Hàng năm giáo viên thường xuyên được tập huấn, bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vu bộ môn địa lí nhưng về giáo dục nội dung biên giới, biển và hải đảo chưa được đề cập nhiều mà chủ yếu cá[r]
Trang 1PHÒNG GD& ĐT HUYỆN QUANG BÌNH
TRƯỜNG THCS BẰNG LANG
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập- Tự do - Hạnh phúc
BÁO CÁO THAM LUẬN VỀ GIÁO DỤC NỘI DUNG BIÊN GIỚI, BIỂN
VÀ HẢI ĐẢO TRONG MÔN ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG THCS
1 Thực trạng việc giảng dạy nội dung biên giới, biển và hải đảo trong môn địa
lí ở trường THCS việt Nam.
Trong chương trình nội dung sách giáo khoa địa lí THCS hiện nay đã có nội dung rất chi tiết nói về biên giới, biển và hải đảo của Việt Nam ( SGK địa lí 8, 9) cụ thể:
Sau khi học xong môn địa lí lớp 8 học sinh đã nắm được đặc điểm chung về tự nhiên Biển Đông nói chung và vùng biển Việt Nam nói riêng: đặc điểm lưu vực, khí hậu, địa mạo, hải văn của biển Học sinh biết được phần biển Việt Nam '' quốc gia biển'', ''cường Quốc biển"' với đường bờ biển dài 3260km Vùng biển rộng khoảng 1 triệu km2
gấp 3 lần diện tích đất liền, có 28 tỉnh giáp biển ( trong số 63 tỉnh thành trong cả nước)
có nhiều đảo và quần đảo trong đó có 2 quần đảo lớn là Hoàng Sa và trường sa.Các tiềm năng của biển, đó là tiềm năng về nguồn lợi hải sản, khoáng sản, về giao thông đường biển và du lịch biển đảo
Đến lớp 9 các em biết được khái niệm kinh tế biển, tiềm năng của biển để phát triển tổng hợp các ngành kinh tế biển đánh giá được hiện trạng kinh tế biển và bảo vệ môi trường môi trường biển Việt nam giải thích được nguyên nhân của vấn đề ở việt Nam hiện nay đang phát triển các lĩnh vực kinh tế biển sau:
- Kinh tế hàng hải( vận tải biển, đóng và sửa chữa tàu biển; cảng biển và dịch vụ cảng biển)
- Hải sản(đánh bắt, nuôi trồng và chế biến hải sản)
- Công nghiệp khai thác và chế biến dầu khí
- Du lịch biển, nghề muối
Trang 2Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, gắn liền với việc bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia, Việt Nam đang hướng đến một chiến lược mới về phát triển kinh tế biển, xây dựng một quốc gia kinh tế biển, giàu nhờ biển, mạnh vì biển Để học sinh có nhận thức đầy đủ về biển đảo, trong quá trình dạy học địa lí nói chung và phần biển đảo nói riêng giáo viên cũng đã định hướng rõ rệt về việc đổi mới phương pháp dạy học Những định hướng này được thể hiện trong nội dung sách giáo khoa qua việc giảm kênh chữ, tăng kênh hình và câu hỏi bài tập nhằm phát huy tính tích cực của học sinh.Tuy nhiên đó chỉ là những gợi ý (hay ý tưởng) của tác giả, tùy theo từng bài cụ thể, giáo viên cần lực chọn một(hay một số phương pháp sao cho phù hợp với nội dung của bài và với điều kiện cụ thể của trường(địa phương) mình
Thực trạng đối với các trường THCS hiện nay đã có nhiều điều kiện khá thuận lợi:
- Được sự quan tâm nhiệt tình của BGH, tổ chuyên môn
- Giáo viên được dự học các lớp bồi dưỡng chuyên môn
- Phương tiện , thiết bị sử dụng dạy và học như bản đồ lược đồ tranh ảnh tập bản đồ cho học sinh tương đối đầy đủ từ đó gây hứng thú trong học tập của học sinh đối với bộ môn và giúp cho việc dạy và học đạt hiệu quả
Tuy nhiên cũng còn một số khó khăn:
