1 B GIÁO D C VÀ ĐÀO T O Đ I H C ĐÀ N NG Cơng trình đư c hoàn thành t i Đ I H C ĐÀ N NG T NG TH THÚY H O KHOA H C Đ Đ XU T MƠ HÌNH NƠNG NGHI P SINH THÁI THÍCH NG V I BI N Đ I KHÍ H U T I VÙNG Đ T CÁT VEN BI N HUY N THĂNG BÌNH, T NH QU NG NAM NGHIÊN C U CƠ S Chuyên ngành : Sinh thái h c Mã s : 60.42.60 Ngư i hư ng d n khoa h c: TS Võ Văn Minh Ph n bi n 1: PGS.TS Nguy n Khoa Lân Ph n bi n 2: TS Nguy n T n Lê Lu n văn ñã ñư c b o v trư c H i ñ ng ch m Lu n văn t t nghi p Th c sĩ Khoa h c h p t i Đ i h c Đà N ng vào ngày 27 tháng 11 năm 2011 TÓM T T LU N VĂN TH C SĨ KHOA H C Có th tìm hi u lu n văn t i: Đà N ng - Năm 2011 - Trung tâm Thông tin - H c li u, Đ i h c Đà N ng - Thư vi n trư ng Đ i h c Sư ph m, Đ i h c Đà N ng M Đ U ñ nh kinh t phát tri n b n v ng ñ a phương trư c nh ng tác ñ ng Đ t v n ñ b t thư ng c a môi trư ng s ng Bi n ñ i khí h u (BĐKH) ñang tác ñ ng nghiêm tr ng ñ n M c tiêu c a đ tài nhi u qu c gia tồn th gi i, Vi t Nam m t Đánh giá ñư c th c tr ng s n xu t nơng nghi p đ a bàn năm qu c gia ch u nh hư ng l n nh t c a hi n tư ng khí h u c c b n xã ven bi n Bình Dương, Bình H i, Bình Nam, Bình Minh c a ñoan hai th p k tr l i ñây ñ ng th ba n u ch tính riêng huy n Thăng Bình y u t tác ñ ng ñ n ho t ñ ng s n năm 2008 (Germanwatch, 2010) xu t nông nghi p c a b n xã nghiên c u nh m xác l p s khoa Trong lĩnh v c s n xu t kinh t nơng nghi p lĩnh v c ch u tác ñ ng n ng n nh t t BĐKH Theo d ñoán c a nh ng tác ñ ng tiêu c c c a y ban liên ph v BĐKH (IPCC), h c v ng ch c cho vi c xây d ng mơ hình nơng nghi p sinh thái thích ng v i BĐKH N i dung nghiên c u - Kh o sát th c tr ng y u t tác ñ ng ñ n ho t ñ ng (tương ng v i 12,1% di n tích đ t t nhiên) s b ng p, s n lư ng s n xu t nơng nghi p t i b n xã Bình Dương, Bình H i, Bình Nam, lương th c s gi m m t n a Bên c nh đó, bi u hi n th i ti t Bình Minh m c nư c bi n dâng thêm 100cm vào năm 2010 40.000km c c đoan nhi t ñ tăng, h n hán, lũ l t, mưa bão hi n tư ng - Nghiên c u m t s ñ nh hư ng ñ xây d ng mơ hình nơng xâm m n nư c bi n dâng tác ñ ng sâu s c ñ n nơng nghi p nghi p sinh thái thích ng ñư c v i BĐKH t i vùng cát ven bi n sinh k c ng ñ ng huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam - Mơ ph ng m t s mơ hình nơng nghi p sinh thái có kh Huy n Thăng Bình t nh Qu ng Nam m t huy n có di n tích đ t cát ven bi n tương đ i l n so v i huy n có đ a hình giáp thích ng v i BĐKH bi n c a t nh Qu ng Nam kho ng 7.905,75 Ho t ñ ng s n xu t vùng ñ t cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam nơng nghi p cịn g p nhi u khó khăn u ki n mơi trư ng đ t cát nghèo dinh dư ng ñ Ý nghĩa khoa h c ý nghĩa th c ti n c a ñ tài m th p, bên c nh ñó nh ng tác 4.1 Ý nghĩa khoa h c ñ ng tiêu c c t nh ng bi u hi n th i ti t c c ñoan BĐKH làm gia tăng khó khăn cho q trình canh tác nông nghi p Xu t phát t th c tr ng trên, vi c ti n hành ñ tài: “Nghiên c u s khoa h c ñ ñ xu t mơ hình nơng nghi p sinh thái thích ng v i bi n đ i khí h u t i vùng ñ t cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam” r t c n thi t, nh m góp ph n n Đ tài s góp ph n cung c p tiêu chí c n thi t làm s khoa h c đ xây d ng mơ hình nơng nghi p sinh thái phù h p v i ñi u ki n c a vùng ñ t cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam 4.2 Ý nghĩa th c ti n Thành công c a đ tài s góp ph n đ m t gi i pháp canh tác nông nghi p m i theo hư ng sinh thái cho phép khai thác đ t nơng nghi p m t cách b n v ng, nâng cao ñư c hi u qu s n xu t có kh thích ng v i BĐKH t i vùng đ t cát ven bi n huy n CHƯƠNG Thăng Bình, t nh Qu ng Nam C u trúc c a lu n văn Lu n văn ph n m đ u k t lu