Đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất trên địa bàn thị xã an nhơn, tỉnh bình định giai đoạn 2011 2015

Phương pháp kế thừa, chọn lọc: sử dụng và thừa hưởng những tài liệu, dữ liệu đã có về vấn đề nghiên cứu, dựa trên những thông tin sẵn có để xây dựng và phát triển thành cơ sở dữ liệu cần

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Tất cả các số liệu

trong vùng nghiên cứu của luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong

bất kỳ luận văn nào khác

Tôi xin cảm ơn mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này và tôi xin cam

đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Trần Quý Khanh

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, ngoài nỗ lực của bản thân, tôi xin chân

thành cảm ơn quý thầy, cô giáo Trường Đại học Nông lâm Huế, Khoa Tài nguyên Đất

và Môi trường Nông nghiệp, Phòng Đào tạo Sau đại học đã tận tình truyền đạt cho tôi

những kiến thức quý báu và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian

học tập, nghiên cứu tại trường và viết luận văn tốt nghiệp

Đặc biệt, xin chân thành gửi lời cảm ơn sâu sắc đến thầy giáo GS.TS Trần Văn

Minh người hướng dẫn khoa học tận tình, chu đáo, đã giúp đỡ tôi rất nhiều để tôi hoàn

thành luận văn này

Xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Định,

Phòng Tài nguyên và Môi trường, các phòng, ban của thị xã An Nhơn; Cán bộ, công

chức, viên chức và nhân dân các xã, phường trong vùng nghiên cứu đã tận tình giúp đỡ

tôi trong quá trình thu thập số liệu và những thông tin cần thiết liên quan

Tôi xin cảm ơn cơ quan, đồng nghiệp, gia đình và bạn bè đã động viên, tạo điều

kiện và giúp đỡ tôi cả về vật chất lẫn tinh thần để tôi hoàn thành đề tài này

Một lần nữa, tôi xin chân thành cảm ơn!

Trần Quý Khanh

TÓM TẮT

Đề tài “Đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất trên địa bàn thị xã An Nhơn,

tỉnh Bình Định giai đoạn 2011 - 2015” được tiến hành tại thị xã An Nhơn, tỉnh Bình

Định, thời gian từ tháng 8/2015 đến tháng 4/2016

Mục đích của đề tài là đánh giá thực trạng công tác quản lý, sử dụng đất và đề

xuất một số giải pháp nhằm phát huy những vấn đề tích cực, hạn chế các vấn đề tồn tại

trong công tác quản lý, sử dụng đất, giúp cơ quan quản lý nhà nước quản lý chặt chẽ

nguồn tài nguyên đất

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ chỉ ra những mặt tích cực và hạn chế trong

công tác quản lý, sử dụng đất tại thị xã An Nhơn, đề xuất các nhóm giải pháp nhằm

phát huy những vấn đề tích cực, hạn chế các vấn đề tồn tại trong công tác quản lý, sử

dụng đất, giúp cơ quan quản lý nhà nước quản lý chặt chẽ nguồn tài nguyên đất

Đề tài nghiên cứu trên cơ sở các thông tin, tài liệu, số liệu được thu thập chủ

yếu từ các cơ quan, đơn vị trên địa bàn thị xã, các chủ trương, chính sách của Trung

ương, của tỉnh và các công trình nghiên cứu khoa học, các tạp chí khoa học

Phương pháp kế thừa, chọn lọc: sử dụng và thừa hưởng những tài liệu, dữ liệu đã

có về vấn đề nghiên cứu, dựa trên những thông tin sẵn có để xây dựng và phát triển

thành cơ sở dữ liệu cần thiết của luận văn; dùng phương pháp điều tra, thu thập tài liệu,

số liệu và thông tin: sử dụng các số liệu từ các công trình nghiên cứu trước được lựa

chọn sử dụng vào mục đích phân tích, minh họa rõ nét về nội dung nghiên cứu và điều

tra, thu thập thông tin bằng cách phương pháp phỏng vấn trực tiếp 100 hộ dân về sự hợp

lý trong quy hoạch sử dụng đất, hiệu quả của việc bố trí sử dụng đất, cơ chế chính sách

về quản lý, sử dụng đất; dùng phương pháp xử lý, tổng hợp số liệu bằng bảng tính Excel

để tổng hợp, xử lý số liệu thu thập được qua đó thiết lập các bảng biểu, biểu đồ để phân

tích, đánh giá và đề xuất các hướng giải quyết Phương pháp bản đồ để làm rõ hơn

những thông tin qua các hình ảnh và làm tăng phần sinh động cho đề tài

Những kết quả đạt được là nghiên cứu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, đánh giá

tình hình quản lý, sử dụng đất và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công

tác quản lý, sử dụng đất, góp phần hoàn thiện cơ chế chính sách quản lý đất đai và nâng

cao hiệu quả sử dụng đất tại địa bàn nghiên cứu thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM TẮT iii

MỤC LỤC iv

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

DANH MỤC CÁC HÌNH ix

DANH MỤC CÁC HÌNH ix

MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

2.1 Mục tiêu chung 2

2.2 Mục tiêu cụ thể 2

3 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN 2

3.1 Ý nghĩa khoa học 2

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 2

CHUƠNG 1 3

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3

1.1.1 Một số quan điểm về đất đai 3

1.1.2 Vai trò của đất đai trong nền sản xuất xã hội 12

1.1.3 Vai trò của Nhà nước trong quản lý đất đai 12

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 14

1.2.1 Tình hình quản lý sử dụng đất đai ở một số nước trên thế giới 14

1.2.2 Tình hình quản lý và sử dụng đất đai ở Việt Nam 17

1.3 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 22

CHƯƠNG 2 24

ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24

2.1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 24

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 24

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 24

2.2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 24

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24

2.3.1 Phương pháp kế thừa, chọn lọc 24

2.3.2 Phương pháp điều tra, thu thập tài liệu, số liệu và thông tin 25

2.3.3 Phương pháp xử lý, tổng hợp và phân tích số liệu, thông tin 26

2.3.4 Phương pháp bản đồ 26

CHƯƠNG 3 27

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 27

3.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA THỊ XÃ AN NHƠN 27

3.1.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên 27

3.1.2.6 Thuận lợi, khó khăn và áp lực từ các vấn đề kinh tế, xã hội đối với đất đai 47

3.2 TÌNH HÌNH QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI TẠI THỊ XÃ AN NHƠN 49

3.2.1 Tổ chức thực hiện các văn bản quản lý nhà nước đối với đất đai 49

3.2.2 Việc xác định địa giới hành chính, lập và quản lý hồ sơ địa giới hành chính, lập bản đồ hành chính 50

3.2.3 Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 51

3.2.4 Quản lý tài chính về đất đai 55

3.2.5 Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đất đai 57

3.2.6 Đánh giá chung về công tác quản lý đất đai trên địa bàn thị xã An Nhơn giai đoạn 2011 - 2015 58

3.3 TÌNH HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT TẠI THỊ XÃ AN NHƠN 59

3.3.1 Diện tích đất tự nhiên của các xã, phường tại thị xã An Nhơn 59

3.3.2 Hiện trạng mục đích sử dụng các loại đất 60

3.3.3 Biến động mục đích sử dụng các loại đất giai đoạn 2011 - 2015 66

3.4 MỘT SỐ GIẢI PHÁP TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG ĐẤT TẠI THỊ XÃ AN NHƠN 72

3.4.1 Giải pháp chung 72

3.4.2 Một số giải pháp cụ thể 73

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 75

1 KẾT LUẬN 75

2 ĐỀ NGHỊ 76

TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

PHỤ LỤC 81

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Có nghĩa là

Công nghiệp Cụm công nghiệp Công nghiệp hóa Tiểu thủ công nghiệp

QSDĐ : Quyền sử dụng đất

KT - XH : Kinh tế - Xã hội

QHSDĐ : Quy hoạch sử dụng đất

FAO : Tổ chức lương nông của Liên hiệp quốc

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất

Bảng 3.1 Một số đặc trưng khí hậu thị xã An Nhơn 29

Bảng 3.2 Kết quả phân tích quan trắc nước thải sinh hoạt tại phường Đập Đá 36

Bảng 3.3 Thành phần chất thải công nghiệp tập trung 38

Bảng 3.4 Giá trị sản xuất theo ngành của thị xã An Nhơn giai đoạn 2011 - 2015 39

Bảng 3.5 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế của thị xã An Nhơn giai đoạn 2011 - 2015 40

Bảng 3.6 Một số chỉ tiêu trồng trọt của thị xã An Nhơn 42

Bảng 3.7 Một số chỉ tiêu chăn nuôi của thị xã An Nhơn 43

Bảng 3.8 Chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành giai đoạn 2011 - 2015 45

Bảng 3.9 Phân kỳ các chỉ tiêu sử dụng đất trong kỳ quy hoạch thị xã An Nhơn 83 Bảng 3.10 Kết quả cấp Giấy chứng nhận QSDĐ trên địa bàn thị xã giai đoạn 2011 - 2015 54

Bảng 3.11 Kết quả thu ngân sách từ đất đai giai đoạn 2011 - 2015 56

Bảng 3.12 Đơn vị hành chính, diện tích đất tự nhiên của xã, phường 60

Bảng 3.14 Diện tích, cơ cấu nhóm đất phi nông nghiệp năm 2015 63

Bảng 3.18 Biến động đất phát triển hạ tầng giai đoạn 2011 - 2015 70

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Sơ đồ vị trí của thị xã An Nhơn 28

Hình 3.2 Cơ cấu hiện trạng các ngành kinh tế thị xã An Nhơn năm 2015 40

Hình 3.3 Cơ cấu hiện trạng sử dụng đất của thị xã năm 2015 61

Hình 3.4 Chuyển dịch cơ cấu các loại đất giai đoạn 2011 - 2015 66

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt trong

nông nghiệp, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là cơ sở không

gian của mọi quá trình sản xuất, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công

trình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng

Đồng thời, đất đai là tài sản đặc biệt, có những đặc trưng không giống một tư

liệu sản xuất nào, đó là sự cố định về không gian, sự giới hạn về diện tích, Vì vậy, đất

đai cần được quản lý một cách chặt chẽ, sử dụng một cách hợp lý, hiệu quả, tiết kiệm

và bền vững

Hơn nữa, quá trình phát triển kinh tế, quá trình đô thị hóa làm cho mật độ dân

cư ngày càng tăng Chính sự gia tăng dân số, sự phát triển đô thị và quá trình công

nghiệp hóa làm cho nhu cầu về nhà ở, đất ở cũng như đất xây dựng các công trình

công cộng, khu công nghiệp trong cả nước vốn đã bức xúc nay càng trở nên nhức nhối

hơn Đây là vấn đề nan giải không chỉ ở nước ta mà còn với nhiều nước trên thế giới

Để giải quyết vấn đề này, mỗi quốc gia đã xây dựng những chiến lược, chương trình,

kế hoạch riêng phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của đất nước mình để sử dụng đất đai

hợp lý, hiệu quả, tiết kiệm, đặc biệt đối với nước ta - một đất nước mà quá trình công

nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ trên khắp cả nước [15]

Từ năm 1945, khi thành lập Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cho đến nay

trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, Nhà nước ta luôn quan tâm sâu sắc đến vấn đề đất đai và

đã ban hành, đổi mới Luật Đất đai: Luật Đất đai năm 1987, Luật Đất đai năm 1993, Luật

số 10/1998/QH10 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai, Luật số 25/2001/QH10

sửa đổi, bổ sung một số Điều của Luật Đất đai, Luật Đất đai năm 2003, Luật số

34/2009/QH12 sửa đổi, bổ sung Điều 126 Luật Nhà ở và Điều 126 Luật Đất đai Đặc

biệt Luật Đất đai năm 2013 có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2014 từng bước đưa pháp luật

đất đai phù hợp hơn với thực tế quản lý và sử dụng đất Các văn bản, nghị định, thông tư

đi kèm đã giúp rất nhiều cho việc nắm bắt, quản lý chặt chẽ quỹ đất đai của quốc gia

cũng như phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế đất nước trong thời kỳ đổi mới

