Bài viết trình bày đánh giá hiệu quả chương trình giáo dục sức khỏe về tự quản lý cho người bệnh đái tháo đường típ 2 đang được điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Bạc Liêu và Bệnh viện Đa khoa Thanh Vũ.
Trang 1HIỆU QUẢ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC SỨC KHỎE NÂNG CAO
KHẢ NĂNG TỰ QUẢN LÝ CỦA NGƯỜI BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TÍP 2
Nguyễn Thị Gái 1 , Nguyễn Thị Bích Đào 2
, Kathy Fitzsimmons 3
1 Trường Cao đẳng Y tế Bạc Liêu, BVĐK Quốc tế Vinmec Central Park
2 Viện tim Tâm Đức TP Hồ Chí Minh
3 USC Upstate Mary Black School of Nursing
DOI: 10.47122/vjde.2021.46.18
TÓM TẮT
Mục tiêu: Đánh giá hiệu quả chương trình
giáo dục sức khỏe về tự quản lý cho người
bệnh đái tháo đường típ 2 đang được điều trị
ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Bạc Liêu và
Bệnh viện Đa khoa Thanh Vũ Thiết kế
nghiên cứu: Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên
có nhóm chứng Đối tượng nghiên cứu: Bệnh
nhân ĐTĐ típ 2 đến điều trị ngoại trú tại bệnh
viện đa khoa Bạc Liêu và Bệnh viện Đa Khoa
Thanh Vũ từ tháng 02/2017 đến tháng 7/2017
Phương pháp nghiên cứu: 140 người bệnh
đái tháo đường típ 2 được phân ngẫu nhiên
vào 2 nhóm: nhóm can thiệp (giáo dục sức
khỏe cá nhân) và nhóm chứng Nhóm can
thiệp sẽ được giáo dục sức khỏe với hình thức
cá nhân về tự quản lý bệnh đái tháo đường
Can thiệp giáo dục sức khỏe này không áp
dụng cho nhóm chứng Sau 4 tuần, 2 nhóm sẽ
được khảo sát lại lần nữa Điểm số trung bình
về kiến thức, hành vi, niềm tin vào khả năng
bản thân tự quản lý của bệnh đái tháo đường
típ 2 được đánh giá, so sánh trước và sau giáo
dục sức khỏe Kết quả nghiên cứu: Đánh giá
tổng điểm kiến thức, niềm tin vào bản thân,
mức độ hành vi tự quản lý của người bệnh đái
tháo đường típ 2 ở nhóm can thiệp cao hơn
nhóm chứng phản ánh được hiệu quả bước đầu
của chương trình giáo dục sức khỏe Sự khác
biệt đường huyết lúc đói có ý nghĩa trước và
sau giáo dục khỏe ở nhóm chứng (p=0,027),
nhóm can thiệp (p<0,001) Kết luận: Giáo dục
sức khỏe có hiệu quả đóng vai trò đáng kể
trong việc điều trị, theo dõi và chăm sóc của
người bệnh đái tháo đường típ 2, đặc biệt là
đối tượng ngoại trú
Từ khóa: đái tháo đường típ 2, tự quản lý,
giáo dục người bệnh đái tháo đường tự quản
lý
ABSTRACT
Effectiveness of health education program enhance self – management ability of patients with type 2 diabetes
Nguyen Thi Gai 1 , Nguyen Thi Bich Dao 2 ,
Kathy Fitzsimmons 3
1 Bac Lieu Medical College, International
Hospital Vinmec Central Park
2 Tam Duc Heart Hospital
3 USC Upstate Mary Black School of Nursing
Objectives: Evaluate the effectiveness of
health education program on self-management for type 2 diabetes are being treated as outpatients at Bac Lieu and Thanh Vu general
hospital Design: randomized controlled trial
Participants: Outpatients with type 2 diabetes
in Bac lieu and Thanh Vu General Hospita
from 02/2017 to 07/2017 Methods: 140
