1.GIỚI THIỆU:42.NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA MÁY PHAY:43.CÁC CHUYỂN ĐỘNG CHÍNH TRONG GIA CÔNG PHAY:44.CÁC LOẠI MÁY GIA CÔNG PHAY PHỔ BIẾN:55.TÌM HIỂU DỤNG CỤ CẮT TRONG GIA CÔNG PHAY:76.CÁC DỤNG CỤ GÁ ĐƠN GIẢN THƯỜNG DÙNG:97.CÁC KỸ THUẬT PHAY CƠ BẢN:118.ƯU – NHƯỢC ĐIỂM CỦA GIA CÔNG PHAY:139.NĂNG SUẤT GIA CÔNG PHAY:1310.KHẢ NĂNG GIA CÔNG PHAY:1311.NHỮNG SAI HỎNG CƠ BẢN TRONG GIA CÔNG PHAY:17
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA CÔNG NGHỆ
BỘ MÔN KỸ THUẬT CƠ KHÍ
BÁO CÁO CÔNG NGHỆ CHẾ TẠO MÁY 1
Trang 2Lời nói đầu
Để mở đầu cho bài báo cáo công nghệ chế tạo máy 1 chủ đề phay, nhóm em xin chân thành cảm ơn thầy Nguyễn văn Trí dã quan tâm, hướng dẫn sâu sắc từ thầy bởi vậy chúng em biết được nhiều thứ hơn Đặc biệt là chủ đề phay
Bài báo cáo gồm: giới thiệu phay, nguyên lý hoạt động của máy phay, các chuyển động chính trong gia công phay, các loại máy gia công phay phổ biến, tìm hiểu dụng cụ cắt trong gia công phay, các dụng giá thường dùng, các kỹ thuật phay cơ bản, ưu-nhược điểm của gia công phay, năng suất gia công phay, khả năng gia công phay, những sai hỏng trong gia công phay
Trong thời gian nghiên cứu kiến thức còn hạn chế nên không tránh khỏi những sai sót Vậy nhóm em rất mong được sự chỉ bảo và giúp đỡ của Thầy để cho bài báo cáo cũng như môn học được hoàn chỉnh hơn
Nhóm em xin chân thành cám ơn
Sinh viên thực hiện Nguyễn Trung Kiên Nguyễn Hữu Lộc
Lê Quốc Đạt Phạm Trung Hiếu
Trang 3MỤC LỤC
1 GIỚI THIỆU: 4
2 NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA MÁY PHAY: 4
3 CÁC CHUYỂN ĐỘNG CHÍNH TRONG GIA CÔNG PHAY: 4
4 CÁC LOẠI MÁY GIA CÔNG PHAY PHỔ BIẾN: 5
5 TÌM HIỂU DỤNG CỤ CẮT TRONG GIA CÔNG PHAY: 7
6 CÁC DỤNG CỤ GÁ ĐƠN GIẢN THƯỜNG DÙNG: 9
7 CÁC KỸ THUẬT PHAY CƠ BẢN: 11
8 ƯU – NHƯỢC ĐIỂM CỦA GIA CÔNG PHAY: 13
9 NĂNG SUẤT GIA CÔNG PHAY: 13
10 KHẢ NĂNG GIA CÔNG PHAY: 13
11 NHỮNG SAI HỎNG CƠ BẢN TRONG GIA CÔNG PHAY: 17
Trang 41 GIỚI THIỆU:
Phay là phương pháp gia công kim loại sử dụng dao cắt có nhiều lưỡi cắt Chuyển động chính là chuyển động quay tròn của dao, chuyển động chạy dao là chuyển động thẳng theo các phương ngang, dọc, và thẳng đứng do bàn máy thực hiện
2 NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA MÁY PHAY:
Phay là một hình thức gia công phôi Trong đó dụng cụ cắt thực hiện chuyển động tròn để tạo ra tốc độ cắt Còn dao thực hiện chuyển động tịnh tiến theo các phương dọc, phương ngang, phương đứng để thực hiện việc cắt gọt kim loại Phôi được giữ kẹp chặt trên bàn máy
Khi quá trình phay bắt đầu, động cơ máy sẽ thực hiện chuyển động xoay tròn dụng cụ cắt Đây được coi là chuyển động chính Khi đó dao sẽ chuyển động tính tiến theo 3 phương Các chuyển động tịnh tiến này có thể độc lập theo từng phương hoặc kết hợp với nhau
3 CÁC CHUYỂN ĐỘNG CHÍNH TRONG GIA CÔNG PHAY:
Có 2 chuyển động phay chính:
-Chuyển động tạo hình chính: dao quay tròn
-Chuyển động tạo hình chạy dao: chuyển động tịnh tiến theo 3 phương, có thể độc lập từng phương hoặc kết hợp với nhau
Trang 54 CÁC LOẠI MÁY GIA CÔNG PHAY PHỔ BIẾN:
Phân loại máy theo trục có 2 loại chính:
-Máy phay đứng: là loại máy phay có trục chính vuông góc với bàn máy
-Máy phay nằm ngang: là loại máy phay có trục chính song song với bàn máy
-Máy phay cosol
Trang 6-Máy phay thân ngang
-Máy phay giường
-Máy phay thân cố định
Trang 7• Máy phay vạn năng.