Công tác quản lý nhà nước về đất đai với 15 nội dung được quy định tại Điều

22 Luật Đất đai năm 2013 Đây là cơ sở để Nhà nước nắm bắt, quản lý chặt chẽ nguồn

tài nguyên quốc gia cũng như để người sử dụng đất yên tâm sử dụng và khai thác tiềm

năng về đất đai hiệu quả, tiết kiệm

Thị xã An Nhơn là huyện đồng bằng nằm ở phía Nam tỉnh Bình Định, có nền

kinh tế chủ yếu là sản xuất nông nghiệp Trong những năm qua, cơ cấu kinh tế của thị

xã đã có sự chuyển dịch theo chiều hướng tích cực, tăng tỷ trọng các ngành công

nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, xây dựng và dịch vụ - thương mại, giảm dần tỷ trọng

ngành nông nghiệp Tốc độ tăng trưởng và chuyển dịch kinh tế cao và ổn định Cùng

với sự phát triển kinh tế là sự gia tăng dân số, rồi nhu cầu về sử dụng đất để đầu tư cho

cơ sở hạ tầng, các công trình công nghiệp, dịch vụ, văn hóa tạo những thay đổi đáng kể

trong đời sống nhân dân, gây nhiều khó khăn trong công tác quản lý và sử dụng đất Áp

lực từ sự phát triển kinh tế cùng nhu cầu đất ở và sản xuất ngày càng tăng, vấn đề quản

lý và sử dụng đất một cách tiết kiệm và hợp lý đang trở thành một yêu cầu cấp thiết

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá

tình hình quản lý và sử dụng đất trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định giai

đoạn 2011 - 2015”

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá được tình hình quản lý, sử dụng đất tại thị xã An Nhơn, tỉnh Bình

Định giai đoạn 2011 - 2015 và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công

tác quản lý, sử dụng đất tại thị xã

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Xác định điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và áp lực từ các vấn đề kinh tế -

xã hội đối với đất đai tại thị xã An Nhơn

- Xác định được tình hình quản lý và sử dụng đất trên địa bàn thị xã

- Đánh giá được công tác quản lý, sử dụng đất

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý, sử dụng đất

3 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN

3.1 Ý nghĩa khoa học

Đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất làm cơ sở khoa học để xây dựng cơ

sở pháp lý, góp phần hoàn thiện cơ chế chính sách quản lý đất đai và nâng cao hiệu

quả sử dụng đất

Là cơ sở tham khảo cho các công trình nghiên cứu khác ở những khu vực có

điều kiện tương tự

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đánh giá thực trạng quản lý và sử dụng đất tại thị xã An Nhơn, đề xuất một số

giải pháp nhằm phát huy những vấn đề tích cực, hạn chế các vấn đề tồn tại trong công

tác quản lý sử dụng đất, giúp cơ quan quản lý Nhà nước quản lý chặt chẽ nguồn tài

nguyên đất

CHUƠNG 1

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1.1 Một số quan điểm về đất đai

1.1.1.1 Khái niệm về đất đai

Đất đai về mặt thuật ngữ khoa học, là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất

bao gồm tất cả các yếu tố cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt

đó như: khí hậu, thổ nhưỡng, dạng địa hình, mặt nước, các lớp trầm tích sát bề mặt

cùng với nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn thực vật và động vật,

trạng thái định cư của con người trong quá khứ để lại và hiện tại (san nền, hồ chứa

nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường xá, nhà cửa…) Như vậy, đất đai là khoảng

không gian có giới hạn theo chiều thẳng đứng và chiều ngang Mặt đất giữ vai trò quan

trọng và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng như trong cuộc sống của xã

hội loài người

Đất đai được nhìn nhận là một nhân tố sinh thái, với khái niệm này đất đai bao

gồm tất cả các thuộc tính sinh học và tự nhiên của bề mặt trái đất có ảnh hưởng nhất

định đến tiềm năng và hiện trạng sử dụng đất Đất theo nghĩa đất đai bao gồm: yếu tố

khí hậu, địa hình, địa mạo, tính chất thổ nhưỡng, thủy văn, thảm thực vật tự nhiên,

động vật và những biến đổi của đất do các hoạt động của con người [31]

Theo định nghĩa của FAO thì: “Đất đai là một tổng thể vật chất, bao gồm cả sự

kết hợp giữa địa hình và không gian tự nhiên của thực thể vật chất đó” Như vậy, đất

đai là phạm vi không gian, như một vật mang những giá trị theo ý niệm của con người

Theo cách định nghĩa này đất đai thường gắn với một giá trị kinh tế được thể hiện

bằng giá trị tiền trên một đơn vị diện tích đất đai khi có sự chuyển quyền sử dụng đất

Cũng có quan điểm tổng hợp hơn cho rằng, đất đai là những tài nguyên sinh thái và tài

nguyên kinh tế, xã hội của tổng thể vật chất

Về mặt đời sống - xã hội, đất đai là nguồn tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá,

là tư liệu sản xuất không gì thay thế được của ngành sản xuất nông - lâm nghiệp, là

thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố khu dân cư,

xây dựng cơ sở kinh tế, văn hoá và an ninh quốc phòng Nhưng đất đai là tài nguyên

thiên nhiên có hạn về diện tích, có vị trí cố định trong không gian [7]

1.1.1.2 Đặc điểm của đất đai

Đất đai là một tư liệu sản xuất, là một trong số những đều kiện cần thiết cho

hoạt động sản xuất và đời sống con người Chúng ta cũng biết rằng, không một ngành

sản xuất nào có thể sản xuất khi thiếu đất đai, đất là điều kiện chung nhất cho lao

động, là đối tượng của lao động Song chỉ khi nào đất đai tham gia vào quá trình lao

động, khi kết hợp giữa lao động sống và lao động quá khứ thì đất đai mới trở thành tư

liệu sản xuất Tuy đất đai là tư liệu sản xuất nhưng nó có những đặc tính khác biệt so

với tư liệu sản xuất khác, sự khác biệt này thể hiện như sau:

- Độ phì của đất: Là một khối lượng các chất chứa trong đất bao gồm chất dinh

dưỡng, nước, kết cấu, thuộc tính lý hóa học, sinh vật học tương ứng với khối lượng sản

phẩm thu được và một chế độ canh tác nhất định Độ phì của đất bao gồm các loại sau:

Độ phì nguyên thủy: Độ phì ban đầu khi đất mới được khai thác để đưa vào sản

xuất trong nông lâm nghiệp

Độ phì tự nhiên: Một thuộc tính khách quan được tạo ra trong quá trình hình thành

đất đai lâu dài bằng các họat động tổng hợp vật lý, hóa học và sinh học của cây trồng

Độ phì nhân tạo: Độ phì tăng thêm do hoạt động có ý thức của con người tác

động đến đất đai bằng các biện pháp như làm đất, tưới tiêu, bón phân

Độ phì kinh tế: Sự thống nhất giữa độ phì tự nhiên và độ phì nhân tạo có tác

dụng thiết thực đối với cây trồng và năng suất của chúng trong quá trình sản xuất và

được xã hội thừa nhận

Đất đai là sản phẩm tự nhiên: Đất đai xuất hiện ngoài ý muốn của con người

hay nói cách khác con người không thể sáng tạo ra đất Đất đai là sản phẩm của lao

động, bởi vì chính lao động của con người thông qua các biện pháp kỹ thuật, canh tác

đã cải tạo làm thay đổi dần thuộc tính, tính chất của đất đai Con người có khả năng cải

tạo và bồi dưỡng đất đai Do vậy, trong quá trình sử dụng kinh doanh ruộng đất nông

nghiệp phải ở trên quan điểm bồi dưỡng, bảo vệ ruộng đất bằng những hoạt động có ý

nghĩa thông qua lao động của con người

Đất đai có diện tích giới hạn: Con người có khả năng tạo ra cho mình một công

cụ lao động nhiều số lượng và hoàn thiện về chất lượng Và cả hai mặt nay đều không

có giới hạn, nhưng ruộng đất sử dụng vào sản xuất lại có giới hạn, quy mô của nó bị

giới hạn bởi bề mặt trái đất Về quốc gia bị giới hạn bởi ranh giới lãnh thổ của mỗi

nước, về tỉnh, huyện, xã, hộ gia đình cũng có ranh giới cụ thể Ở nước ta diện tích

núi, sông ngòi chiếm tỷ lệ lớn nên việc sử dụng đất cho cây trồng có hạn, bình quân

đất nông nghiệp trên mỗi đầu người rất thấp 122 m2/ người Từ đặc điểm trên, về mặt

kinh tế thì đất đai phải sử dụng đầy đủ, tiết kiệm và hợp lý, chú trọng đầu tư tăng năng

suất trên một đơn vị diện tích đất

Đất đai có vị trí cố định: Đối với các tư liệu sản xuất khác thì trong quá trình sử

dụng con người có thể di chuyển từ nơi này đến nơi khác tùy theo mục đích sản xuất,

đây là yếu tố quan trọng giúp cho việc phân bố sản xuất hợp lý Song đất đai lại có vị

trí cố định không thể di chuyển theo ý muốn của con người mà còn tồn tại cố định gắn

liền với các điều kiện tự nhiên như: khí hậu, địa hình, thổ nhưỡng và các điều kiện

kinh tế, văn hóa, xã hội như trình độ trang bị cơ sở vật chất kỹ thuật, phân bố dân cư, tập

quán sản xuất Từ đặc điểm này, về mặt sản xuất phải sử dụng đất đai thích hợp với từng

vùng, phải căn cứ vào điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội từng vùng

để bố trí sản xuất, mặc khác phải tìm mọi biện pháp cải thiện theo điều kiện tự nhiên và

điều kiện kinh tế ở mỗi vùng để phát triển sản xuất phục vụ tốt cho nhu cầu xã hội

Đất đai là tư liệu sản xuất không thể thay thế: Trong quá trình sản xuất, con

người sử dụng đất không chỉ đơn thuần là khai thác độ phì nhiêu, “vắt kiệt” đất đai mà

còn quan tâm đên việc bảo vệ, tái tạo đất, bảo vệ đất bởi vì, khác với các tư liệu sản

xuất khác trong quá trình tham gia vào chu trình sản xuất nếu bị hao mòn thì sau đó bị

loại thải và có thể thay thế bằng tư liệu sản xuất mới hoàn thiện hơn về mặt kỹ thuật,

còn đất đai là tư liệu sản xuất không thể thay thế được

Đất đai không bị mất đi: Đất đai nếu được sử dụng hợp lý thì sản xuất của nó

không ngừng tăng lên, một trong những đặc điểm của đất đai là nếu sử dụng hợp lý thì

chúng không bị xấu đi mà còn tốt hơn và cho sản phẩm ngày càng nhiều hơn, từ đặc

điểm này cho phép chúng ta thực hiện thâm canh không bị giới hạn Việc sử dụng đất

hợp lý hay không, độ phì nhiêu của đất thay đổi ra sao là tùy thuộc vào các biện pháp

quản lý và sử dụng đất phù hợp trong những điều kiện nhất định về điều kiện kinh tế,

văn hóa, xã hội, trình độ sản xuất và trình độ phát triển khoa học kỷ thuật

Nắm được nội dung của đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt chủ yếu không thể

thay thế được và những điểm đặc biệt của nó, đất đai có ý nghĩa kinh tế và chính trị to

lớn đối với công cuộc đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, mở ra phương hướng và triển

vọng cho mọi người, nhằm sử dụng hợp lý đất đai hơn nữa để cung cấp nhiều sản

phẩm hơn nữa cho xã hội, đồng thời chỉ rõ những quan điểm, mọi thứ lý luận phản

động của các nhà kinh tế học tư tưởng trong vấn đề sử dụng đất từ trước tới nay

Cùng với đặc tính đặc biệt của đất, nó có chức năng đối với con người như sau:

- Chức năng sản xuất

- Chức năng cân bằng sinh thái

- Chức năng tàng trữ và cung cấp nguồn nước

- Chức năng dự trữ

- Chức năng không gian sinh sống

- Chức năng bảo tồn, bảo tàng lịch sử

- Chức năng vật mang sự sống

- Chức năng phân dị lãnh thổ

Như vậy, đất đai có vị trí quan trọng, có đặc tính khác biệt so với các tư liệu sản

xuất khác và có chức năng đối với con người Do đó, đất đai phải được quản lý phải

chặt chẽ và sử dụng hợp lý để mang lại hiệu quả sử dụng cả về mặt kinh tế, xã hội

cũng như bảo vệ môi trường

1.1.1.3 Vấn đề sử dụng đất đai

Sử dụng đất liên quan đến chức năng hoặc mục đích của loại đất được sử dụng

Việc sử dụng đất có thể được định nghĩa là “ những hoạt động của con người có liên

quan trực tiếp tới đất, sử dụng nguồn tài nguyên đất hoặc có tác động lên chúng” [24]

Số liệu về quá trình và hình thái các hoạt động đầu tư như lao động, vốn, nước,

phân hoá học, kết quả sản lượng như loại nông sản, thời gian, chu kỳ mùa vụ, cho

phép đánh giá chính xác việc sử dụng đất, phân tích tác động môi trường và kinh tế,

lập mô hình những ảnh hưởng của việc biến đổi sử dụng đất hoặc việc chuyển đổi việc

sử dụng đất này sang mục đích sử dụng đất khác

Phạm vi sử dụng đất, cơ cấu và phương thức sử dụng đất một mặt bị chi phối

bởi các điều kiện và quy luật sinh thái tự nhiên, mặt khác bị kiềm chế bởi các điều

kiện, quy luật KT - XH và các yếu tố kỹ thuật Vì vậy, có thể khái quát một số điều

kiện và nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đất như sau:

- Điều kiện tự nhiên: Khi sử dụng đất đai, ngoài bề mặt không gian như diện

tích trồng trọt, mặt bằng xây dựng , cần chú ý đến việc thích ứng với điều kiện tự

nhiên và quy luật sinh thái tự nhiên của đất cũng như các yếu tố bao quanh mặt đất

như: yếu tố khí hậu, yếu tố địa hình, yếu tố thổ nhưỡng

- Điều kiện KT - XH: Bao gồm các yếu tố như chế độ xã hội, dân số, lao động,

thông tin, các chính sách quản lý về môi trường, chính sách đất đai, yêu cầu về quốc

phòng, sức sản xuất, các điều kiện về công nghiệp, nông nghiệp, thương nghiệp, giao

thông, vận tải, sự phát triển của khoa học kỹ thuật, trình độ quản lý, sử dụng lao động,

điều kiện và trang thiết bị vật chất cho công tác phát triển nguồn nhân lực, đưa khoa

học kỹ thuật vào sản xuất và đời sống

- Yếu tố không gian: Đây là một tính chất “đặc biệt” khi sử dụng đất do đất đai

là sản phẩm của tự nhiên, tồn tại ngoài ý chí và nhận thức của con người Đất đai hạn

chế về số lượng, có vị trí cố định và là tư liệu sản xuất không thể thay thế được khi

tham gia vào hoạt động sản xuất của xã hội [4]

1.1.1.4 Quản lý và quản lý nhà nước về đất đai

Quản lý đất đai bao gồm những chức năng, nhiệm vụ liên quan đến việc xác lập

và thực thi các quy tắc cho việc quản lý, sử dụng và phát triển đất đai cùng với những

lợi nhuận thu được từ đất (thông qua việc bán, cho thuê hoặc thu thuế) và giải quyết

những tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu và quyền sử dụng đất

Quản lý đất đai là quá trình điều tra mô tả những tài liệu chi tiết về thửa đất, xác

định hoặc điều chỉnh các quyền và các thuộc tính khác của đất, lưu giữ, cập nhật và

cung cấp những thông tin liên quan về sở hữu, giá trị, sử dụng đất và các nguồn thông

tin khác liên quan đến thị trường bất động sản Quản lý đất đai liên quan đến cả hai đối

tượng đất công và đất tư bao gồm các hoạt động đo đạc, đăng ký đất đai, định giá đất,

giám sát và quản lý sử dụng đất đai, cơ sở hạ tầng cho công tác quản lý

Nhà nước phải đóng vai trò chính trong việc hình thành chính sách đất đai và

các nguyên tắc của hệ thống quản lý đất đai bao gồm pháp luật đất đai và pháp luật

liên quan đến đất đai Đối với công tác quản lý đất đai, Nhà nước xác định một số nội

dung chủ yếu: Sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, tập trung và phân cấp quản lý;

vị trí của cơ quan đăng ký đất đai, vai trò của lĩnh vực công và tư nhân, quản lý các tài

liệu địa chính, quản lý các tổ chức địa chính, quản lý nguồn nhân lực, nghiên cứu giáo

dục và đào tạo, trợ giúp về chuyên gia tư vấn và kỹ thuật, hợp tác quốc tế

Hiện nay ở nước ta, việc sử dụng đất được bảo vệ bằng hệ thống pháp luật Luật

Đất đai ra đời nhằm quy định cụ thể chế độ quản lý và sử dụng cùng với các chế định

pháp luật khác liên quan đến đất đai nhằm bảo vệ chế độ sở hữu toàn dân về đất đai

Đây là tài nguyên vô cùng quý giá và phải sử dụng có hiệu quả cao nhất mọi tiềm năng

đất đai để phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và củng cố an ninh quốc phòng

Quản lý nhà nước về đất đai là nghiên cứu toàn bộ các đặc trưng cơ bản của đất

đai nhằm nắm chắc về số lượng, chất lượng từng loại đất của từng vùng, từng địa

phương theo đơn vị hành chính ở mỗi cấp để thống nhất về quy hoạch, kế hoạch sử

dụng đất khai thác có hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai trong cả nước từ Trung ương

đến cơ sở thành một hệ thống quản lý đồng bộ thống nhất để tránh tình trạng phân tán

đất, sử dụng đất không đúng mục đích hoặc bỏ hoang hóa làm cho đất xấu đi Như

vậy, quản lý nhà nước về đất đai phải thống nhất trong cả nước Các văn bản pháp luật,

các chính sách của Đảng và Nhà nước phải thống nhất đồng bộ từ trung ương đến địa

phương nên phải có đầy đủ hồ sơ tài liệu về số lượng, chất lượng từng loại đất trong cả

nước, giúp Chính phủ và các ngành sử dụng đất hợp lý nguồn tài nguyên đất đai để có

cơ sở để thực hiện quy hoạch và kế hoạch hóa việc sử dụng hợp lý các loại đất trong

toàn lãnh thổ mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất

Quản lý nhà nước về đất đai phải đảm bảo các nguyên tắc:

- Phải quản lý toàn bộ vốn đất đai hiện có của quốc gia, không được quản lý lẻ

tẻ từng vùng

- Nội dung tài liệu quản lý không phụ thuộc vào mục đích sử dụng

- Số liệu quản lý đất đai phải bao hàm cả số lượng, chất lượng, loại, hạng mục

phục vụ cho mục đích sử dụng của các loại đất đó

- Tài liệu trong quản lý phải đơn giản phổ thông trong cả nước

- Những điều kiện riêng biệt của từng địa phương, cơ sở phải phản ánh được

- Những điều kiện riêng lẻ phải khách quan, chính xác, đúng những kết quả, số

liệu nhận được từ thực tế

- Tài liệu quản lý đất đai phải đảm bảo tính pháp luật, phải đầy đủ và đúng thực tế

- Quản lý nhà nước về đất đai phải trên cơ sở pháp luật, luật đất đai và các văn

bản, biểu mẫu quy định, hướng dẫn của Nhà nước và các cơ quan chuyên môn từ

Trung ương đến địa phương

- Quản lý đất đai phải tuân theo nguyên tắc tiết kiệm mang lại hiệu quả kinh tế cao

1.1.1.5 Nội dung và tiêu chí đánh giá tình hình sử dụng đất đai

Nội dung quản lý nhà nước về đất đai bao gồm:

Ban hành văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức

thực hiện văn bản đó

Xác định địa giới hành chính, lập và quản lý hồ sơ địa giới hành chính, lập bản

đồ hành chính

Khảo sát, đo đạc, lập bản đồ địa chính, bản đồ hiện trạng sử dụng đất và bản đồ

quy hoạch sử dụng đất; điều tra, đánh giá tài nguyên đất; điều tra xây dựng giá đất

Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Quản lý việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất

Quản lý việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất

Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp Giấy chứng nhận quyền sử

dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất

Thống kê, kiểm kê đất đai

Xây dựng hệ thống thông tin đất đai

Quản lý tài chính về đất đai và giá đất

Quản lý, giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất

Thanh tra, kiểm tra, giám sát, theo dõi, đánh giá việc chấp hành quy định của

pháp luật về đất đai và xử lý vi phạm pháp luật về đất đai

Phổ biến, giáo dục pháp luật về đất đai

Giải quyết tranh chấp về đất đai; giải quyết khiếu nại, tố cáo trong quản lý và

sử dụng đất đai

Quản lý hoạt động dịch vụ về đất đai

Để đánh giá hiệu quả sử dụng đất, theo quan điểm về sử dụng đất "bền vững",

các nhà khoa học đất Việt Nam đã nghiên cứu và đề nghị sử dụng các tiêu chí để đánh

giá hiệu quả sử dụng đất, cụ thể theo Bảng 1.1

Bảng 1.1 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất

Hiệu quả kinh tế

1 Năng suất cao

- Trên mức sống bình quân của vùng

- Năng suất tăng dần

- Đạt tiêu chuẩn sản phẩm tiêu thụ tại địa phương

- Dễ bảo quản và vận chuyển

Hiệu quả xã hội

1 Đáp ứng nhu cầu nông hộ:

- Về lương thực, thực phẩm

- Về tiền mặt

- Nhu cầu khác: gỗ, củi

2 Phù hợp với năng lực nông hộ:

- Về đất đai

- Về nhân lực

- Về kỹ thuật

- Nông hộ có đủ lương thực do sản xuất hoặc tạo

ra nguồn tiền để mua

- Bảo đảm được thực phẩm cân đối dinh dưỡng

- Sản phẩm được bán có thu nhập thường xuyên

- Đủ chất đất hoặc nhu cầu thông thường khác

- Phù hợp với quy mô đất được giao

- Phù hợp với lao động trong nông hộ hoặc thuê tại địa phương

- Không phải vay lãi cao

- Nông dân tự quyết việc sử dụng đất và được hưởng lợi ích (không áp đặt)

- Không làm phụ nữ nặng nhọc hơn

- Không làm trẻ em mất cơ hội học hành

- Phù hợp với Luật đất đai và các luật khác

- Phù hợp với văn hóa dân tộc

- Phù hợp với tập quán địa phương

Hiệu quả về môi trường

1 Giảm thiểu xói mòn, thoái hóa

đất đến mức độ chấp nhận được

2 Tăng độ che phủ đất

3 Bảo vệ nguồn nước

4 Nâng cao đa dạng sinh học của

hệ sinh thái tự nhiên

- Xói mòn dưới mức cho phép

- Đô phì nhiêu đất được duy trì hoặc cải thiện

- Trả lại tàn dư hữu cơ ở mức có thể

- Độ che phủ đạt >35% quanh năm

- Duy trì tăng nguồn sinh thủy

- Không gây ô nhiễm nguồn nước

* Nhóm tiêu chí về hiệu quả kinh tế:

Hệ thống sử dụng đất phải có mức năng suất sinh học cao trên mức bình quân

trong vùng có cùng điều kiện đất đai Năng suất sinh học được tính bao gồm cả sản

phẩm chính và sản phẩm phụ đối với cả trồng trọt và chăn nuôi

Xu thế năng suất phải tăng dần mới thể hiện được tính “bền vững” về hiệu

quả kinh tế

Về chất lượng thì sản phẩm phải đạt tiêu chuẩn thị trường (tiêu thụ tại địa

phương, trong nước, hay xuất khẩu) Chỉ tiêu này phản ánh trình độ tiếp cận thị

trường, việc giải quyết ách tắc về thị trường phải bắt đầu ngay từ khâu sản xuất, chọn

giống, thích hợp, phù hợp thị hiếu của người tiêu dùng, bố trí thời vụ hợp lý nhất để

bán sản phẩm được giá

* Nhóm tiêu chí về hiệu quả xã hội (tính chấp thuận xã hội):