patients with type 2 diabetes was randomly assigned to 2 groups: intervention group (personal health education) and the control group The intervention group will be health education with individual forms of self-management of diabetes Health education interventions are not applied to the control group After 4 weeks, 2 groups was surveyed again The average score of knowledge, behavior, sefl - efficacy to self-management of type 2 diabetes was assessed, comparing
before and after health education Results:
Assessed of the total score of knowledge, sefl
- efficacy and self-management behavior of type 2 diabetes patients in the intervention group was higher than control group that reflected the first effectiveness of health education program The difference in fasting blood sugar was significant before and after healthy education in the control group (p =
0.027), and the intervention group (p <0.001)
Trang 2Conclusions: Especially outpatients, effective
health education plays a significant role in the
treatment, monitoring and caring of people
with type 2 diabetes
Key words: Diabetes type 2 ,Self –
managemen, Self – managemen education
Chịu trách nhiệm chính: Nguyễn Thị Gái
Ngày nhận bài: 09/01/2021
Ngày phản biện khoa học: 09/02/2021
Ngày duyệt bài: 01/04/2021
Email: nguyenthigai02021989@gmail.com
Điện thoại: 0939696390
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Đái tháo đường (ĐTĐ) là một bệnh mãn
tính, không lây Tỷ lệ người bệnh ĐTĐ đang
ngày càng gia tăng trên thế giới cũng như ở
nước ta, và ngày càng phát triển theo chiều
hướng phức tạp [1] Chi phí chăm sóc người
bệnh đái tháo đường thì cao và ngày càng tăng
trên toàn thế giới [4], [6], [9]
Tự quản lý đề cập đến khả năng của một cá
nhân để quản lý các triệu chứng, điều trị, thể
chất, tâm lý xã hội và thay đổi lối sống vốn có
để thích ứng với tình trạng bệnh mãn tính
Khái niệm tự quản lý được hiểu như là hai quá
trình giáo dục và tự quản lý Nó trang bị cho
người bệnh những điều kiện, kỹ năng cần thiết
để giảm các tác động tiêu cực của bệnh, có
hoặc không có sự cộng tác với đội ngũ y tế
Hành vi tự quản lý của một cá nhân có ảnh
hưởng đến chăm sóc bệnh tiểu đường hằng
ngày và kết quả lâm sàng và chuyển hóa Nền
tảng của kết quả thành công trong ĐTĐ là tự
quản lý, chăm sóc hiệu quả [7]
Giáo dục tự quản lý đái tháo đường cải
thiện lâm sàng và chất lượng cuộc sống của
người bệnh ĐTĐ ít nhất là trong thời gian
ngắn Cụ thể, giáo dục tự quản lý đái tháo
đường giúp cải thiện về kiến thức, hành vi,
các kết cục điều trị của người bệnh ĐTĐ cả
típ 1 và 2, đặc biệt là kiểm soát đường huyết,
ổn định chỉ số HbA1C, huyết áp, BMI,
cholesterol [4], [6] Ngoài ra, nó còn quả hiệu
quả kinh tế, giúp người bệnh tiết kiệm chi phí
nhập viện bằng cách phòng ngừa để hạn chế
việc nhập viện và vào cấp cứu
Ở Việt Nam nói chung và tỉnh Bạc Liêu nói
riêng, có rất nhiều nghiên cứu về điều trị, chăm sóc bệnh ĐTĐ đặc biệt là ĐTĐ típ 2, có rất ít nghiên cứu về thực trạng, hành vi bệnh nhân tự quản lý bệnh ĐTĐ Vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu này nhằm bước đầu đánh giá hiệu quả của chương trình tư vấn, giáo dục sức khỏe về tự quản lý cho những người bệnh đái tháo đường típ 2 đang điều trị tại bệnh viện
Đa khoa Bạc Liêu và bệnh viện Đa Khoa
Thanh Vũ với các mục tiêu sau:
1 Xác định sự thay đổi về kiến thức, hành
