Bài giảng Văn hóa kinh doanh và tinh thần khởi nghiệp: Chương 5 - TS.GVCC Vũ Quang và TS. Nguyễn Văn Lâm

Bài giảng Văn hóa kinh doanh và tinh thần khởi nghiệp: Chương 5 Văn hóa doanh nghiệp cung cấp cho người học những kiến thức như: Tổng quan về văn hóa doanh nghiệp; Tác động của văn hóa doanh nghiệp đến sự phát triển của doanh nghiệp; Các nhân tố ảnh hưởng đến văn hóa doanh nghiệp; Các giai đoạn hình thành và cơ cấu thay đổi văn hóa doanh nghiệp. Mời các bạn cùng tham khảo!

CHƯƠNG 5:

VĂN HÓA DOANH NGHIỆP

NỘI DUNG

Tổng quan về văn hóa doanh nghiệp

Tác động của văn hóa doanh nghiệp đến sự phát triển của doanh nghiệp

Các nhân tố ảnh hưởng đến văn hóa doanh nghiệp

Các giai đoạn hình thành và cơ cấu thay đổi văn hóa doanh nghiệp

Tình huống

 Tại sao doanh nghiệp lại xây dựng văn hóa doanh nghiệp cho riêng mình?

Thực tế: Trong năm 2010 – 2011 Ngân hàng Agribank đã chi hàng tỷ vào việc nâng cao năng lực lãnh đạo và quản lý cho các cấp lãnh đạo Trong nội dung đào tạo có nội dung nâng cao nhận thức xây dựng văn hóa Agribank Một dẫn chứng khác, trong năm 2013 Tổng công ty Bia Saigon cũng đã chi 3 tỷ đồng để xây dựng Bộ thiết chế văn hóa cho TCTy EVN, Vietel, VNPT… cũng rất chú ý trong việc đầu tư xây dựng

văn hóa doanh nghiệp

 Vậy, văn hóa doanh nghiệp có tác động gì đến hoạt động kinh doanh mà các doanh nghiệp đã sẵn sàng bỏ tiền đầu tư xây dựng văn hóa cho mình?

5.1 TỔNG QUAN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP

5.1.1 Khái niệm văn hóa doanh nghiệp

 Tổ chức Lao động quốc tế (International Labour Organization – ILO) thì định nghĩa như sau:“Văn hoá doanh nghiệp là sự trộn lẫn đặc biệt các giá trị, các tiêu chuẩn, thói quen và truyền thống, những thái độ ứng xử và lễ nghi mà toàn bộ chúng là duy nhất đối với một tổ chức đã biết”

 Định nghĩa được phổ biến và chấp nhận rộng rãi nhất là định nghĩa của Edgar Shein, một chuyên gia nghiên cứu các tổ chức:“Văn hoá công ty là tổng hợp các quan

niệm chung mà các thành viên trong công ty học được trong quá trình giải quyết các

vấn đề nội bộ và xử lý với các môi trường xung quanh”.

5.1.1 Khái niệm văn hóa doanh nghiệp (tiếp)

Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống các giá trị, các chuẩn mực, các quan niệm và hành vi của doanh nghiệp, chi phối hoạt động của mọi thành viên trong doanh nghiệp và tạo nên bản sắc kinh doanh riêng của doanh nghiệp

5.1.1 Khái niệm văn hóa doanh nghiệp (tiếp)

DN

Chi phối suy

nghĩ và hành vi của mọi người trong doanh nghiệp

Tạo nên bản

sắc, phong cách và sự khác biệt giữa các DN

5.1.1 Khái niệm văn hóa doanh nghiệp (tiếp)

Tạo ra và biểu hiện trong hoạt động kinh doanh:

 Các sản phẩm hữu hình: Hình thức, mẫu mã của sản phẩm, thiết bị nhà xưởng; biểu tượng, khẩu hiệu, logo, lễ nghi,…

 Các sản phẩm vô hình: Phương thức tổ chức, quản lý kinh doanh, hệ giá trị, tâm lý truyền thống doanh nghiệp, chiến lược kinh doanh, triết lý kinh doanh, đạo đức kinh doanh của doanh nghiệp, …

