Vấn đề tôn giáo và thực hiện chính sách tôn giáo ở huyện nam đàn, tỉnh nghệ an trong giai đoạn hiện nay luận văn tốt nghiệp đại học

Nắm vững lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh về vấn đề tôn giáo, trong từng thời kỳ Đảng và Nhà nước ta đã cónhững chính sách phù hợp về tôn giáo, từ đó đảm bảo đời

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

000

-TRẦN THỊ NHƯ Ý

VẤN ĐỀ TÔN GIÁO VÀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO Ở HUYỆN NAM ĐÀN, TỈNH NGHỆ AN

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS ĐINH THẾ ĐỊNH

Vinh, 2011

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình, chu đáo của các thầy, cô giáo trong Hội đồng khoa học Khoa Giáo dục chính trị, các thầy cô giáo trong tổ bộ môn Chủ nghĩa xã hội khoa học, đặc biệt là Tiến sỹ Đinh Thế Định - Trưởng Khoa Giáo dục chính trị đã trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện khóa luận này Bên cạnh đó, tôi còn nhận được

sự giúp đỡ nhiệt thành của các đồng chí lãnh đạo huyện Nam Đàn và cán bộ lãnh đạo các cơ sở và các chức sắc, chức việc tôn giáo trên địa bàn huyện đã giúp đỡ tôi trong việc sưu tầm tài liệu và xâm nhập thực tế các cơ sở và đời sống tôn giáo trên địa bàn để hoàn thành khóa luận.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 5 năm 2011

Sinh viên

Trần Thị Như Ý

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 4

6 Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài 4

7 Kết cấu của đề tài 4

NỘI DUNG 6

Chương 1: VẤN ĐỀ TÔN GIÁO VÀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO Ở HUYỆN NAM ĐÀN HIỆN NAY 6

1.1 Quan niệm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo và giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội 6

1.1.1 Nguồn gốc, bản chất, tính chất của tôn giáo 6

1.1.2 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội 13

1.2 Sự vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin của Đảng và Nhà nước ta về giải quyết vấn đề tôn giáo trong quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội 18

1.2.1 Khái quát đặc điểm chung về tôn giáo ở Việt Nam 18

1.2.2 Quan điểm và chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta hiện nay 20

1.3 Tình hình tôn giáo và thực hiện chính sách tôn giáo ở huyện Nam Đàn hiện nay 23

1.3.1 Tình hình tôn giáo ở huyện Nam Đàn 23

1.3.2 Thực hiện chính sách Tôn giáo ở huyện Nam Đàn hiện nay 29

Tiểu kết chương 1 34

Chương 2: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO Ở HUYỆN NAM ĐÀN

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 35

2.1 Những quan điểm cơ bản trong thực hiện chính sách tôn giáo ở huyện Nam Đàn 35

2.2 Những giải pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách tôn giáo ở huyện Nam Đàn trong giai đoạn hiện nay 39

2.2.1 Nâng cao nhận thức, thống nhất quan điểm, trách nhiệm của hệ thống chính trị cấp huyện và toàn dân về công tác tôn giáo 39

2.2.2 Tăng cường công tác vận động quần chúng, xây dựng lực lượng chính trị cơ sở trong vùng đồng bào tôn giáo 41

2.2.3 Tăng cường quản lý nhà nước về tôn giáo 43

2.2.4 Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo 45

2.2.5 Đấu tranh ngăn chặn các hoạt động lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để làm trái với pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo, phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc 46

2.2.6 Phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp của tôn giáo vào việc giáo dục ý thức thực hiện pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo 48

Tiểu kết chương 2 51

KẾT LUẬN 52

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 54

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tôn giáo là một hiện tượng xã hội phong phú, phức tạp ra đời và tồn tạikhách quan trong lịch sử nhân loại Do tình hình tôn giáo trên thế giới diễnbiến phức tạp qua các thời kỳ nên vấn đề tôn giáo đã và đang đặt ra nhiều vấn

đề nghiên cứu cho các nhà khoa học Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáocùng tồn tại Vấn đề tôn giáo đang bị các thế lực thù địch, phản động trong vàngoài nước lợi dụng để chống phá cách mạng xã hội chủ nghĩa Chúng dùngchiêu bài tôn giáo để chia rẽ các dân tộc, các tôn giáo trong nước nhằm phá

vỡ khối đại đoàn kết của nhân dân ta, gây mất ổn định chính trị, an ninh tôngiáo, ảnh hưởng đến công cuộc đổi mới toàn diện đất nước ta

Nắm vững lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh về vấn đề tôn giáo, trong từng thời kỳ Đảng và Nhà nước ta đã cónhững chính sách phù hợp về tôn giáo, từ đó đảm bảo đời sống sinh hoạt tôngiáo của nhân dân một cách lành mạnh, góp phần thúc đẩy sự phát triển của

xã hội

Huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An là huyện thuần nông, có dân số đông vànhiều tôn giáo cùng tồn tại, đồng bào các tôn giáo chiếm hơn 13 % dân số củahuyện Trong những năm qua, công cuộc đổi mới trên địa bàn huyện đã đạtđược nhiều thành tựu đáng ghi nhận Đời sống nhân dân, trong đó có đời sốngcủa đồng bào theo đạo được nâng lên đáng kể, sinh hoạt tôn giáo nhìn chung

ổn định

Tuy nhiên, những năm gần đây, do nhiều nguyên nhân mà hoạt độngcủa các tôn giáo trên địa bàn huyện diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ đedọa đến an ninh tôn giáo, ảnh hưởng không nhỏ đến việc xây dựng khối đạiđoàn kết toàn dân, đến công cuộc đổi mới, xây dựng quê hương huyện NamĐàn

Trước tình hình đó, cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương đã vàđang có nhiều chính sách, biện pháp quan tâm đến vấn đề sinh hoạt tôn giáotrên địa bàn huyện nên cơ bản giữ được đoàn kết đồng bào các tôn giáo vàđoàn kết lương giáo, ổn định tình hình chính trị tại địa phương.

Là một người con sinh ra và lớn lên trên quê hương Bác Hồ kính yêu,với mong muốn đóng góp một phần công sức nhỏ bé vào xây dựng quê

hương, chúng tôi chọn đề tài "Vấn đề tôn giáo và thực hiện chính sách tôn giáo ở huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay" làm đề tài

khóa luận tốt nghiệp Đại học của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong quá trình Đảng lãnh đạo công cuộc đổi mới toàn diện đất nước,nhận thức được tính cấp thiết của vấn đề tôn giáo nên nhiều nhà khoa học đãtập trung nghiên cứu và xuất bản nhiều tác phẩm có giá trị

Đáng chú ý có các công trình: Giáo sư Đặng Nghiêm Vạn với côngtrình nghiên cứu "Lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt Nam", NxbChính trị Quốc gia 2007; Phó Tiến sĩ Hồ Trọng Hoài với tác phẩm "Vai trò xãhội của tôn giáo ở Việt Nam", Ban tôn giáo Chính phủ - Thông tấn xã ViệtNam năm 2005; Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Quang Hưng "Nghiên cứu tôn giáo Nhânvật và sự kiện", Nxb Thành phố Hồ Chí Minh năm 2009

Bài viết: "Suy nghĩ về sự vận động của các tôn giáo ở Việt Nam", Tạpchí Nghiên cứu tôn giáo, số 1, tháng 2 năm 2000 của tác giả Nguyễn KimHiền

Tác giả Hà Lê với bài viết "tình hình và diễn biến xu thế của đời sốngtôn giáo hiện nay", Tạp chí Tôn giáo số 8, năm 2006

Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Quang Hưng "Vấn đề tôn giáo trong văn kiện Đạihội lần thứ X của Đảng: cái đã có và cái cần có", Tạp chí Tôn giáo số 5 năm2006

Tiến sĩ Vũ Văn Hậu "Quan hệ dân tộc và tôn giáo ở nước ta trong bốicảnh toàn cầu hóa", Tạp chí Tôn giáo số 6 năm 2006.