vi, niềm tin vào khả năng bản thân tự quản lý của người bệnh đái tháo đường típ 2 trước và sau khi giáo dục sức khỏe
2 Xác định sự thay đổi đường huyết của người bệnh đái tháo đường típ 2 trước và sau khi giáo dục sức khỏe
2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Thời gian nghiên cứu
Từ tháng 2/2017 đến tháng 7/2017
2.2 Thiết kế nghiên cứu: Thực nghiệm
lâm sàng ngẫu nhiên có nhóm chứng
2.3 Đối tượng nghiên cứu:
Bệnh nhân ĐTĐ típ 2 đến điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa khoa Bạc Liêu và Bệnh viện
Đa Khoa Thanh Vũ từ tháng 02/2017 đến tháng 7/2017
Tiêu chí đưa vào:
- Người bệnh được chẩn đoán ĐTĐ típ 2 (theo tiêu chuẩn chẩn đoán của hiệp hội ĐTĐ Hoa Kỳ 2015) đang điều trị tại Bệnh viện đa khoa Bạc Liêu và Bệnh viện Đa khoa Thanh
Vũ từ tháng 02/2017 đến tháng 7/2017
- Trên 18 tuổi
- Đồng ý tham gia nghiên cứu
Tiêu chí loại trừ:
- Người bệnh bị tâm thần, đang mang thai
- Người bệnh có các bệnh cấp tính nặng (đột quỵ, nhồi máu cơ tim cấp tính, viêm gan cấp, suy thận cấp, viêm phổi nặng )
- Người bệnh câm, điếc, không có khả năng giao tiếp
- Người bệnh không có đầy đủ các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết
- Người bệnh không đồng ý tham gia nghiên cứu
Trang 3- Người bệnh là nhân viên y tế
2.4 Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu
Phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên đơn, áp
dụng công thức tính cỡ mẫu:
: độ lệch chuẩn 1
: độ lệch chuẩn 2
: trung bình 1
: trung bình 2
Trong nghiên cứu của Nazli (2008) [9]:
= 3,2 là độ lệch chuẩn về điểm hành vi
tự chăm sóc của người bệnh sau GDSK
= 4 là độ lệch chuẩn điểm hành vi tự
chăm sóc của người bệnh trước GDSK
= 21,9 điểm trung bình hành vi tự
chăm sóc của người bệnh sau GDSK
= 20 là điểm trung bình hành vi tự chăm
sóc của người bệnh trước GDSK
Thay vào công thức ta được n= 57,1 người
Vậy cỡ mẫu tối thiểu là n = 58 người/ nhóm
Dự trù mất mẫu 10%: 12 người Vậy tổng
mẫu của nghiên cứu là :
58 x 2+12 = 128 người
160 người bệnh ĐTĐ típ 2 đã được máy
tính chọn ngẫu nhiên (sử dụng hàm Random
trong Exel) từ danh sách người bệnh ĐTĐ đến
khám tại Khoa khám bệnh – Bệnh viện Đa
Khoa Bạc Liêu và Bệnh viện Đa Khoa Thanh
Vũ Có 140 người bệnh đáp ứng đúng, đủ tiêu
chí chọn vào và đồng ý tham gia vào nghiên
cứu
Phân nhóm ngẫu nhiên bằng cách: có 140
mảnh giấy được đánh số từ 1 đến 140 và xếp
lại vào phong bì (người đánh số sẽ không
tham gia vào bất cứ khâu nào của nghiên cứu
nữa) Điều tra viên sẽ đưa cho họ 1 phong bì
bất kỳ Nếu trong phong bì là số lẻ, người
bệnh được phân vào nhóm can thiệp, số chẵn
thì người bệnh sẽ được phân vào nhóm chứng
2.5 Công cụ thu thập số liệu
Chúng tôi sử dụng Bộ câu hỏi được dịch từ
phiên bản gốc tiếng Anh sang tiếng Việt với sự cho phép sử dụng của tác giả Các chuyên gia ngoại ngữ và bác sĩ nội tiết dịch xuôi và dịch ngược bộ câu hỏi giữa tiếng Anh và tiếng Việt theo qui trình của WHO để đảm bảo về ngữ nghĩa và tính chuyên môn của bộ câu hỏi trong quá trình chuyển ngữ
Cấu trúc bộ câu hỏi gồm 4 phần:
- Phần 1 bao gồm các câu hỏi đánh giá các đặc điểm nhân khẩu học
- Phần 2 gồm 16 câu hỏi kiến chung về bệnh đái tháo đường [4], [hu]
