiện qua hai khía cạnh: Chính
phủ tuy không trực tiếp đầu tư thực hiện phát triển kinh doanh thẻ nhưng đã tích
cực xây dựng môi trường và điều kiện cho hoạt động thẻ và Chính phủ ban hành
các chính sách pháp luật điều chỉnh các hoạt động thẻ trong từng thời kỳ Có thể
điểm qua một số chính sách tạo môi trường minh bạch và cơ chế linh hoạt cho
hoạt động dịch vụ thẻ phát triển:
- Ban hành các quy định phù hợp để việc xử lý giao dịch thẻ bao gồm cả thẻ
quốc tế khi thanh toán tại thị trường nội địa đều do hệ thống nội địa xử lý: Các giao
dịch của thẻ quốc tế mang thương hiệu Visa, Master… phát hành tại Hàn Quốc chi
tiêu, rút tiền trong nội địa hoàn toàn do các ngân hàng, công ty chuyển mạch trong
nội địa xử lý, không thông qua hệ thống của tổ chức thẻ quốc tế Do vậy, toàn bộ phí
thu được từ các giao dịch này là do các ngân hàng, tổ chức trong nước hưởng mà
không phải trả cho tổ chức thẻ quốc tế Chính vì vậy, ngành thẻ tại Hàn Quốc mang
lại lợi nhuận khá cao do không phải thanh toán các phí chuyển đổi ngoại tệ và chỉ
phải trả mức phí Interchange ở mức khá thấp
- Có các chính sách khuyến khích sự liên kết giữa các tổ chức phát hành thẻ
và các nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ để tạo cho khách hàng cơ chế thanh toán
nợ thẻ tín dụng theo hình thức trả góp Cơ chế trả góp từng phần khi mua hàng
Trang 6hóa, dịch vụ bằng thẻ tín dụng (Installment) rất phát triển, cho phép chủ thẻ chia
khoản chi tiêu làm nhiều phần bằng nhau và trả dần gốc và lãi cho ngân hàng
- Nhờ nền kinh tế và trình độ công nghệ phát triển nên Chính phủ đã tạo dựng
được một hành lang pháp lý quản lý thông tin cá nhân, thông tin khách hàng rất
minh bạch và khoa học nên việc phê duyệt phát hành thẻ tín dụng cũng như các
khoản vay cá nhân khác tại thị trường Hàn Quốc rất thuận lợi Trung tâm thông
tin tín dụng của Hàn Quốc (Korea Credit Bureau) được thành lập từ năm 2002 để
cung cấp các dữ liệu cho các ngân hàng và tổ chức phát hành thẻ Bên cạnh đó,
Hàn Quốc cũng đã phát triển được hệ thống thông tin cá nhân điện tử đầy đủ,
chính xác, được cập nhật liên tục, các tổ chức phát hành thẻ có thể truy cập, lấy
thông tin để đánh giá và cấp tín dụng cho khách hàng Ngoài ra, tổ chức phát hành
thẻ cũng có thể được truy cập hệ thống thông tin dữ liệu xuất nhập cảnh để tra cứu
hoạt động xuất nhập cảnh của chủ thẻ, qua đó phát hiện và xử lý các giao dịch giả
mạo phát sinh, hạn chế rủi ro trong hoạt động thẻ
- Có chính sách hữu hiệu để bảo mật an toàn thông tin: Chính phủ Hàn Quốc
đã đầu tư rất nhiều vào các hệ thống bảo mật, an toàn thông tin nhằm hạn chế sự
tấn công của tin tặc Để bảo đảm an toàn thông tin trong Chính phủ, Hàn Quốc đã
xây dựng một đường truyền internet hành chính riêng chỉ phục vụ cho các cơ quan
chính phủ và một đường truyền internet dân sự riêng dành cho người dân sử dụng
Ngoài ra, Hàn Quốc đã áp dụng mô hình hạ tầng khóa công khai PKI, chữ ký điện
tử khi sử dụng dịch vụ chính phủ điện tử nhằm bảo đảm tính xác thực, an toàn,
bảo mật thông tin của người sử dụng trên môi trường mạng Internet