• Máy phay tổ hợp sở hữu nhiều trục chính khác nhau
• Máy phay CNC, …
Việc lựa chọn loại máy phay phụ thuộc vào chi tiết, sản phẩm cần gia công Tuy nhiên để tiết kiệm chi phí và thời gian, chúng ta nên sử dụng máy phay phù hợp kết hợp với phương pháp gia công hợp lý
5 TÌM HIỂU DỤNG CỤ CẮT TRONG GIA CÔNG PHAY:
Dụng cụ cắt trong gia công phay chính là dao phay Dao phay có nhiều loại khác nhau như:
-Dao phay ngón
-Dao phay đĩa
Trang 8-Dao phay trụ.
-Dao phay mặt đầu
-Dao phay lăn răng
Trang 9-Dao phay định hình.
Còn nhiều loại dao phay khác tùy theo công dụng, tốc độ cắt, vật liệu gia công,… mà ta chọn dao phay hợp lý nhất
6 CÁC DỤNG CỤ GÁ ĐƠN GIẢN THƯỜNG DÙNG:
Êtô: thường dùng gá kẹp những chi tiết đơn giản mang tính chất chuyên dùng, thường gá những chi tiết dạng khối, hộp,…
Đòn kẹp: Dùng để kẹp trực tiếp các chi tiết lớn hoặc các chi tiết có hình dáng phức tạp
Trang 10Gá kẹp chi tiết bằng hàm kẹp: dùng trong sản xuất hàng loạt ( Ưu
điểm: Đơn giản, tháo lắp nhanh, đạt độ chính xác cao)
Gá kẹp chi tiết trên khối V:
Đầu phân độ: Để chia chi tiết thành nhiều phần bằng nhau như bánh răng, bánh vít ta sử dụng đầu phân độ
Trang 11Chú Ý: Nguyên tắt chọn và gá lắp dụng cụ gá:
• Khi chọn đồ gá gia công cần phải tuân thủ các nguyên tắt sau:
• Phù hợp với kích thước và hình dáng của chi tiết gia công
• Đơn giản, chính xác và an toàn
• Chi tiết có kích thước nhỏ thường dùng êtô để gá kẹp
7 CÁC KỸ THUẬT PHAY CƠ BẢN:
Chuẩn bị chung:
- Làm vệ sinh phôi, bàn máy, đầu kẹp dao, trục gá dao hay dao cắt trước khi thực hiện công việc
- Không lựa chọn dao cắt lớn hơn mức cần thiết
- Kiểm tra máy có hoạt động bình thường không, kiểm tra dầu bôi trơn
- Kiểm tra chiều quay của máy có phù hợp với dao hay không
- Sử dụng chiều phay nghịch
- Không thay đổi tốc độ trục chính và lượng chạy dao khi đang gia công
- Sử dụng đồ gá phù hợp để chi tiết được kẹp chặt và không bị rung khi gia công
- Sử dụng dung dịch trơn nguội
Tất cả công việc chuẩn bị phải được hoàn thành trước khi trục chính quay
Tốc độ của dao phay (tốc độ cắt):
Trong đó:
- V : Vận tốc cắt (m/phút)
- D : Đường kính dao phay (mm)
n : Vận tốc vòng (vòng/phút)
Những yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ cắt:
Vật liệu làm dao phay
- Đường kính dao phay
- Vật liệu gia công
- Chiều sâu cắt
- Số lưỡi cắt của dao phay
- Môi trường gia công (có tưới dung dịch hay không, dung dịch có làm lạnh hay không, dung dịch được tưới thông thường hay dạng sương mù …)
Lượng chạy dao:
Trang 12FP = Fr Z n
Trong đó:
Fp : Lượng tiến dao trên một phút (mm/phút)
Fr : Lượng tiến dao cho một lưỡi cắt (mm)
Z : Số lưỡi cắt
n : Vận tốc vòng (vòng/phút)
Những yếu tố ảnh hưởng đến lượng chạy dao:
- Vật liệu làm dao
- Độ đảo của dao
- Góc nghiêng chính của dao phay
- Độ cứng vững của máy phay, trục dao phay, đồ gá
- Độ cứng vững của phôi
- Chế độ gia công
Chiều sâu cắt:
Chiều sâu cắt t là chiều dày của lớp vật liệu phôi bị dao hớt đi trong một lần cắt Đơn vị tính là mm
Chiều sâu cắt được lựa chọn theo các yếu tố sau:
- Lượng dư gia công trên phôi
- Công suất máy
- Độ cứng vững của phôi
- Độ nhám bề mặt cần đạt được
Thông thường phay qua 2 lần là hợp lý ( một lần phay thô và một lần phay tinh) Nếu độ nhám đòi hỏi thấp thì phải phay qua một lần nữa (phay bán tinh)
Chiều phay:
Có hai chiều phay : chiều phay thuận và chiều phay nghịch
Chiều phay thuận : là chiều phay mà chiều quay của dao cùng với chiều tịnh tiến của phôi Trong chiều phay thuận thì phoi hình thành từ dày tới mỏng dẫn Do đó, chiều phay thuận làm cho lực cắt tăng đột ngột làm cho máy chịu tải theo kiểu va đập, rung động nhiều Đối với máy phay có độ rơ lớn, lực cắt trong chiều phay thuận cùng chiều với chiều di chuyển của bàn máy làm cho bàn máy bị giật có thể gây gãy dao phay Tuy nhiên, Chiều phay thuận có ưu điểm là lưỡi dao không bị trượt trên bề mặt gia công trước khi cắt, cho nên, dao phay lâu mòn
Chiều phay nghịch : là chiều phay mà chiều quay của dao ngược với chiều tịnh tiến của phôi
Trang 138 ƯU – NHƯỢC ĐIỂM CỦA GIA CÔNG PHAY:
Ưu Điểm:
Dao phay có nhiều lưỡi cắt nên lâu mòn, lượng chạy dao lớn cho năng suất gia công cắt gọt cao
Với công nghệ cao trong tổng khối lượng gia công cắt gọt, phay chiếm khoảng 20%
Độ chính xác gia công tương đối cao
An toàn cho thợ vận hành vì phoi đứt đoạn
Nhược điểm:
Với công nghệ cao trong tổng khối lượng gia công cắt gọt, phay chiếm khoảng 20%
Độ chính xác gia công tương đối cao
An toàn cho thợ vận hành vì phoi đứt đoạn
9 NĂNG SUẤT GIA CÔNG PHAY:
Năng suất công nghệ phay sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau:
- Vật liệu của chi tiết gia công
- Vật liệu và chất lượng dụng cụ cắt
- Trạng thái bề mặt gia công
- Độ cứng - vững của hệ thống công nghệ
- Tay nghề nhân viên gia công
10 KHẢ NĂNG GIA CÔNG PHAY:
Phay mặt phẳng :
Thiết bị sử dụng: Máy phay ngang (khi sử dụng dao trụ), máy phay đứng (khi sử dụng dao phay mặt đầu)
Dao phay : dao phay trụ hoặc dao phay mặt đầu
Trang 14Chiều phay : phay nghịch.