- Phần 3 gồm 12 câu hỏi đánh giá các hoạt động tự chăm sóc của bệnh nhân ĐTĐ típ 2 trong thời gian 7 ngày (1 tuần) vừa qua (C – SDSCA)
- Phần 4 gồm Gồm 16 câu hỏi đánh giá Niềm tin vào khả năng bản thân của người bệnh ĐTĐ típ 2 trong việc quản lý bệnh (C-DMSES)
Các phần 2,3,4, của bộ câu hỏi được tính điểm trung bình và so sánh trước sau can thiệp
Đồng thời, bộ câu hỏi được đánh giá độ tinh cậy Cronbach alpha bằng cách khảo sát thử trên 30 đối tượng
2.6 Phương pháp thu thập số liệu
Phỏng vấn trực tiếp
2.7 Xử lý và phân tích số liệu:
Xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS 20 Thống kê mô tả: tần số, tỉ lệ % được sử
dụng để mô tả các đặc điểm nhân khẩu học của mẫu nghiên cứu và các biến định tính, điểm trung bình và độ lệch chuẩn được sử
dụng để mô tả cho các biến định lượng Thống kê phân tích: độ tin cậy hằng định
bên trong bộ câu hỏi được xác định bởi hệ số Cronbach’s alpha, sự khác biệt về điểm trung bình về kiến thức, hành vi, niềm tin vào khả năng bản thân trong nội tại nhóm can thiệp hoặc nhóm chứng trước vào sau giáo dục sức khỏe được xác định bằng phép kiểm T-test bắt cặp, giữa nhóm chứng và nhóm can thiệp được xác định bằng phép kiểm T-test không bắt cặp
các biến số không thỏa điều kện T test sử dụng phép kiểm Mann-Whitney
Trang 42.8 Các biến số:
Biến số nền: tuổi, giới tính, dân tộc, tôn
giáo, nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân,
Biến số đọc lập: kiến thức, niềm tin, hành
vi tự quản lý của người bệnh ĐTĐ típ 2 trước
giáo dục sức khỏe
Biến số phụ thuộc: kiến thức, niềm tin,
hành vi tự quản lý của người bệnh ĐTĐ típ 2 sau giáo dục sức khỏe
2.9 Đạo đức trong nghiên cứu:
Nghiên cứu này được tiến hành sau khi được sự chấp thuận của hội đồng y đức Trường Đại học Y dược TP Hồ Chí Minh
3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1 Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
Bảng 3.1 Đặc điểm nhân khẩu học của người bệnh ĐTĐ típ 2 Biến số
p Tần
số (n)
Tỷ lệ (%)
Tần số (n)
Tỷ lệ (n)
Tần số (n)
Tỷ lệ (n)
Dân tộc
0,25**
Học vấn
0,49*
Nghề
nghiệp
0,21**
Công
Già, Nghỉ
Hôn
nhân
0,49**
Chung
sống
Trang 5** Phép kiểm chính xác Fisher *** Phép kiểm T test không bắt cặp
Nhận xét: Qua kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê về đặc
điểm nhân khẩu học của mẫu nghiên cứu giữa 2 nhóm cũng như giữa 2 cơ sở điều trị trước và sau can thiệp
3.2 Hiệu quả chương trình giáo dục sức khỏe
Bảng 3.2 So sánh kiến thức chung về bệnh ĐTĐ giữa nhóm chứng và nhóm can thiệp
trước và sau giáo dục sức khỏe
TV(KTPV)
Nhóm can thiệp
TV(KTPV)
Nhóm chứng
Kiến
thức
Nhận xét:
- Trước giáo dục sức khỏe: Sự khác biệt về kiến thức chung về bệnh ĐTĐ giữa nhóm can
thiệp và nhóm chứng không có ý nghĩa thống kê (p = 0,052)
- Sau giáo dục sức khỏe: Sự khác biệt về kiến thức chung về bệnh ĐTĐ giữa nhóm can thiệp
và nhóm chứng có ý nghĩa thống kê (p < 0,001)
- Sự khác biệt về kiến thức chung về bệnh ĐTĐ ở nhóm chứng trước và sau giáo dục sức khỏe có ý nghĩa thống kê (p = 0,016)
- Sự khác biệt về kiến thức chung về bệnh ĐTĐ ở nhóm can thiệp trước và sau giáo dục sức khỏe có ý nghĩa thống kê (p< 0,001)
