Kết quả điều trị ARV trên bệnh nhân nhiễm HIVAIDS tại phòng khám ngoại trú huyện Quế Phong- Tỉnh Nghệ an năm 2013

Đối với phác đồTDF - 3TC * EFV Thuốc 3TC duực sư dụng vin liều 300mg lần ngây - Phác dồ thay the AZT - 3TC + EFV hoặc AZT - 3TC - NVP C11I đinh Sưdụng một trong hai phác dó nảy khi người

LÈ THỊ THI TRANG

KÉT QUẢ DIÊU TRỊ ARV TRẼN BỆNH NHÂN

NHIỄM HIV/AIDS TẠI PHÔNG KHÁM NGOẠI TRÚ HUYỆN QUẾ PHONG - TỈNH NGHỆ AN NÀM 2013

KHÓA 2009- 2015

Ngirời hirớng dun khoa học: PGS TS Nguyễn Minh Sưn

: <€

Eói lòng tính trọng và biết ơn sáu sắc Em xtn giá lời cam ơn chân thành left

PGS.TS Nguyễn Minh Sơn - Phở trương bộ men Dịch tễ trường Dựí học 1'Hà Nài,

người Thầy đà trực tup truyền thụ nhùng kiến thúc, kinh nghiỳm quị báu, tận tinh

hưởng dằn em trong nghiên cứu khoa học, trong quả trình thực hiện và hoàn thành khỏa ỉuụn rốt nghiệp.

Em xin trán trọng cam ơn Han giảm hiệu, phàng Dào tịttì Dại h(ìC các thầy cò ưong Vĩện đào rợo YỈĨDP A YTCC đặc biệt các thầy cỏ bộ mòn Dịch Tề trường

Dụi hục Y Há Nội tlũ tạo điều kiè>i cho em ưcng quá trinh hục tóp tup cận với nghiên ciru khoa học và hoàn thành tie tài.

Tôi xin gứi lời cam ơn lái các cán bộ phòng khám ngoại trú huyên ớuề Phong tinh Nghè An dù tụo diều kiện và nhiỷl tinh giúp dở tôi ương quá trình sư dụng sổ ỉiýu và thực hiỹn khóa luận này.

Cuối cùng, tỏi xin giá lời cam ưn sâu sắc tới gia (lính, han bè những nguìr

luôn ớ bẽn lôi châm sóc dụng viên, giúp dỡ tôi trong cuộc sồng cũng như trong

quả trình học tập và thực hiên dề tài này

Xin chân thành Cam em!

Hà Nội ngày 25 tháng 5 nãm 2015

Sinh viên

Lê Thị Thu Trang

•W.-LỜI CAM IX)AN

Kính gũi: Phòng Quán lỷ Dào tạo Đợi học - Trưởng Đại họcY llàNội

Phóng Đào tạo Ngluên cứu khoa học • Hựp tác Quốc lề • Viện đáotạo Y hợcDụ phông vả Y tế còng cộng

HỘI đóng chầm khoa luận

TÔI xin cam đoan đây lã nghiên cứu cua tôi.Các sư liệu, kết quánghiêncửutrong khôa luận lá trung thực do tòi trực tiếp phản tich và xử lý dựa trên sự chophép sư dụng sổ liệu cua cơ sơ nghiên cúu

Kết quá nghiên cứu Cua khóa luân này chưa lũng đưục cõng bó trẽn bãt kitụp chí haymộtcòng trinh khoahọcnao

Hà Nội ngà) 25 tháng 5 mini 20 ỉ 5

Tác gia

Lê Thị Thu Trang

: <€

Virus gãy suy giam mien d|ch ở người(Human Immuno Deficiency Virus)Nhỏm quan hỳtinhdục dồng giới tinhNghiện chích ma tùy

Nhiễm trùng cơ hộiPhòng khâm ngoaitrúPhụ nừ bân dâmQuan hệ tinh dụcChương trinh Phối hợp cua Liên Hựp Quỗc VC HIV AID s(The JointUnitedNationsOn HIV AIDS)

Tôchưc YtếThe Giới (WorldHealth Organization)

Clll 'ƯNG I TONG QVAN TÀI LI Ệv 3

1.1 Các khainiộin cư ban 3

1 1.1 HIV AIDS 1.1.2 ARV

12 Tinh hĩnhdịch IIIV/AIDS và đicu tri ARVtrẻn thể giới

1.3 Tinh hinh dịch HIV/AIDS và diều trịARVtạiViệt Nam

1.3.1 Tinh hinhchung

1.3.2 Tụi d|a bảnnghiên cứu

1 4 Các nghiên cứu về dicu trị ARV

CHƯƠNG 2 ĐÓI TƯỢNGVÀ PHƯƠNG PHÁPNGIIIÊN cút 2.1 2.2 11 14 16 2.3 2.4 13 13 19 19 Địa diem nghiên cữu

Đổi tưựng nghiên cứu

Thời giannghiên cưu ••••••••*■■••««•••••••••••••■•■( ••••••»••*•«••■•••«••••••••••••• •!••••••••••••■•••••••< Phuong phápnghiêncứu

2 4.1 Thiếtkềnghiêncứu

2 4.2 Cừmảuvả cách chọn mẫu

2.4.3 Bien sô, chi sồ nghiêncưu

2 5 Phương phápvàcóng cụ thu thàp Ọu.«n lý vả phán tich sứliệu

Sai sổ vã cách khác phục

Dạodửcnghiên cửu

Han chế nghiên cưu,

19 19 20 20 26 2.7 2 s 22 22 23 2.9 CHƯƠNG 3 KẾTQƯÀ NGHIẾN c ít’

3.1 Dành giá kết qua điêu trị ARV trén bênh nhãnnhiéni HIX’ AIDS 3.1.1 Thòng tin chung

3 1.2 Net qua điều trị ARV

23 24 24 24 26

: <€

4.1 Kct qua điều tn ARVtrẽnbệnhnhãnHTV AIDS - 34

4.1.1 Dật điàn chung cùa đối tuựagnghỉén cửu 34

4 1.2 Két quá điều trị ARV 38

4.2 Một só yếu tố liên quan tới két qua điêu trị ARV 40

KHUYÊN NGllỊ™ _ _ 46

TÀI LIỆU THAM KHAO

: <€

Bang 3.1 Thõng tinchungcúa bệnh nhàn theotuôi, dân tộc nghề nghiệp vãtinh

trạng hỏnnhãn 24

Bang3.2. Nguvénnhãnnhiẻm HI V AIDS 25

Bang 3 3 Týlệ tâng cân hả nhiễm trâng cơ hội và tảng sổlượngtebão CD4 sau 6 thángvả 12 thángdiều trị 28

Bang3.4 Tỷ lệbiêubiết dũng VCthuôcARV 29

Bang 3 5 Khoang cách tir nhà tủi phòng khámvà tuân thu điều trị 30

Đang36 Tinh trạng hònnhãn và tuản thú diều trịcùa bệnh nhân 30

Bang3.7 Tinh trạng được hỏ trợ chain sócvả tuân thu điều tri 31

Bang3.8 Nguyennhãn táikhaxn sai lịch hẹn 32

Bang 3 9 Một sổ thòng tinbênh nhândược tư vấntại cơ sớ diềutrị 33

: <€

Bicu đó 3 1 Phân bó bệnhnhãnnhicm HIV AIDS theo gióitinh 25Biêu đỗ 3 2 Tinh tiạng nhiêm trúng cơ hội chinh cứa bệnhnhãn 26Biêu đô 3.3 (ìtai đoạn lam sangcua bênh nhân tnrớc và sau 12 tháng điều tiỊ 27Biéu đồ 3.4 Nhom só lươngCD4 cùa bệnh nhãn Iruócvà sau 12 thángđiểu trị 27Biêu đó 3.5 T ỹ lệtuânthùđicutrịARV 29Bicu đồ 3 6 Hĩnh thức hò trự mân thu điểu trị 31Biêu dồ 3 7 Tinh trụngtuân thù cùa bộnh nhãn với lịch hựn khám lại 32Biêu đồ 3 8 Tinh tiling tuản thu điềuưịcua bệnh nhãntheo phác dồđiểu tiỊ 33

: <€

dược virus IIIV tu máu một bệnhnhãn AIDS vảo nám 19K3 traiqua ba thậpký dổi phó với đại dịch có quy mô lán Viì điền hiền phúc tạp den nay HIV/AIDS vàn dangtiếp tục là một dại dich nguy hiềm toàn cầu Theo báo cáo CÙIUNAIDS nám 2014trong nâm 2013 trẽn thế giúi cứ 35 triệu người dang sồng chung VỜI HIV [1] Tinh tới thang 6'2014 trẽn thể giói đà cỏ 13.6 triệu người được nhận liệu phápdiều trị khang virus (ARV'),vầncon hơn 22 triệu người dang sổng chung vái 111V AIDS má không được diều trị [2].