n có chương Chương T ng quan tài li u Chương Đ i tư ng phương pháp nghiên c u Chương K t qu nghiên c u th o lu n T NG QUAN TÀI LI U 1.1 M t s quan m v nơng nghi p sinh thái Nông nghi p sinh thái mô hình nơng nghi p b n v ng theo hư ng ti p c n sinh thái h c, cách ti p c n nh m trì ngu n tài nguyên thiên nhiên b ng áp d ng quy lu t sinh thái mà không d a vào m t kh thay th hoàn h o ngu n tài nguyên thiên nhiên ngu n nhân t o Xây d ng m t n n nơng nghi p m i v i m c đích trì m t mơi trư ng s ch s n xu t s n ph m an tồn b ng vi c ho c hồn tồn khơng s d ng ngu n lư ng hóa h c b sung Kh i lư ng ch ng lo i phân bón thu c tr sâu có th đư c s d ng ph i ñư c quy ñ nh ki m soát m t cách nghiêm ng t Đ c bi t tr ng vào vi c tái s d ng ngu n dinh dư ng ph m vi trang tr i [24] N n nông nghi p sinh thái ñư c xây d ng d a nguyên t c chung là: không phá ho i mơi trư ng, đ m b o su t n ñ nh, ñ m b o kh th c thi không ph thu c vào bên ngồi l thu c vào v t tư, k thu t nh p ngo i C n áp d ng có ch n l c, cân nh c ti n b c a khoa h c k thu t, ñi u c n thi t ph i mô ph ng theo ki u c a h sinh thái t nhiên ñ m b o tái sinh v t ch t, t o c u trúc nhi u t ng Bên c nh đó, th c hi n luân canh, xen canh, th c hi n đa d ng sinh h c chăn ni ñ t [30] 1.2 Tình hình nghiên c u áp d ng nông nghi p sinh thái th gi i Vi t Nam 1.2.1 Tình hình nghiên c u áp d ng nông nghi p sinh thái th gi i Vi c áp d ng khoa h c sinh thái đ xây d ng mơ hình nơng nghi p ñang ñem l i hi u qu cao, góp ph n ch m d t cu c kh ng 1.3.2 Tác ñ ng c a BĐKH ñ n ho t ñ ng s n xu t nông nghi p ho ng lương th c th gi i Vi t Nam 1.2.2 Tình hình nghiên c u áp d ng nông nghi p sinh thái Vi t Vi t Nam m t s qu c gia ñang ph i gánh ch u tác ñ ng n ng n c a BĐKH Theo c tính c a Nam y ban liên Vi t Nam thí m mơ hình làng sinh thái t i vùng ph v BĐKH (IPCC) m c nư c bi n tăng 1m, ñ ng b ng sơng canh tác có đ c m sinh thái khác như: Vùng sinh thái H ng s b ng p 5000km2 ñ ng b ng sông C u Long b m t khô c n, vùng ñ t d c, vùng sinh thái ng p úng M t s mơ hình 15.000 - 20.000km2, s n lư ng lư ng th c Vi t Nam gi m 12% (x p nông nghi p theo hư ng sinh thái quy mơ nh đư c áp x tri u t n lúa) Đ ng th i làm m t 12% - 14% di n tích đ t d ng mơ hình nơng lâm k t h p theo hư ng sinh thái di n ng p nư c, kh xu t kh u g o khơng cịn [1] nhi u t nh thành c nư c Bình Thu n, C n Thơ, Sóc Trăng 1.3.3 Vai trị c a nơng nghi p sinh thái đ i v i ñi u ki n khí h u m t s vùng đ ng b ng sơng C u Long khác Ngồi cịn có mơ bi n đ i hình k t h p gi a lúa - tơm - v t, mơ hình ni tơm qu ng canh d a Nơng nghi p sinh thái làm tăng đ phì c a đ t, b o v mùa vào r ng ng p m n đ canh tác ni tơm, mơ hình lúa - hoa màng kh i sinh v t gây h i thông qua s d ng tr ng sinh l i, 1.3 Tác ñ ng c a BĐKH ñ n ho t ñ ng s n xu t nông nghi p th c v t, đ ng v t, trùng mơi trư ng t nhiên H n ch th gi i Vi t Nam đư c tính đ c canh c a mơ hình nơng nghi p cũ Đ c ñi m ña 1.3.1 Tác ñ ng c a BĐKH ñ n ho t ñ ng s n xu t nông nghi p d ng thành ph n mơ hình nơng nghi p sinh thái s giúp th gi i gi m thi u thi t h i có thiên tai, d ch b nh x y ra, ñ ng th i cho Theo d báo, BĐKH s tác ñ ng ñ n ho t ñ ng s n xu t thu ho ch t nhi u s n ph m nông ph m toàn th gi i, năm 2080 s n lư ng ngũ c c có th gi m 2-4% 1.4 Đi u ki n t nhiên - kinh t - xã h i c a huy n Thăng Bình, nhi u nư c Đơng Nam Á Inđơnêsia, Myanma, Thái lan, t nh Qu ng Nam Philippin, Malaysia,…năng su t lúa s thay ñ i t -14 ñ n +28% 1.4.1 Đi u ki n t nhiên nh hư ng chi phí th c ăn tăng, Thăng Bình có t ng di n tích đ t t nhiên 38560,24 ha, th i kỳ phân b d ch b nh thay ñ i, thay ñ i c a bãi chăn th [11] nhóm đ t nơng nghi p 22419,16 ha, đ t phi nông nghi p S n xu t gia súc, gia c m b Trư c tình hình bi n đ ng th t thư ng c a th i ti t, an ninh 9568,58 ha, nhóm đ t chưa s d ng 6572,5 Đi u ki n t lương th c th gi i ñ ng trư c nguy b ñe d a, vi c xây d ng nhiên c a huy n Thăng Bình kh c nghi t, gây khó khăn cho s n chi n lư c nh m thích ng v i BĐKH lĩnh v c nông nghi p xu t nông nghi p, h n hán ng p úng thư ng xuyên x y S ñang v n ñ ñư c nhi u qu c gia quan tâm lư ng bão năm tương ñ i nhi u s gây tàn phá ngành nông nghi p Đ t canh tác cho nông nghi p ch y u ñ t ñ i núi 10 vùng cát ven bi n vùng nghèo dinh dư ng Cơng trình th y l i CHƯƠNG khơng đ m b o cho s n xu t nông nghi p c a vùng Ho t ñ ng Đ I TƯ NG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C U s n xu t nông nghi p c a Thăng Bình s g p nhi u khó khăn, nh t vùng cát ven bi n 1.4.2 Đi u ki n kinh t - xã h i Trong nhi u năm g n Thăng Bình có chi u hư ng tăng trư ng kinh t ñi lên, t c ñ tăng trư ng c a ngành nông 2.1 Đ i tư ng nghiên c u Đ tài ti n hành nghiên c u v tình hình s n xu t nông nghi p y u t tác ñ ng b t l i c a BĐKH đ n s n xu t nơng nghi p vùng ñ t cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam nghi p ñang có xu hư ng gi m xu ng T tr ng c a ngành nông Ph m vi nghiên c u t p trung t i b n xã ven bi n Bình nghi p có xu hư ng gi m, nhiên nông nghi p v n Dương, Bình H i, Bình Nam, Bình Minh Th i gian ti n hành nghiên ngành ch ñ o cho ho t ñ ng s n xu t c a huy n Thăng Bình c u đ tài t tháng năm 2011 ñ n tháng năm 2011 Nhìn chung, u ki n - xã h i c a huy n Thăng Bình cịn nhi u khó khăn, chưa đáp ng đư c cho ho t ñ ng s n xu t c a huy n, ñ c bi t ho t ñ ng s n xu t nông nghi p Thu nh p c a đa s h dân cịn ph thu c vào nơng nghi p, đ i s ng b p bênh 2.2 Phương pháp nghiên c u 2.2.1 Phương pháp thu th p tài li u th c p Thu th p thông tin t báo cáo c a phòng NN&PTNT Phòng tài nguyên - mơi trư ng huy n Thăng Bình v u ki n t nhiên, kinh t , xã h i c a huy n 2.2.2 Phương pháp quan sát th c ñ a Đ tài ti n hành kh o sát th c ñ a ñ quan sát tr c ti p ho t ñ ng s n xu t nơng nghi p mơ hình canh tác hi n ñang th c hi n ñ a phương 2.2.3 Phương pháp ph ng v n Đ tài ti n hành ph ng v n tr c ti p ngư i dân đ a phương, cán b Phịng NN&PTNT, Phịng tài ngun - mơi trư ng c a huy n, cán b xã v v n ñ liên quan ñ n m c tiêu nghiên c u tình hình s n xu t, mùa v , tình hình d ch b nh 2.2.4 Phương pháp sơ ñ hóa Đ tài s d ng phương pháp sơ đ hóa đ mơ ph ng m t s mơ hình nơng nghi p sinh thái t i vùng đ t cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam d a theo m t s tiêu chí đ 11 12 CHƯƠNG c u khơng cao, u ki n t nhiên kh c nghi t gây khó khăn K T QU VÀ BÀN LU N cho trình sinh trư ng phát tri n c a tr ng Riêng xã Bình 3.1 Th c tr ng s n xu t nơng nghi p vùng đ t cát ven bi n Minh ngư i dân ch y u làm ngư nghi p nên không t p trung tr ng huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam lương th c 3.1.1 Tình hình s d ng đ t vùng ñ t cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam ni tơm t i xã ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam 3.1.1.1 Tình hình s d ng qu ñ t t nhiên c a xã ven bi n nhiên Qua k t qu ñi u tra đư c di n tích canh tác tr ng hàng năm (hai v ) c a b n xã nghiên c u t 2008 ñ n 2010 có xu huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam T ng di n tích đ t t 3.1.2 Bi n đ ng di n tích m t s tr ng hàng năm di n tích b n xã nghiên c u có t hư ng gi m (Năm 2009 gi m 191,5 ha, năm 2010 gi m 179 ha) 1.181,59 ñ n 2.617,18 Các xã Bình Dương, Bình H i, Bình Nguyên nhân ñ t ñai