- Cơ sở vật chất của nhiều trường còn hạn chế, không có phòng chức năng,bản đồ, biểu đồ còn thiếu Ngoài ra sách báo tài liệu tham khảocòn hạn chế
- Nhiều giáo viên dạy bộ môn Địa Lí của các trường còn trẻ, nên kinh nghiệm giảng dạy còn hạn chế ở một góc độ nào đó Tuy vậy các giáo viên vẫn nhiệt tình trong công tác
và chịu học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau về phương pháp dạy học Mặc dù đã cố gắng đổi mới phương pháp dạy học nhưng chưa mang lại kết quả như mong muốn
- Về phía học sinh: Đa phần các em chưa nhận thức vai trò việc học của mình để làm
gì Thậm chí học chỉ có lệ để trốn công việc ở gia đình
- Về phía cha mẹ học sinh: Chúng ta đã biết do nhận thức của nhiều phụ huynh còn hạn chế, họ có quan niệm là làm thế nào cuộc sống của họ có đủ cái ăn và cái mặc thế là
Trang 3đủ lắm rồi.Việc học tập của con em họ chỉ phó thác cho nhà trường, thiếu sự kiểm tra, nhắc nhở, động viên các em học tập
- Chương trình SGK: Nội dung chương trình SGK mới, dài và khó so với mặt bằng
kiến thức.Cao so với trình độ nhận thức của học sinh, kiến thức thì quá mở rộng trong khi
đó học sinh vùng núi việc nắm kiến thức về biển đảo để vận dụng lại càng khó khăn hơn
2 Đánh giá về công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên giảng dạy về giáo dục nội dung biên giới, biển và hải đảo
Hàng năm giáo viên thường xuyên được tập huấn, bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vu bộ môn địa lí nhưng về giáo dục nội dung biên giới, biển và hải đảo chưa được
đề cập nhiều mà chủ yếu các giáo viên chỉ dựa vào nội dung thông tin đã biên soạn trong sách giáo khoa và chuyên môn được đào tạo từ trường sư phạm và tự sưu tầm qua các nguồn tài liệu để hướng dẫn học sinh lĩnh hội kiến thức về biển đảo
3 Những giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục nội dung biên giới, biển và hải đảo trong môn địa lí ở trường THCS hiện nay
Do đặc thù của bộ môn địa lý nói chung và kiến thức về biển đảo nói riêng mang nặng tính khoa học, tự nhiên, chính trị, kinh tế xã hội… giáo viên cần nắm thông tin trên báo, đài, đặc biệt là Internet hường xuyên cập nhật những thông tin mới, bổ ích nhất nhất
là vấn đề biển, đảo hiện nay cung cấp kiến thức phong phú cho học sinh
.- Trong dạy học môn địa lí ở trường THCS, nhiều giáo viên rất quan tâm tìm tòi các phương pháp gây hứng thú phát triển kĩ năng của học sinh, từ đó phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ học môn địa lí Dạy học kinh nghiệm là quý báo nhưng đem
áp dụng vào một số bài thì hiệu quả chưa cao, mà phải sử dụng những phương pháp để phát huy tính tích cực của học sinh Muốn làm được điều này người giáo viên không ngừng học hỏi, tìm tòi và phải biết xác định áp dụng phương pháp dạy học của từng bài, tưng đối tựơng của học sinh
- Do đó muốn phát huy tính tích cực của học sinh khi học địa lí, người giáo viên dạy địa lí, phát huy tinh thần tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, ví dụ: Như trước
Trang 4khi học bài mới, học sinh đọc trước bài ở nhà và trả lời các câu hỏi sau mổi bài học, thông qua những việc làm đó, học sinh sẽ thắc mắc với giáo viên những điều chưa biết…