3.2.1 Niềm tin vào khả năng bản thân tự quản lý bệnh ĐTD típ 2 của đối tượng nghiên cứu:
Bảng 3.3 So sánh niềm tin vào khả năng bản thân tự quản lý bệnh ĐTĐ típ 2
giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng trước và sau giáo dục sức khỏe
TV (KTPV)
Nhóm can thiệp
TV (KTPV)
Nhóm chứng
Nhận xét:
- Trước giáo dục sức khỏe: Sự khác biệt niềm tin vào khả năng bản thân tự quản lý bệnh ĐTĐ típ 2 giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng không có ý nghĩa thống kê (p = 0,564)
- Sau giáo dục sức khỏe: Sự khác biệt về niềm tin vào khả năng bản thân tự quản lý bệnh
ĐTĐ típ 2 giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng có ý nghĩa thống kê (p <0,001)
- Sự khác biệt về niềm tin vào khả năng bản thân tự quản lý bệnh ĐTĐ típ 2 ở nhóm can thiệp trước và sau giáo dục sức khỏe có ý nghĩa thống kê (p< 0,001)
- Sự khác biệt về niềm tin vào khả năng bản thân tự quản lý bệnh ĐTĐ típ 2 ở nhóm chứng trước và sau giáo dục sức khỏe không có ý nghĩa thống kê (p = 0,510)
Trang 63.2.2 Mức độ hành vi tự quản lý bệnh ĐTĐ típ 2 trước và sau giáo dục sức khỏe:
Bảng 3.3 So sánh hành vi tự quản lý bệnh ĐTĐ típ 2 giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng
trước và sau khi giáo dục sức khỏe
TV(KTPV)
Nhóm can thiệp
TV(KTPV)
Nhóm chứng
Mức độ
hành vi
Nhận xét:
- Trước giáo dục sức khỏe: Sự khác biệt về mức độ hành vi tự quản lý bệnh ĐTĐ típ 2 giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng không có ý nghĩa thống kê (p = 0,632)
- Sau giáo dục sức khỏe: Sự khác biệt về mức độ hành vi tự quản lý bệnh ĐTĐ típ 2 giữa
nhóm can thiệp và nhóm chứng có ý nghĩa thống kê (p <0,001)
- Sự khác biệt về mức độ hành vi tự quản lý bệnh ĐTĐ típ 2 ở nhóm can thiệp trước và sau giáo dục sức khỏe có ý nghĩa thống kê (p< 0,001)
- Sự khác biệt về mức độ hành vi tự quản lý bệnh ĐTĐ típ 2 ở nhóm chứng trước và sau giáo
dục sức khỏe không có ý nghĩa thống kê (p = 0,646)
3.3 Đường huyết của người bệnh ĐTĐ típ 2 trước và sau giáo dục sức khỏe:
Bảng 3.5 So sánh đường huyết của người bệnh ĐTĐ típ 2 giữa nhóm can thiệp
và nhóm chứng
TV (KTPV)
Nhóm can thiệp
TV (KTPV)
Nhóm chứng
Đường
huyết
lúc đói
** Phép kiểm phi tham số Wilcoxon * Phép kiểm Mann – Whithney
Nhận xét:
- Trước giáo dục sức khỏe: Sự khác biệt về trung bình đường huyết giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng không có ý nghĩa thống kê (p = 0,401)
- Sau giáo dục sức khỏe: Sự khác biệt về về trung bình đường huyết giữa nhóm can thiệp và
nhóm chứng không có ý nghĩa thống kê (p = 0,776)
- Sự khác biệt về trung bình đường huyết ở nhóm can thiệp trước và sau giáo dục sức khỏe
có ý nghĩa thống kê (p = 0,001)
- Sự khác biệt về trung bình đường huyết ở nhóm chứng trước và sau giáo dục sức khỏe có ý nghĩa thống kê (p = 0,027)
4 BÀN LUẬN
4.1 Đặc điểm của mẫu nghiên cứu
Trong số người bệnh ĐTĐ típ 2 được
phỏng vấn trước và sau can thiệp có 67,7% là
nữ Kết quả này phù hợp với nhiều nghiên cứu
trong và ngoài nước Nghiên cứu của Mai Yến
Linh (2015) cho thấy có đến 65,74% người bệnh ĐTĐ là nữ, Nguyễn Văn Lành (79,5% ) [8] Các báo cáo toàn cầu cũng cho thấy rằng trong vài thập niên của thế kỷ trước, nữ là đối tượng chính mắc ĐTĐ típ 2 với số mắc cao hơn so với nam