nghèo dinh dư ng, ngu n nư c khan Nam, Bình Minh xã có 80% - 90% s h làm nơng nghi p, hi m M t khác, th i ti t kh c nghi t gia tăng nh hư ng t i sinh nuôi tr ng th y h i s n làm ngư nghi p nên di n tích s d ng trư ng phát tri n c a tr ng, v t nuôi Hi u qu s n xu t không lĩnh v c nông nghi p, lâm nghi p th y s n chi m t l l n cao d n ñ n thu nh p c a ngư i dân không n ñ nh, nhi u di n tích nh t, dao ñ ng t 48,29% ñ n 64,36% t ng qu đ t t nhiên nơng nghi p b b không s n xu t c a t ng xã Hi u qu c a canh tác nông nghi p cịn th p nên di n tích đ t b b tr ng xã nghiên c u chi m t l khơng nh t Các tr ng xã nghiên c u ch y u hoa màu ng n ngày có kh thích nghi v i nhi u lo i đ t, thích 6,67% đ n 14,17% t ng di n tích t nhiên c a xã nghi v i ñi u ki n nhi t ñ cao l c, s n, khoai lang Cây lúa 3.1.1.2 Tình hình s d ng đ t nơng nghi p - lâm nghi p - th y s n ñư c ngư i dân tr ng tr ng v i di n tích l n nh t c a xã ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam lương th c cho xã Bình Dương, Bình H i, Bình Nam Trong t ng di n tích đ t nơng nghi p - lâm nghi p - th y Riêng xã Bình Minh ña s h làm ngư nghi p nên vi c tr ng s n, ña s xã có di n tích đ t tr ng lâm nghi p l n nh t t lương th c khơng đư c tr ng, m t s h ch tr ng v i di n tích 38,93% ñ n 87,43% t ng qu ñ t nông nghi p c a xã Di n tích nh (dư i 20 ha) ñ cung c p cho nhu c u gia đình Di n tích đ t lâu năm t i b n xã nghiên c u chi m t l th p t 1,37% ñ n canh tác hàng năm c a b n xã nghiên c u t 2008 đ n 2010 có 17,4% t ng qu đ t nơng nghi p c a xã Di n tích hàng s bi n đ ng theo t ng năm nhìn chung có xu hư ng gi m năm chi m t l l n (33,6% ñ n 44,91%), lúa lương th c ch (Năm 2009 gi m 191,5 ha, năm 2010 gi m 179 ha) Nguyên nhân ñ o t i xã Bình Dương, Bình H i, Bình Nam, năm di n tích ch y u tác ñ ng c a th i ti t c c đoan gây khó khăn tr ng lúa chi m t 36% ñ n 85% t ng di n tích canh tác hàng q trình canh tác làm gi m su t tr ng Trên ñ a bàn năm c a xã Đ ña d ng c a hoa màu nghiên c u, ngư i dân có nh ng bi n pháp thích ng v i BĐKH xã nghiên 13 14 chuy n ñ i mùa v , tăng gi m di n tích tr ng nh ng B ng 3.7 Năng su t c a m t s tr ng hàng năm t 2008 ñ n bi n pháp d a kinh nghi m đa ph n mang tính ch t ñ i 2010 t i xã Bình Dương, Bình H i, Bình Nam, Bình Minh ĐVT: t /ha phó nh t th i th khơng có tính b n v ng cao cho s n xu t nông nghi p lâu dài Di n tích ni tơm t i xã nghiên c u tăng lên nh ng năm g n có kh thu l i nhu n cao, m c dù d ch b nh x y nhi u làm nh hư ng t i s n lư ng tôm Năm Cây Xã Bình Nam, Bình Minh hi n tư ng th i ti t c c ñoan tác ñ ng Đông Hè Đông Xuân Thu Xuân Thu Xuân Thu 75 81,5 90 60,3 97 98 Khoai Bình H i lang Bình Nam 71 80 81 45 87 80 74 74 70 65 80 70 Bình Minh 66 0 72,5 70 Bình Dương 15 18 17 10 17,5 17,5 Bình H i 19 12 12 15 17 Bình Nam 17 12 11 17 12 Bình Dương 50,61 57 52 25,42 53,5 43,8 Bình H i 42 39 49 36,55 55 42,1 Bình Nam 24,9 26,3 48,8 46 Bình Dương m nh m nh t t i s n xu t nông nghi p mưa bão lũ l t Nhi u di n tích tr ng b ng p l t cu n trôi d n t i su t gi m ñáng k Ngồi ra, nhi t đ thay đ i, rét kéo dài gây khó khăn cho L c trình sinh trư ng, phát tri n c a tr ng v t nuôi, su t b nh hư ng Hi n tư ng th i ti t c c ñoan t o ñi u ki n cho d ch b nh gia súc, gia c m phát tri n, s lư ng v t nuôi nhi m b nh ph i tiêu h y r t l n D ch b nh 2010 Hè s loài v t ni t i xã ven bi n huy n Thăng Bình, t nh T năm 2008 ñ n 2010 ñ a bàn xã Bình Dương, Bình H i, 2009 Đơng tr ng 3.1.3 Di n bi n su t c a m t s tr ng hàng năm m t Qu ng Nam 2008 Lúa tôm bùng phát di n r ng 42,05 42,06 Hè Bình Dương 61 90 Bình H i 89 80 98 Bình Nam 