Đây là tiêu chí thể hiện tính chấp thuận của xã hội Nhóm tiêu chí này xác định

hệ thống sử dụng đất trước hết cần quan tâm đến nhu cầu tối thiếu của nông hộ về ăn,

ở và sinh hoạt rồi mới vươn lên sản xuất hàng hóa Sau nữa là quan tâm đến việc cho

thu nhập thường xuyên, phù hợp với nguồn vốn ít ỏi của hộ nông dân

Hệ thống sử dụng đất phải phát huy được nội lực của nông hộ và nguồn lực của

địa phương, được tổ chức trên đất mà nông dân có quyền hưởng thụ lâu dài, đất, rừng

đã được giao với lợi ích các bên rạch ròi

Nguồn vốn vay được ổn định với lãi suất và thời hạn phù hợp từ nguồn vốn tín

dụng và ngân hàng

Người dân được tham gia triệt để vào việc ra quyết định về kế hoạch và phương

án sản xuất, có quyền bình đẳng trong hưởng lợi đối với mọi hợp đồng có liên quan

Về lao động xã hội đó là việc bố trí sử dụng hợp lý nguồn lao động, quan tâm

đến việc bình đẳng giới và quyền trẻ em Không làm cho phụ nữ phải lao động nặng

nhọc hơn, không lạm dụng sức lao động của trẻ em và tước đi quyền học tập của

chúng Rút ngắn thời gian lao động và tăng cường thời gian học tập cho trẻ em

Tỷ lệ lao động trong nông, lâm nghiệp, chỉ số cân bằng về giới, tỷ lệ đói nghèo,

đảm bảo an ninh lương thực

Hệ số công bằng sử dụng đất

Hệ thống sử dụng đất phải phù hợp với luật pháp và hương ước của cộng đồng

lớn hơn Chẳng hạn không bố trí cây trồng đối kháng nhau trong một vùng đất, cây có

sức chống xói mòn yếu không bố trí ở vùng đầu nguồn, cây trồng không phù hợp với

nền văn hóa dân tộc và tập quán của địa phương sẽ không được cộng đồng ủng hộ [11]

* Nhóm tiêu chí về môi trường:

Để một hệ thống sử dụng đất đai đạt tiêu chuẩn về môi trường thì cần đáp ứng

được các yêu cầu sau:

Giữ đất khỏi bị rửa trôi, xói mòn được thể hiện bằng giảm thiểu lượng đất mất

hàng năm dưới ngưỡng cho phép Ngưỡng này phải được xác định cho từng loại đất,

từng thảm thực vật ở mỗi địa phương

Độ phì nhiêu đất tăng dần trong đó tuần hoàn hữu cơ được cải thiện

Đảm bảo nguồn nước không bị khai thác cạn kiệt, hạ mức nước ngầm, ô nhiễm nguồn nước

Đảm bảo độ che phủ đạt ngưỡng an toàn sinh thái (>35%) và che phủ liên

tục trong năm

Đảm bảo đa dạng sinh học thể hiện qua các thành phần loài sinh vật (đa canh

“bền vững” hơn độc canh, cây dài ngày có khả năng bảo vệ tốt hơn cây ngắn ngày…)

Bảo tồn quỹ gen đó là việc tận dụng nhiều loại cây bản địa vốn đã được chọn

lọc từ lâu đời thích nghi với điều kiện địa phương, bổ sung một số loài mới đảm bảo

cân bằng sinh thái

Hệ số đa dạng sinh học

Tỷ lệ che phủ rừng, tỷ lệ diện tích đất trống được trồng

Các tiêu chí thuộc ba lĩnh vực trên được dùng để xem xét đánh giá một hệ thống sử

dụng đất Tùy theo đặc tính và mục tiêu của mỗi kiểu sử dụng đất, các tiêu chí và chỉ tiêu

cũng có ý nghĩa khác nhau, cấp độ quan trọng khác nhau Vì vậy, khi đánh giá sẽ xem xét

trong từng trường hợp cụ thể mà đặt cho chúng các trọng số khác nhau

1.1.2 Vai trò của đất đai trong nền sản xuất xã hội

Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thiếu đối với bất cứ ngành sản xuất

nào xã hội Trong nền sản xuất xã hội, đất đai giữ vị trí và ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là

điều kiện vật chất mà mọi hoạt động sản xuất cũng như sinh hoạt đều cần tới [16]

* Đối với các ngành nông - lâm nghiệp:

Trong sản xuất nông nghiệp, đất đai là yếu tố chủ đạo quyết định đến khả năng

sinh trưởng phát triển, năng xuất và chất lượng sản phẩm Ở đây, đất đai không chỉ là

cơ sở không gian, là điều kiện tồn tại mà nó còn tham gia tích cực vào quá trình sản

xuất tạo thành nông sản Đất cung cấp cho cây trồng nước, chất dinh dưỡng và các yếu

tố cần thiết khác để cây trồng sinh trưởng và phát triển Đất đai mà cụ thể là độ phì của

đất là yếu tố quyết định đến sức sản xuất của cây trồng, vì vậy các hoạt động sản xuất

nông nghiệp cần chú ý tới công tác bảo vệ đất, cải tạo và nâng cao độ phì cho đất Một

loại đất chỉ thích ứng tốt với một hoặc vài loại cây trồng nhất định, vì vậy cần lựa chọn

các loại hình sử dụng đất phù hợp để có thể mang lại hiệu quả cao nhất [14]

* Đối với các ngành phi nông nghiệp:

Mặc dù trong các ngành phi nông nghiệp đất đai chỉ đóng vai trò thụ động,

không trực tiếp tạo ra sản phẩm nhưng đó là cơ sở không gian, là nền tảng, là điều kiện

đầu tiên và là nền móng để trên đó các hoạt động sản xuất kinh doanh được diễn ra

Hiện nay thì nhu cầu đất ở và nhiều mục đích sử dụng khác đang ngày càng tăng, trong

khi tổng diện tích tự nhiên của đất là không đổi, vì vậy đất đai đang trở nên khan hiếm

nên giá đất được đẩy lên cao trở thành vấn đề gây nhiều khó khăn cho các nhà đầu tư

sản xuất kinh doanh cần có mặt bằng [17]

1.1.3 Vai trò của Nhà nước trong quản lý đất đai

Sự phát triển của mỗi quốc gia phụ thuộc vào chính sách kinh tế - xã hội và

chính sách về đất đai là một phần không thể thiếu Chính sách đất đai đảm bảo bảo vệ

được nguồn tài nguyên này không bị phá hoại bởi con người Do đó, chính sách đất đai

có vai trò quan trọng đối với công tác quản lý đất đai

Đất đai là nhu cầu vật chất cần thiết của loài người, là yếu tố quan trọng bậc

nhất cấu thành bất động sản Trong những năm qua, khi chuyển sang nền kinh tế thị

trường, những yếu tố thị trường, trong đó có thị trường bất động sản đang trong quá

trình hình thành và phát triển Hiện nay thị trường hàng hóa dịch vụ phát triển nhanh

chóng nhưng còn mang nhiều yếu tố tự phát, thiếu định hướng Thị trường bất động

sản, thị trường sức lao động chưa có thể chế rõ ràng và phát triển còn chậm chạp, tự

phát Thị trường vốn, công nghiệp còn kém Do vậy, việc hình thành đồng bộ các loại

thị trường là một yêu cầu cấp bách nhằm đáp ứng đòi hỏi của sản xuất và đời sống

Nhà nước đóng vai trò tác nhân quan trọng thúc đẩy sự hình thành đồng bộ các loại thị

trường tạo ra sự vận động nền kinh tế đa dạng Tăng cường năng lực và hiệu quả quản

lý nhà nước đối với đất đai được bắt nguồn từ nhu cầu khách quan của việc sử dụng

hiệu quả tài nguyên đất, đáp ứng nhu cầu đời sống của nhân dân do tính định hướng xã

hội chủ nghĩa ở nước ta quy định

Trên cơ sở những phân tích trên, có thể thấy vai trò của Nhà nước trong quản lý

đất đai được thể hiện rõ qua những nội dung sau:

- Thông qua hoạch định chiến lược, quy định, lập kế hoạch phân bổ đất đai có

cơ sở khoa học nhằm phục vụ cho mục đích kinh tế - xã hội của đất nước, đảm bảo sử

dụng đất đúng mục đích, đạt hiệu quả cao và tiết kiệm, giúp Nhà nước quản lý chặt

chẽ đất đai, giúp người sử dụng đất có các biện pháp hữu hiệu để bảo vệ và sử dụng

đất đai có hiệu quả cao

- Thông qua công tác đánh giá phân hạng đất, Nhà nước nắm chắc toàn bộ quỹ

đất đai về số lượng, chất lượng, làm căn cứ cho các biện pháp kinh tế - xã hội có hệ

thống, có cơ sở khoa học nhằm sử dụng đất đai có hiệu quả

- Thông qua việc ban hành và tổ chức thực hiện pháp luật đất đai tạo ra cơ sở

pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của các tổ chức kinh tế, các doanh

nghiệp, cá nhân trong những quan hệ về đất đai

- Thông qua ban hành những quan hệ về đất đai như chính sách giá cả, chính

sách thuế, chính sách đầu tư,… Nhà nước tạo cơ sở pháp lý cho các tổ chức, các chủ

thể, các cá nhân sử dụng đầy đủ, hợp lý đất đai, tiết kiệm đất đai nhằm nâng cao khả

năng sinh lợi của đất đai, đạt hiệu quả cao để góp phần thực hiện mục tiêu kinh tế - xã

hội của cả nước và bảo vệ môi trường sinh thái

- Thông qua việc kiểm tra, giám sát việc quản lý và sử dụng đất đai, Nhà nước

nắm chắc tình hình diễn biến về sử dụng đất, phát hiện những vi phạm và giải quyết

những vi phạm pháp luật đất đai

- Cùng với quá trình đổi mới kinh tế, quyền của người sử dụng đất được hiểu rõ

hơn, đầy đủ hơn Tại Chương 11 Luật Đất đai 2013 đã quy định các quyền của người

sử dụng đất: Quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng

cho, thế chấp, góp vốn quyền sử dụng đất Để thực hiện những quyền này thì người sử

dụng đất phải có giấy chứng nhận Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu

nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất là cơ sở để bảo vệ chế độ sở hữu toàn dân đối

với đất đai, bảo vệ lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, tăng cường giám sát trong

việc thực hiện các nghĩa vụ của người sử dụng đất theo quy định của pháp luật, đảm

bảo lợi ích chung của toàn xã hội trong việc sử dụng đất Mặc khác, cấp Giấy chứng

nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất là điều

kiện đảm bảo để Nhà nước nắm chắc, quản lý chặt chẽ quỹ đất một cách hợp lý và có

hiệu quả cao

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.2.1 Tình hình quản lý sử dụng đất đai ở một số nước trên thế giới

1.2.1.1 Nước Australia

Australia có lịch sử hình thành từ thuộc địa của Anh, nhờ vậy Australia có được

cơ sở và hệ thống pháp luật quản lý xã hội nói chung và quản lý đất đai nói riêng từ rất

sớm Trong suốt quá trình lịch sử từ lúc là thuộc địa đến khi trở thành quốc gia độc

lập, pháp luật và chính sách đất đai của Australia mang tính kế thừa và phát triển một

cách liên tục, không có sự thay đổi và gián đoạn do sự thay đổi về chính trị Đây là

điều kiện thuận lợi làm cho pháp luật và chính sách đất đai phát triển nhất quán và

ngày càng hoàn thiện, được xếp vào loại hàng đầu của thế giới, vì pháp luật đất đai của

Australia đã tập hợp và vận dụng được hàng chục luật khác nhau của đất nước

Luật Đất đai của Australia quy định đất đai của quốc gia là đất thuộc sở hữu

Nhà nước và đất thuộc sở hữu tư nhân Australia công nhận Nhà nước và tư nhân có

quyền sở hữu đất đai và bất động sản trên mặt đất Phạm vi sở hữu đất đai theo luật

định là tính từ tâm trái đất trở lên, nhưng thông thường Nhà nước có quyền bảo tồn đất

ở từng độ sâu nhất định, nơi có những mỏ khoáng sản quý như vàng, bạc, thiếc, than,

dầu mỏ… (theo sắc luật về đất đai khoáng sản năm 1993)

Luật Đất đai Australia bảo hộ tuyệt đối quyền lợi và nghĩa vụ của chủ sở hữu

đất đai Chủ sở hữu có quyền cho thuê, chuyển nhượng, thế chấp, thừa kế theo di chúc

mà không có sự cản trở nào, kể cả việc tích lũy đất đai Tuy nhiên, luật cũng quy định

Nhà nước có quyền trưng thu đất tư nhân để sử dụng vào mục đích công cộng, phục vụ

phát triển kinh tế, xã hội và việc trưng thu đó gắn liền với việc Nhà nước phải thực

hiện bồi thường thỏa đáng [22]

1.2.1.2 Nước Pháp

Các chính sách quản lý đất đai ở Pháp được xây dựng trên một số nguyên tắc

chỉ đạo quy hoạch không gian, bao gồm cả chỉ đạo quản lý sử dụng đất đai và hình

thành các công cụ quản lý đất đai

Nguyên tắc đầu tiên là phân biệt rõ ràng không gian công cộng và không gian

tư nhân Không gian công cộng gồm đất đai, tài sản trên đất thuộc sở hữu Nhà nước và

tập thể địa phương Tài sản công cộng được đảm bảo lợi ích công cộng có đặc điểm là

không thể chuyển nhượng, tức là không mua, bán được Không gian công cộng gồm

các công sở, trường học, bệnh viện, nhà văn hoá, bảo tàng

Không gian tư nhân song song tồn tại với không gian công cộng và đảm bảo lợi

ích song hành Quyền sở hữu tài sản là bất khả xâm phạm và thiêng liêng, không ai có

quyền buộc người khác phải nhường quyền sở hữu của mình Chỉ có lợi ích công cộng

mới có thể yêu cầu lợi ích tư nhân nhường chỗ và trong trường hợp đó, lợi ích công

cộng phải thực hiện bồi thường một cách công bằng và tiên quyết với lợi ích tư nhân

Ở Pháp, chính sách quản lý sử dụng đất canh tác rất chặt chẽ để đảm bảo sản

xuất nông nghiệp bền vững và tuân thủ việc phân vùng sản xuất Sử dụng đất nông

nghiệp, luật pháp quy định một số điểm cơ bản sau:

Việc chuyển đất canh tác sang mục đích khác, kể cả việc làm nhà ở cũng phải

xin phép chính quyền cấp xã quyết định Nghiêm cấm việc xây dựng nhà trên đất canh

tác để bán cho người khác

Thực hiện chính sách miễn giảm thuế, được hưởng quy chế ưu tiên đối với một

số đất đai chuyên dùng để gieo hạt, đất đã trồng hoặc trồng lại rừng, đất mới dành cho

ươm cây trồng

Khuyến khích việc tích tụ đất nông nghiệp bằng cách tạo điều kiện thuận lợi để

các chủ đất có nhiều mảnh đất ở các vùng khác nhau có thể đàm phán với nhau nhằm

tiến hành chuyển đổi ruộng đất, tạo điều kiện tập trung các thửa đất nhỏ thành các thửa

đất lớn

Việc mua bán đất đai không thể tự thực hiện giữa người bán và người mua,

muốn bán đất phải xin phép cơ quan giám sát việc mua bán Việc bán đất nông nghiệp

phải nộp thuế đất và thuế trước bạ Đất này được ưu tiên bán cho những người láng

giềng để tạo ra các thửa đất có diện tích lớn hơn

Ở Pháp có cơ quan giám sát việc mua bán đất để kiểm soát hoạt động mua bán,

chuyển nhượng đất đai Cơ quan giám sát đồng thời làm nhiệm vụ môi giới và trực

tiếp tham gia quá trình mua bán đất Văn tự chuyển đổi chủ sở hữu đất đai có Tòa án

Hành chính xác nhận trước và sau khi chuyển đổi

Đối với đất đô thị mới, khi chia cho người dân thì phải nộp 30% chi phí cho các

công trình xây dựng hạ tầng, phần còn lại là 70% do kinh phí địa phương chi trả

Ngày nay, đất đai ở Pháp ngày càng có nhiều luật chi phối theo các quy định

của các cơ quan hữu quan như quản lý đất đai, môi trường, quản lý đô thị, quy hoạch

vùng lãnh thổ và đầu tư phát triển [22]

1.2.1.3 Nước Thụy Điển

Ở Thụy Điển, phần lớn đất đai thuộc sở hữu tư nhân nhưng việc quản lý và sử

dụng đất đai là mối quan tâm chung của toàn xã hội Vì vậy, toàn bộ pháp luật và

chính sách đất đai luôn đặt ra vấn đề hàng đầu là có sự cân bằng giữa lợi ích riêng của

chủ sử dụng đất và lợi ích chung của Nhà nước

Bộ Luật Đất đai của Thụy Điển là một văn bản pháp luật được xếp vào loại

hoàn chỉnh nhất, nó tập hợp và giải quyết các mối quan hệ đất đai và hoạt động của

toàn xã hội với 36 đạo luật khác nhau

Các hoạt động cụ thể về quản lý sử dụng đất như quy hoạch sử dụng đất, đăng

ký dất đai, bất động sản và thông tin địa chính đều được quản lý bởi ngân hàng dữ liệu

đất đai và đều được luật hoá Pháp luật và chính sách đất đai ở Thụy Điển về cơ bản

dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về đất đai và kinh tế thị trường, có sự giám sát chung

của xã hội

Pháp luật và chính sách đất đai ở Thuỵ Điển từ năm 1970 trở lại đây gắn liền

với việc giải quyết các vấn đề liên quan đến pháp luật bất động sản tư nhân Quy định

các vật cố định gắn liền với bất động sản, quy định việc mua bán đất đai, việc thế

chấp, quy định về hoa lợi và các hoạt động khác như vấn đề bồi thường, quy hoạch sử

dụng đất, thu hồi đất, đăng ký quyền sở hữu đất đai và hệ thống đăng ký đất đai [22]

1.2.1.4 Nước Trung Quốc

Nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa đang thi hành chế độ công hữu xã hội chủ

nghĩa về đất đai, đó là chế độ sở hữu toàn dân và chế độ sở hữu tập thể của quần chúng

lao động Mọi đơn vị, cá nhân không được xâm chiếm, mua bán hoặc chuyển nhượng

phi pháp đất đai Vì lợi ích công cộng, Nhà nước có thể tiến hành trưng dụng theo

pháp luật đối với đất đai thuộc sở hữu tập thể và thực hiện chế độ quản chế mục đích

sử dụng đất

Tiết kiệm đất, sử dụng đất đai hợp lý, bảo vệ thiết thực đất canh tác là quốc

sách cơ bản của Trung Quốc

Đất đai ở Trung Quốc được phân thành 3 loại:

- Đất dùng cho nông nghiệp là đất trực tiếp sử dụng vào sản xuất nông nghiệp

bao gồm đất canh tác, đất rừng, đồng cỏ, đất dùng cho các công trình thuỷ lợi và đất

mặt nước nuôi trồng

- Đất xây dựng gồm đất xây dựng nhà ở đô thị và nông thôn, đất dùng cho mục

đích công cộng, đất dùng cho khu công nghiệp, công nghệ, khoáng sản và đất dùng

cho công trình quốc phòng

- Đất chưa sử dụng là đất không thuộc hai loại đất trên

Ở Trung Quốc hiện có 250 triệu hộ nông dân sử dụng trên 100 triệu ha đất canh

tác, bình quân khoảng 0,4ha/hộ gia đình Vì vậy Nhà nước có chế độ bảo hộ đặc biệt

đất canh tác

Nhà nước thực hiện chế độ bồi thường đối với đất bị trưng dụng theo mục đích

sử dụng đất trưng dụng Tiền bồi thường đối với đất canh tác bằng 6 đến 10 lần sản

lượng bình quân hàng năm của 3 năm liên tiếp trước đó khi bị trưng dụng Tiêu chuẩn

hỗ trợ định cư cho mỗi nhân khẩu nông nghiệp bằng từ 4 đến 6 lần giá trị sản lượng

bình quân của đất canh tác/đầu người thuộc đất bị trưng dụng, cao nhất không vượt

quá 15 lần sản lượng bình quân của đất bị trưng dụng 3 năm trước đó Đồng thời,

nghiêm cấm tuyệt đối việc xâm phạm, lạm dụng tiền đền bù đất trưng dụng và các loại

tiền khác liên quan đến đất bị trưng dụng để sử dụng vào mục đích khác [22]

1.2.2 Tình hình quản lý và sử dụng đất đai ở Việt Nam

1.2.2.1 Cở sở pháp lý về quản lý sử dụng đất đai

Ở Việt Nam, công tác quản lý tài nguyên đất đã được quan tâm từ rất sớm

Những năm đầu của thập kỷ 80, Nhà nước đã xây dựng một hệ thống chính sách về đất

đai phù hợp với tình hình đất nước thể hiện ở chính sách thống nhất quản lý ruộng đất

và tăng cường công tác quản lý ruộng đất trong cả nước, đồng thời thực hiện công tác

đo đạc phân hạng đất và đăng ký thống kê đất đai trong cả nước Chính sách về chuyển

đổi đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp là tổng thể các quan điểm, chủ trương,

đường lối, phương pháp và công cụ mà Nhà nước sử dụng để tác động vào lĩnh vực đất

nông nghiệp nhằm thu hồi đất để thực hiện các mục tiêu mà Nhà nước mong muốn

Chính sách về chuyển đổi đất đai được quan tâm nhiều hơn và là vấn đề nóng bỏng

trong giai đoạn hiện nay, đặc biệt quá trình công nghiệp hóa làm cho nhu cầu về nhà ở,

đất ở cũng như đất xây dựng hạ tầng các khu dân cư, công trình công cộng, khu công

nghiệp trở nên nhức nhối hơn

a Trước khi có Luật Đất đai 1993

Ngày 18/12/1980, Quốc hội nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã

thông qua Hiến pháp sửa đổi quy định “Đất đai, rừng núi, sông hồ, hầm mỏ, tài nguyên

thiên nhiên trong lòng đất, ở vùng biển và thềm lục địa… đều thuộc sở hữu toàn dân

và Nhà nước thống nhất quản lý đất đai theo quy hoạch chung” Đây là cơ sở pháp lý

vô cùng quan trọng để thực thi công tác quản lý đất đai trên phạm vi cả nước [12]

Luật Đất đai 1988 ra đời dựa trên cơ sở Hiến pháp 1980 quy định đất đai thuộc

sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý Tại Khoản 4 Điều 48 quy định “Đền

bù thiệt hại thực tế cho người đang sử dụng đất bị thu hồi để giao cho mình, bồi hoàn

thành quả lao động và kết quả đầu tư đã làm tăng giá trị của đất đó theo quy định của

pháp luật” Ngày 31/5/1990 Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 186-HĐBT

về bồi thường thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng để sử dụng vào mục đích khác