Tiến sĩ Nguyễn Đức Lữ, tập bài giảng: "Sự biến động của tôn giáo trênthế giới và đặc điểm tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam", Học viện Chính trịQuốc gia Hồ Chí Minh

Đề tài "Những vấn đề tôn giáo hiện nay" của Viện nghiên cứu tôn giáoViệt Nam

Nghiên cứu về vấn đề tôn giáo và thực hiện chính sách tôn giáo ở tỉnhNghệ An cũng đã có các công trình nghiên cứu: Ban Tôn giáo - Sở Nội vụNghệ An, đề án "Nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước về hoạt động tôn giáotrong tình hình mới", tháng 7 năm 2009; Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Nghệ Anvới đề án "Củng cố nâng cao đội ngũ cốt cán Mặt trận Tổ quốc trong vùngtheo đạo công giáo ở Nghệ An", Số 03/ĐA/MTTQNA-2008

Những công trình nghiên cứu trên là kết quả nghiên cứu khoa học rấtcông phu và sâu sắc dưới nhiều góc độ khác nhau về vấn đề tôn giáo, và tìnhhình tôn giáo Việt Nam trong tình hình mới Tuy nhiên, nghiên cứu về đờisống tôn giáo và việc thực hiện chính sách tôn giáo cụ thể trên địa bàn huyệnNam Đàn, tỉnh Nghệ An thì cho đến nay hầu như chưa có công trình nàonghiên cứu một cách hệ thống Do đó, đề tài tuy có kế thừa nhất định cáccông trình nghiên cứu khoa học đi trước nhưng không trùng lặp với bất kỳcông trình khoa học nào đã công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu vấn đề tôn giáo và thực hiện chính sách tôn giáo ở huyệnNam Đàn hiện nay, đề xuất các giải pháp nhằm thực hiện tốt chính sách tôngiáo, góp phần ổn định tình hình chính trị - xã hội, đẩy mạnh quá trình pháttriển kinh tế - xã hội ở huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu lý luận chung về tôn giáo và các quan điểm của Đảng Cộngsản và Nhà nước Việt Nam đối với vấn đề tôn giáo

- Làm rõ thực trạng đời sống tôn giáo tại địa phương huyện Nam Đàn,

từ đó đề xuất một số giải pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả thực hiện chínhsách tôn giáo trên địa bàn huyện

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu vấn đề tôn giáo và thực hiện chính sách tôn giáo ở huyệnNam Đàn, tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu vấn đề tôn giáo trên địa bàn huyện NamĐàn trong giai đoạn hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả đã quán triệt phương pháp luậncủa triết học, đồng thời sử dụng các phương pháp liên ngành như phân tích,tổng hợp, điều tra, thống kê bảng biểu, khảo sát xã hội

6 Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài

- Khóa luận góp phần cung cấp cơ sở khoa học để nhằm nâng cao chấtlượng việc thực hiện chính sách tôn giáo trên địa bàn huyện Nam Đàn

- Đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo giúp người đọc hiểuthêm về lĩnh vực tôn giáo và vấn đề thực hiện chính sách tôn giáo tại địaphương huyện Nam Đàn

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dungkhóa luận được kết cấu thành 2 chương:

Chương I: Vấn đề tôn giáo và thực hiện chính sách tôn giáo ở huyệnNam Đàn hiện nay.

Chương II: Quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiệnchính sách tôn giáo ở huyện Nam Đàn trong giai đoạn hiện nay

NỘI DUNG Chương 1 VẤN ĐỀ TÔN GIÁO VÀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO

Ở HUYỆN NAM ĐÀN HIỆN NAY

1.1 Quan niệm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo và giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

1.1.1 Nguồn gốc, bản chất, tính chất của tôn giáo

1.1.1.1 Nguồn gốc của tôn giáo

Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ rõ những nguồn gốc rađời của các tôn giáo Đó là những quan điểm duy vật lịch sử về tôn giáo, phảnánh tính khoa học, khách quan khi nghiên cứu, đánh giá hiện tượng sự vật.Trong tác phẩm "Hệ tư tưởng Đức", C.Mác và Ph.Ăngghen đã viết: "Ngay cảnhững ảo tưởng hình thành trong đầu óc con người cũng là những vật thănghoa tất yếu của quá trình đời sống vật chất của họ, một quá trình có thể xácđịnh được bằng kinh nghiệm và gắn liền với những tiền đề vật chất Như vậythì đạo đức, tôn giáo, siêu hình học và những dạng khác của hệ tư tưởng cùngvới những hình thái ý thức tương ứng với chúng, liền mất ngay những vẻ độclập bên ngoài" [5, 38]

C.Mác và Ph.Ăngghen cho rằng: mối liên hệ gắn với "quá trình đờisống vật chất" của con người, của tôn giáo đã cho thấy những nguồn gốc rađời của tôn giáo

V.I.Lênin cũng đã nêu nhiều quan điểm phản ánh nguồn gốc xã hội,nguồn gốc nhận thức, tâm lý, tình cảm của tôn giáo

Luận điểm nổi tiếng của V.I.Lênin: "Sự sợ hãi tạo ra thần linh" đã phảnánh nguồn gốc đặc thù từ tâm lý, tình cảm góp phần làm phát sinh tôn giáo

Từ nhiều quan điểm của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin cho thấynguồn gốc ra đời tôn giáo là:

- Nguồn gốc kinh tế - xã hội:

Bất kỳ một tôn giáo nào (tôn giáo nguyên thủy hay tôn giáo hiện đại)đều phản ánh tồn tại xã hội với những quan hệ kinh tế nhất định Nguồn gốccủa tôn giáo xuất phát từ những mối quan hệ giữa con người với tự nhiên vàgiữa con người với con người Đó chính là toàn bộ những nguyên nhân vàđiều kiện khách quan của đời sống xã hội làm nảy sinh và tái hiện nhữngniềm tin tôn giáo

Trong xã hội công xã nguyên thủy do trình độ của lực lượng sản xuất

và điều kiện sinh hoạt vật chất còn thấp kém, con người cảm thấy yếu đuối vàbất lực trước thiên nhiên bao la, hùng vĩ, đầy bí ẩn Vì vậy, người nguyênthủy đã gán cho tự nhiên những sức mạnh siêu nhiên Trong xã hội nguyênthủy, ma thuật luôn đi kèm với những hoạt động lao động ở những nơi nào màngười nguyên thủy không có hi vọng vào kết quả lao động của mình, cũngnhư ở những nơi các hoạt động ngẫu nhiên đóng vai trò lớn Đó là hình thứctồn tại đầu tiên của tôn giáo Như vậy, không phải bản thân tự nhiên sinh ratôn giáo, mà là mối quan hệ đặc thù giữa con người với tự nhiên Đó chính lànguồn gốc xã hội của tôn giáo