90 75 100 Bình Minh S n 86 76 66 88 Ngu n: Phòng NN&PTNT huy n Thăng Bình V Đơng Xn năm 2008, su t khoai lang, l c lúa th p so v i v Đông Xuân năm 2009, 2010, ñ u năm 2008 áp th p nhi t ñ i gây mưa l n t gi a tháng ñ n cu i tháng n n nhi t ñ xu ng th p kéo dài 40 ngày, gây b t l i cho s n xu t Di n tích l c (535,5 ha) gi a v Đơng Xn b ng p úng, 15 16 di n tích khoai lang (370 ha) m i tr ng g p nhi t ñ th p nên khó 2006 ñ n 2010, n n nhi t đ có s thay đ i, khơng có h n hán x y khăn trình n y m m M t s di n tích lúa s d ng hồn di n r ng t 2005 tr v trư c Tuy nhiên, nh ng năm toàn nư c mưa cho tư i tiêu, xu ng gi ng s m g p mưa l n kéo dài t 2006 ñ n 2010 năm xu t hi n ñ t h n hán c c b , nên b d p, g y th i cây, h u qu làm cho su t khoai lang, trung bình có kho ng 1,4 ñ t/năm ñã nh hư ng t i s n xu t nông l c lúa gi m xu ng Vào tháng năm 2009 có mưa l n bão s nghi p Trong nh ng năm g n đây, đ t khơng khí l nh thư ng ñ b vào ñ a bàn huy n Thăng Bình gây ng p úng di n tích hoa xun xu t hi n đ a bàn huy n Thăng Bình, trung bình có 1,3 màu L c, s n khoai lang b ng p th i c , lúa chu n b thu ho ch ñ t/năm g p mưa l n bão làm r ng bơng, đ cây, d n đ n su t v Hè 3.2.2 Tác ñ ng c a bão, lũ t i nông nghi p xã ven bi n huy n Thu 2009 gi m Năm 2010, th i ti t thu n l i t o u ki n cho Thăng Bình, t nh Qu ng Nam tr ng phát tri n, su t tăng lên đáng k Trong đó, su t lúa Bão lũ l t hi n tư ng th i ti t c c ñoan gây nh hư ng v Đông Xuân 2010 tăng cao so v i v Đông Xuân 2008 - 2009, r t l n t i s n xu t nơng nghi p T năm 2006 đ n năm 2010 có t ngun nhân cịn nơi ru ng lúa th p ñư c b i m t lư ng phù sa - bão, nh hư ng t i s n xu t nông nghi p c a huy n m t ch y t ñ a hình cao xu ng sau tr n mưa l n bão vào tháng năm năm, ñó có bão ñ b tr c ti p vào ñ a bàn huy n Thăng 2009, ñi u ki n t t cho lúa phát tri n Bình (cơn bão s năm 2006 bão s năm 2009) Mưa lũ Tác ñ ng c a th i ti t c c ñoan nh ng năm g n ñây ñã ñ a bàn huy n v n ñ ñáng lo ng i cho ho t ñ ng s n xu t làm gi m ñáng k su t tr ng, v t nuôi nguyên nhân nông nghi p, m i năm t i huy n Thăng Bình có t - tr n mưa l n gián ti p gây nên d ch b nh c a tôm, gia súc, gia c m t i b n xã gây ng p l t Ư c tính thi t h i hàng năm mưa lũ gây t nghiên c u Ngu n gi ng khơng đ m b o vi c ngư i dân khơng đ ng th c hi n ñúng l ch th i v m t nh ng nguyên nhân làm cho 3.2.3 Tác ñ ng c a m t s hi n tư ng th i ti t c c ñoan khác t i d ch b nh x y Thu nh p c a ngư i dân khơng n đ nh, ph thu c nông nghi p xã ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam nhi u vào s bi n ñ i c a th i ti t, hình th c thích ng v i Hi n tư ng xâm m n ñ a bàn xã ven bi n huy n BĐKH c a ngư i dân chưa nhi u ch mang tính ch t t phát, nh t Thăng Bình xu t hi n v i chu kỳ - năm/l n Tuy nhiên, h u qu th i nên hi u qu chưa cao gây r t n ng n cho s n xu t nông nghi p, năm 2006 ñã x y 3.2 nh hư ng c a th i ti t c c ñoan ñ n nông nghi p c a xã ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam 3.2.1 Tác ñ ng c a h n hán rét kéo dài t i nông nghi p xã ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam Theo thơng tin t phịng NN&PTNT huy n Thăng Bình t hi n tư ng xâm m n 141 d c sông Trư ng Giang làm 37 lúa Hè Thu b cháy, toàn b di n tích cịn l i khơng s n xu t đư c M t s ñi u ki n th i ti t thu n l i cho d ch h i bùng phát hi n tư ng sương n ng h t, đ m khơng khí cao Năm 2010 ñ u 17 18 v Đông Xuân, hi n tư ng sương n ng h t ñã t o ñi u ki n cho b nh hi n tư ng b c b m t làm khơ đ t Bi n pháp xen canh t o ñư c ñ o ôn, b nh khô v n lem lép h t có u ki n phát tri n ña d ng hóa tr ng, t o ñư c th m th c v t