Các công việc chuẩn bị:
- Kiểm tra kích thước phôi để xác định lượng dư gia công
- Chọn mặt chuẩn và gá phôi lên máy
- Căn cứ chiều rộng phay để chọn dao và lắp dao lên trục gá dao (hoặc đầu dao)
- Căn cứ lượng dư từng bề mặt để chọn chiều sâu cắt
- Căn cứ độ nhám bề mặt để chọn lượng chạy dao
- Căn cứ vật liệu dao, vật liệu gia công, chiều sâu cắt, lượng chạy dao để chọn tốc độ cắt
- Mở máy cho trục chính quay
- Điều khiển cho phôi tiếp xúc với dap phay, chỉnh vạch khắc (du xích) về vị trí Zêro
- Di chuyển bàn máy dọc để dao ra ngoài phôi
- Di chuyển bàn máy lên bằng chiều sâu cắt đã chọn và kẹp bàn máy theo chiều đứng
- Điều chỉnh các cử chặn vào vị trí
- Quay tay cho phôi tiến sát vào dao phay và mở chạy dao dọc tự động
- Phay xong một lượt ngừng máy, kiểm tra kích thước
Những chú ý khi phay:
- Khi sử dụng vạch khắc (du xích) phải biết rõ mỗi vạch ứng với khoảng chạy dao là bao nhiêu Ví dụ: mỗi vạch ứng với 0.02 (mm), vậy muốn quay 2.5 (mm) thì quay 2.5/0.02 = 125 (vạch)
- Khi điều khiển chạy dao phải chú ý đến độ rơ của cơ cấu vít me – đai ốc, phải luôn luôn quay một chiều để dồn khe hở về một phía Nếu lỡ quay quá vạch cần thiết thì phải quay trở lại một đoạn (ít nhất là đến khi bàn máy chuyển động ngược lại ) rồi mới tiếp tục quay theo chiều cũ đến vạch đã định
- Sau khi nâng bàn máy thì xiết vít để kẹp bàn máy để chống rung và chính xác
Những sai hỏng khi phay và biện pháp khắc phục:
* Kích thước sai:
- Quay không đúng vạch khắc (du xích) trên tay quay
- Độ rơ của vít bàn máy làm cho dao bị hút sâu vào phôi
- Đo kiểm không đúng
- So dao sai
* Hình dáng hình học sai (sai góc độ, không song song, không thẳng góc,
không đối xứng):
Trang 15- Bàn máy bị dốc hoặc mòn lõm.
- Vị trí đầu phay, bàn máy chưa đúng (trên máy phay vạn năng đầu phay và bàn máy có thể quay được)
- Đồ gá không chính xác
- Giữa mặt bàn và đế đồ gá có dính phoi
- Dụng cụ đo kiểm kém chính xác
* Độ nhám cao:
- Lưỡi dao bị cùn hoặc bị sứt mẻ
- Dao bị đảo
- Chọn chế độ cắt chưa hợp lý
- Hệ thống máy, đồ gá, dao, chi tiết bị rung động
- Góc độ dao không hợp lý
Phay mặt phẳng song song, vuông góc:
Các phương pháp phay mặt song song, vuông góc:
Sau khi phay xong một mặt, phôi được gá đặt lại và rà gá để đạt được độ song song, vuông góc
Phôi được gá trên đồ gá có thể quay được (900 hay 1800)
Những sai hỏng khi phay và biện pháp khắc phục:
Mặt bàn máy không thẳng góc với trục máy
Đồ gá không chính xác (mặt làm việc của êtô không vuông góc với bàn máy)
Các mặt tiếp xúc chưa sạch
Phay mặt phẳng nghiêng:
Các phương pháp phay mặt phẳng nghiêng:
- Gá phôi trên đồ gá nghiêng (êtô vạn năng, đồ gá có mặt nghiêng)
- Xoay đầu dao hay xoay bàn máy
- Dùng dao phay góc, dùng cho các mặt nghiêng nhỏ và có góc độ tiêu chuẩn
- Phối hợp các chuyển động chạy dao
Những sai hỏng khi phay và biện pháp khắc phục:
- Các mặt tiếp xúc chưa sạch
- Đồ gá không chính xác
- Xoay đầu dao hoặc bàn máy chưa chính xác
- Góc dao phay chưa đúng
Phay mặt bậc và rãnh :