Khi xã hội xuất hiện chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, giai cấp hìnhthành, đối kháng giai cấp nảy sinh, hiện tượng tiêu cực xã hội ngày càng mộtphát triển, một lần nữa con người lại bất lực trước lực lượng tự phát nảy sinhtrong xã hội Sự phát triển của lực lượng sản xuất, của các quan hệ kinh tế -

xã hội cũng đã làm biến đổi các hình thức, tổ chức tôn giáo

Tôn giáo ra đời từ sự bất lực của con người trước sức mạnh tự phát của

xã hội; không phải tôn giáo sinh ra con người, mà chính con người sinh ra tôngiáo

- Nguồn gốc nhận thức:

Lịch sử nhận thức của con người là một quá trình từ thấp đến cao Ởgiai đoạn thấp, tức là giai đoạn nhận thức tự nhiên cảm tính, con người chưa

thể sáng tạo ra tôn giáo, bởi vì tôn giáo với tư cách là ý thức, là niềm tin baogiờ cũng gắn với cái siêu nhiên, thần thánh, mà nhận thức trực quan cảm tínhthì chưa thể tạo ra cái siêu nhiên thần thánh được Thần thánh, cái siêu nhiên,thế giới bên kia… là sản phẩm của những biểu tượng, sự trừu tượng hoá, sựkhái quát dưới dạng hư ảo Nói như vậy có nghĩa là tôn giáo chỉ có thể ra đời

ở một trình độ nhận thức nhất định, đồng thời nó phải gắn với sự tự ý thứccủa con người về bản thân mình trong mối quan hệ với thế giới bên ngoài

Nhận thức thế giới xung quanh theo thế giới quan duy tâm, tin vàonhững sức mạnh siêu nhiên thể hiện sự bất lực với sức mạnh của tự nhiên, làmột trong những nguồn gốc làm nảy sinh tôn giáo

Nguồn gốc nhận thức của tôn giáo gắn liền với đặc điểm của của quátrình nhận thức Đó là một quá trình phức tạp và mâu thuẫn, nó là sự thốngnhất một cách biện chứng giữa nội dung khách quan và hình thức chủ quan.Khi nhấn mạnh đến nguồn gốc nhận thức của tôn giáo nằm ngay trong đặcđiểm của quá trình nhận thức, V.I.Lênin đã viết: "Sự phân đôi của nhận thứccon người và tính khả năng của chủ nghĩa duy tâm bằng của tôn giáo đã cótrong cái trừu tượng đầu tiên tối sơ " [14, 516]

Nhận thức, thế giới quan của con người không chỉ phản ánh khả năng,trình độ tư duy, lập trường, quan điểm mà còn phản ánh quyền con người.Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo là những quyền con người được luật phápbảo hộ

Thay đổi nhận thức thế giới quan của con người không thể bằng mệnhlệnh, hành chính, cưỡng bức mà phải bằng quá trình giáo dục và tự giáo dục.Ngày nay, dù khoa học, kỹ thuật phát triển nhưng trong đời sống tự nhiên, xãhội vẫn còn nhiều hiện tượng mà con người chưa thể lý giải hoặc chưa thểchinh phục được Thế giới quan duy tâm vẫn có vai trò trong sự tồn tại của tínngưỡng, tôn giáo

- Nguồn gốc tâm lý:

Những trạng thái tâm lý, tình cảm của con người: hoang mang, sợ hãi,khủng hoảng niềm tin của cá nhân, cộng đồng người trước sức mạnh tự phátcủa tự nhiên, xã hội làm nảy sinh tôn giáo V.I.Lênin đã viết: "Sợ hãi trướcthế lực mù quáng của tư bản - mù quáng vì quần chúng nhân dân không thểđoán trước được nó - là thế lực bất cứ lúc nào trong đời sống của người vô sản

và tiểu chủ, cũng đe dọa đem lại cho họ sự phá sản "đột ngột", "bất ngờ",

"ngẫu nhiên", làm cho họ phải diệt vong, biến họ thành một người ăn xin, một

kẻ bần cùng, một gái điếm Và dồn họ vào cảnh chết đói, đó chính là nguồngốc sâu xa của tôn giáo hiện đại" [14, 516] Nhưng không chỉ có sự sợ hãitrước sức mạnh tự phát của tự nhiên và xã hội mới dẫn con người đến nhờ cậy

ở thần linh, mà ngay cả những tình cảm tích cực như lòng biết ơn, sự kínhtrọng, tình yêu trong mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và con ngườivới con người cũng được thể hiện qua tín ngưỡng, tôn giáo

Là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, tôn giáo có chức năng "bù đắp

hư ảo", đáp ứng những nhu cầu tâm lý, tình cảm trong những bối cảnh nhấtđịnh Các mối quan hệ tâm lý, tình cảm của gia đình, cộng đồng tôn giáo hìnhthành trong sinh hoạt tôn giáo tạo nên cơ sở tâm lý để tôn giáo tồn tại

Tâm lý tôn giáo là loại hình tâm lý rất nhạy cảm, gắn bó với tâm lý cánhân, với tâm lý cộng đồng trong các tôn giáo

1.1.1.2 Bản chất của tôn giáo

Các nhà kinh điển của Chủ nghĩa Mác - Lênin đã nêu nhiều quan điểm

về tôn giáo trong điều kiện lịch sử đương thời

Tôn giáo là một hiện tượng xã hội nảy sinh, tồn tại từ lâu đời, phản ánhnhu cầu tinh thần của bộ phận lớn quần chúng nhân dân Những quan điểmcủa Chủ nghĩa Mác - Lênin có giá trị trước hết và chủ yếu là giá trị về thế giớiquan, phương pháp luận

Trong nhiều quan niệm của C.Mác về tôn giáo, có những quan niệm rấtgiá trị, khi ông cho rằng: "Tôn giáo là sự tự ý thức và sự tự cảm giác của conngười chưa tìm được bản thân hoặc đã lại để mất bản thân mình một lần nữa"[5, 659] Ông còn viết: "Sự nghèo nàn của tôn giáo vừa là biểu hiện của sựnghèo nàn hiện thực và mặt khác là sự phản kháng chống lại sự nghèo nànhiện thực ấy Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái timcủa thế giới không có trái tim cũng giống như nó là tinh thần của những điềukiện không có tinh thần Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân" [5, 570].