nhi u t ng h 3.3 M t s ñ nh hư ng xây d ng mơ hình nơng nghi p sinh thái sinh thái, nh m t n d ng ñư c không gian nơi tr ng tr t, s d ng t i ng v i BĐKH t i vùng ñ t cát ven bi n huy n Thăng ña lư ng m t tr i cung c p, nư c mưa cho canh tác T thích Bình, t nh Qu ng Nam cho thu ho ch t nhi u lo i nông ph m m t mơ hình, h n 3.3.1 M t s ñ nh hư ng thích ng t ng h p v i BĐKH t i vùng ch r i ro có d ch b nh Bi n pháp luân canh s khơng đ th i đ t cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam gian đ t ngh q lâu làm khơ đ t mà v n ñ m b o su t c a * Xây d ng b n ñ thiên tai, ng p lũ cho toàn huy n lo i tr ng ñư c l a ch n D a vào kh ch u ng p nư c c a B n ñ thiên tai, ng p lũ giúp lĩnh v c nông nghi p xác ñ nh lo i tr ng mà ñánh lu ng cho phù h p Đ h n ch s d ng ñư c c u gi ng tr ng, v t nuôi, th i v quy ho ch thu c b o v th c v t có th s d ng lồi thiên ñ ch ñ tiêu di t ñư c vùng s n xu t nơng nghi p ng phó v i BĐKH Hi u q a c a sâu b nh l ch th i v s cao t ñó ñư c ngư i dân tin tư ng áp d ng s n xu t, tránh hi n tư ng canh tác sai l ch th i v d n ñ n * Tuy n ch n gi ng tr ng phù h p v i vùng ñ t cát ven bi n L a ch n ñư c gi ng ch u h n, ch u m n, ch u úng có thi t h i v su t * Phát tri n hình th c s n xu t phi nơng nghi p có th thu hút đư c ngu n nhân l c t i ñ a phương Các hình th c s n xu t phi nơng ngh p có th s d ng ngu n th thích nghi nhi u lo i ñ t canh tác, cho su t cao, m t s gi ng có kh c i t o đ t Đ i v i tr ng làm vành ñai phía ngồi c n ch n gi ng có kh ch n cát, kh nhân l c t i ñ a phương, ñ c bi t s d ng ñư c lao ñ ng t i ch phát tri n n n ñ t nghèo dinh dư ng, kh ch u h n, ch u theo th i v s giúp cho ngư i dân có vi c làm, thêm thu nh p vào m n, ch u tác ñ ng c a gió, bão C n thi t l p danh sách gi ng th i m nơng nhàn nh t vào th i ñi m s n xu t nơng nghi p tr ng đ a phương có th phát tri n t t đ t cát nh m làm g p khó khăn c l a ch n ch ñ o mơ hình 3.3.2 M t s đ nh hư ng thích ng v i BĐKH lĩnh v c tr ng tr t * C i t o ñ t canh tác c i ti n phương th c canh tác Tr ng làm vành ñai ch n cát, gi m tác đ ng c a gió, bão nhi t ñ cao Trong canh tác c n tr ng t i vi c tr l i mơi trư ng đ t m t ph n v t ch t l y t đ m b o hi u qu s n xu t lâu dài Chú tr ng t i hình th c che ph b m t ñ t nh m h n ch 3.3.3 M t s đ nh hư ng thích ng v i BĐKH lĩnh v c chăn nuôi * Tuy n ch n gi ng v t nuôi có kh ch ng ch u v i u ki n c a vùng cát ven bi n cho su t cao Có th l a ch n gi ng đ a phương có su t cao ho c s d ng gi ng lai gi a gi ng ñ a phương gi ng cao s n v y v t 19 20 ni s có kh ch ng ch u c a gi ng b n ñ a su t cao c a gi ng cao s n * C i ti n k thu t xây d ng chu ng tr i Xây d ng chu ng chăn ni c n ch c ch n, đ m b o đơng m, hè mát, đ cao c a n n phù h p đ phịng nư c lũ, tránh gió m nh tr c ti p Tr ng xung quanh s giúp gi m tác ñ ng c a nhi t ñ cao 3.3.4 M t s ñ nh hư ng thích ng v i BĐKH lĩnh v c th y s n * Tuy n ch n gi ng kh e Gi ng ph i ñư c mua t i nơi có uy tín, ch n ñư c gi ng kh e kh sinh trư ng c a v t nuôi t t m c b nh * C i ti n k thu t nuôi th Xây d ng h th ng x lý nư c th i, nư c l ng đ m b o ch t Hình 3.9 Mơ hình nơng nghi p RVAC vùng cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam lư ng nư c cho khu ni chính, khơng gây s c cho tôm thay nư c không gây ô nhi m môi trư ng Xây d ng h th ng b ch c ch n có ñ cao h p lý gi m thi t h i t tác đ ng c a gió, bão mưa lũ Đi u ch nh di n tích ni cho phù h p v i t ng v th nuôi, giúp gi m thi t h i vào mùa mưa bão 3.4 M t s mơ hình nơng nghi p sinh thái có kh thích ng v i BĐKH vùng ñ t cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam 3.4.1 Mơ hình RVAC mơ hình R ng - Hoa màu - Đà Đi u ñ t cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam Hình 3.10 Mơ hình R ng - Hoa màu - Đà Đi u vùng ñ t cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam 21 22 - Đ c ñi m chung c a hai mơ hình: ch đ o phát tri n v i s lư ng l n nh m cho su t cao, ñây s Là m t h sinh thái nơng nghi p đa d ng, vành ngu n thu nh p c a mơ hình đai phía ngồi c a mơ hình đư c thi t kê nh m ch n cát, - Ưu m c a mơ hình: C i thi n ñư c ñi u ki n vi khí h u gió Phía vành đai: Giáp v i hàng phi lao có th ti n hành ñi u ki n dinh dư ng c a vùng canh tác, ña d ng ñ i tư ng tr ng tr ng d a d i, m t s c làm th c ăn cho gia súc, Đà tr t, chăn ni t cho thu ho ch t nhi u lo i nông s n, gi m thi u Đi u Phía d a d i c , c theo l ch th i v thi t h i có d ch b nh x y Bên c nh đó, t n d ng đư c ngu n c a ñ a phương l a ch n tr ng xen gi a lo i hoa màu ñ t n dinh dư ng s n ph m th i t thành ph n mơ hình, ti t d ng đư c không gian s ng tăng hi u su t c a tr ng c y Ngồi ki m đư c chi phí v thu c b o v th c v t, t n d ng đư c khơng ra, mơ hình có th tr ng lâu năm cho thu ho ch t g , qu gian s ng qu ñ t canh tác Đ ng th i, an tồn v i mơi trư ng, t o bóng mát cho v t ni cho s n ph m an tồn, gi m tác đ ng c a BĐKH Mu n ti t ki m nư c, t n kinh phí có th áp d ng phương pháp s d ng nilon lót dư i l p ñ t tr ng s h n ch lư ng nư c tư i ng m vào ñ t * Mơ hình R ng - Hoa màu - Đà Đi u (hình 3.10): Sau vành đai b o v h th ng c , ti n hành tr ng lu ng hoa màu v i hình th c xen canh v a cung c p thêm rau cho Đà M t khác, ñ i v i trang tr i có th áp d ng m t hai Đi u v a có thêm thu nh p cho ngư i dân Tr ng lu ng hoa giáp hình th c tư i ti t ki m sau: Phương pháp tư i nh gi t, phương hàng rào B40 s thu hút loài trùng, lồi thiên đ ch v a pháp tư i phun mưa tăng kh th ph n c a hoa màu gi m ñư c sâu h i tr ng - Đ c ñi m riêng c a hai mơ hình: M t khác, lồi trùng đư c thu hút đ n s làm phong phú * Mơ hình RVAC (hình 3.9): Có th ch ñ ng ngu n nư c ngu n th c ăn t nhiên cho Đà Đi u Đào ao nh có lót b t, đào b ng cách ñào ao có lót b t dư i ñ gi nư c Nhà khu chăn gi ng ñ cung c p nư c tư i cho tr ng nư c u ng cho Đà nuôi c a ngư i dân đư c xây mơ hình Ao cá v a Đi u Khu ni Đà Đi u khu v c c a mơ hình, chi m di n nơi ch a nư c v a nơi cung c p nư c t i cho tr ng, ngư i dân tích l n nh t, bao quanh b i hàng rào B40 ñư c làm ch c ch n, thu n có th thu ho ch cá t ao đ tăng thêm thu nh p Chu ng ni đư c l i cho trình qu n lý Đà Đi u Phía giáp hàng rào tr ng thi t k ñ m b o tránh ñư c hư ng gió m nh v n đ m b o t o đư c bóng mát ñào l n h t, tre,…là ch tránh n ng thoáng mát vào mùa n ng m vào mùa rét, có th xây cao n n cho Đà Đi u mà không c n tr tránh ng p l t mùa mưa bão t i, xung quanh có th tr ng t o chu ng nuôi khu ñ d ng c , nơi p tr ng bóng mát cho khu ni N n chu ng đ m b o ñ d c h p lý s thu n dư i d ng lán ñơn gi n, n n cát nơi tránh mưa n ng ch ng ti n cho vi c d n r a Xây d ng h th ng x lý nư c th i phân bu i t i cho Đà Đi u Khu v c g n nhà kho chu ng nuôi ti n hành chu ng C n l a ch n m t ñ i tư ng mơ hình làm đ i tư ng tr ng c ñ ch ñ ng th c ăn sân ch y c a chúng Xây d ng cu i sân, chu ng ni 23 24 - Ưu m c a mơ hình: th ni thêm m t s loài hai m nh v nư c l làm gia tăng kh C i thi n ñi u ki n vi khí h u cho khu ni, ch đ ng ñư c l c nư c Nư c ñư c th i ngồi mơi trư ng s khơng làm ô nhi m ngu n th c ăn, nư c u ng cho Đà Đi u, có thêm thu nh p t tr ng môi trư ng xung quanh gi m chi phí đ u tư b o v mơi trư ng Khu ni tơm ph i đư c xây d ng h th ng b có đ cao tr t mơ hình 3.4.2 Mơ hình ni