Dịch HIV ờ Việt Nam hiện nay vần trong giai đoọn tập trung, chu yếu ỡ nhóm cỏ hảnh VI nguy co cao đó là những người nghiện chích ma túy (NCMT), phu nừ bándâm(PNBD) và nam quanhộtinhdục đống giới(MSM) Theo thống kẽmới nliãt cua Bộ Y te.tử trường họpnhiêm 111 Vđau liên dược pháthiện nãm 19901,11 Thành phố llỗ Chí Minh linh đen ngay 30 9 2014, toan quốc hiên có 224223trưởng hợp báo cảo hiện nhiễm HIV trong dó số bệnh nhân chuyên sang giai đoạnAIDS lả 69617 [3J Mới xuất hiện ở Việt Nam trong vòng hơn 20 nám nhimg IIIV/AIDS dả gia tảng mộtcách nhanhchóng cá ve số lượngngười nhiỉm cùngnhư

độ baophu trẽncánước

Hiên nay dại dich HỈV/AIDS đã cõ mật gàn như trẽn mọi vùng miên đãt nước kẽ ca những khu vực khố khản, vũng núi cao vung sau vung xa Vãn đề nhiem IIIV/AIDS trong nhóm dãn tộc thiêu số (DTTS) là van đè y tẽ công cộngdang nói lén ơ nước ta Phần kin khu vục DTTSsinhsổng lại cỏnhiêu nguy cơ tiềmtàng lây lan dịch HIV/AIDS như trồng vả sữ dung cây thuốc phiên buôn bán và vận cluiyẽn ma túy, lụm (lungchất ma túy mại dâmqua hiên giới [4] VỜI sự hotrợ cưa cáctô chúc quốc tẽ tứ năm 2006.việcthành lãp các phòng kham ngoạitrú (PKNT) cho người nhiem H1V nhâm lu vẩn chảm sốc va điều tri bảng các thuốc ARV tại nhiêutinhthành dóng vai tròquan trọng, gop phán gia tảng sú người dược liếpcândiêu trị ARV, nâng cao hiệu qua diều trị và giam đãng kê sổ tư vong do các bệnh lien quanden lilV/AIDShàngnam

Huyện Quế Phong la huyên miên núi biên giới phía tây tinh Nghệ An, một trong nhùng diêm nóng mới cua linh về lệ nạnxỉ hội và HiV/AIDS Việctrtên khai cảc chương trinh can thiệp cộng đồng phông chóng IIIV,'AIDS cũng như theo dỏi giám sãt va đanh gia hiêu qua các chương trinh nãy dang đỗi mặt vói nhiều khờ khân VC địa lý, dán tri kinh tế phong lục lập quán vả những tộ nạn xả hội dang gia tàngd.Ịc biệt ơ nhóm DTTS Nám 2013, PKNT huyện Quể Phong, tinhNghệ An dà dược thanh lập Iiliẩm mực đích châm sóc diều tri vá cung cap nhiêu dịch vu hòtrựcẳn thiết dam baoviệc tuân thu điổu tri dạt hiệu quả cao, giâm kỳ thị vả hoá nhậpcộng dồng cho người nhiem I1IV/AIDS Qua hon một nam đi vào hoạt động, việc danh giã ket qua diêu tri ARV lại PKNT huyênQue Phong làvôcũngcânthiết

Vi vậy xuíit pháttừthực liền trẽn tôi tiến hanhnghiêncứu "Kít quà diều trịARV trẽn býnh nhãn nhiêm H1V/AIDS lại phong kham ngoại tru huyện Quẻ Phong-Tinh Nghệ An nảm 2013” vói hai mục úeusau

1 Dành giá kểt quu diều trị ,-ílỉ I ■trẽn bịnh nhàn nhiễm nil AIDS tựiphòng

khâm ngOịii trú huyện Quế Phong, tinh Nghệ An từ 01/2013 -12/2013.

2 Mõ tu một iồ yểu tố liên tỊuun den kết quu diều trị ARl' trên bệnh nhàn

H1Ĩ7AỈDS tụi phong khâm ngoại trú huyện Quế Phong, tinh Nghị- An từ

01/2013 -12/2013.

CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Các khái niệm cơ hán

Năm 1*1X1 býnh nhân AIDS đầu tiên duợc mỏ tã ứCalifornia Hoa Kỳ Níìm

1986 Hội nghiđinh danh quốc tẽ mới đãt tên cho tác nhãn gãy bệnh lá virus HIV (Human Immuno Deficiency Virus) Virus gây suygiam mien dich mảc phaiưngườiHIV có dặc đtêm họ Retrovirus códạng hĩnh câu kích thưởe khoang80-120nm cỏ cấu trúc gom 3 lóp: vó ngoải Vo trong vả lôi Hệgen gôm ARN SỢI dơn vã có enzymesao chép ngược RT (Reverse Transcriptase) HIV-1 gay bẻnii ớ người, thuộc nhóm Lentivirus có thin gian ú bỳnh dài va tiến triềntương đổi chụm [5]

Cấu trúc virus HIV - 1 (6Ị

AIDS la viết tải cua cụm tu tieng anh Acquired Immuno Deficiency Syndrome cónghia la hội chungsuy glam miendịch mẳc phai Khai niêm nay dung

đe chi giai doạn cuổi cũng cua quã trinh nhiern HIV được thè hiộn bơi cac bỹnh nhiêm trùngcơhội ung thu vả cácbệnh lièn quanđến rơi loạn miên dịchdànđếntữ

: <€

' ong Thin gian tử khi nhiễm 11IV denbiến chuycnthành bênhAIDS tùy thuộc vào hành vi vả dáp ưng mien d|ch cua tùng người nhưng lựu chung lại trong khoáng thời gian trungbính là 5 nám(7],

1.1.2 ARV

ARV (Antiretroviral) lả thuóc kháng virus HIX’ đặc hiộu đúng cho người nhiêm HTV hoậc bl ph<n nhiêmvới H1V nhămhan chề sự phải triên cứa virusgây ra hội chứng suy giam mien dịch mắc phái ờngười hoặc dự phòng lây nhiêm HTV vảkhông phai là thuốcđiềutrịcảcbệnh nhiêm trũngcơ hợi ơ người nhiễm HTV [7]

• Mụcdích điều trị:

Úcchẻsụ nhân lẽn cuavirusvàkimhamluông virus trong mau 0 múc thấp nhát

- Phục hồi chức nàng miendich giam nguy cơ nức cãc bệnh nhiêm trùng cơ hội

- Caithiệnchắt lưựng sồng vá tângkha nàng sổng SỎI cho người bộnh [8]

• Cãc nhom thuốc ARV dang dược sư dụng tại ViệtNam:

• Nhóm thuồc ức chc men sau chép ngược nucleoside va nucleotide NRTI(Nucleoside Reverse Transcriptase Inhibitor)

Nhom thuõc ức chẽ men sao chép ngưc không phai la nucleoside NNRTI (Non Nucleoside Reverse Transcriptase Inhibitor)

Nhom thuốc irc chề menprotease Pis (Protease Inhibitors) [8]

• Nguyên tắc điêu trịbằngARV:

• Điều tri ARV lá một phân trong tông thê các dịch vụ châm sóc vãhỗ trựVC y

te tâm ly và xà hội cho người nhiễm IIIV/AIDS

- Diều tri ARV chu yếu la diều tri ngoựi trú vá dược chi đinh khi ngườibệnh cô

du tiêu chuân lâm sáng, vả/hoặc xét nghiệmvachúng todà sản sàng diêu tri.Rất cu phác dô nàocủng phai cỏ It nhầt 3 loại thuốc Diều tri ARV là diều tri suốtdời Người bộnh phải tuân thu diêu tri tuyệt dổi dedarn bao hiẽu quà vàtránhkhang thuổc

- Người nlnèm ! IIV dược diều tri ARV vàn phai áp dụng các biộn pháp dự phòng lảy nhiem virus chongười khác

- Ngườinhiêm 1I1V dược diêu trị ARV khi tính trọng miên dịch chưa phục hồi cán tiếp tục diêu trị dư phông các bệnh nhiêmtrùng cơ hội [8]

Theoquyết đinh 4139 QD'BYT về việc sữa đỏi bôsungmộtsốnội dung trong

"Hướng dần chân đoán vã điều trị HTV AIDS năm 2009

• Tiêu cliuáu bẩt đàu điều trị ARV như sau:

Người nhicm HIV có só lượng tể bao CD4 < 350 tể bao mm ' không phụthuộc giai đoạn lãm sáng hoặc:

* NgườinhicmHIV V giai đoạn lâm sàng ũl IV khong phụ thuộc số lượng tếbao CD4 [9]

• Phac đố điêu trịARV

- Phác (lồ chinh TDF - 3TC - EFV hoặc TDF ’ 3TC - NVP

Chi dinh: Sứdụngmột trong hai phác dẲ nãy cho tãt cả các người bỳnh báđầu điều ti I ARV Đối với phác đồTDF - 3TC * EFV Thuốc 3TC duực sư dụng vin liều 300mg lần ngây

- Phác dồ thay the AZT - 3TC + EFV hoặc AZT - 3TC - NVP

C11I đinh Sưdụng một trong hai phác dó nảy khi người bệnh co chòng chi định với TDF [9]

• Theo dổi tuán thư diêu trị ARV:

- Trong mồi lần bệnh nhân tâi khâm, bác si’ kiêm tra lại những thuốc ngưởi bệnh dược chi định vả cách dùng

Thời gian vá cách dùng thuôc trongthục tể cua bỹnh nhân, sổ lãn bo thuõchoặc quên

- Neu ngườibẻnhtuân thù kèm cán tim hiêu những vãn dê mà bệnh nhản gậpphái: tác dụng phu býnh lý mới xuẩt hiên quèn hoặc không dùng chi dinh,het thuổc không có khá nflng tâi chính, thióu hô trợ, b| bát cai nghiỹn tụp trungđê tư ván lại cân thân [10] [11]

• Theo dối liền triển làm sáng

- Thám khảm, phât hiệnvã xư tri cãc tác dụng phụ

Đánh giả lai giai doụn làm sang, cácnhiêm trúng cơ hội (NTC1I) danh giá tiêntrièn các triệu chững liên quanđền HTV Phát hi<ji hựi chứng phục hồi miễn dịchnếucó [10]

• Theo đỏi tiến triền bệnh qua cận lãm sáng:

Bệnh nhãn dược theo dôi cản nàng và số tẻ bão CD4 định ki Chức năng gan thận định ki PCR huyết thanh chân đoán Ncu có điếukiện bcnh nhãn sè dược theo dồi xét nghiệm tai lượngvirus trong máu [10]

• Theo dùi dộctính thuốcARV

Bênh nhãn đuục cung câp các thõng tinVCđộc tinh cùa các loai thuóc họ đang

Sử dung, dược theo dởi các biêu hiộn tác dụng phụ Cua thuốcARV [10]

• Cácyéu tó lien quan dền kít qua điều trị ARV:

- Kiến thức về HIV.AIDSdả được tư vấn, tập huấn trước đicu trị ARV

- Tuán thu diêu trị ARV Cua bụnh nhãn là uống đũng thuốc, uống dung lieulưụng uống dũng thoi gian, uồng dung quy cách

• Hoãn canh gia dính: kinh té sư giup đô cũa các thảnh viên trong gia đính,tinh trang hon nhàn, con cai nghe nghiẽp

Điều kiên khoang eachtói nơi nhận thuốc phương tnịn tuân thú

- Tinhchất cóng việc cua người bệnh anhhươngtỏiviệcsư dung thuồc

- Trinhdợ vỉn hoa vánhận thức cua bệnhnhản

- Những hảnh vi thói quen có khu nâng anh hương không tất tới tuân thu sử dụngchátgây nghiên, bia rượu thuốc lá

- Tinh liên tục và sự sàn còcuacãc thuốc ARV

Tãc dung phụcuathuồcARV má đổi lượngmảcphai trongquátnnhdiều tr

Sự giúp dò Cua các tò chức trong cộng dồng’ y tế xầ hội [10] [11]

Cac tiêu chuẩn dành giã kết qua tuanthu điềutrịARV:

• Tuân thu điều ti I ARV tốt là dồi tượng phái uống thuốc theo phác dồ bác SI*diềutrị chi dịnh dạt trên 95% tro nên

- Bộnhnhãn phin uốngthuốc đúng lieu lượng chi định sổ lẳn quên thuốctrong

1 thángnếutừ 0.3 lãn trơ xuống li tuânthu diêu trị tốt

- Đổi với các thuocuõng 2 lán trong một ngàythi khoảng cách giữa cãc lan uõngthuòc phai cảch nhau 12 giờ dêdam bao tãc dụng vã an toan nong độdinh cua thuốc, tứ dó tránh nguy hièm cho bệnh nhân Như vậy ngày bộnhnhãn sẽphai uống thuốc 2 lằn vào nhũng giờnhất dinh

- Thuốc ARV phai được uõng dung giở, uống som hoặc muộn thuốc nghía láuống cách giờquy dịnh 60 phút

• Cách xứ tri khi quên thuốc: Nèu quên thuồc dưới 4 giữbệnh nhãn phai uống

bù ngav, ncu qua 4 gió bênh nhanphãi chờdền lần uông sau

• Tuân thú diều trị ARV không tốt (xẩu) là đói tượng tụ thay dõi, phác dồ, bo thuốc hay quên thuốc tiên 3 lãn ưong thăng, uồng thuốc không dùng khoang thời gianquyđịnh bảt buộc cua phác đổ đang diều tri và không biết cãc xữ tri khi quèn thuốcthi dẻ dàndền khá nângkháng thuốc vá that bại diéu trị ARV[11]

1.2 Tinh hình dịch HIV AIDS và (lieu trị ARV trênthề giói

Kểtử khi pháthiện lằn đầu tiên trường hụp nhiễm HIV AIDS vảo năm I9KI tạiLoi Angeles (Mỳ) trong 5 bẻnh nhân viêm phôi do Pneumocistis Cariniicô quan

hộ tinh dục dồng giói nam D|ch HIV/AIDS dã lan rộng ra toán cầu khẩp cacchâu lục khắp cẩc quốc gia Trãi qua hon 30 nảm đổi phố vói đợi dịch cò quy

mõ và diễn biẻn phức tạp với nhùng nổ lực huy dộng cộng đòng cúng tiền bộ cua khoa hục ki'Ihuãt song cho den nay HIV AIDS Van đang tiêp tục lamột đại dịch nguy hiếm và chưa du sức dẳy lủi Điều dâng ghi nhộn trong các chuôngtrinh phòng chóng ưng phó vôi dại dịch HIV/AIDS đó là sự gia lãng tý lộnhùng người nhiêm IIIV dưục tiếp cận diêu tri ARV, giam tỹ lệ tư vong do AIDS, kéo dài vã nâng cao chẳt lượngcuộc sồng