Theo đó căn cứ để tính mức bồi thường thiệt hại về đất nông nghiệp và đất có rừng là

diện tích, chất lượng và vị trí đất

Cùng với những bước phát triển của cơ chế thị trường, Nhà nước thực hiện

chính sách hội nhập với thế giới Hiến pháp 1992 ra đời là bước ngoặt quan trọng

trong việc xây dựng chính sách pháp luật đất đai nói chung và chính sách bồi thường,

hỗ trợ nói riêng, tại Điều 17 quy định “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước

thống nhất quản lý theo quy hoạch và pháp luật”

b Thời kỳ từ khi Luật Đất đai 1993 ra đời đến trước khi có Luật Đất đai 2003

Luật Đất đai 1988 không còn phù hợp và bộc lộ nhiều điểm bất cập, chính vì

vậy ngày 01/07/1993 Luật Đất đai 1993 được thông qua, chính thức có hiệu lực từ

ngày 15/10/1993 Qua thời gian thực hiện, để đáp ứng yêu cầu công tác quản lý nhà

nước về đất đai phù hợp với sự chuyển biến mạnh mẽ của KT - XH, Quốc hội đã sửa

đổi Luật Đất đai 1993 vào các năm 1998 và 2001

Hệ thống pháp luật về đất đai thời kỳ này đã đánh dấu một mốc quan trọng về

sự đổi mới chính sách đất đai của Nhà nước như: Đất đai được khẳng định là có giá trị;

ruộng đất nông lâm nghiệp được giao ổn định lâu dài cho các hộ gia đình, cá nhân;

người sử dụng đất được hưởng các quyền: chuyển đổi, chuyển nhượng, thừa kế, cho

thuê, thế chấp quyền sử dụng đất….và quy định 7 nội dung quản lý nhà nước về đất đai

Nghị định số 64/CP ngày 27/09/1993 quy định việc giao đất nông nghiệp cho hộ gia

đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp Nghị định

số02/CP ngày 15/01/1994 của Chính phủ quy định về quản lý, sử dụng đất lâm nghiệp

c Thời kỳ từ khi có Luật Đất đai 2003 đến trước khi có Luật Đất đai 2013

Luật Đất đai năm 2003 được Quốc hội thông qua ngày 26/11/2003 và có hiệu

lực từ ngày 01/7/2004 Luật đất đai 2003 và hệ thống pháp luật về đất đai thời kỳ này

đã vận dụng cũng như kế thừa những chính sách mang tính đổi mới, tiến bộ của hệ

thống pháp luật về đất đai trước đây đồng thời tiếp thu, đón đầu những chính sách

pháp luật đất đai tiên tiến, hiện đại, phù hợp với tình hình kinh tế, xã hội, chính trị của

đất nước

Cùng với Luật Đất đai năm 2003, Nhà nước đã ban hành các Nghị định, Thông

tư, Chỉ thị… đã tạo ra một hành lang pháp lý cho công tác quản lý đất đai Hệ thống

văn bản pháp luật đất đai được đánh giá là tương đối hoàn chỉnh với những nội dung

quy định cụ thể: về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai; về phương pháp

xác định giá đất và khung giá các loại đất; về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà

nước thu hồi đất; về thu tiền sử dụng đất; về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;

hướng dẫn thực hiện thống kê, kiểm kê đất đai và xây dựng bản đồ hiện trạng sử dụng

đất; hướng dẫn lập, chỉnh lý, quản lý hồ sơ địa chính; hướng dẫn lập, điều chỉnh và

thẩm định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung

về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng

đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải

quyết khiếu nại về đất đai Nghị định này ban hành được coi là mang tính đột phá, giải

quyết được nhiều tồn tại, bất cập trong quá trình quản lý sử dụng đất

d Thời kỳ từ khi có Luật Đất đai 2013 đến nay

Ngày 09/12/2013, Chủ tịch nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã

ban hành Lệnh số 22/2013/L-CTN công bố Luật Đất đai 2013 đã tạo hành lang pháp

lý ngày càng chặt chẽ và hoàn thiện hơn; làm công cụ duy trì trật tự an toàn xã hội

trong lĩnh vực đất đai của các cơ quan Nhà nước làm nhiệm vụ quản lý Nhà nước về

Khảo sát, đo đạc, lập bản đồ địa chính, bản đồ hiện trạng sử dụng đất và bản đồ

quy hoạch sử dụng đất; điều tra, đánh giá tài nguyên đất; điều tra xây dựng giá đất

Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Quản lý việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất

Quản lý việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất

Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp Giấy chứng nhận quyền sử

dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất

Thống kê, kiểm kê đất đai

Xây dựng hệ thống thông tin đất đai

Quản lý tài chính về đất đai và giá đất

Quản lý, giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất

Thanh tra, kiểm tra, giám sát, theo dõi, đánh giá việc chấp hành quy định của

pháp luật về đất đai và xử lý vi phạm pháp luật về đất đai

Phổ biến, giáo dục pháp luật về đất đai

Giải quyết tranh chấp về đất đai; giải quyết khiếu nại, tố cáo trong quản lý và sử

dụng đất đai

Quản lý hoạt động dịch vụ về đất đai [21]

1.2.2.2 Một số kết quả chung về hoạt động quản lý nhà nước về đất đai

Hoạt động quản lý nhà nước về đất đai ở nước ta trong những năm qua đã đạt

được những kết quả quan trọng chủ yếu:

Việc ban hành và thực hiện các văn bản thi hành Luật Đất đai và khung giá đất,

thuế chuyển quyền sử đất, lệ phí trước bạ đang từng bước làm cho đất đai tiếp cận

với thị trường bất động sản, có tác dụng cho việc hình thành thị trường bất động sản,

Nguồn thu tài chính từ đất đai đóng góp rất lớn cho ngân sách nhà nước

Công tác đo đạc, xác định địa giới hành chính cụ thể được thực hiện ở các địa

phương trong cả nước Hồ sơ địa giới hành chính được xây dựng trên cơ sở Chỉ thị

364/CP đã được xây dựng tới từng xã, phường, thị trấn Hệ thống bản đồ hành chính

của các tỉnh, thành phố đã được xây dựng và hoàn thiện

Đại bộ phận đất nông nghiệp đã được giao cho các chủ sử dụng cụ thể Việc xác

định hộ nông dân là đơn vị kinh tế tự chủ, người nông dân thực sự làm chủ trên thửa

đất mình được giao, sử dụng đất đai có hiệu quả hơn Việc giao đất, cấp giấy chứng

nhận tạo cơ sở và động lực cho sự tự chủ của người nông dân, trên cơ sở đó góp phần

dân chủ hóa đời sống kinh tế, xã hội ở nông thôn

Nhiều địa phương đã và đang thực hiện việc chuyển đổi, chuyển nhượng, cho

thuê đất nông nghiệp và tiến hành “dồn điền, đổi thửa” để khắc phục tình trạng manh

mún trong sử dụng đất Tạo tiền đề cho việc xác lập đất đai là một yếu tố rất quan

trọng vận động theo quá trình phát triển của sản xuất hàng hoá, phân phối lao động và

chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nông thôn

Về công tác cấp giấy chứng nhận QSDĐ, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác

gắn liền với đất, phần lớn các địa phương đã tập trung chỉ đạo thực hiện bằng nhiều

biện pháp; đã thực hiện nghiêm túc các nhiệm vụ, giải pháp theo chỉ đạo của Thủ

tướng Chính phủ tại Chỉ thị 05/CT-TTg và của Bộ Tài nguyên và Môi trường; tạo sự

chuyển biến tích cực trong công tác cấp Giấy chứng nhận ở địa phương, điển hình là

một số tỉnh, thành phố như Tuyên Quang, Lai Châu, Bắc Giang, Quảng Ninh, Thừa

Thiên Huế , Khánh Hòa, Ninh Thuận và TP Hồ Chí Minh Trong điều kiện kinh tế

đang có nhiều khó khăn, song các địa phương đều đã rất cố gắng bố trí kinh phí từ

ngân sách cho công tác cấp giấy chứng nhận tăng lên nhiều so với các năm trước, nhất

là các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên Tính đến hết năm 2013, cả nước đã cơ

bản hoàn thành việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu với 41,6 triệu

giấy, tổng diện tích 22,9 triệu ha, đạt 94,8% diện tích đất đang sử dụng cần cấp và đạt

96,7% tổng số trường hợp sử dụng đất đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận Đến nay, cả

nước có 11 tỉnh cơ bản hoàn thành cấp giấy chứng nhận lần đầu cho các loại đất chính

(đạt từ 85-100% diện tích) gồm Bình Dương, Long An, Bến Tre, Đồng Tháp, An Giang,

Vĩnh Long, Bạc Liêu, Đồng Nai, Quảng Trị, Hậu Giang, Cần Thơ Ngoài ra còn có 10

tỉnh cơ bản hoàn thành ở hầu hết các loại đất chính gồm Lạng Sơn, Hải Dương, Hà

Nam, Hưng Yên, Quảng Bình, Đà Nẵng, Trà Vinh, Kiên Giang, Sóc Trăng, Bà Rịa -

Vũng Tàu Kết quả việc cấp giấy chứng nhận các loại đất chính như sau:

- Về đất ở đô thị: Cả nước đã cấp được 4.211.800 giấy với diện tích 106.200 ha,

đạt 80,3% Đã có 34 tỉnh đạt trên 85%; còn 29 tỉnh đạt dưới 85%, trong đó 10 tỉnh đạt

thấp dưới 70%

- Về đất ở nông thôn: Cả nước đã cấp được 11.510.000 giấy với diện tích

465.900 ha, đạt 85,0% Có 35 tỉnh đạt trên 85%, còn 28 tỉnh đạt dưới 85%; trong đó có

9 tỉnh đạt thấp dưới 70%

- Về đất chuyên dùng: Cả nước đã cấp được 182.131 giấy với diện tích 483.730

ha, đạt 64,0% Có 19 tỉnh đạt trên 85%; còn 44 tỉnh đạt dưới 85%; trong đó có 16 tỉnh

đạt dưới 50%

- Về đất sản xuất nông nghiệp: Cả nước đã cấp được 17.367.400 giấy với diện

tích 8.147.100 ha, đạt 82,9% Còn 33 tỉnh đạt trên 85%, có 30 tỉnh đạt dưới 85%; trong

đó có 12 tỉnh đạt dưới 70%

- Về đất lâm nghiệp: Cả nước đã cấp được 1.709.900 giấy với diện tích

10.357.400 ha, đạt 86,1% Có 20 tỉnh đạt trên 85%, có 41 tỉnh cấp đạt dưới 85%; trong

đó có 25 tỉnh đạt dưới 70% [8]

Bên cạnh những kết quả đạt được, hiện nay trong quá trình phát triển KT - XH của

Việt Nam, quản lý nhà nước về đất đai vẫn còn số vấn đề tồn tại đang nổi lên như sau:

Việc quản lý đất đai có những bước tiến đáng kể, đã có kết quả đáng ghi nhận

Nhưng các vấn đề như đăng ký đất đai, lập hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận

quyền sử dụng đất đã bị buông lỏng trong một thời gian dài, chính sách về đất đai có

nhiều thay đổi qua các thời kỳ khác nhau, hồ sơ địa chính và các loại giấy tờ chứng

minh nguồn gốc đất đã bị thất lạc Trong khi đó, chúng ta lại muốn khắc phục trong

thời gian ngắn đã làm cho cho quá trình này càng thêm phức tạp

Công tác quản lý nhà nước về tài nguyên đất là một trong những lĩnh vực hết

sức nhạy cảm Đơn thư khiếu nại, tố cáo ngày càng nhiều và tập trung vào các vấn đề

tranh chấp đất đai trong nội bộ nhân dân, tranh chấp đất đai giữa các tổ chức kinh tế,

khiếu nại về đền bù giải tỏa, chính sách tái định cư, Chính quyền giải quyết khiếu nại,

tố cáo nhiều nơi chưa nhận thức được trách nhiệm của mình, trong quá trình giải quyết

khiếu nại, tố cáo chưa tuân thủ trình tự, thủ tục xác định thẩm quyền chưa đúng

Công tác lập, điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp xã chưa đáp ứng