5.1.1 Khái niệm văn hóa doanh nghiệp (tiếp)

Viettel đã đưa vào logo những yếu tố

5.1.2 Các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp

Cấp độ 1- Hữu hình: Những quá trình và cấu trúc hữu hình của doanh nghiệp

• Kiến trúc nội ngoại thất

• Cơ cấu tổ chức, các văn bản quy định nguyên tắc…

• Lễ nghi, lễ hội, logo, mẫu mã sản phẩm…

Cấp độ 2: Những giá trị được chấp nhận

Cấp độ 3: Những quan niệm, giá trị cốt lõi chung

• Những giá trị được công bố: các chiến lược, mục tiêu, triết lý kinh doanh

• Các quy định, nguyên tắc hoạt động

• Những quan niệm chung: Những niềm tin, nhận thức, suy nghĩ, tình cảm mang tính

vô thức, mặc nhiên được công nhận

5.1.2 Các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp (tiếp)

Theo các nhà phân tích, các cấp

độ của văn hoá doanh nghiệp

được mô phỏng qua mô hình

tảng băng văn hoá với phần nổi

bên trên là những quá trình và

cấu trúc hữu hình của doanh

nghiệp, cấp độ tiếp theo là

phần chìm của tảng băng, đó là

phần vô hình của văn hoá

doanh nghiệp, phần sâu nhất

chính là yếu tố tạo nên bản sắc

riêng cho doanh nghiệp

5.1.2 Các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp (tiếp)

CẤP ĐỘ THỨ NHẤT – CẤU TRÚC HỮU HÌNH: Đó là những biểu trưng trực quan giúp

con người dễ dàng nhìn thấy, nghe thấy, sờ thấy các giá trị và triết lý cần được tôn trọng

 Kiến trúc, cách bài trí, công nghệ, sản phẩm

 Cơ cấu tổ chức các phòng ban của doanh nghiệp

 Các văn bản quy định nguyên tắc hoạt động của doanh nghiệp

 Lễ nghi và lễ hội hàng năm

 Các biểu tượng, logo, slogan, khẩu hiệu, tài liệu quảng cáo của doanh nghiệp

 Ngôn ngữ, cách ăn mặc, cách biểu hiện cảm xúc

5.1.2 Các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp (tiếp)

CẤP ĐỘ THỨ HAI (BIỂU TRƯNG PHI TRỰC QUAN – VÔ HÌNH): những giá trị được tuyên bố

 Bất kể doanh nghiệp nào cũng có các quy định, nguyên tắc, triết lý, mục tiêu và chiến lược hoạt động riêng của mình;

 Đó là kim chỉ nam cho hoạt động của toàn bộ nhân viên trong doanh nghiệp và được doanh nghiệp công bố rộng rãi ra công chúng để mọi thành viên cùng thực hiện, chia sẻ và xây dựng Đây chính là những giá trị được công bố, một bộ phận của nền văn hoá doanh nghiệp

5.1.2 Các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp (tiếp)

CẤP ĐỘ THỨ BA: Những quan niệm chung (những niềm tin, nhận thức, suy nghĩ và tình cảm có tính vô thức, mặc nhiên được công nhận trong doanh nghiệp)

 Hình thành sau một thời gian hoạt động, va chạm, xử lý nhiều tình huống thực tiễn

 Ăn sâu vào tâm lý hầu hết các thành viên gần như không thể bị phản bác, không thểthay đổi, không được làm khác đi

 Định hướng cho suy nghĩ, cảm nhận và hành vi của các thành viên trong cả mối quan hệ bên trong và bên ngoài doanh nghiệp

 Ví dụ: Cùng một vấn đề “vai trò của phụ nữ trong xã hội” nhưng ở các nước

phương Đông, Phương Tây, Trung Đông sẽ quan niệm khác nhau

5.2 TÁC ĐỘNG CỦA VĂN HOÁ DOANH NGHIỆP TỚI

HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP

5.2.1 Tác động tích cực của văn hóa doanh nghiệp:

Văn hoá doanh nghiệp tạo nên phong thái riêng của doanh nghiệp, giúp phân biệt giữa doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác:

 Văn hoá doanh nghiệp gồm nhiều bộ phận hợp thành: Gồm Triết lý kinh doanh, các tập tục, lễ nghi, thói quen, cách thức đào tạo, giáo dục, truyền thuyết, huyền thoại của một số thành viên trong doanh nghiệp…

Nếu doanh nghiệp có một nền văn hoá tốt sẽ giúp cho doanh nghiệp thu hút được nhân tài, giữ chân được nhân tài, củng cố được lòng trung thành của các nhân viên đối với doanh nghiệp

 Nếu doanh nghiệp có một nền văn hoá tốt sẽ giúp cho doanh nghiệp thu hút được nhân tài, giữ chân được nhân tài, củng cố được lòng trung thành của các nhân viên đối với doanh nghiệp

5.2.1 Tác động tích cực của văn hóa doanh nghiệp (tiếp)

Văn hoá doanh nghiệp khích lệ quá trình đổi mới và sáng tạo

 các cá nhân được khuyến khích để tách biệt đưa ra ý kiến, sáng kiến, thậm chí cả các cá nhân ở cấp cơ sở, sự khích lệ này phát huy được tính năng động sáng tạo của mọi thành viên trong công ty, là cơ sở cho quá trình nghiên cứu và phát triển (R&D) của công ty

Góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp:

 Nâng cao đạo đức kinh doanh;