Trong nám 2013 trên thế giói có khoang 35 triỹu người dang sóng chung vái HIV AIDS Kè lú khi khai dầu cua dịch tới nay, có khoang 78 triỹu người dã bị nhiêm HIV vả 3*) triộu người dà tứ vong ví các bỹnh liên quan den HIV/AIDS só nhiễmmới H1V đâ giam 38% kẽlừ nám 2001 sô trương hợp tư vong liên quanđenAIDS cùngdã giam 35% kẽ tư mức dinh trong nảin 2005 [1]

Theo bào cáo GAP số tre em <15 tuổi sổng chung vói IIV nám 2013 lá 3,2 triệu người (2] Da sô lả lây trayền HIVtư me khi mang thai khi sinh vã khi cho con bú Tuy nhiên tin hiỹu kha quan lã con SO tre em nhiêm mới IIIV trong nâin200S díì giam 18% so với nàm 2001 và tới nàm 2013, tý lẻ này dà giảm 58%ketừnồm 2002 Khoang 4 triỹu người tre ở dọ tuõi 15-24 dang b| nhiễm HIV AIDS

29% trongsố hụ lã thanh thiểu niên tữ 15 - 19 tuôi va 16 triệu phu nữ từ 15 tuỎIđang sổng với HIV trong đó 80% sống ờtiêu vùng Sahara chàu Phi Hãng triệungười hâu như không biết hoác biết rấtit VC HIV/AIDS đẽtựbaovệ minh (21

Hiênnay.dịch I1IV/AIDS lương đói ôn đinh va tũp trungchũyêu trong nhõm nguy cơ cao Trẽn toàn cầu những người đàn óng dồng tính vá nhửng người đànông khác - người có quan hệ tình dục dóng giới (MSM) có nguy co bị nhiêm inv gâp 19 làn so với dan số nó: chung Ty lộ mác HIV ơ nhôm nảy dang gia lủng ỡnhiêu nơi trẽn thê giới Tuy nhiên chi cớ 1/10 người trong nhỏm MSM nhộn được can thiệp dự phong IIIV Nguy cơ nhicm HIV trong nhỏm mai dâm cùng lớn hem trong sô 12 lãn dãn số nói chung Phu nữ chuyên giới có nguy cư lây nhiêm H1V cao hơn 49 lần so với tất ca nhỏm người trương thành trong dợ tuổi sinh sân Tỹ lé nhiễm HIV cùng dược ước tinh lá cao hon 28 lãn ư nhùng người tiêm cbich ma túy.Các vấn đerối loan dolạm dung ma tuý va các chắt gay nghiênkhac không được điều trị gẩn lien vớitảng hãnh VI nguy cư vói HĨV khiến cho việc điểu trị ARV trỡnên phirc tạp hơn giám chip nhandiều tri ARV va giam tuânthu diều trị ARV dầntới tảng các triẻu chứng liên quan den IIIV vá tảng ty lè nhàp viện Việc Iãp dầykhoang trống trong tiếp cũn dịch vụ tư vấn hò trợ chăm sỏc và diều trị ARV cho dõi tưựng nguy cơ cao nhàm hướng tơi kết thúc đại dịch AIDS vảo nãm 2030 là võcùng cẩn thiết [1]

Một ưong nhùng bước tiến quan trọng trong phông chống lây truyền IIIV AIDS, đõ la sự biêubiết cua con ngườive quá trinhnhân lẻn cua HIVtrongtebão mien TCD4 vã củng vởi nhùng tiền bộ khoahọc trẽn cơ sở đo phát minh racácthuốckhángvirusARV Nảm 1987 Zidovudin (AZT), thuốc kháng virus dầu tiên dược I DA (Food and Ding Administration) cho phépsư dụng dã mang hy vọngchođiều tri AIDS Đốn nayđả có trên 30 loại thuốc được chấp thuận dê dicu tri AIDSĐiều trị khảng retrovirus hoạt tinh cao HAART (Highly Active AntiretroviralTherapy) VỜI sự ket h\»p cua 3 loại thuốcARVcó hiỹu lực ức chề virus cao dã dượckhuyến câo váo n.ìm 1996 Hiên tụi néu một người mơi nhiem HIV 0 dộ tuổi 25điều trị bằng ARVbằng phương pháp phối hợp thuốc và tuân thù điêu tri tốt.họcỏ

: <€

the sùng them 50 nỉm nữa Do dờ IIIV/AIDS đangchuyến đói d.01 tứ "một bênh tư hình" sang "một bệnh mạn tinh cò thê kiêm soát được” [12] Điểu nãy đà mờ ra niêm hi vọng chobệnh nhân IIIV.AIDScũng như mo rộngchương trinh hanh động

có liên quan sư dưng thuốc ARV lả vũ khí đẻ điều tri vã dự phông lây nhiêmHIV AIDS Tháng 6 2014 trên thể giới dà cỏ 13.6 triệu người đượcnhộn liệu phápđiêu trị kháng virus, de lại hơn 22 triệu người đang sống chung vời HIV AIDS mà không được điêu U| sổ người nhiêm HIV trén thè giưi dược ticp cận diều tri cacthuốc ARV táng hàng nilni [2] The giói đang đi theo đúng định hướng đè tiến tói điều trị HIV cho it nhất 15 triệu người vào nám 2015 Liệu pháp kháng virus bao phu cho ngươi lơnvàocuối nám 201 ỉ la 38%, trong khi dôbao phu u tre em chi dụt 24% Như vộy ba trong sô bốn trê em sổng chungvóiHIV hoác 76% tre em nhièmIIIV/AIDS không dược diều tri Tuy nhiên, có sự tàng sô lương tre dược điều tri liệu phap khang virus từ 763000 tre 11.1111 2013 lên 783000 tre vao nua dầu năm

2014 ongười lim số người dược điêu trị ARV tảng 6% [1 ]

Cháu Phi lả châu lưc chịu tác động nặng ne nhát cùa dại địch mv AIDS Tạivũng cân Sahara, nơicỏ số người nhiem HIV cao nhất thế giờivới 24,7 triệungườinhiêm chiếm gằn 71% trongtôngsốngườinhiemHTV toan thế gỉàỉ Năm2013 cô 1.5 triệu ca nhiem HIV mới tại tiêu vùngSahara Ba quốc gia Nigeria, Nam Phi vàUganda dại diộn gần 4S% số nhiem HIV mới trong khu vực Nam Phi dược coi lánhùng dắt nước cỏ số người nhiem inv AIDS cao nhất trẽn thê giói, dỉ ghi nhận mức giám lớnnhất với 98000 người sỗ người tư vong liên quan AIDS ơ Nam Phigiam còn48% Thanh cõng nay lã do sự gia tâng nhanh chóngsốlượng ngườiđưựcnhậnliệu phảpdiều trị thuốc khàngvirus Nam Phi lả quốc gia cỏ số lương cao nhất gần 2,6 triệu người điều trị vàcam kẻt sè tánggap dôi con sơ dó trong vài nám tớiTrẽn thẻ giói, sự gia tâng số lưựng người tiểp nhộn diêutrịkháng virus cao nhát lã ớNam Phi theo sau là Án Del ờmữc 7%, Uganda 6%, và ờ Nigeria MozambiqueCộng hoaTanzaniavà Zimbabwe 5% [2]

Dịch HIV AIDS lan sang châu A khámuộn, trương hụp nhiem IIIV đau tiên tụi khu vực nãy dược phát hiựn tai Thải Lan vào năm 985.đencuối nhừng nảm 90,

Campuchia Myanmar vã Thai Lan công bó dịch dáng lu ngại trên toàn đầt nước.Dịch te học lây nhiêm HIV ớkhu vực nảv cờ nhiều hĩnh thãi khác biệt tại ThảiLan vả Campuchia hinh thãi lây nhiềm HIV chu yếu qua QHTD khâc giớinhung một sồ nước khúc như Việt Nam Trung Quốc, Malaysia hĩnh thái láy nhiêm vẫn chú yếu qua NCMT và tinh trụng lây truyền qua QHTD khac giới cũng ngày càng tảng [13] sáu quổc gia Trung Quốc An Dộ IndonesiaMyanmar Thai Lan vá Việt Nam chiếm hun 90%sồ người sõng chung với HIVtrong khu vực Tinh đền cuối năm 2013 lum 70(1000 ngườibệnh ơkhu vực Cháu