được yêu cầu Đa số các tỉnh, thành trong cả nước, công tác lập, điều chỉnh quy hoạch

sử dụng đất cấp huyện đến và kế hoạch sử dụng đất cấp xã vẫn còn trong giai đoạn

mới thực hiện

Một số địa phương còn lúng túng trong việc gắn kết giữa quy hoạch, kế hoạch

sử dụng đất với quy hoạch xây dựng đô thị, quy hoạch điểm dân cư nông thôn; việc

công khai hoá quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt vẫn còn chậm và

mang tính hình thức, gây khó khăn trong việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích

sử dụng đất

Kết quả công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở

và tài sản khác gắn liền với đất đạt nhiều kết quả, một số địa phương đã hoàn thành cơ

bản việc cấp Giấy chứng nhận lần đầu nhưng xét riêng từng loại đất vẫn còn một số

loại đạt thấp dưới 85% như: đất chuyên dùng còn 29 địa phương, đất ở đô thị còn 15

địa phương, đất sản xuất nông nghiệp còn 11 địa phương, các loại đất ở nông thôn và

đất lâm nghiệp còn 12 địa phương Một số địa phương có loại đất chính đạt kết quả

cấp Giấy chứng nhận lần đầu thấp dưới 70% như Lạng Sơn, thành phố Hà Nội, Bình

Định, Kon Tum, thành phố Hồ Chí Minh, Kiên Giang, Ninh Thuận, Hải Dương [8]

1.3 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN

Hiện nay có rất nhiều công trình nghiên cứu về tình hình quản lý và sử dụng đất

ở Việt Nam và trên thế giới Tuy nhiên có rất nhiều quan điểm và cách đánh giá khác

nhau về tình hình quản lý sử dụng đất Trong những năm gần đây các ngành khoa học

xã hội và nhân văn cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu về tình hình quản lý sử

dụng đất ở Việt Nam Đó là các nghiên cứu chủ yếu về đánh giá hiệu quả chuyển đổi

đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp, tác động của quá trình phát triển kinh tế xã

hội, đô thị hóa, môi trường đối với việc quản lý sử dụng đất

Vấn đề phát triển kinh tế xã hội và nhu cầu về nhà ở, đất ở, đất sản xuất tạo áp

lực đối với việc sử dụng và biến động đất nông nghiệp, đây là một vấn đề nóng bỏng

được nhiều tác giả, nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu và đã có nhiều công trình

được công bố Trong những năm qua, đã có rất nhiều bài viết đề cập đến vấn đề này,

tiêu biểu như:

- Vũ Tuấn Anh (2011), “Vấn đề quản lý và sử dụng đất đai ở Tây Nguyên”,

Tạp chí khoa học Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam, số 3 Kết quả

nghiên cứu đã xác định và đánh giá những đặc điểm và các yếu tố tác động tới vấn đề

quản lý và sử dụng đất đai ở Tây Nguyên trong thời kỳ hiện đại, phân tích và đánh giá

tiến trình lịch sử thay đổi thể chế quản lý đất đai Đánh giá thực trạng quản lý và sử

dụng đất theo quan điểm phát triển bền vững Rút ra những bài học kinh nghiệm về

quản lý, sử dụng đất đai ở Tây Nguyên Kết quả nghiên cứu đã đề xuất một số giải

pháp về thể chế quản lý đất đai và nâng cao hiệu quả sử dụng, bảo vệ và phát triển

nguồn tài nguyên đất đai ở Việt Nam nói chung và đặc biệt ở Tây Nguyên [2]

- Huỳnh Văn Chương, Trương Văn Quyết (2012): Nghiên cứu thực trạng

chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất và những giải pháp quản lý sử dụng đất bền vững

thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam, Tạp chí khoa học Đại học Huế, số 21 Tác giả đã

phản ánh việc chuyển đất đai trong quá trình đô thị hóa đặc biệt là chuyển đổi đất nông

nghiệp sang phi nông nghiệp có nhiều tác động tích cực, tuy nhiên vẫn còn ảnh hưởng

tiêu cực trên các mặt kinh tế, xã hội, môi trường Từ đó tác giả đã đưa ra các giải pháp

sử dụng đất hợp lý, giải quyết việc làm cho người lao động mất đất sản xuất [13]

- Nguyễn Văn Toàn (2008) “Tình hình quản lý, sử dụng đất nông nghiệp huyện

A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2005 - 2007”, Tạp chí khoa học Đại học Huế,

số 47 Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều kết quả khả quan trong việc quản lý sử

dụng đất của huyện như tình hình quản lý đất đai ngày càng chặt chẽ hơn, hiệu quả sử

dụng đất cao hơn thể hiện ở diện tích, năng suất của hầu hết cây trồng gia tăng đặc biệt

là lúa, ngô và các cây trồng hàng hoá như rau, sắn Hệ số sử dụng ruộng đất đều tăng

nhanh Tuy nhiên, thực tế cho thấy tại A Lưới việc cấp thẻ giao đất cho các hộ dân vẫn

còn rất hạn chế Cơ cấu cây trồng vẫn nặng về sản xuất tự cấp, tự túc, chưa phát triển

mạnh sản xuất hàng hoá Năng suất cây trồng vẫn chưa ổn định… Từ kết quả nghiên

cứu các giải pháp cũng đã được đề xuất [24]

- Phan Đình Binh, Nguyễn Ngọc Anh (2009), “Nghiên cứu đánh giá hiệu quả

sử dụng đất sản xuất nông nghiệp được triển khai tại thị trấn Xuân Hòa, huyện Hà

Quảng, tỉnh Cao Bằng”, Tạp chí khoa học và công nghệ Đại học Thái Nguyên, số 123

Kết quả nghiên cứu cho thấy, hiện tại có 6 kiểu sử dụng đất khác nhau, trong đó 2 loại

hình sử dụng đất 1 lúa - 2 màu và loại hình sử dụng đất 3 màu đạt hiệu quả cao nhất

Cây thuốc lá là cây trồng đem lại hiệu quả cao nhất về 3 mặt kinh tế - xã hội và môi

trường Do đó cần có các chính sách hỗ trợ người dân về vốn đầu tư để phát triển cây

thuốc lá trên địa bàn thị trấn Cây lúa là cây trồng chính nhưng hiệu quả lại không cao,

cần có chính sách đầu tư hợp lý về giống để nâng cao năng suất sản xuất Các loại hình

sử dụng đất này phù hợp với cơ sở hạ tầng và yếu tố khí hậu thời tiết của địa phương

và có vai trò quan trọng trong cải tạo đất và bảo vệ môi trường sinh thái Từ kết quả

nghiên cứu, các đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp cho từng

loại hình sử dụng đất cũng đã được đề xuất [5]

CHƯƠNG 2

ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các nội dung trong công tác quản lý nhà

nước về đất đai và hiệu quả của việc sử dụng đất đai trên địa bàn thị xã An Nhơn

Thời gian thực hiện đề tài từ tháng 8/2014 đến tháng 8/2015 Tập trung thu thập

các số liệu thứ cấp, sơ cấp được sử dụng cho việc thực hiện đề tài từ năm 2011 đến

năm 2015

2.1.2.3 Phạm vi nội dung

Về đánh giá tình hình sử dụng đất chỉ nghiên cứu chỉ tiêu tỷ lệ sử dụng đất

2.2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

- Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và áp lực của các vấn đề kinh tế -

xã hội đối với đất đai tại thị xã An Nhơn

- Đánh giá tình hình quản lý đất đai theo các nội dung quản lý nhà nước về đất đai

- Đánh giá tình hình sử dụng các loại đất trên địa bàn thị xã An Nhơn

- Đề xuất các giải pháp để hoàn thiện công tác quản lý đất đai, nâng cao hiệu

quả sử dụng đất

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3.1 Phương pháp kế thừa, chọn lọc

Phương pháp này sử dụng và thừa hưởng những tài liệu, dữ liệu đã có về vấn đề

nghiên cứu, dựa trên những thông tin sẵn có để xây dựng và phát triển thành cơ sở dữ

liệu cần thiết của luận văn

Phương pháp này áp dụng đối với phần tổng quan khi nghiên cứu các vấn đề về

tình hình quản lý, sử dụng đất trên thế giới và ở Việt Nam; cơ sở pháp lý của công tác

quản lý nhà nước về đất đai

2.3.2 Phương pháp điều tra, thu thập tài liệu, số liệu và thông tin

2.3.2.1 Thu thập thông tin, số liệu thứ cấp

Đây là các số liệu từ các công trình nghiên cứu trước được lựa chọn sử dụng

vào mục đích phân tích, minh họa rõ nét về nội dung nghiên cứu Nguồn gốc của các

tài liệu này đã được chú thích rõ trong phần “Tài liệu tham khảo”

Nguồn tài liệu này bao gồm:

- Các sách, báo, tạp chí, văn bản của cơ quan nhà nước, các công trình khoa học

và nghiên cứu liên quan đến công tác quản lý, sử dụng đất đã công bố của các cơ quan

nghiên cứu, các nhà khoa học trong và ngoài nước, các tài liệu trên Internet

- Tài liệu, số liệu đã được công bố về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, tình

hình quản lý sử dụng đất từ các báo cáo, niêm giám thống kê, số liệu thống kê, kiểm

kê đất đai Các số liệu này thu thập từ Phòng Tài nguyên và Môi trường, Chi cục

Thông kê và các cơ quan, ban, ngành có liên quan Trên cơ sở đó tiến hành tổng hợp

các thông tin cần thiết phục vụ cho công tác nghiên cứu

2.3.2.2 Thu thập thông tin, số liệu sơ cấp

- Phương pháp điều tra, khảo sát:

Để thu thập các thông tin, số liệu mang tính khách quan và đại diện, phương

pháp điều tra, thu thập thông tin được tiến hành theo 2 bước sau:

Điều tra, thu thập thông tin tại các cơ quan của thị xã:

+ Thu thập thông tin tại Phòng Tài nguyên và Môi trường thị xã An Nhơn: điều

tra các thông tin, số liệu về biến động diện tích đất đai giai đoạn 2011 - 2015, số liệu

chỉ tiêu kiểm kê đất đai từ năm 2011 đến năm 2015, các bản đồ hiện trạng sử dụng đất

thị xã An Nhơn giai đoạn 2011 - 2015, số liệu hiện trạng sử dụng đất năm 2015, số

liệu các chỉ tiêu chủ yếu trong phương án quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thị xã An

Nhơn đến năm 2015, các văn bản liên quan đến chính sách quản lý sử dụng đất của

Trung ương và địa phương

+ Điều tra, thu thập thông tin tại các cơ quan, ban, ngành thị xã: số liệu điều tra

về tình hình thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của các ngành, số liệu dân số,

lao động, số liệu thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng, vấn đề đô thị hóa tại thị xã

Điều tra, thu thập thông tin tại các đơn vị hành chính thuộc thị xã: Điều tra, thu

thập thông tin tại các xã, phường (số liệu điều tra về việc thực hiện, chưa thực hiện

được các chỉ tiêu quy hoạch sử dụng đất, số liệu hợp lý, bất hợp lý trong thực hiện quy

hoạch sử dụng đất, hiệu quả việc bố trí sử dụng đất), chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất

nông nghiệp sang phi nông nghiệp, về kinh tế xã hội, lao động việc làm, đời sống, cơ

chế chính sách về quản lý và sử dụng đất đã được áp dụng

- Phương pháp chuyên gia: Tranh thủ ý kiến của các chuyên gia trong lĩnh vực

chuyên môn để đưa ra các giải pháp tối ưu phù hợp với tình hình thực tế của địa phương

2.3.3 Phương pháp xử lý, tổng hợp và phân tích số liệu, thông tin

Đây là phương pháp sử dụng bảng tính Excel để tổng hợp, xử lý số liệu, thông

tin thu thập được để thiết lập các bảng biểu, biểu đồ so sánh một số chỉ tiêu sử dụng