Trang 7Trong những năm gần đây, các nhà khoa
học nhận thấy có sự dịch chuyển nhẹ về tỷ lệ
mắc ĐTĐ típ 2 từ nữ sang nam
Tuổi trung bình của người bệnh ĐTĐ típ 2
trong nghiên cứu của chúng tôi là 60,58 ±
8,66, nhỏ nhất là 39 tuổi và lớn nhất là 82
tuổi Kết quả này tương tự với các nghiên
cứu khác ở trong và ngoài nước Trong
nghiên cứu của Nguyễn Thị Quỳnh Chi
(65,9±10,3) [6] Nguyên nhân của sự chênh
lệch này có thể do hiện nay bệnh ĐTĐ típ 2
đang trẻ hóa đối tượng mắc trên toàn cầu
cũng như ở nước ta Từ đó dẫn đến độ tuổi
trung bình của người bệnh ĐTĐ típ 2 trong
nghiên cứu của chúng tôi thấp hơn so với một
số nghiên cứu trước đây
4.2 Hiệu quả chương trình giáo dục sức
khỏe nâng cao khả năng tự quản lý bệnh
ĐTĐ típ 2:
4.2.1 Kiến thức:
Chương trình tư vấn, giáo dục sức khỏe đã
có hiệu quả nâng cao kiến thức của người
bệnh ĐTĐ típ 2, thể hiện rõ ở sự khác biệt về
điểm trung vị kiến thức của nhóm can thiệp
(13,5 điểm) và nhóm chứng (9 điểm),
(p<0,001)–bảng 3.2 Kết quả này phù hợp với
các nghiên cứu trước đây của Nguyễn Thị Thu
Thảo [4], Bradshaw [6] Đây là nền tảng của
sự thay đổi trong việc tự quản lý bệnh ở người
bệnh nói chung và người bệnh ĐTĐ típ 2 nói
riêng Đồng thời là cơ sở để tiến hành và duy
trì GDSK tốt hơn bởi vì GDSK không những
được tiến hành cho mọi người và vì lợi ích của
mọi người trong cộng đồng xã hội, mà còn
được mọi người tham gia thực hiện Mọi
người vừa là đối tượng của giáo dục sức khỏe
vừa là người tiến hành giáo dục sức khỏe
4.2.2 Niềm tin vào khả năng bản thân tự
quản lý của nguời bệnh
Trong nghiên cứu này cho thấy sau GDSK
mức độ niềm tin vào khả năng tự quản lý của
người bệnh ĐTĐ típ 2 cao hơn (65 điểm) so
với trước khi được giáo dục sức khỏe (46,5
điểm) – bảng 3.3 Từ đây, cho ta thấy chương
trình giáo dục sức khỏe có tác động tích cực
đến niềm tin vào khả năng bản thân tự quản lý
của người bệnh ĐTĐ típ 2 Điều này cũng
tương tự như kết quả nghiên cứu của Jone &
cộng sự và Odgers-Jewell sau giáo dục, nhận thức, cũng như sự tự tin của người bệnh sẽ tăng lên theo hướng tích cực
4.2.3 Mức độ hành vi tự quản lý của nguời bệnh
Mức độ hành vi tự quản lý của người bệnh ĐTĐ típ 2 trong nghiên cứu này nhìn chung
có sự khác biệt trước và sau giáo dục (p<0,001) Nhưng hành vi tự theo dõi đường huyết thì sự khác biệt không có ý nghĩa thống
kê (p= 1) Cũng có thể nói chương trình giáo dục sức khỏe này chưa có tác dụng rõ rệt lên hành vi tự theo dõi đường huyết của người bệnh ĐTĐ típ 2 Điều này có thể lý giải do đa phần đối tượng nghiên cứu có nghề nghiệp là nông dân (chiếm 32,3%) và người cao tuổi (chiếm 28,5%), trình độ học vấn chưa cao (≤
cấp 1 chiếm 51,5 %) – Bảng 3.1 nên mặc dù
có sự thay đổi kiến thức, nhưng trong một thời gian ngắn (2 tháng) thì chưa làm thay đổi
được hành vi
Đây có thể là những rào cản cũng như thách thức cho việc thiết kế, triển khai sao cho chương trình GDSK thật sự phù hợp, có hiệu quả với các đối tượng khác nhau Theo tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Chi (2014), giữa niềm tin vào khả năng bản thân và hoạt động