Ph.Ăngghen trong tác phẩm Chống Đuy Rinh cũng đã nêu lên quanniệm về tôn giáo: "Nhưng tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sự phản ánh hư

ảo - vào trong đầu óc của con người - của những lực lượng bên ngoài chi phốicuộc sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng ởtrần thế đã mang hình thức những lực lượng siêu trấn thế " [6, 473]

Từ điều kiện lịch sử nước Nga đương thời, V.I.Lênin đã bổ sung, cụ thểhóa quan niệm về tôn giáo, khi mà các thế lực giáo hội cố kết chặt chẽ vớiNhà nước thống trị dưới thời Sa hoàng Trong tác phẩm " Chủ nghĩa xã hội vàtôn giáo", V.I.Lênin viết: "Tôn giáo là một trong những hình thức áp bức tinhthần, luôn luôn và bất cứ ở đâu cũng đè nặng lên quần chúng nhân dân khốnkhổ vì phải lao động suốt đời cho người khác hưởng, vì phải chịu cảnh bầncùng và cô độc Sự bất lực của giai cấp bị bóc lột trong cuộc đấu tranh chốngbọn bóc lột tất nhiên đẻ ra lòng tin vào một cuộc đời đẹp hơn ở thế giới bênkia, cũng giống y như sự bất lực của người dã man trong cuộc đấu tranhchống thiên nhiên đẻ ra lòng tin vào thần thánh, ma quỷ, vào những phép màuvv " [13, 169 - 170]

Tổng hợp các quan điểm của các nhà kinh điển của Chủ nghĩa Mác Lênin, có thể thấy được những nội dung tập trung, thống nhất trong quanniệm về tôn giáo của các ông Trên cơ sở của quan niệm duy vật về lịch sử,trên quan điểm duy vật biện chứng, Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng: tôn giáo

-là sản phẩm của con người gắn với những điều kiện lịch sử tự nhiên và lịch sử

xã hội nhất định Do đó, xét về mặt bản chất tôn giáo là một hiện tượng xã hộiphản ánh sự bất lực, bế tắc của con người trước tự nhiên và xã hội

1.1.1.3 Tính chất của tôn giáo

Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo đã phản ánh bảnchất của tôn giáo, đồng thời cũng chỉ ra những tính chất cơ bản của tôn giáo

Một là: Tính lịch sử của tôn giáo

Tôn giáo là một phạm trù lịch sử, không phải là phạm trù vĩnh viễn nhưcác quan điểm duy tâm, thần học thường khẳng định

Con người sáng tạo ra tôn giáo, nhưng không phải tôn giáo xuất hiệncùng lúc với con người Lịch sử loài người đã từng trải qua thời kỳ lâu dàikhông có tôn giáo Ở thời kỳ sơ khai nhất của loài người, con người chưa biếtđến, chưa cần đến chức năng của tôn giáo Tương ứng với xã hội chưa có giaicấp, nhà nước là thời kỳ tôn giáo nguyên thủy - tôn giáo đa thần Khi xã hội

đã phân chia thành giai cấp, có nhà nước thì tôn giáo độc thần xuất hiện (cáctôn giáo có một vị thần tối cao) Trong quá trình phát triển của các tôn giáo đã

có quá trình biến đổi theo thời gian và theo nhu cầu của xã hội và của các thểchế chính trị

Tính lịch sử của tôn giáo thể hiện: khi có điều kiện lịch sử, có nhu cầuthì tôn giáo ra đời, tồn tại và phát triển; khi không có, hay điều kiện lịch sử vànhu cầu xã hội thay đổi thì tôn giáo cũng thay đổi Tôn giáo là sản phẩm củalịch sử, trong từng thời kỳ của lịch sử, tôn giáo có sự biến đổi cho phù hợpvới kết cấu chính trị và xã hội của thời đại đó Tôn giáo ra đời trong một điềukiện lịch sử nhất định và luôn biến động phản ánh sự biến đổi của lịch sửnhân loại

Hai là: Tính quần chúng của tôn giáo

Các tôn giáo ra đời, tồn tại và phát triển gắn liền với nhu cầu tinh thầncủa các bộ phận nhân dân Tuy mức độ, phạm vi ảnh hưởng rộng, hẹp khác

nhau nhưng các tôn giáo đều đã tập hợp quần chúng theo những đức tin, giáo

lý, giáo luật và cách thức tổ chức nhất định

Tính quần chúng của tôn giáo không chỉ biểu hiện ở số lượng tín đồ cáctôn giáo chiếm tỉ lệ cao trong dân số thế giới, mà còn ở chỗ tôn giáo đáp ứngnhu cầu tinh thần của đa số quần chúng nhân dân lao động Mặt khác, tínhquần chúng của tôn giáo còn thể hiện ở chỗ các tôn giáo là nơi sinh hoạt vănhóa, tinh thần của một bộ phận quần chúng nhân dân lao động Phản ánh khátvọng về một xã hội tự do, bình đẳng, bác ái của một số bộ phận quần chúngnhân dân lao động Vì vậy, nhiều người ở trong các tầng lớp khác nhau của xãhội tin theo

Các nhà kinh điển của Chủ nghĩa Mác - Lênin luôn luôn nhắc nhởchúng ta rằng: thái độ đối xử với tôn giáo trước hết là thái độ đối xử với quầnchúng nhân dân có đạo Công tác tôn giáo chủ yếu và trước hết là công tácvận động quần chúng nhân dân có đạo

Ba là: Tính chính trị trong các tôn giáo

Tính chính trị của tôn giáo chỉ xuất hiện khi xã hội đã phân chia giaicấp và lợi ích giai cấp ngày càng được thể hiện rõ trong tôn giáo

Khi xã hội chưa có giai cấp và nhà nước thì tôn giáo chỉ là đơn thuầnphản ánh nhận thức, tư tưởng, tình cảm của con người đối với thế giới xungquanh Khi xã hội đã có giai cấp, nhà nước, tôn giáo không chỉ phản ánh nhucầu tinh thần thuần túy mà còn phản ánh các quan hệ giai cấp, quan hệ lợi íchgiai cấp Các lực lượng chính trị, nhất là giai cấp thống trị đã lợi dụng tôngiáo phục vụ cho lợi ích ngoài tôn giáo, mục đích chính trị Trong thực tế đã

có rất nhiều tôn giáo vừa hoạt động tôn giáo vừa hoạt động chính trị Trongcác xã hội có áp bức giai cấp thì tôn giáo thường bị lợi dụng biến thành công

cụ thống trị của các giai cấp cầm quyền

Ngày nay, tôn giáo đang có chiều hướng phát triển, đa dạng phức tạp,không chỉ thể hiện ở tính tự phát trong nhân dân, mỗi địa phương, mỗi quốc

gia mà còn có sự tổ chức chặt chẽ, rộng lớn ngoài tổ chức quốc tế của các tôngiáo với vai trò, thế lực không nhỏ trên toàn cầu; với những trang bị hiện đại,tác động không chỉ trong lĩnh vực tư tưởng, tâm lý mà còn cả trong chính trị,văn hóa, kinh tế, xã hội.

1.1.2 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

1.1.2.1 Sự tồn tại khách quan của tôn giáo trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội và là một thực thể tổ chức,tôn giáo sẽ còn tồn tại khi còn những nguồn gốc, những nguyên nhân để tồntại

Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, đặc biệt trong thời kỳ quá độ lên chủnghĩa xã hội, tôn giáo vẫn còn tồn tại do các nguyên nhân cơ bản sau đây:

Thứ nhất: trong xã hội xã hội chủ nghĩa nói chung, trong thời kỳ quá độ

nói riêng, lực lượng sản xuất, khoa học kỹ thuật mặc dù đã có những bướcphát triển nhảy vọt, những tiến bộ mới nhưng con người chưa thể hoàn toànchinh phục được những sức mạnh tự phát của tự nhiên, chưa thể nắm bắt đầy

đủ các quy luật của xã hội Giới hạn trong phát triển của lực lượng sản xuất,của khoa học, kỹ thuật chính là nguyên nhân tồn tại của tôn giáo