đất cụ thể trong cơ cấu sử dụng đất (đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp, đất chưa sử

dụng), trên cơ sở đó để đánh giá và đề xuất phương hướng giải quyết

2.3.4 Phương pháp bản đồ

Trong quá trình nghiên cứu, căn cứ vào hệ thống bản đồ thu thập được, sử dụng

phần mềm Microstation biên tập, xây dựng bản đồ hành chính, bản đồ hiện trạng sử

dụng đất thị xã An Nhơn năm 2011, năm 2015 để phân tích sự thay đổi trong việc sử

dụng đất, làm rõ hơn những thông tin về sử dụng đất qua các hình ảnh và nội dung

được thể hiện một cách dễ hiểu, khoa học

CHƯƠNG 3

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA THỊ XÃ AN NHƠN

3.1.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên

3.1.1.1 Vị trí địa lý

Thị xã An Nhơn nằm ở phía Nam của tỉnh Bình Định và cách trung tâm thành

phố Quy Nhơn về hướng Đông khoảng 20km, có tổng diện tích đất tự nhiên

244,494km2, dân số 182.066 người

- Về tọa độ địa lý:

+ Kinh độ Đông: 109000’ - 109011’

+ Vĩ độ Bắc: 13042’ - 13049’

- Về ranh giới địa lý hành chính:

+ Phía Bắc giáp huyện Phù Cát

+ Phía Đông giáp huyện Tuy Phước

+ Phía Tây giáp huyện Tây Sơn và huyện Vân Canh

+ Phía Nam giáp huyện Vân Canh và huyện Tuy Phước

Thị xã An Nhơn được chia thành 15 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm 5

phường: Bình Định, Đập Đá, Nhơn Hòa, Nhơn Hưng, Nhơn Thành và 10 xã: Nhơn

An, Nhơn Phong, Nhơn Hạnh, Nhơn Mỹ, Nhơn Hậu, Nhơn Khánh, Nhơn Phúc, Nhơn

Thọ, Nhơn Lộc, Nhơn Tân

Phường Bình Định là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của thị xã An Nhơn

cách thành phố Quy Nhơn khoảng 20 km về phía Tây Bắc

Lợi thế quan trọng của thị xã An Nhơn là nằm trong vùng kinh tế trọng điểm

miền Trung, có tuyến giao thông Quốc lộ 1A Bắc Nam, tuyến đường sắt Hà Nội -

thành phố Hồ Chí Minh chạy qua, là đầu mối phía Đông của đường Quốc lộ 19, đầu

mối phía Tây của đường Quốc lộ 19B nối giữa duyên hải miền Trung và Tây Nguyên,

tạo điều kiện thuận lợi để thị xã An Nhơn khai thác các thế mạnh về tiềm năng lao

động, đất đai, các nguồn tài nguyên trên địa bàn, phục vụ cho việc mở rộng sản xuất và

thị trường tiêu thụ sản phẩm, giao lưu thông thương với các huyện, thị, thành phố

trong tỉnh và với cả nước, đẩy mạnh thu hút đầu tư và phát triển kinh tế - xã hội

Hình 3.1 Sơ đồ vị trí của thị xã An Nhơn

3.1.1.2 Điều kiện địa hình

Địa hình của thị xã An Nhơn tương đối bằng phẳng, thấp dần từ Tây sang

Đông, hướng nghiêng ra biển, cao độ trung bình khoảng 20 mét so với mực nước biển,

gồm hai dạng chính:

Địa hình vùng đồng bằng có diện tích 17.067ha, chủ yếu phân bố ở các phường:

Bình Định, Đập Đá, Nhơn Hưng, Nhơn Thành và các xã: Nhơn Hạnh, Nhơn Phong,

Nhơn An, Nhơn Khánh, Nhơn Phúc

Địa hình vùng đồi núi có diện tích 7.150ha phân bố ở các xã, phường còn lại

thuộc khu vực phía Nam của thị xã, ven Quốc lộ 19 và ở khu vực phía Tây giáp huyện

Tây Sơn

Nhìn chung địa hình của thị xã An Nhơn thuận lợi cho cơ giới hóa đồng ruộng,

phát triển nền nông nghiệp hàng hoá với các vùng chuyên canh gắn với công nghiệp

chế biến và thuận lợi cho xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng, phát triển mạng lưới giao

thông trong tỉnh và giao thông liên vùng, thuận lợi cho quy hoạch xây dựng, phát triển

công nghiệp, đô thị và thương mại dịch vụ, du lịch

3.1.1.3 Khí hậu

Khí hậu của thị xã An Nhơn giống như khí hậu chung toàn tỉnh là nhiệt đới ẩm,

gió mùa Các đặc trưng khí hậu thị xã được thể hiện qua Bảng 3.1

Bảng 3.1 Một số đặc trưng khí hậu thị xã An Nhơn

Qua Bảng 3.1 cho thấy nhiệt độ trung bình năm 26 - 27,70C Lượng mưa trung

bình năm 1.000 - 1.300mm, phân bố theo mùa rõ rệt Mùa mưa (từ tháng 8 đến tháng

12) tập trung 65 - 85% lượng mưa cả năm, nhiệt độ thấp bốc hơi nhỏ, số giờ nắng ít và

đôi khi cũng có bão Mùa khô kéo dài từ tháng 1 đến tháng 7: lượng mưa ít, nhiệt độ

cao, bốc hơi lớn, nắng nhiều, ít có gió bão Tổng lượng mưa chỉ chiếm từ 15 - 35%

tổng lượng mưa cả năm, thường dẫn đến hạn hán trong vụ hè thu và đầu vụ mùa

Bức xạ: Số giờ nắng tập trung từ tháng 3 đến tháng 9 trung bình mỗi tháng

247,4 giờ nắng (tức là trung bình hơn 8 giờ/ngày) tháng 12 ít nắng nhất 46 giờ/ tháng

tương đương với 1,53 giờ/ngày

Độ ẩm không khí: Độ ẩm không khí trung bình năm là 82,1% Vào mùa mưa từ

tháng 9 đến tháng 12, độ ẩm được nâng cao hơn 81 - 87%, độ ẩm trung bình thấp nhất

72% vào tháng 6

Bốc hơi: lượng bốc hơi nước phụ thuộc vào chế độ mưa, nhiệt độ, chế độ gió

lượng bốc hơi cả năm trung bình 68,2mm Vào tháng 5 có lượng bốc hơi cao nhất

(trung bình 90,3mm) Tháng 12 có lượng bốc hơi thấp (trung bình 42,1mm)

Với nền nhiệt độ cao đều trong năm và lượng mưa tương đối lớn thuận lợi cho

đa dạng hóa cây trồng, thâm canh tăng vụ, tăng năng suất cây trồng Tuy nhiên với

lượng mưa phân bổ không đều và hay có bão hàng năm nên có ảnh hưởng xấu đến sản

xuất nông, lâm nghiệp

Như vậy, với điều kiện khí hậu như Bảng 3.1 là thuận lợi cho việc phát triển sản

xuất nông nghiệp, xây dựng hạ tầng kỹ thuật, xây dựng công trình vật kiến trúc Tuy

nhiên, lượng mưa tương đối lớn nhưng phân bố không đều giữa các tháng trong năm

làm hạn chế một phần đến quá trình sản xuất nông nghiệp

3.1.1.4 Thủy văn

Thị xã An Nhơn có hệ thống sông ngòi khá dày chảy trên địa bàn và phân bố

tương đối đồng đều Trong đó quan trọng nhất là sông Kôn với 3 nhánh sông chính:

sông Đập Đá, sông Gò Chàm và sông Tân An Hệ thống sông ngòi của An Nhơn đều

chảy theo hướng từ Tây sang Đông, lưu vực nhỏ ngắn Đa số các nhánh sông đều bắt

nguồn từ vùng miền núi phía Tây có độ dốc lớn, lòng sông hẹp, ít có bãi bồi, về phía

hạ lưu lòng sông mở rộng Chế độ nước của các sông phụ thuộc vào chế độ mưa Vào

mùa mưa lượng nước sông dâng cao gây hiện tượng lụt lội khu vực ven sông, mùa khô

lượng nước các sông cạn kiệt gây khó khăn cho sản xuất và sinh hoạt của nhân dân

Do ở gần các cửa biển nên chế độ nước của các sông trên địa bàn thị xã chịu

ảnh hưởng của thuỷ triều biển Đông, đặc biệt là vào mùa khô nước các sông cạn kiệt

nguồn nước mặn xâm nhập gây nhiễm mặn, phèn đất khu vực ven sông, cùng với Hồ

Núi Một và mạng lưới kênh mương nhân tạo đã tạo nên cảnh quan đa dạng, thuận lợi

cho quy hoạch xây dựng và phát triển đô thị

3.1.1.5 Các nguồn tài nguyên và cảnh quan môi trường

a Tài nguyên đất:

Đất đai trên địa bàn thị xã An Nhơn được hình thành từ 2 nguồn gốc: Do phong

hoá tại chỗ đá mẹ và đất thủy thành Cụ thể gồm 5 nhóm với các loại đất chính sau:

- Nhóm đất cát có diện tích 160ha, chiếm 0,66% diện tích tự nhiên, phân bố

thành những dải hẹp hoặc bãi rộng ven sông Kôn thuộc xã Nhơn Phúc, Nhơn Mỹ Đất

cát thường có màu trắng hoặc vàng nhạt, kích thước hạt rất thô

- Nhóm đất phù sa có diện tích khoảng 7.641ha, chiếm 31,55% diện tích tự

nhiên của thị xã Đất được hình thành do quá trình bồi đắp phù sa của sông Kôn và các

sông, suối nhỏ khác trên địa bàn Do phần lớn các sông đều bắt nguồn và chảy qua

vùng đồi núi cấu tạo bởi đá cát, đá granít hoặc phù sa cổ nên phần lớn đất phù sa đều

có thành phần cơ giới nhẹ hoặc trung bình, có phản ứng chua Nhóm đất phù sa có 2

loại đất chính là đất phù sa chua và đất phù sa đốm gỉ

Đất phù sa chua có diện tích 7.279ha phân bố ở các xã khu vực ven sông Kôn

thuộc các xã Nhơn Hậu, Nhơn Mỹ, Nhơn Thọ, phường Nhơn Hoà và phường Bình

Định, thường ở các khu vực có địa hình cao Đất có thành phần cơ giới nhẹ hoặc trung

bình, có màu vàng đậm, khá xốp, chuyển lớp từ từ Đất chua vừa, độ chua giảm dần

theo độ sâu tầng đất Hàm lượng mùn, đạm trung bình, Lân tổng số và lân dễ tiêu khá,

kali tổng số và dễ tiêu trung bình và nghèo Đất nhẹ dễ thấm nước nhưng đã hình

thành tầng đế cày Đất phù sa chua thuận lợi cho phát triển hoa màu và các cây công

nghiệp ngắn ngày

Đất phù sa đốm gỉ có diện tích 362ha, phân bố ở các xã Nhơn Thọ, Nhơn Lộc

và Nhơn Tân gồm đất phù sa đốm gỉ glây sâu và đất phù sa đốm gỉ kết von sâu Loại

đất này phân bố ở khu vực có địa hình cao Lớp đất tầng mặt và tầng kế tiếp chua vừa,

các tầng dưới ít chua Hàm lượng mùn, đạm, lân dễ tiêu và lân tổng số trung bình, kali

tổng số và kali dễ tiêu nghèo, lượng can xi và magiê trao đổi thấp, nhất là ở tầng mặt

Hàm lượng sắt, nhôm di động rất cao ngay ở tầng mặt gây độc hại cho cây trồng Đất

phù sa đốm gỉ hiện chủ yếu là đất trồng lúa

- Nhóm đất Glây có diện tích khoảng 3.044ha, chiếm 12,57% diện tích tự nhiên

của thị xã gồm đất glây chua điển hình, đất glây chua thành phần cơ giới nhẹ, đất glây

chua kết von sâu, đất glây chua kết von yếu Nhóm đất này phân bố chủ yếu ở khu vực

phía Đông của thị xã, chia ra: phường Bình Định 276ha, phường Đập Đá 90ha và ở

các xã, phường: Nhơn Thành 419ha, Nhơn Mỹ 685ha, Nhơn An 90ha, Nhơn Hưng

350ha, Nhơn Hoà 312ha, Nhơn Hạnh 504ha, và Nhơn Phong 318ha Đất có nguồn gốc