tự chăm sóc có mối liên quan thuận, có ý nghĩa thống kê (r= 0,67, 0 <0,001) Niềm tin vào khả năng càng lớn thì hoạt động tự chăm sóc càng cao [6], tương tự như tác giả Sharoni (2012) cũng cho rằng niềm tin và hoạt động tự chăm sóc có mối liên quan với nhau tỷ lệ thuận với nhau Vậy nguyên nhân
có thể do niềm tin tự điều chỉnh đường huyết của người bệnh ĐTĐ típ 2 chưa thay đổi sau giáo dục (p= 0,909) nên dẫn đến chưa thay đổi hành vi
Thực tế, thông qua phỏng vấn, một số người bệnh mặc dù có máy thử đường huyết tại nhà vẫn ít tin rằng họ có thể chủ động kiểm tra và thực hiện thao tác đúng để theo dõi chính xác lượng đường trong máu Theo tác giả Ong, sự lo lắng khi phải sử dụng kim tiêm và đau đớn khi kiểm tra đường huyết có thể làm giảm niềm tin từ đó dẫn đến giảm hành vi của người bệnh Từ đó cho thấy tầm quan trọng của việc củng cố niềm tin của
Trang 8người bệnh, từ đó cải thiện hành vi tự chăm
sóc Vì vậy, nhân viên y tế phải cân nhắc đến
những vấn đề này trong quá trình tư vấn cho
người bệnh
Người bệnh nên được thuyết phục rằng họ
có thể vượt qua mọi khó khăn và nên được
hướng dẫn về kỹ thuật trích tay ít đau và có
thể luân phiên thay đổi vị trí lấy máu như
cánh tay, bụng hay đùi để cho ngón tay được
nghỉ ngơi
4.2.4 Hiệu quả của chương trình can
thiệp đối với đường huyết của người bệnh
ĐTĐ típ 2:
Ở Bảng 3.5 Sau giáo dục sức khỏe đường
huyết lúc đói của nhóm can thiêp và nhóm
chứng khác biệt không có ý nghĩa thống kê
(p= 0,776)
Nhưng sự khác biệt đường huyết có ý
nghĩa thống kê ở nhóm can thiệp trước và sau
giáo dục sức khỏe (p= 0,001) Mặc dù, chưa
khẳng định được sự ảnh hưởng tích cực của
giáo dục sức khỏe lên đường huyết của nhóm
can thiệp so với nhóm chứng, nhưng trong
nghiên cứu này, kết quả cũng cho thấy sự cải
thiện của đường huyết trong nhóm người bệnh
được giáo dục sức khỏe so với lúc đầu
Điều này có thể được lý giải vì các nguyên
do sau: Thứ nhất, có lẽ do thời gian theo dõi
ngắn (8 tuần) chưa đủ để đánh giá chính xác
được sự thay đổi của đường huyết Thứ hai,
trong nhóm can thiệp, người bệnh được giáo
dục, hướng dẫn, về các nội dung tự quản lý
bệnh ĐTĐ típ 2 trong đó có phần tự theo dõi
đường huyết, ổn định đường huyết bằng cách
dùng thuốc, thực hiện chế độ ăn, tập thể
dục,… nên đã tác động làm tăng kiến thức,
niềm tin của người bệnh
Từ đó, tạo được sự thay đổi các hành vi tự
chăm sóc Từ các hành vi tự chăm sóc được
thay đổi tốt đó, tạo nên hiệu quả tác động trên
đường huyết lúc đói
Nhưng do thời gian theo dõi ngắn (8 tuần)
nên tác động này chỉ tạo được sự cải thiện
trong nội bộ nhóm can thiệp so với trước giáo
dục sức khỏe, mà chưa làm nổi bật rõ sự cải
thiện so với nhóm chứng
Nghiên cứu của Bradshaw (2015) [6] cũng
cho thấy thời gian là cần thiết để khảo sát tác
dụng của chương trình can thiệp cũng như sự thay đổi của chỉ số đường huyết
5 KẾT LUẬN 5.1 So sánh điểm trung vị kiến thức, niềm tin vào khả năng bản thân và hành vi
tự quản lý bệnh ĐTĐ típ 2 trước và sau giáo đục sức khỏe:
Ở nhóm can thiệp, sau giáo dục sức khỏe điểm trung vị kiến thức (13,5 (10 - 15)), niềm tin vào khả năng bản thân (133 (115 – 142)) và hành vi tự quản lý của người bệnh ĐTĐ típ 2 (65 (58,5 – 71,7)) cao hơn so với trước khi giáo dục sức khỏe (8 (6-9)), (99 (82 - 126), (50 (43 – 54))