Thứ hai: đặc điểm nổi bật của thời kỳ quá độ là có sự tồn tại xen kẽ của

cái mới và cái cũ Cái mới ra đời nhưng cần thời gian để khẳng định tính tiến

bộ, ưu việt Cái cũ dù đã đánh đổ nhưng vẫn chưa bị xóa bỏ hoàn toàn, hoặckhông thể xóa bỏ ngay Trong chừng mực nhất định, những yếu tố cũ vẫn còntác động Về phương diện kinh tế, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội,

sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần là một tất yếu khách quan Tương ứngvới cơ cấu kinh tế nhiều thành phần là một cơ cấu xã hội giai cấp, trong đóvẫn còn những sự khác biệt và diễn biến phức tạp Trong văn hóa, tư tưởng,thế giới quan vẫn còn những yếu tố của văn hóa, tư tưởng và thế giới quan cũ,

phải cải biến cách mạng dần dần Mặt khác, tín ngưỡng tôn giáo vẫn là nhucầu tinh thần của một bộ phận nhân dân, đạo đức tôn giáo có nhiều điều phùhợp với công cuộc xây dựng xã hội mới nên tôn giáo vẫn tồn tại trong xã hội

xã hội chủ nghĩa và nhất là trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Thứ ba: từ sau khi hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và

Đông Âu thất bại, phong trào cộng sản và phong trào công nhân quốc tế rơivào tình trạng thoái trào; đời sống chính trị - xã hội thế giới diễn biến phứctạp gây hoang mang, khủng hoảng niềm tin vào một mô hình xã hội tương lai.Đây cũng là một nguyên nhân làm tồn tại tôn giáo trong thời đại hiện nay

Thứ tư: các thế lực thù địch, chống đối chủ nghĩa xã hội luôn lợi dụng

vấn đề tôn giáo, nhân quyền để kích động, chia rẽ các tôn giáo hoặc gây nêncác cuộc xung đột dân tộc, tôn giáo phá hoại hòa bình, tiến bộ và phát triển

Hiện nay, chủ nghĩa đế quốc vẫn đang ráo riết lợi dụng vấn đề dân tộc,tôn giáo, nhân quyền, thực hiện âm mưu "diễn biến hòa bình" nhằm thay đổichế độ chính trị - xã hội ở các nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Các tổ chức tôn giáo hiện đại đang bị lôi cuốn vào các hoạt động chínhtrị ở những mức độ khác nhau Một số tôn giáo đã và đang bị lợi dụng phục

vụ cho những mục đích ngoài tôn giáo

1.1.2.2 Những quan điểm cơ bản giải quyết vấn đề tôn giáo trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Giải quyết vấn đề tôn giáo vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật Đây làvấn đề liên quan trực tiếp đến nhu cầu của nhân dân, liên quan đến quyền conngười, quyền công dân

Chủ nghĩa Mác - Lênin luôn luôn đòi hỏi "phải biết cách giải quyết vấn

đề tôn giáo" trên cơ sở một số quan điểm sau đây:

* Khắc phục dần những ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo gắn liền với

cuộc vận động đoàn kết các tín đồ tôn giáo trong quá trình cải tạo xã hội cũxây dựng xã hội mới

Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định tôn giáo là một hình thái ý thức xãhội nên muốn làm thay đổi nó trước hết cần phải thay đổi bản thân tồn tại xãhội Muốn xóa bỏ những ảo tưởng trong đầu óc con người thì phải xóa bỏnguồn gốc gây ra ảo tưởng ấy Muốn đẩy lùi được những ước mơ về thiênđường hư ảo ở thế giới bên kia thì con người cần phải xây dựng cho được một

"thiên đường" có thực ngay tại trần gian này; bằng việc xây dựng một thiênđường nơi trần thế thì mới đẩy lùi được niềm tin vào những đám mây mù tôngiáo Giải quyết vấn đề tôn giáo không chỉ là tuyên truyền phê phán thế giớiquan tôn giáo mà phải thông qua thực tiễn cách mạng, không ngừng cải thiện

và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân Đó là một quá trìnhlâu dài để cải tạo xã hội cũ xây dựng xã hội mới Đáp ứng ngày càng đầy đủnhững nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân, từng bước nâng cao đờisống của nhân dân, mà trước hết là những người có tín ngưỡng, tôn giáo,thông qua quá trình này mới tạo ra được khả năng gạt bỏ dần những ảnhhưởng tiêu cực của tôn giáo trong đời sống xã hội

Giải quyết vấn đề tôn giáo là từng bước xóa bỏ nguồn gốc sản sinh tôngiáo Khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo phải được thực hiện bằngcách khắc phục, xóa bỏ nguyên nhân dẫn đến sự ra đời, tồn tại của tôn giáochứ không phải xóa bỏ, cấm đoán tôn giáo; không thể dùng mệnh lệnh, hànhchính để giải quyết bằng cấm đoán Để khắc phục những tiêu cực của tôn giáocòn cần quan tâm đến cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, coi trọng tuyêntruyền, giáo dục thế giới quan duy vật và biện chứng với nhiều hình thức

* Tôn trọng, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng của

nhân dân

Tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân.Trong chủ nghĩa xã hội, tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng là mộtnguyên tắc Quyền ấy không chỉ thể hiện về mặt pháp lý mà còn thể hiệntrong thực tiễn của đời sống xã hội

Một mặt, phải tôn trọng quyền được sinh hoạt tôn giáo của nhân dân,các tổ chức tôn giáo được pháp luật thừa nhận, bảo hộ và đều bình đẳng trướcpháp luật Mặt khác, phải tôn trọng quyền theo đạo hay không theo đạo củangười dân, kể cả quyền bỏ sinh hoạt tôn giáo khi người dân không có nhu cầu.Không ai có quyền cưỡng bức, bắt buộc người dân theo đạo Trong ứng xửvới các tôn giáo và các tín đồ, không được phân biệt đối xử với công dân theotôn giáo khác nhau, hay giữa người có đạo với người không có đạo Giáo hộicác tôn giáo có trách nhiệm động viên các tín đồ phấn đấu sống một cuộcsống "tốt đời, đẹp đạo"

Nhà nước xã hội chủ nghĩa chủ trương tôn trọng quyền tự do tínngưỡng và không tín ngưỡng của nhân dân, bảo đảm mọi sinh hoạt tôn giáobình thường trong khuôn khổ luật pháp; đồng thời nghiêm cấm những kẻ lợidụng tôn giáo, tín ngưỡng để hành nghề mê tín dị đoan và những âm mưu lợidụng tôn giáo để hoạt động chính trị hoặc gây rối trật tự trị an Phát huynhững nhân tố tích cực của tôn giáo, đặc biệt những giá trị đạo đức, chủ nghĩanhân đạo và tinh thần yêu nước

* Phải có quan điểm lịch sử cụ thể khi giải quyết vấn đề tôn giáo.