Trang 16Thiết bị sử dụng: máy phay ngang (dùng dao phay đĩa), máy phay đứng (sử dụng dao phay ngón)
Các công việc chuẩn bị:
- Kiểm tra kích thước phôi để xác định lượng dư gia công
- Chọn mặt chuẩn và gá phôi lên máy
- Căn cứ chiều rộng phay để chọn dao và lắp dao lên trục gá dao (hoặc đầu dao)
- Căn cứ độ nhám bề mặt để chọn lượng chạy dao
- Căn cứ vật liệu dao, vật liệu gia công, chiều sâu cắt, lượng chạy dao để chọn tốc độ cắt
- Mở máy cho trục chính quay
- Điều khiển cho phôi tiếp xúc với dap phay theo chiều ngang, di chuyển bàn máy để dao thoát lên trên, di chuyển bàn máy theo chiều ngang đến vị trí cần thiết, chỉnh vạch khắc (du xích) về vị trí Zêro và kẹp bàn máy theo chiều ngang
- Điều khiển cho phôi tiếp xúc với dap phay theo chiều đứng, chỉnh vạch khắc (du xích) về vị trí Zêro
- Di chuyển bàn máy lên bằng chiều sâu cắt đã chọn và kẹp bàn máy theo chiều đứng
- Điều chỉnh các cử chặn vào vị trí
- Mở chạy dao dọc tự động
- Phay xong một lượt ngừng máy, kiểm tra kích thước
Những chú ý khi phay:
- Khi sử dụng vạch khắc (du xích) phải biết rõ mỗi vạch ứng với khoảng chạy dao là bao nhiêu Ví dụ: mỗi vạch ứng với 0.02 (mm), vậy muốn quay 2.5 (mm) thì quay 2.5/0.02 = 125 (vạch)
- Khi điều khiển chạy dao phải chú ý đến độ rơ của cơ cấu vít me – đai
ốc, phải luôn luôn quay một chiều để dồn khe hở về một phía Nếu quay theo chiều ngược lại phải cộng thêm đoạn rơ của vít me – đai ốc
- Lượng chạy dao phải nhỏ hơn khi phay mặt phẳng để thoát phoi tốt
- Khi phay rãnh bị giới hạn hai đầu phải chú ý đến vị trí cần thiết dừng lại theo chiều dọc
- Đễ chiều rộng rãnh chính xác nên phay thô bằng dao có đường kính nhỏ hơn (đối với dao phay ngón) hoặc dao có bề rộng nhỏ hơn (đối với dao phay đĩa), sau đó, phay tinh bằng dao có đường kính đúng (đối với dao phay ngón) hoặc dao có bề rộng đúng (đối với dao phay đĩa)
- Kiểm tra kích thước bằng thước cặp, thước đo chiều cao, hay bằng
dưỡng
Trang 17-Phay rãnh, phay rãnh then.
- Phay ren
-Phay trục then hoa
Bằng cách chế tạo thêm đồ gá, thợ cơ khí có thể mở rộng khả năng công nghệ của máy phay
11.NHỮNG SAI HỎNG CƠ BẢN TRONG GIA CÔNG PHAY:
- Kích thước không đúng Nguyên nhân thường là do thao tác xác định vị trí tương quan giữa dao và phôi không chính xác, hay do độ rơ của máy làm cho phôi bị xê dịch trong khi phay, hay do độ rơ của vít me – đai ốc khi đảo chiều di chuyển
- Các kích thước tương quan không đúng Nguyên nhân thường là do đồ
gá không xác định đúng vị trí
- Độ nhám cao Nguyên nhân do chế độ cắt chưa hợp lý hay lưỡi dao bị mòn hay chưa kẹp bàn máy ở các phương dao không cần thiết
Trang 18TÀI LIỆU THAM KHẢO
Bài giảng công nghệ chế tạo máy 1 của Thầy Nguyễn Văn Trí
Nguồn internet gồm:
https://tuyencongnhan.vn/tin-tuc/cong-nghe-phay-la-gi-6-dieu-can-biet-ve-cong-nghe-phay-hien-nay#tmhiudngccttronggiacngphay
http://cokhinhanchinh.com.vn/vi/tu-van-ky-thuat/cac-ky-thuat-phay-co-ban.html
https://medium.com/@technicalvn/gi%E1%BB%9Bi-thi%E1%BB%87u-v
%E1%BB%81-m%C3%A1y-phay-gia-c%C3%B4ng-c%C6%A1-kh%C3%AD-5511ae369b71