Á Th.il Bính Dương dà được điêu trị ARV Campuchia ghi nhân mức giam lớnnhút trongtrường hợp tu vong lien quan đền AIDS 72% tiếp theo la giam 56% ơ Thái Lan vã 29% ở Myanmar [2]

Khu vực Mỳ la tinh và vùng Caribe tiep lục lá một khu vực códộ che phu khang virus cao Khoang 45% trong số 1.6 triệu nguời sõng chung VỚI 111V có the tiếp cận điều trị kháng virus điền hình ớ các nước Argentina Brazil Belize Chile.Costa Rica.E1 Salvador Mexico Panama Peru Uruguay [2] Brazil dà san xuất vácung ứng thuốc mien phi' và đầy manh can thiẻp giâm tác 1141 bang cảch khuyên khích sưdụng IK’S Brazil lả một trong những nơi lien hành loàn diện nhất trên thế giới và cờ nhùng kết quarấttích cực[5]

Hương dàn diều tri HIV mời cua Tô chữc Y tố The giới (WHO) năm 2013 khuyến cảo áp dụng diều tri thuốc kháng virus sớm hem Bangchững gần dây cho thấy rang dieutri ARV sớm hơn sỉ giúp ngườinhiem H1V sống làu hơn sõng khoehơn vá lãm giam dâng kẽnguy CƯ lây truyền HIV chongười khãc [14]

Ước tinh sècó khoáng 3 triệu người dược cữu sồng trêntoàn thề giới phòng ngứa dưực thêm 3.5 triẻu canhiem HIV mới từnay cho đen nám 2025 nếu càc bác

sỳ bátdẩu kê đơnthuốc cho bỹnhnhân nhiẻmHIU sớm him so vơi hiêntai Khuyến cáo mới khuyểnkhich tầt cả các quốc gia bầt dầudiều trị cho nhùng người lờnbịnhicm HIU khi CD4 cua hợ giam xuống 500 té bao mm’ hoậc lì hơn khi bệ mien dịchcua họ vân con manh Trước dó vào nám 2010 là tiên hànhdiêu trị khi TCD4

ư mức 350 tếbão mm’ hoặc ít him Thực tể trẽn 90% cảc quồc gia dà áp dụng cãc

: <€

khuyển cáo Iiãm 2010 Một sổ ít quốc gia Iiliu Algeria Argentina vã Brazil dã tiên hãnh điều tri với mức CD4 lã 500 tề bão mm Cãc khuvến cáo mới cùng bao gồm việc cung cắp diêutrị khảngvirus không phụthuộc số lượngtếbảo CD4 cho tất Catre em lìhièiu HIV dưới 5 tuời tất cã phụ nù mang thai, phu nử cho conbũbịnhiêmHIV vả cho tilt ca nhùng người dươngtinhvớiHIV nhưng bạn tinh (vợ chồng) cứa

hợ không bịnhiêm [14]

MẶC dù vậy, hiẽn nav cokhoang 3 5 số người sống chungvớiHIV tiên the

gi ói không dtrực tiềp cộndiêutrịARV Tỷlệcua những người không được ticp cệndiêu trị điều tri lã 58% ỡ Nam Phi 64% ớ Án Dộ và 80% ư Nigeria Nam Phi dàcông bờ muc tiêu cung cãp 4,5 triệu người dược tiếp cũn diêu trị ARV vào nảni

2014 Bão hiémdiều trị HTV chi baophucỏ36%ởÂnĐộ và 20% ở Nigeria sổ tre

em dược diêutrikhăng virusư mức thấp đạt ty lệ24%nghía lả ba trongsốbóndứatre sữngchungvới H1V không dược diêu ti I HIV [2]

Điềutrị ARV là một phẩn trong tông thê cảc dịch vụ chàm sỏc hồ trự ve y

tẽ, tâm lý, xả hội chongười nhiêm HIV/AIDS vã cần dược tiếp cận bao phu nhiềuhưn nữa Một trong những nguyên lác cư bán trong diêu tri ARVlá su tuân thu diêutri tuyệt dổi Đây lả yếu tốquyết định sựthảnh cõngcua điều tq và trành tỉnh trạngkhang thuốc

1.3 Tinh hình dịch H1V7AIDS và diều trị ARV tại Viỳt Nam

Tại Việt Nam kê tù ca nhiễm IIIV dâu tiênváotháng 12 1 990 tại thánhphố

Hữ Chi Minh sau lum 20 nàin,dền nay dich HIV/A1DS dã gia tăng nhanh chõng ca

vềsố lượng ngưởi nhiêm cùng như độbao phu trẽn cá nưỏc 63 63 tinh thánhphốđêu co người nhiễm HTV AIDS Tính dến ngây 30 9 2014 toàn quốc hiộn có

224233 trương hop bao cáo hiên nhỉèrn HIV trong dõ số bẻnh nhàn chuyền sang giai doạn AIDS la 69617 và tinh từ dầu vụ dịch HIV/AIDS den nay có 70734 trường hợpngườinhiễm HIV tư vong [3]

1’hco bão cáo tinh hình nhicni HIV/AIDS vá kếl qua hoựt dộng phong chồng HIV/AIDS 4 tháng dâu nàm 2014 cua Bộ Y tế tý lẽ ngưửi hiỏn mảc HIV

toanquốctrẽn 100000 dãn la 248 người Tinh Điện Biênvàn lá đ|a phương có ty lẽ hiện mic HIVtrên 100000 dân cao nhắt cá nước lá X75 người tiểpđến lã thánh phố

HỖ Chí Minh(690) dửng thứ 3 lá Thii Nguyên (636) [15] Hinh thái dịch HIV ớViệt Nam hiẻnnay Van trong giai doun tũp trung, chu yếu ở nhom co hanh vi nguy

cư cao, dó là nhùng người NCMT PNBD và MSM Tỳ lộ hiện nhiễm HIV trong nhóm NCMT giam dàn trong giai đoạn tư nim 2004 - 2013 Tuy nhiên ơ hâu hết các tinh thục hiên giam sát, dich HIV AIDS ván dang cao ơ muc đang báo độngCác tmh miên Bác, miền Trung lây nhicm HIV qua NCXÍT cao hơn các tinh miền Nam người sư dụng ma tuý đangcó xu hướng trc hơn thường dưới 30tuôi và cỏ sự

thay dõi khánhanhtừ hut sang chích vói lý do chu yếu lã kinh tề (16]

Không chi táp trungchuyếu ữ khu vực thánhthi vã dô thi lởn hiệnnay dại dịch IIIV-AIDS đầco mặt kc ca nhìmg khu vực khó khan, các thon ban vũng núi cao vùng sau vùng xa Phân lơn các tinh có số lượng người nhiêm HIV cao tập trung ưkhu vục mien núi phía B;:ic và biên giới Việt Lào là nơi có nhiều dồng bàodàn tộc thiêu sồsinh sóng, lại có nhiêu nguy cư tiềm táng lam lây lan HIVAIDSnhu nòng vã sư dụng cây thuồc phiện, buôn bán vụn chuyên chất ma tuý lụm dụng chắt ma tuý Tinh hình liêm chích ma tuy trong nhóm đờng bào DTTS nhất là vùng biên gioi dang gia làng Nhùng vin đề Cua phu nừ DTTS bao gom gánh vác cáccõng việc nặng nhọc, It cô quyênquyết dinh liên quan dền vãn de sinh san va it cô

cư hội học lặp nâng cao kiền thức Một số phụ nử DITS di tới cãc vùng khác, dóthi hãnh nghề mại dám [17] Vi vậy nhiễm HIV AIDS trong nhóm DTTS dang lávãn đẽ y te cong cộng cần dược quan tàm ơ nước ta Dự án "Phòng chốngHIV AIDS ởVietNam" tại một số ĩ inh miền nui phía Bầc(Sơn la và I aiChâu), cỏ trẽn 75% la người DTTS trong tỏng sỡ mỉu diều tra Ket qua IIIV dưưng tính 40.6% ớ nhom NCMT vã 4,5% ờ nhóm PNBD (ỉ 7], Trong bão cao hội nghi tông kểtdựán phóng chông HIV AIDS tại Thanh Hoá giai đoạn 2010- 2012 Quan Hoá

va Mương Lát lã hai huyfcj mien núi trọngdiém vi tinh hình ma tuý váHIVAIDS

cõ sổngươinhiem HIV ưmửc cao với 593 trương hưp nhiemHIV tui Quan Hoã vã

409 trường hựpnhiêm HIV t ọi Mường Lát trong đóchuyếu lả dân tộc Thái [18]