Trong những thời kỳ lịch sử khác nhau, vai trò và tác động của mỗi tôngiáo đối với xã hội là không giống nhau và quan điểm, thái độ của giáo sĩ vàgiáo dân đối với các lĩnh vực xã hội cũng không hoàn toàn thống nhất Vìvậy, khi thực hiện nhất quán nguyên tắc bình đẳng, không phân biệt đối xửcần phải có quan điểm lịch sử cụ thể khi xem xét, đánh giá và ứng xử đối vớicác vấn đề có liên quan với tôn giáo

Có nhiều tôn giáo khi mới ra đời được coi như là một phong trào bảo

vệ, bênh vực quyền lợi của những người nghèo, người bị áp bức Sau một thờigian tồn tại, tôn giáo ấy lại biến thành công cụ của giai cấp thống trị, bóc lột

Có những giáo sĩ suốt đời hành đạo và luôn luôn đồng hành cùng với dân tộcnhưng cũng có người đã hợp tác với các thế lực thù địch bên ngoài mà đi

ngược lại với lợi ích quốc gia… Vì vậy đòi hỏi nhà nước xã hội chủ nghĩaphải có thái độ, cách ứng xử phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

* Cần phân biệt hai mặt chính trị và tư tưởng trong việc giải quyết vấn

đề tôn giáo

Trong xã hội công xã nguyên thủy, tôn giáo chỉ thể hiện thuần túy vềmặt tư tưởng, phản ánh nhận thức ngây thơ của con người về thế giới tựnhiên Khi xã hội xuất hiện giai cấp, tôn giáo không chỉ thể hiện ở mặt tưtưởng mà còn cả mặt chính trị

Phân biệt hai mặt chính trị và tư tưởng thực chất là phân biệt tính chấtkhác nhau của hai loại mâu thuẫn luôn tồn tại trong bản thân tôn giáo Mặtchính trị phản ánh mâu thuẫn đối kháng về lợi ích kinh tế, chính trị giữanhững thế lực lợi dụng tôn giáo chống lại sự nghiệp cách mạng với lợi ích củanhân dân lao động; còn mặt tư tưởng phản ánh mâu thuẫn không mang tínhđối kháng giữa những người có tín ngưỡng với những người không tínngưỡng, tôn giáo cũng như những người có tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau

Trong thực tế, hai mặt chính trị và tư tưởng trong tôn giáo thường đanxen vào nhau Có những lúc mâu thuẫn về mặt chính trị lại được các thế lựcphản động ngụy trang bằng sự khác nhau về tư tưởng và ngược lại Loại bỏmặt chính trị phản động trong tôn giáo, nhất là khi các thế lực phản động quốc

tế đang lợi dụng tôn giáo nhằm thực hiện chiến lược diễn biến hòa bình làviệc làm cần thiết Khi thực hiện cần dựa vào sức mạnh của quần chúng tín

đồ Phương pháp phải kịp thời, cương quyết nhưng phải tránh nôn nóng vộivàng Đảm bảo được yêu cầu: đoàn kết rộng rãi đồng bào có tín ngưỡng vàkhông có tín ngưỡng, phát huy tinh thần yêu nước của các tu sĩ chân tu đồngthời kiên quyết trừng trị những kẻ lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để phá hoại sựđoàn kết dân tộc, phá hoại sự nghiệp cách mạng

1.2 Sự vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin của Đảng

và Nhà nước ta về giải quyết vấn đề tôn giáo trong quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội

1.2.1 Khái quát đặc điểm chung về tôn giáo ở Việt Nam

Việt Nam là một quốc gia đa tín ngưỡng, tôn giáo Hiện nay, ở ViệtNam có hơn 20 triệu tín đồ của 6 tôn giáo lớn, với một số đặc điểm sau:

Thứ nhất: ở Việt Nam các tôn giáo có lịch sử hình thành, phát triển,phạm vi ảnh hưởng, số lượng tín đồ khác nhau

Phật giáo: là một tôn giáo lớn, được truyền vào Việt Nam theo hai conđường: từ Ấn Độ và từ Trung Quốc, với các hệ phái khác nhau

Phật giáo có mặt tại Việt Nam từ những năm đầu công nguyên, pháttriển qua các giai đoạn, gắn bó với dân tộc Việt Nam Đạo đức Phật giáo tácđộng khá lớn đến đạo đức, phong tục, tập quán, văn hóa của nhân dân ta Cóthời kỳ trong lịch sử Việt Nam, Phật giáo giữ vai trò là quốc đạo Hiện nay, ởnước ta có khoảng 10 triệu tín đồ theo đạo Phật

Công giáo: cũng là một tôn giáo thế giới được du nhập vào Việt Nam

từ thế kỷ 16, tồn tại và phát triển ở Việt Nam với những bước thăng trầm.Hiện tại ở Việt Nam có khoảng 6 triệu tín đồ Công giáo

Đạo Tin lành: được du nhập vào Việt Nam từ năm 1911, từ tổ chức Tinlành Mỹ (CMA) truyền vào Hiện nay ở Việt Nam có khoảng 500 nghìn tín đồđạo Tin lành Đây là một tôn giáo đang có xu hướng phát triển ở các vùng dântộc thiểu số ở Việt Nam

Hồi giáo: cũng là một tôn giáo thế giới được truyền vào Việt Nam theonhiều con đường khác nhau Hiện nay ở Việt Nam có khoảng 100 nghìn tín đồđạo Hồi gồm hai khối: Hồi giáo chính thống (Islam) tập trung ở các tỉnh AnGiang, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Tây Ninh và Hồi giáo Bà ni tậptrung ở Ninh Thuận, Bình Thuận và một số vùng đồng bào dân tộc thiểu số ởcác tỉnh khác

Đạo Cao đài: là tôn giáo bản địa, ra đời ở Nam Bộ Việt Nam năm 1926.Đây là một tôn giáo dung hợp nhiều yếu tố, nội dung của các tôn giáo khácnhau Hiện nay có hơn 2 triệu tín đồ đạo Cao đài với nhiều hệ phái, trong đóphần lớn tín đồ theo phái Cao đài Tây Ninh.

Đạo Hòa hảo: (hay còn gọi là Phật giáo Hòa hảo) cũng là một tôn giáobản địa ra đời ở An Giang vào năm 1939 Đạo Hòa hảo tiếp thu, ảnh hưởngrất lớn từ Phật giáo Hiện nay có trên 1 triệu tín đồ đạo Hòa hảo, tập trung chủyếu ở tỉnh An Giang và một số tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long

Thứ hai: hầu hết các tín đồ tôn giáo ở Việt Nam đều là nhân dân laođộng Họ bị áp bức, bóc lột bởi chế độ thực dân, phong kiến nên có tinh thầnyêu nước, tinh thần đoàn kết dân tộc

Tuyệt đại đa số tín đồ tôn giáo ở Việt Nam đều là nhân dân lao động cóquan hệ gắn bó trong cộng đồng gia đình - làng - nước (những thiết chế bềnvững trong tổ chức văn hóa xã hội cổ truyền ở Việt Nam) Từ khi có ĐảngCộng sản Việt Nam - Đảng do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, rèn luyện,lãnh đạo, đồng bào các tôn giáo đều tin tưởng ở Đảng, đi theo Đảng, đoàn kếtchặt chẽ trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, đóng góp tích cực vào cuộccách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân cũng như cách mạng xã hội chủ nghĩa

Nhìn chung các tổ chức tôn giáo có tư cách pháp nhân đều có đườnghướng hành đạo theo pháp luật, gắn bó với dân tộc, tập hợp đông đảo tín đồxây dựng cuộc sống "tốt đời, đẹp đạo", góp phần tích cực vào công cuộc đổimới do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo hiện nay

Thứ ba: các tôn giáo ở Việt Nam cùng tồn tại với các loại hình tínngưỡng dân gian truyền thống, chịu ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống

Ở Việt Nam bên cạnh các tôn giáo có đầy đủ các yếu tố cấu thành như

hệ thống tín điều, giáo lý, lễ nghi, tổ chức còn tồn tại nhiều loại hình tínngưỡng dân gian truyền thống (tín ngưỡng thờ tổ tiên, tín ngưỡng thờ anhhùng dân tộc, tín ngưỡng thờ Mẫu, tín ngưỡng thờ Thành hoàng ) Nhiều tôn

giáo đã tiếp thu, tiếp biến các loại hình tín ngưỡng dân gian, tạo nên sự phongphú, đa dạng trong sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam.