 Làm phong phú dịch vụ cho khách hàng và mang lại hình ảnh doanh nghiệp

5.2.2 Những tác động tiêu cực của văn hóa doanh nghiệp:

Cơ chế quản lý cứng nhắc, độc đoán chuyên quyền, hệ thống tổ chức quan liêu; Không khí thụ động, sợ hãi của các nhân viên;

Nhân viên thờ ơ hoặc chống đối lãnh đạo;

Nhân viên không có niềm tin và không có mối quan hệ thân thiện với doanh

nghiệp;

Doanh nghiệp không thực hiện các trách nhiệm xã hội…

5.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI

VĂN HÓA DOANH NGHIỆP

5.3.1 Các nhân tố bên trong

Văn hóa, phong cách, đạo đức giá trị cá nhân của nhà lãnh đạo doanh nghiệp;

Tính cách, giá trị cá nhân của nhân viên;

Lịch sử truyền thống của doanh nghiệp;

Hệ thống đánh giá thành tích và chế độ đãi ngộ, hệ thống quản lý

và chia sẻ thông tin;

Ngành nghề hoạt động, kinh doanh;

Các nguồn lực: nguồn nhân lực, nguyên nhiên liệu, công nghệ và sản phẩm của doanh nghiệp;

Những giá trị văn hóa học hỏi được;

5.3.2 Các nhân tố bên ngoài

Văn hoá xã hội, văn hóa dân tộc, văn hóa vùng miền:

• Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, trong doanh nghiệp có các nhân viên đến từ các địa phương, các vùng khác nhau thì các giá trị văn hóa vùng miền

thể hiện rất rõ nét Cáchành vi mà

nhân viên mang đến nơi làm việc không

dễ dàng thay đổi bởi các qui định của doanh nghiệp

• Vì vậy sự phản chiếu của văn hoá dân

tộc, văn hoá xã hội lên nền văn hoá kinh

doanh là một điều tất yếu

5.3.2 Các nhân tố bên ngoài (tiếp)

Thể chế xã hội: Thể chế là yếu tố hàng đầu, có vai trò tác động chi phối tới

văn hóa kinh doanh mỗi nước

• Các chính sách của nhà nước sẽ có ảnh hưởng mạnh mẽ tới doanh nghiệp, nó có thể tạo ra lợi nhuận hoặc thách thức với doanh nghiệp như chính sách thương mại, chính sách phát triển ngành, phát triển kinh tế, các chính sách điều tiết cạnh tranh bảo vệ người tiêu dùng…

• Phương thức hoạt động, mức độ công bằng, công khai, minh bạch và hiệu quả của nền hành chính

có tác động trực tiếp tới hành vi và hiệu quả hoạt động của giới doanh nhân

Quá trình toàn cầu hoá

• Toàn cầu hoá tạo nên một xu thế phát triển ngày càng rõ nét, các nền kinh tế ngày càng trở nên phụ thuộc lẫn nhau, tiến dần đến một hệ thống kinh tế toàn cầu

• Trong quá trình toàn cầu hoá diễn ra sự giao lưu giữa các nền văn hoá kinh doanh, đã bổ sung

thêm giá trị mới cho văn hoá kinh doanh mỗi nước, làm phong phú thêm kho tàng kiến thức về kinh doanh, biết cách chấp nhận những luật chơi chung, những giá trị chung để cùng hợp tác phát triển

5.3.2 Các nhân tố bên ngoài (tiếp)

Sự khác biệt và sự giao lưu văn hóa

• Sự khác biệt về văn hoá có thể là nguyên nhân gây căng thẳng hoặc dẫn tới xung đột văn hoá (nhất là trong các doanh nghiệp liên doanh) Sự xung đột này tác động

khámạnh đến việc hình thành một bản sắc văn hoá kinh doanh phù hợp

• Sự giao lưu văn hoá tạo điều kiện cho các chủ thể kinh doanh học tập, lựa chọn những khía cạnh tốt về văn hoá của các chủ thể khác nhằm pháttriển mạnh nền văn hoá của doanh nghiệp mình

Khách hàng

• Khách hàng không mua sản phẩm thuần tuý, họ muốn mua những giá trị, họ đưa ra các quyết định dựa trên bối cảnh văn hoá chứ không đơn thuần là những quyết định có tính chất thiệt hơn

• nhu cầu, thẩm mỹ, trình độ dân trí về kinh tế của khách hàng tác động trực tiếp tới văn hoá kinh doanh của các chủ thể kinh doanh

5.4 CÁC GIAI ĐOẠN HÌNH THÀNH VÀ

CƠ CẤU THAY ĐỔI VĂN HÓA DOANH

NGHIỆP

5.4.1 Các giai đoạn hình thành văn hóa doanh nghiệp

• Doanh nghiệp phải tập trung

tạo ra những giá trị văn hoá

khác biệt so với các đối thủ,

củng cố những giá trị đó và

truyền đạt cho những người

mới (hoặc lựa chọn nhân lực

Giaiđoạn thứ hai:

Giai đoạn giữa

• Xuất hiện dấu hiệu những yếu tố văn hoá doanh nghiệp lỗi thời có tác động tiêu cực đến các doanh nghiệp

• đòi hỏi thay đổi văn hóa doanh nghiệp

Giai đoạn thứ ba: Giai đoạn chín muồi

và nguy cơ suy thoái

5.4.2 Cơ cấu thay đổi văn hóa doanh nghiệp

để tạo nền tảng cho những thay đổi sâu rộng hơn;

• Sự thay đổi toàn diện nhất chính là thay đổi từ cốt lõi (lớp thứ 3)

3 Củng cố những thay đổi

• Củng cố lại hệ thống hành vi, quan niệm chung mới (các lớp văn hoá) và tạo ra những thông tin tích cực

5.4.3 Một số cách thức thay đổi cơ cấu văn hóa doanh nghiệp

Thay đổi nhỏ và chi tiết và mức độ tổng thể

• Cốt lõi văn hoá doanh nghiệp vẫn được giữ nguyên nhưng các giá trị thuộc lớp 1 và 2 được phát triển ở mức độ cao hơn, đa dạng và đổi mới hơn

• Thay đổi ở một số bộ phận trong doanh nghiệp cho phù hợp với những điều kiện mới của môi trường kinh doanh

Thay đổi tự giác

• Các thành viên tự nhận thức được những mặt còn tồn tại của doanh nghiệp, nguyên nhân, và cùng nhau tìm cách giải quyết vấn đề " tự ý thức được việc cần phải thay đổi

và kiểm soát quá trình thay đổi

5.4.3 Một số cách thức thay đổi cơ cấu văn hóa doanh nghiệp

Tạo ra thay đổi nhờ nhân rộng điển hình;

Thay đổi nhờ phát huy một cách có trật tự những nền tiểu văn hóa tiêu biểu;

Thay đổi thông qua xây dựng hệ thống thử nghiệm song song;

Thay đổi nhờ áp dụng công nghệ mới: Nhờ vào ảnh hươởng của công nghệ mới để thay đổi các giá trị của văn hóa doanh nghiệp;

Thay đổi nhờ thay thế các vị trí trong doanh nghiệp:

• Đổi mới cấu trúc các nhóm hoặc nhà lãnh đạo;

• Đưa một số người bên ngoài vào các vị trí lãnh đạo bên dưới cấp cao nhất và tạo điều kiện cho họ thay đổi dần lề lối suy nghĩ của cấp trên

Thay đổi do các vụ scandal và việc phá vỡ các huyền thoại, biểu tượng

Một số yếu tố văn hóa doanh nghiệp bị phơi bày ra trước công chúng và bị chỉ trích

mạnh mẽ

Tình huống: Sự thay đổi trong logo vinaphone

5.4.4 Các dạng văn hóa doanh nghiệp

PHÂN LOẠI THEO SỰ PHÂN CẤP QUYỀN LỰC

Mô hình văn hóa nguyên tắc

• Dựa trên những nguyên tắc và quy định, vai trò và trách nhiệm của các thành viên từ cấp lãnh đạo cho đến nhân viên được xác định một cách rõ ràng

Mô hình văn hóa quyền hạn

• Quyền lực xuất phát từ nhà lãnh đạo, văn hoá của người lãnh đạo là yếu tố quyết định văn hóa doanh

nghiệp

• Bill Gate, Soichiro Honda

Mô hình văn hóa đồng đội

• Sự hỗ trợ lẫn nhau và hợp tác trong nội bộ doanh nghiệp là những giá trị rất quan trọng

• Đây là mô hình đặc trưng của Nhật

Mô hình văn hóa sáng tạo

• Sự sáng tạo, thành công và hăng hái trong công việc là những giá trị quan trọng, sử dụng cơ chế tư do với các chuyên gia, chuyên viên

• Thích hợp với các công ty thực hiện các dự án

5.4.4 Các dạng văn hóa doanh nghiệp (tiếp)

 PHÂN LOẠI THEO MỐI QUAN TẤM ĐẾN CON NGƯỜI VÀ MỐI QUAN TÂM ĐẾN

THÀNH TÍCH

 PHÂN LOẠI THEO VAI TRÒ LÃNH ĐẠO:

 Văn hóa quyền lực: Thủ trưởng cơ quan nắm quyền lực hầu như tuyệt đối

 Văn hóa gương mẫu: Vai trò chính của lãnh đạo là làm gương cho cấp dưới noi

 Văn hóa đề cao vai trò cá nhân

 Văn hóa đề cao vai trò tập thể