.?T C : <€

Với sự gia tăng nhanh chóng cùa số nguôi nhiêm HIV vã sờ người chuyênsang giai đoạn AIDS, cóng lác chàm sỏc điểu trị người nhiêm HTV AIDS ngảv cảngtrơ nên cấp thict Ngay tửnảm 1994, khi sổ bệnh nhãn AIDS ơ Việt Nam bảt đầu xuấthiẻnnhiêu hơn Bỡ Y tếđà thành lãp 4 trung tâm diêu trị thuốckhángvirusđược thục hiện à tuyến trung ương gầm Viện Y học Làm sàng các BẻnhNhiệt đới Quốc gia nay lả bộnh viện Nhiệt đới Trung ương, Bộnh viện Trung ương HuêTrung tâm Bênhnhiỹt dúi Thanh phóHố Chi Minh và Viện Quân Y 108 Theo báo cáo cua Bộ Y tế tính dền 30 9 2014 cá nước cỏ 88800 býnh nhàn dang diều trị ARV (84375 bệnh nhãn người lẻm và 4425 tre em), chiêm khoang 36% SO nhiêmHIV cõtrong công dồng Việc gia táng sổ ngươi dượcđiều tri ARVtrongthời giunqua ds lãm giam dâng kề sổ tư vong do AIDS hảng nám trong năm 2009 sổ canhiễm H1V báo cáo tư vong khoang 7000 - 8000 ca dẽn nay số ca tu vong khoang 2000-3000 ca [3].

Điều trị ARV cho ngưởi nhiềm HIV là liệu pháp dự phòng tót đây lá quátrinh liên tục kèo dãi suốt cuộc đởi vá đỏi hoi sự luân thu tuyệt đỗi cua người bỳnh Tại Việt Nam Hướng dán quổc gia về chân đoán và diêu tri ỈÍTV AIDS dược bõ sung chinh sưa nam 2005, 2009 2011 Bộ Y têcùng cỏkẽ hoạch phân cãp điều trị bang việc thiét 1 Ạp các phông khámngoạitni tội các tinh, thánhphó Các đổi tượngngười lớn va tre em >18 thangtuỡi tro len có ket qua xet nghiêmkhángdinh HI Vdương null vã Uc em <18 thángtuời cõ két qua xét nghiêm II1V dương línhbăng kỹ thuũt sinh học phản tu đều dược tiẽp nhãn dàng ki quan lý theo dỏi diều tri tụi cac

cơ sơ điêu trị [9] [19] Việc mơrộng diều tri thuốc ARV tại các phóng kham ngoụitrú đã được tiến hanh tứ tháng 3 nãm 2006 với Sựhở trự cùa cãc dư án quỹ Toàncẳu Quỹ hồ trợkhẩn cẩp của tông thống Mỷ (Pepfar) quỳ Bill-Clinton Tại các phòng khâm ngoại trú bệnh nhàn sê được tiếp cận liỳu pháp diều trị ARV hở ưựđiều trị dự phỏng nhiêm trũng cơ hội, khám kièm tra sức khoe djnh kỳ tư vần càithiện cuộc sông tái hoả nhậpcộng đồng Tất ca cáchoạt dộng trên đều hoan toàn miên phí che ngươinhiẻmHIV AIDS Ngoài ra các phông khám cùng hô trợ chàm sõc bệnh nhãn nhiẻmHIV AIDS tụi gia dinh thòng qua lực lượng cộng tác viên vádõng dâng viên

Tinli den 30 9 2014, Việt Nam đã tiiẽn khai mờinhiêu cơ sơ diều tri nângtông số lên lá 318 diem điều trị đặt tụi cư sớ y te 47 diêm điêu tri ARV tại các trạigiam và trungtàm giáo dục chùa bệnh và lao dộng xỉ hội Hiện nay chương trinh phòng chống HIVAIDS dang Iriẽn khai mớ rộng các điểm cấp phát thuoc tại xỉphường, dâm bão tiếp cận tốt hưn cho ngưởỉ nhiem HIV [3] Tốc độ lãng trưữngbẻnh nhânđiềutrị ARV trung binh là 942 bộnh nhân tháng (trung binh 3 thánggầnnhất) Phác dồ bậc 1 chiếm đa sổ vói tý lộ lả 97%, còn lại là phâc đồbậc 2 vảphác

dó khác Ọua theo dỏi diều trị cho thầy tylẻ duy tri điều trị sau 12 thảng ớ người ki® la 82.1% và tre em lá 82.8% ty lẽ này cao hưn ty lê khuyến cáo cua WHO (80%) [20],

Tuy nhiên, do tinh hung phán biệt dối xư con phô biến, bệnh nhản dảng

kýđiềutn muộn bệnh nhản sống xa khu vục diều tri nhiều bệnh nhãn là ngườiNCMT di biền dộng thưởng xuycn dà anh hướng dền chất lượng diều trị ARV Ngoài ra do ty bênh nhán HỈV mấc lao cao nén lién quan nhiều dền tinh trạng lữvong cũa bênh nhãn AIDS Kinh phi cho phoog chống HIV AID s cũa cãc tò chức nước ngoái cát giam dà tâc dộng dến việc dam bao duy tri các xét nghiệm thườngquy cho bênh nhãn, các hoạt dộng hở trụ cộng dồng không cônduytri, anh hướngtới việc hò trự tuân thu điều trị cùa bộnhnhản cùng như giúi thiệu bộnh nhãn mái tham gia điều trị [3]

1.3.2 Tại địa ban nghiên cứu

Trong 5 thângdầu nãm 2013 Nghệ An là mộttrong 10 tinh cô sổ trường hợp xét nghiệm mới phat hiện dương tính lớn nhất với 2.31 trường họp (5.3%) chi dưng sau Thành phóHô Chi Minh: SOI trườnghợp (18.3%) Cãchuyên miền núi ciia tinh Nghệ An dứng dẩu vế sỗ gia tăng trường hợp nhiem HIVAIDS la QuếPhong tảng 29 trướng hợp Quỳ Châu tàng 9 trường hợp, Tương Dương tảng 14 trướng hụp[20]

Trong những nám gầndây ty lẻ người nhiêm HTV AIDS ờ dồng bangcó xu hướng giam nhưng 1.11 gia tàng ớ cáchuyện miền núi Nguyên nhãnchinh dần đen tinh trụng gia tàng nguôi nhiem HỈV ư các huyên miên nủi lá hanh vi tinh dục

không an toan vã sư dụng nu tuý khá phờbiến Diẻuđáng quan tâm láđộtuồi cua nhóm người nhicm HIV trẽn địa bàn cònrát trê chú yếutừ20 - 39tuổi, tãp trungởthành phố Vinh vàcáchuyẻnmiên núi như Que Phong, Tương Dương, Quỳ Châu