Thứ tư: những năm gần dây do nhiều nguyên nhân khách quan, chủquan, tình hình hoạt động tôn giáo có những diễn biến phức tạp, tiềm ẩnnhững nhân tố có thể gây mất ổn định

Bên cạnh những chuyển biến tích cực trong hoạt động của các tôn giáo

ở Việt Nam, những năm gần đây do tác động từ tình hình chính trị - xã hội thếgiới, từ các vấn đề dân tộc, tôn giáo thế giới nói chung, ở Việt Nam còn cónhững hoạt động của một số người chưa tuân thủ pháp luật, tổ chức truyềnđạo trái phép; lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để hành nghề mê tín dị đoan Ởmột số nơi, nhất là vùng dân tộc thiểu số, một số người đã lợi dụng tínngưỡng, tôn giáo để hoạt động chống đối, kích động tín đồ nhằm phá hoạikhối đại đoàn kết dân tộc, gây mất ổn định chính trị

Tình hình đặc điểm trên của các tôn giáo Việt Nam hiện nay đang chịunhiều tác động của các nhân tố mới từ xu thế của thời đại và những diễn biếncủa đời sống chính trị - xã hội thế giới cần được phân tích, đánh giá đúng để

có quan điểm phù hợp trong giải quyết vấn đề tôn giáo

1.2.2 Quan điểm và chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta hiện nay

Công cuộc đổi mới toàn diện đất nước đồng thời đã khẳng định nhữngquan điểm đổi mới tư duy và thái độ ứng xử đối với tôn giáo của Đảng vàNhà nước ta

Thứ nhất, Đảng và Nhà nước ta coi tôn giáo là nhu cầu tinh thần củamột bộ phận nhân dân, đang và sẽ tồn tại cùng dân tộc trong quá trình xâydựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta Đồng bào các tôn giáo là bộ phận của khốiđại đoàn kết toàn dân tộc

Tôn trọng và đảm bảo quyền tự do tôn giáo, theo hoặc không theo tôngiáo nào, quyền sinh hoạt tôn giáo bình thường theo đúng pháp luật là thái độ

ứng xử đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta Coi tôn giáo là nhu cầu tinh thầncủa một bộ phận nhân dân, đang và sẽ tồn tại cùng dân tộc trong quá trình xâydựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta là biểu hiện đổi mới nhận thức về mối quan

hệ giữa chủ nghĩa xã hội và tôn giáo, nhìn nhận, đánh giá đúng về đạo đức tôngiáo với những yếu tố phù hợp với công cuộc xây dựng xã hội mới ở ViệtNam Đảng và Nhà nước Việt Nam không đối lập giữa chủ nghĩa xã hội vớitôn giáo mà luôn đảm bảo tôn trọng quyền tự do tôn giáo của công dân

Thứ hai, Đảng và Nhà nước Việt Nam thực hiện nhất quán chính sáchđại đoàn kết toàn dân tộc, trong đó có đoàn kết các tôn giáo, đoàn kết đồngbào theo tôn giáo và đồng bào không theo tôn giáo

Đoàn kết toàn dân tộc là một truyền thống quý báu của nhân dân ViệtNam Đảng và Nhà nước ta luôn luôn thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh vềđoàn kết tạo nên sức mạnh, động lực cho cách mạng Việt Nam Trong điềukiện hiện nay, hơn lúc nào hết chính sách đại đoàn kết dân tộc phải được thựchiện trong đoàn kết các giai cấp, các dân tộc, các tôn giáo, các tầng lớp xã hội,không phân biệt đối xử với công dân vì lý do tôn giáo

Mặt khác, Đảng và Nhà nước ta cũng nghiêm cấm việc lợi dụng tôngiáo để hoạt động mê tín dị đoan, hoạt động trái pháp luật và chính sách củaNhà nước, kích động chia rẽ nhân dân, chia rẽ các dân tộc, gây rối, xâm phạm

an ninh quốc gia

Thứ ba, nội dung cốt lõi của công tác tôn giáo là công tác vận độngquần chúng

Do tính chất quần chúng của tôn giáo, tôn giáo là nhu cầu tinh thần củamột bộ phận nhân dân, nội dung cốt lõi nhất, trọng tâm nhất của công tác tôngiáo là công tác vận động quần chúng có đạo Mục tiêu dân giàu, nước mạnh,

xã hội công bằng, dân chủ, văn minh là điểm tương đồng để gắn bó các đồngbào tôn giáo với sự nghiệp chung Mọi công dân không phân biệt tín ngưỡng,tôn giáo đều có quyền xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Công tác vận động quần chúng các tôn giáo nhằm mục đích động viênđồng bào nêu cao tinh thần yêu nước, ý thức bảo vệ độc lập và thống nhất tổquốc, mọi công dân phải có trách nhiệm, nghĩa vụ thực hiện chủ trương,đường lối, chính sách, pháp luật của nhà nước, tham gia tích cực vào quản lý

xã hội, thực hiện tốt các chính sách kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng, gópphần cải thiện, bảo đảm lợi ích vật chất và tinh thần của nhân dân nói chung,trong đó có lợi ích của đồng bào các tôn giáo

Thứ tư, công tác tôn giáo là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị.Công tác tôn giáo liên quan đến mọi mặt, mọi lĩnh vực của đời sống xãhội, mọi ngành, mọi cấp từ trung ương đến cơ sở Đảng và Nhà nước ViệtNam xác định rõ: công tác tôn giáo là trách nhiệm của tất cả các cấp, cácngành, của cả hệ thống chính trị do Đảng lãnh đạo chứ không chỉ trách nhiệmriêng của đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo

Tổ chức bộ máy, cán bộ chuyên trách làm công tác tôn giáo có tráchnhiệm trực tiếp, cần được củng cố và kiện toàn Công tác quản lý Nhà nướcđối với các tôn giáo và đấu tranh chống việc lợi dụng tôn giáo để chống đốichế độ chỉ thành công nếu làm tốt công tác vận động quần chúng Các cấp ủyĐảng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể, các tổ chức xã hội và các

tổ chức tôn giáo có trách nhiệm làm tốt công tác vận động quần chúng và thựchiện đúng đắn chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước

Thứ năm, vấn đề theo đạo và truyền đạo

Việc theo đạo, truyền đạo, cũng như mọi hoạt động tôn giáo khác đềuphải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; không được lợi dụng tôn giáo để tuyêntruyền tà đạo, hoạt động mê tín dị đoan, không được ép buộc người dân theođạo

Nghiêm cấm các tổ chức truyền đạo, người truyền đạo và các cách thứctruyền đạo trái phép, vi phạm các quy định của Nhà nước và pháp luật

Mọi tín đồ đều có quyền tự do hành đạo tại gia đình và cơ sở thờ tự hợppháp theo quy định của pháp luật Các tổ chức tôn giáo được Nhà nước thừanhận được hoạt động theo pháp luật, bảo hộ, được hoạt động tôn giáo, mởtrường đào tạo chức sắc, nhà tu hành, xuất bản kinh sách và giữ gìn, sửa chữa,xây dựng cơ sở thờ tự tôn giáo của mình theo đúng quy định của pháp luật.