Sự khác biệt này không có ý nghĩa thống
kê ở nhóm chứng Sau giáo dục sức khỏe, nhóm can thiệp có điểm trung vị kiến thức (13,5 (10 – 15), niềm tin vào khả năng bản thân (133 (115 – 142), và hành vi tự quản lý bệnh ĐTĐ típ 2 (65 (58,5 – 71,7), cao hơn nhóm chứng (9 (8 - 11)), (93 (76,7 – 113,5)), (46,5 (37 – 54)) Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê (p <0.001)
5.2 So sánh điểm trung vị đường huyết của người bệnh ĐTĐ típ 2 trước và sau giáo dục sức khỏe:
Ở nhóm can thiệp, sau giáo dục sức khỏe điểm trung vị đường huyết lúc đói của người bệnh ĐTĐ típ 2 (7,2 (6,42 – 8,5)) thấp hơn so với trước khi giáo dục sức khỏe (7,8 (6,9 – 9,47)), (p= 0,001) Ở nhóm chứng sự khác biệt này cũng có ý nghĩa thống kê (p=0,027) Sau giáo dục sức khỏe, điểm trung vị đường huyết lúc đói của người bệnh ĐTĐ típ
2 ở nhóm can thiệp (7,2 (6,42 – 8,5)) thấp hơn
so với nhóm chứng (7,3 (6,5 – 9,0)) Sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê (p=0,776)
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Y tế (2015) Chiến lược quốc gia phòng, chống bệnh ung thư, tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản và các bệnh không lây nhiễm khác, giai đoạn 2015 - 2025 Bộ Y
tế
2 Mai Yến Linh (2015) Rào cản kiểm soát
Trang 9đường huyết và các yếu tố liên quan trên
bệnh nhân Đái tháo đường type 2 cao tuổi
tại bệnh viện Đa khoa Khu vực Thủ Đức
năm 2013-2014, Đại Học Y Dược Thành
Phố Hồ Chí Minh, tr 64
3 Nguyễn Thị Quỳnh Chi (2014) Niềm tin
vào khả năng bản thân và hoạt động tự
chăm sóc của người bệnh Đái tháo đường
típ 2 Luận văn Thạc sĩ Điều dưỡng, Khoa
Kỹ thuật - Điều dưỡng Y học, Đại học Y
Dược Thành phố Hồ Chí Minh tr 30
4 Nguyễn Thị Thu Thảo, Nguyễn Thanh
Minh (2009) "Đánh giá ảnh hưởng truyền
thông giáo dục về kiến thức, thái độ thực
hành & các chỉ số kiểm soát trên bệnh
nhân đái tháo đường típ II" Y Hoc TP Ho
Chi Minh 13 (6), tr 71 - 78
5 Nguyễn Văn Lành (2014) Thực trạng
bệnh đái tháo đường ở người Khmer tỉnh
Hậu Giang và đánh giá hiệu quả một số
biện pháp can thiệp, Luận văn tiến sĩ y
học, Viện vệ sinh dịch tễ trung ương, tr
66
6 Bradshaw RD (2015) Diabetes
Self-Management Education for Adults With
Type 2 Diabetes Mellitus, Doctoral
studies, Walden University, pp 47 – 49
7 Hu J, Gruber K J, Garcia A A (2013)
"Diabetes knowledge among older adults
with diabetes in Beijing, China" Journal
of Clinical Nursing, 22 (1-2), 51-60
8 Min Y (2013) Effects of self-management
education on diabetic control among patients with type 2 diabetes : a systematic review, Degree of Master of
Public Health Project, School of Public Health, The University of Hong Kong,
pages 11 - 12
9 Nazli A (2008) "The effect of education
behaviours and self effcacy of patients
with type 2 diabetes" AUSTRALIAN
JOURNAL OF ADVANCED NURSING 26
(2), pp 66 - 74
10 Odgers-Jewell K, Ball LE, Kelly JT, Isenring AE, Reidlinger DP, Thomas R (2017) "Effectiveness of group-based
individuals with Type 2 diabetes: a systematic review with meta-analyses and
meta-regression" Diabet Med., 34 (8), pp
1027-1039