Qué Phong la một huyên miền nũi bién giới phía Tây Bae tinh Nghệ An.Trước kia, từngđtrựcvt'nhưlà thú phu cua loài hoaAnhTúc Ngây nay Quế Phong trờthánh huyện cớ vị triquan trọng, chiên lược về an ninh quổc phòng vả là diem nong VC tội phụm nu tuy tệ nạn xà hỏi Dõng bao D1TS trong đo dãn tộc Thái chiếm chu yếu trên địa bán huyện Ngườidàn nơi đâycó lịch sư lâu din trông vả sữ dụng cây thuốc phiện, trinh dộ dãn trí tháp, phong tục tập quân lac hậu nên việchiẽu biết phap luật vábao vỹ súc khoe cho chinhban than minh con nhiêu hsui chẻHảng nám số người bị bầt về tội mua bàn sư dụngmua bân ma túy tụi Quế Phong luón lợt váo top dâu trong cãc huyên cua Nghê An Theo bão cáo cua trung tàm phong chốngHTV AIDS tinh Nghệ An Que Phong cùng là huyên cóty lý gia tảng

só người nhiem HIV AIDSnhanhnhát Năm 2002 Quế Phong dứng thữ 11 trong số cãc huyện,thỊ xầ cỏbỹnh nhãn nhiẻm HIV tại tinh Nghê An thi dền nỏm 2012 Que Phong dà dung thú 2 vẽ sô ngườib|nhiêmmới, chi đung sau thánh phồ Vinh Theothống kêtụi Trung tám Vtể huyỳn Quế Phong tinh Nghê An k«itừ trường hụp pháthiện ca đautiên nhiẻm HIV vào ngáy 12 2 2000 (trưởng hựp này liến ca: nghiệt, thướng trú tại khổi 4 thị trùn Kim San} tính den ngây 30 9 2013 phathiện tai bênhviên có 791 người nhiem HTV Huyện Que Phong có 14 14 xà dcư cỏngườinhièmHIV Dõng Vàn là xả dẫn dâu huyèn về tý lẽ ngươi nghiện va người nhicm HJV Trong nỉm 2010 toan xà phát hiện 52 trương hợp dươnglính vời virusHIVAIDSThang 1 2011 phat hiện thèm dược 13 trưởng hụp Theosố liệu úy ban quốc gia vềphòng chốngHTV AIDS chi trong nâm 2010- 2011 xã DồngVãn có 21 người chết

viAIDS |21J Đâylã nhùng số liệuthục tẻ tông hụp cua nhùng người dược lầy mâuxẻt nghiệmtạibênh viện, cỏn haonhiêu người cỏ nguy cơ cao chưa được lây mâu

de pháthiện trương hợp bênh Dó la tang bâng chím Con sỡthực tế eõ the cao hơn nhiẻu so với sô liỹu thống kẽ dược

1.4 Các nghiên cửu VC điều (rị ARV

Trên thế giới cùngnhư tụi Việt Nam đà cỏrát nhiêucông trinh nghiêncứu vế kct quadiều tri vâánh hương cuatuãn thu diều trị den kết quáđiều trị ARV nhưsauTheo Bussmann và cộng sự (2009) nghiên cứu trên 650 bệnh nhân dược điềutrị thuốc khàng virus ARV tại Botswana cho thấy, sau I nâm diều trị sồ lượng tếbào TCD4 tảng trung bính 137 te bàoìnnr và sau 2 nảm con số này là 199 tebão mm: ly lệ bênh nhãn cỏn sững sau diêu tri I nàm lã 96.6% vả sau 2 năm la 95.4% [22]

Nghiên cưu tại Kenya cua Ta lam và cộng sự (2008) cho thấy chi có43.2 %bênh nhãn tuân thu dicu tri trong suốt thời gian điêu tri bênh Các lý do phô biến nhất cho việc không tuân thú baogổm: xa nha (68.8%) bộn (58.9%) quên (49%)

cóquá nhiềuthuốccân uống (32,6%) va tác dụng phu (28.9%) Ví vậy cân giảo duecho bênh nhân tầmquan trọngcùa việc tuân thu tuyệt dôi vói uống ARV theo chi dầnnhư là mót biộn pháp can thiệp hừu hiộu [23]

Tậi Pháp, nghiên cứu cua làc gia Camelia Protopopcscu vã cảc cộng sự(2009) dà cho thấy ring sự không tuân thu diều tri thương gập u nhùng người tre

cử cun nho có triệu chứng train cam sứ dụng rưựu hàng ngày và thiều sự hò bự người thăn [24],

Nghiên cứu do Ainbcrbir vã cộng sụ (2008) thực hiện tai Ethiopia dà chothảy, nhùng bệnh nhãn có người hả trựđiều trị củng như sư dụng các phương tiện

dẻ trự giúp việc ghi nhó uổng thuốc cóty lộ tuân thu diet! tri cao hơn những bệnhnhãn không cỏ người hò trợ[25]

Tại Nepal, nghiêncửu cúa Wasti và cộng sự nám 2012cho thây 85.5% bệnh nhãn tuân thu tổt Thiểu kiến thửc VC ARV và cách thứcdiều tri ARV củng lá yểu tổnguycơdàn den vice không tuân thù [26]

Nghiên cữu 1,11 Nigeria cùa U/ochukvvu vacộng sự (2009) cho thây ty lệ bộnhnhan không tuân thu dầy du thuốc diều U| là 75% trung binh một tháng só ngày quên thuốc lã 3.57 ngay Nguyên nhãn là do lác dụng phụ cua thuốc, quên không mangtheo thuốc, sụ su ki ih| xà hội bân thuốc cua họ cho nhùng người khác không trong chương trinh [27J

Kct qua nghiên cừu cua Nguyen Vãn Kinh vã cộng sự (2010) cho thày ty lê bệnli nhãn duy tri phác đờ bộc I sau 12 tháng diêu lr| lá 89.8% sau 24 thang lã 87.1% Càn nộng trung bính cua bộnh nhân tàng so VÓI trước diều trị lã 2.1 kg số lượng (ế hào CD4 sau 12 tháng và 24 thang diều trj lẳn lượt lá 245.3 vá 395 tể bào mnr‘ Tác gia cùng đà kết luộn vice duy trí sử dụng ARV đà có nhùng tác dộng khaquan dói vói tăng cường khá nàng miên dịchcho bộnh nhân [28]

Nghiên cứudành giá sự tuân thủ điêu trị ARV vã một số yếu tổ lien quan ơngười nhiêm IIIV tạt các phong kham ngoại tru tinh Ninh Bính (2012) cua tâc gia

Tạ Th| Lan Hương cho thày sau dicu tri ARV tứ 6 thang tới 48 thang, chưa den50% số bỳnh nhãnco tảngcân >94% bệnh nhân khõng còn nhiễm trung cơ hội vá

>94% bệnh nhâncó số lưụng CD4 tăng so vớt trước diêu tri ARV (29J

Nghiên cứu tai phong kham ngoại trú quận 10 Thanh phờ Hồ Chi Minh cua

Hả Thị Minh Đức cho thấy, tỷ lộ tuân thủ diet! trịARV là 67% Bệnh nhân cỏ người trợgiúp thí tuân thu diều tri cao hơn bệnh nhãn không có ngươi trợ giúp (p=0.03) Bẻnh nhân có kiên thức dùng vé tác dung phu thi luân thu diêu tri cao hơn bênhnhàn có kiến thức chưa dùng (p 0.02) Không cỏ moi liên quan giửa kiên thứcchungdũng với tuân thu diều trị [30]

Một nghiên cứu dinh tính cua HồThi Hiềnva Hoàng Văn Thuyct dược thựchiên tụi huyên Quang Bính llả Giang về việc tuân thủ điều trị ờ bệnhnhân AIDS.Két qua cho tháy, bệnh nhản cónghiện chích ma tuý thực hiệntuân thu diều tri kómhơn so VỚI bệnh nhãn không NCMT Tỹ lệ lãi khám đung hẹn cua bệnh nhàn NCMT cao hơn 20% so với bệnh nhãn không NCMT Các yếu tổ can trớvice tuân thu diêu trị lả phụ thuộc ma tuỷ, chi phídi lại tội vùng sáu vung xacon khó khản Giadính và thâythuốc đóng vai trò quan trọng trong hỗtrựbênh nhân [31]