1.3 Tình hình tôn giáo và thực hiện chính sách tôn giáo ở huyện Nam Đàn hiện nay

1.3.1 Tình hình tôn giáo ở huyện Nam Đàn

Khái quát chung về huyện Nam Đàn

Nam Đàn là huyện đồng bằng nửa đồi núi Kéo dài từ 18034’ đến

18047’ vĩ bắc và trải rộng từ 105024’ đến 105037’ kinh đông, diện tích 293,93

km2 , trong đó diện tích đất nông nghiệp chiếm 48%, còn nữa là đất lâmnghiệp và đồi núi, ao hồ Phía đông giáp huyện Hưng Nguyên và huyện NghiLộc, phía tây giáp huyện Thanh Chương, phía bắc giáp huyện Đô Lương, phíanam giáp huyện Hương Sơn và huyện Đức Thọ thuộc tỉnh Hà Tĩnh Huyện có

23 xã và 1 thị trấn, trung tâm huyện lị cách Thành phố Vinh 20km Dân số

159433 người, mật độ dân số 542 người/km2, chỉ có dân tộc kinh sinh sống

Hiện nay, hệ thống giao thông vận tải, thông tin liên lạc của huyện đãkhá hoàn chỉnh và đồng bộ Y tế, văn hóa, giáo dục được đầu tư phát triểnkhá Nhìn chung đời sống vật chất của người dân được nâng lên đáng kể

Nam Đàn là vùng đất địa linh nhân kiệt, có truyền thống cách mạng lâuđời Nơi đây đã sinh ra nhiều anh hùng hào kiệt trong lịch sử dân tộc và danhnhân như Mai Thúc Loan, Phan Bội Châu, Hồ Chí Minh Nam Đàn cũng làquê hương của 38 vị đại khoa Việt Nam như: Đình Nguyên, Thám HoaNguyễn Đức Đạt; Thám hoa Nguyễn Văn Giao đời Nguyễn; Đình nguyênTiến sĩ Vương Hữu Phu (khoa Canh Tuất - 1910); cụ phó bảng Nguyễn SinhSắc… Nơi đây được Mai Thúc Loan chọn làm nơi khởi nghĩa chống giặc nhàĐường, sau đó vua Mai Thúc Loan đóng đô tại thành Vạn An (xã Vân Diên

ngày nay) Đặc biệt là quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người anh hùnggiải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Trong kháng chiến cứu nướccủa dân tộc, Nam Đàn là một trong những cái nôi của cách mạng Việt Nam,nổi tiếng như phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh

Với đặc điểm như vậy nên Nam Đàn ngày nay tồn tại nhiều đền, chùathờ cúng, ghi công các vị anh hùng dân tộc như Khu Di tích lịch sử và nhà thờChủ tịch Hồ Chí Minh tại xã Kim Liên, Khu mộ và Đền thờ Vua Mai Hắc Đếtại Thị Trấn, Vân Diên, Chùa Đại Tuệ, Chùa Viên Quang

Với những đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội như đã trình bày, huyệnNam Đàn đã có những chính sách thiết thực và cụ thể đang ngày càng pháthuy những nét đặc sắc trong sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo làm phong phúthêm truyền thống văn hóa bản sắc dân tộc của địa phương

Tình hình tôn giáo ở huyện Nam Đàn

Theo số liệu thống kê, huyện Nam Đàn có 3 tôn giáo chính là Cônggiáo, Đạo Tin lành, Đạo Phật

Về Đạo Công giáo: là tôn giáo chủ yếu ở huyện Nam Đàn với 12 xã và

1 thị trấn có đồng bào công giáo sinh sống Tổng số hộ là 2.975 với 14021người, chiếm 8,6 % dân số toàn huyện Có 62/330 xóm có giáo dân, trong đó:

có 20 xóm là giáo toàn tòng và 1 xã giáo toàn tòng (xã Nam Lộc) Có 1 giáohạt, 5 giáo xứ và 19 họ đạo Có 2 Tu viện thuộc dòng mến Thánh Giá là QuyChính và Vạn Lộc, gần 200 tu sỹ và 55 nữ sinh tập tu Ngoài ra còn có 1 sởdòng Bác Ái ở xã Vân Diên do linh mục Nguyễn Đăng Điền lập ra đã hơn 10năm, đến nay vẫn chưa được công nhận tư cách pháp nhân nhưng vẫn hoạtđộng

Danh sách các cơ sở của công giáo trên địa bàn huyện (do Ban Dân vậnHuyện ủy Nam Đàn thống kê năm 2010), gồm:

1 Giáo xứ Vạn Lộc, xã Nam Lộc

2 Giáo xứ Quy Chính, xã Vân Diên

3 Giáo xứ Thượng Nậm, xã Hồng Long

4 Giáo xứ Trang Đen, xã Nam Hưng

5 Giáo xứ Yên Lạc, xã Nam Lĩnh

Các giáo họ gồm:

Đối với các giáo họ nhà xứ:

1 Giáo họ Vạn Lộc gắn với xứ Vạn Lộc, xã Nam Lộc Phân bố trên địabàn 7 xóm từ xóm 1 đến xóm 7 đều là giáo toàn tòng có 1028 hộ với 4923nhân khẩu

2 Giáo họ Quy Chính gắn với giáo xứ Quy Chính, xã Vân Diên Phân

bố trên địa bàn 2 xóm Quy Chính 1 và Quy Chính 2 đều là giáo toàn tòng.Tổng số hộ giáo dân là 273 hộ với 1173 nhân khẩu

3 Giáo họ Thượng Nậm gắn với giáo xứ Thượng Nậm, xã Hồng Long,bao gồm các xóm 3,4,5,6,9, xóm giáo toàn tòng là xóm 3 và xóm 4 Tổng số

hộ là 200 với 981 giáo dân

4 Giáo họ Trang Đen gắn với Giáo xứ Trang Đen, xã Nam Hưng Phân

bổ trên địa bàn 2 xóm giáo toàn tòng là xóm Hồng Lĩnh và xóm Hồng Lam,

có 156 hộ với 980 khẩu

5 Giáo họ Yên Lạc gắn với giáo xứ Yên Lạc, xã Nam Lĩnh Có 185 hộvới 766 khẩu Xóm 3 là xóm giáo toàn tòng

* Các giáo họ khác, gồm:

1 Giáo họ Đặng Phúc, thuộc giáo xứ Vạn Lộc, xã Nam Lộc

2 Giáo họ Trung Sơn, thuộc giáo xứ Vạn Lộc, xã Nam Lộc

3 Giáo họ Thanh Khoa xã Nam Tân, thuộc giáo xứ Vạn Lộc

4 Giáo họ Nhật Quang, thuộc giáo xứ Quy Chính xã Vân Diên

5 Giáo họ Đan Nhiệm, thuộc giáo xứ Quy Chính, xã Vân Diên

6 Giáo họ Đông Quy, thuộc giáo xứ Quy Chính, xã Vân Diên

7 Giáo họ Ngọc Thôn, thuộc giáo xứ Thượng Nậm, xã Hồng Long

8 Giáo họ Xuân Lâm, xã Xuân Lâm, thuộc giáo xứ Thượng Nậm