Tơm - Cá đ t cát ven bi n huy n Thăng h p lý, ñư c kè ch c ch n tránh tràn nư c v b mùa mưa bão Bình, t nh Qu ng Nam t i - Ưu m c a mơ hình: T o ñư c vành ñai ch n cát xung quanh ñ m, c i thi n ñư c m t ph n u ki n vi khí h u c a đ m tơm, khơng gây nhi m môi trư ng nư c x th i mơi trư ng qua x lý Đ ng th i h n ch dùng thu c ñ x lý nư c th i, có thêm thu nh p t cá ni, đ ng v t hai m nh v khu ch a nư c l ng khu ch a nư c th i, gi m thi t h i ch u tác ñ ng c a nhi t đ cao, mưa bão Hình 3.11 Mơ hình ni Tơm - Cá vùng đ t cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam C n hình thành vành đai ch n cát phía ngồi đ c i thiên vi khí h u khu ni Mơ hình ni tơm đư c thi t k ba khu, khu nư c l ng nơi cung c p nư c thư ng xuyên cho ao ni tơm khu nư c l ng, có th k t h p ni cá đ t n d ng đư c di n tích ni đ ng th i cá s l y ñi m t lư ng ch t r n lơ l ng nư c ñáng k cho thu ho ch thêm t cá M t khác, cá có th làm gi m nguy gây b nh cho tôm t m t s lồi t o đ m Khu nư c th i nơi ch a nư c th i t khu ni tơm, có th k t h p ni cá ăn đ ng v t, mu n có hi u qu cao nh t nên s d ng lồi cá ăn t p Có 25 26 K T LU N VÀ KI N NGH Đà Đi u; Tơm - Cá mơ hình thích h p v i vùng ñ t cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam hi n K t lu n Ki n ngh a Vùng ñ t cát ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng a C n có s quan tâm đ u tư thích đáng c a t nh Qu ng Nam bao g m b n xã Bình Dương, Bình H i, Bình Nam, Bình Nam huy n Thăng Bình đ phát tri n nơng nghi p Minh v i t ng di n tích t nhiên 7.105,25 Trong đó, ch y u hư ng b n v ng, góp ph n n ñ nh kinh t - xã h i ñ a phương ñư c s d ng ñ canh tác nông nghi p- lâm nghi p- th y s n, b C n ti p t c nghiên c u n ch n gi ng tr ng v t chi m 57% (4.084,52 ha) T 2008 đ n 2010 di n tích tr ng nuôi, nghiên c u qui ho ch t ng th vùng ñ t cát ven bi n c a hàng năm có xu hư ng gi m xu ng (gi m 1,18 l n), su t huy n Thăng Bình đ u tư phát tri n h th ng th y l i c a gi m đáng k Lĩnh v c chăn ni nuôi tr ng th y s n d ch b nh ñ a phương x y nhi u b Ho t đ ng s n xu t nơng nghi p vùng đ t cát huy n Thăng Bình ch u tác ñ ng b t l i c a hi n tư ng th i ti t c c ñoan T 2006 ñ n 2010, ñ a bàn huy n ch u tác ñ ng tr c ti p c a bão l n, 20 tr n mưa gây l t, ñ t h n c c b , ñ t rét kéo dài, gây thi t h i cho ngành nông nghi p c a huy n trung bình hàng năm t đ ng c Đ phát tri n nơng nghi p thích ng đư c v i BĐKH vùng ñ t cát ven bi n huy n Thăng Bình Các mơ hình nơng nghi p c n đáp ng m t s tiêu chí xây d ng b n đ thiên tai, ng p lũ cho tồn huy n; n ch n gi ng v t nuôi, tr ng; c i t o ñ t canh tác c i ti n phương th c canh tác; c i ti n k thu t xây d ng chu ng tr i, ao ñ m d Phát tri n nông nghi p theo hư ng sinh thái phù h p v i yêu c u xây d ng n n nông nghi p b n v ng, thích nghi đư c v i BĐKH hi n Mơ hình nơng nghi p sinh thái cho phép khai thác lâu dài có hi u qu cao t i vùng ñ t canh tác, gi m ñư c thi t h i BĐKH gây Trong đó, mơ hình RVAC; R ng - Hoa màu - ... ñ n nông nghi p nghi p sinh thái thích ng đư c v i BĐKH t i vùng cát ven bi n sinh k c ng đ ng huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam - Mô ph ng m t s mơ hình nơng nghi p sinh thái có kh Huy n Thăng. .. ng sinh h c chăn ni đ t [30] 1.2 Tình hình nghiên c u áp d ng nơng nghi p sinh thái th gi i Vi t Nam 1.2.1 Tình hình nghiên c u áp d ng nông nghi p sinh thái th gi i Vi c áp d ng khoa h c sinh. .. c a xã ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam 3.2.1 Tác đ ng c a h n hán rét kéo dài t i nông nghi p xã ven bi n huy n Thăng Bình, t nh Qu ng Nam Theo thơng tin t phịng NN&PTNT huy n Thăng