C : <€

CHƯƠNG 2 1)01 TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu

Nghiên cửu đưực tiến hãnh tui phong kham ngoai trú trung tâm y tề huyệnQuề Phong tinh Nghệ An Huyện Quế Phong được thành lập theoquyểt định sổ 52'CP ngáy 19 tháng 4 nãm 1963 cua Chinh phu đo chiatáchtừhuyện Ọuỳ Châu

cũ Lã một huyện miền núi biên giới, vói 73.10 km dường bien giới tiẻp giáp vói huyệnSầmTớ-1 inh Hua Phăn - Nước Cộng hoâ dán chunhãn dãn Lao Cáchthảnhphô Vinh 180kmVC phía Táy BÁc tinh Nghệ An Tông diện tích tự nhiên toàn huyện

lá 189543.43 ha trung du địa hỉnh dồi núi chiếm chu yếu 70% diện tích tự nhiên Toànhuyện có 15km dưửng quốc lộ 4X chạyqua,giao(hỏng trên dịa hàn nội huyện

vã gtao lưu kinh tê với bên ngoài khô khan Trẽn 90% dãn số lá đồng bào DTTSchu yểu hoai động nũng nghiệp, trinh dô dãn tri thấp, phung tục táp quan lạc hậu, đởi sổng nguôi dâncòn gậpnhiều khó khiỉn [32]

: <€

2.2 Dôi tượng nghiên cứu

TatCá bcnh nhãn HIV AIDS dang được quan lý vả dicu trị ARV tại phỏng khâm ngoạitrú huyện Que Phong tinh Nghệ An tứ thảng 12013 thảng 122013

• Tieu chuâu lựa chọn:

- Trẽn 15 tuõi

- Khônggiới hạn về giởi nghe nghtep đàn tộc

- Bệnhnhãn dược chân đoản huyết thanhnhiêm HIV dươnglính (theo két qua gùi mầukháng định dương lính của Trung tâm phòng chổng HIV AIDS tinh Nghê An) vãđangdiều tx 1 ARV trongdiêu quanlý tại phóng khám ngoai trú huyện Què Phong

- Người đu điêukiộnnâng lực nhặnthức

- Dồng ỳ tham gia nghiêncữu

• Tieu chu ân loại tru:

• Bệnh nhãn không năm trong danh sách quan lý diều trị cua phong khamngoại trú huycnQué Phongtrong thờigiantư l 2013-12 2013

- Giam nâng lực nhãnthứcdo không cò kha nângtralời.nhớlại, ra quyết dinh thoathuậnnghiên cứu

- Từchối tham gia nghiêncứu

• Dồng ý tham gia nghiên cửu

2.3 Thòi gian nghiên cưu

• Thời gian nghiên củu của dối tượng được tiến hãnh từ tháng I/ 2013 đentháng12/2013

• Thời gian nghiên cứu cua khỏa luận: từ 102014 - 5 2015

2.4 Phươngphap nghiên cứu

2.4.1 Thiết kenghiêncứu

Sư dụng phưưng phápnghiêncứu mô ta cảt ngang

- Hồi cưusố liệu dinh lượng đà cỏqua bộ cảu hoi phóng vần dỗi tượngnghiêncửu được thiết kế sản theo mục tiêunghiên cưu

- MÔi một đối tượngnghiên cưu thõng tin đượcthu thộp theo cac bicn sốtrén

bộ cõng cụ dũng nhút truóc diêutrịvá sau6 12 thángdiều tri dê phân tich kết qua

2.4.2 Cửmỉu V ã each chọn niảu

Toán bộ những người có (lũ tiêu chuần cùa đổi tượngnghiên cứu đêu được chọn vàonghiên cưu

Chọn tiltcá bênh nhan HIV AIDS trong diẻn quan lỵ vá đang điều tri M phóng khám ngoại trú trung tàm V te huyên Qué Phong - tinh Nghệ An tử đũng 1'2013 - thăng 122013 Theo thống kẽ cua phòng khám ngoựi trứ huyện Quẽ Phong tông sớ bựnh nhãn du tiêu chuân tham gia nghiên cưu lá 250

Mục tiêu Nhóm

biến số Tênbiền số Chi số Dinh nghía

pp cõng cụ thuthẠp

Thõng tin chung về bỳnhnhãn

Tuồi

Tuôi cua đói hrợng (theo nảm dương lịch) den thởidiem diều tra

Chia thanh các nhóm tuồi:

<20:20-29: 30-39:>40

Hồi cứu

Bọ cáu hơi

Giỏi Ty sỗ Nam nừDán tộc Tỷ lộ%bỳnh nhân đicu tri

Tinh trựng hônnhãn Tinh trạng hòn nhãn hiện

tụi cua đôi tượngNgu vén nhãn nhiễm

Tinh trang nhiêmtrùng cơ hội (NTCH)

Ty ỉỳ % tinh trạng nhiễmtrùng cơ hội: Nắm miẽngViêmphôi Lao Zona Tiêu chay tnrớc và sau 12 tháng diều trị

Tý lẻ % bỳnh nhàn het NTCH sau 6 tháng và 12

thảng điếu trị

Giai doạn lảm sàng

Ty lộ %các giai đoạn lãm sang: Giai đoan II III

IV trưứ: và sau 12 thángđiều tri

Xét nghiên] Số lượng tẽ bàoCD4

Tylộ % nhom số lượng têbảo CD4 trưóc và sau 12 thảngdiêu trị

Ty lệ % có sổ lượng tébãomien dịch CD4 tâng sau 6 thảngvả 12tháng diêu trị

Hồi cứu Phiếu kết quaxét nghiộmHicu đúng vè thuốc

ARV

Ty lộ % bệnh nhãn hiêu đúng ban chằt thuốc ARV

Tuân thu điều trị

Tỷ lệ % bợih nhản tuânthu diêu trị

Tý lộ % bệnh nhãn không tuân thu diêu trị theo tinhtrang hon nhan

Khoang cách tu nhatói phong khám

Tý lê % bệnh nhãn không tuân thu điêu ti| theo khoang cách tú nhà tớiphôngkhâm

Mựctiêu 2

Yếu tồ liênquandên kết qua diều

Tải khâm theo lịch hẹn

Ty lộ % bợih nhản không tuân thu diều trị Víri lịchhẹn khâmlại

Ngu vén nhãn tải khám sailịch hựn

Hỏi cứu

Bộcảuhoitri ARV

HÒ trợ chàm sóc

Ty lệ % bẻnh nhàn khỏng tuân thu diêu tri phán theo

cóIigưiri hỗ trợ châm sóc

Hĩnh thức hỗ trợ tuân thu điều trị: Người hò trự chi dần hộp thuốc đồng hằ báo thức, chuông điênthoụi

.?T C : <€

2.5 Phương pháp vả công cụ thu thập

• Kí thuật thu thập

Hồi cứu sờ liệu tu phicu câu hoi đicutra dã đưực thunghiêmkiêm tra mức

độ phu bợp vàtuphicukhám lam sàng, xét nghiệm cua bệnh nhan

• Cõng cụ thu thập số liệu:

- Phicu cáuhoi điêutradưọc thiêt kềtheomục tiêu nghiêncuu

- Phiêu kct qua khám lãm sáng, phicu kết qua xét nghiệm cua bệnhnhân

2.6 Ọuánlývã phân tích số liệu

Sỗliộu sau khi thuthụp dược lam sạch nhộp liựuvàquàn lý bầng phím mềm Epidata

- Phânmcm STATA 12 đượcsu dựng dê phàn tích sốliệu

2.7 Sai sổ vacách khác phục

• Sai sổ chọn:

Khi chọn màu không dai diện, không dũng vời mục tiêu nghiên cúu Đỏi tượngdượcchọn nhưnglú chó', tham gia nghiên cứu

• Sai số trong thiết kề bộ cãu hoi

Không phủ họp vớimục tiêu, trinh độ vân hỏa cua người được phimg vấn, thiều hoặc thừa bicn sổ cán thiết cho nghiên cứu

Điều tra viên vá giám sãl viên duục tuyên chon vã tãp huân thống nhát vẽphương pháp điểu tra thưnghiệm bộ còng cụ va thực hanh kỳ nâng diêu tra

- Thưnghicm bộ càu hoi.tham kh.K> ỹ kiênchuyêngia.điêuchmh bôsung