tư đó phát huy được tư duy sáng tạo của học sinh và hình thành ở học sinh tinh thần tự giác tự học và say mê học tập ở hầu hết các môn nói chung và môn địa lí nói riêng
- Đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tích tích cực chủ động của học sinh trong học tập:
Tổ chức và hướng dẫn HS học tập với các phương tiện dạy học địa lí: giáo viên cần hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ các phương tiện dạy học như bản đồ, biểu
đồ, bảng số liệu thống kê, mô hình , tranh ảnh địa lí… từ đó HS vừa có kiến thức, vừa được rèn luyện kĩ năng và phương pháp học tập địa lí
Tổ chức , hướng dẫn HS thu thập, xử lí thông tin trong sách giáo khoa:
Qua quan sát kênh hình, kênh chữ trong sách giáo khoa, học sinh có thể thu thập được thông tin cần thiết cho bài học Qua các bài tập, các câu hỏi trong mỗi bài học sinh
có thể thu thập và xử lí những thông tin cần thiết để rút ra kết luận về các sự vật hiện tượng , khái niệm, các mối quan hệ địa lí…
Tổ chức hoạt động học tập cho học sinh theo nhiều hình thức khác nhau: như hình thức học tập cá nhân, hình thức học tập theo nhóm
- Rèn luyện kĩ năng địa lí cho HS:
Trong quá trình tổ chức và hướng dẫn cho học sinh học tập giáo viên cần lưu ý nội dung chương trình sách giáo khoa địa lí được thể hiện bằng kênh hình và kênh chữ, trong
đó kênh chữ gồm những kiến thức cho HS học tập Kênh hình ( gồm bản đồ, lược đồ,
biểu đồ, tranh ảnh địa lí, bảng số liệu thống kê … ) đó là nguồn tri thức Do đó trong kiểm tra đánh giá cần tập trung vào các kĩ năng:
+ Sử dụng mô hình, bản đồ, lược đồ …
+ Vẽ, nhận xét, phân tích biểu đồ, sơ đồ
+ Phân tích bảng số liệu thống kê
+ Quan sát , nhận xét tranh ảnh địa lí
Trang 5Giảng dạy theo “ chuẩn kiến thức, kỹ năng” môn địa lý THCS theo qui định của bộ Giáo Dục Đào Tạo.Thường xuyên lồng ghép nội dung biển, đảo vào các bài học
- Giờ học địa lí thật mềm dẻo, gây được hứng thú, bất ngờ và hấp dẫn học sinh, nếu người giáo viên chỉ cứng nhắc cung cấp những kiến thức trong SGK, hay thực hiện đầy
đủ các khâu lên lớp như đầu giờ học, kiểm tra bài cũ… thì sẽ gây sự nhàm chán đối với học sinh Trong giờ học địa lí muốn phát huy tính tích cực của các em học sinh thì phải biết vận dụng những kiến thức trong SGK để liên hệ thực tế trong đời sống và ngược lại thì luc đó hiệu quả giờ học cao hơn
- Phải xuất phát từ đối tượng cụ thể ở từng lớp, xem xét khả năng nhận thức của học sinh mà tìm biện pháp phát triển ở các em mặt nào đó của tư duy địa lí Tư duy bao giờ cũng xuất phát từ cái cụ thể Trong tư duy địa lí có nhiều nội dung, ở nhiều cấp độ từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, nhưng tư duy sáng tạo, quan sát, trí nhớ, khả năng phân tích, tính toán rất quan trọng
- Sử dụng SGK nhằm phát triển tư duy học sinh, SGK là tài liệu giúp cho học sinh,
nó cũng là cơ sở để giáo viên chuẩn bị bài giảng, xác định hệ thống kiến thức để dạy cho học sinh
- Sử dụng hệ thống các câu hỏi trong dạy học địa lí rất quan trọng, rất có ưu thế phát triển tư duy cho học sinh
Sử dụng tốt hệ thống các câu hỏi trong quá trình dạy học cần lưu ý những điểm sau: + Câu hỏi và bài tập phải vừa sức đúng từng đối tượng
+ Một giờ học nên sử dụng từ 8 – 10 câu hỏi
+ Cần triệt để khai thác nội dung các câu hỏi trong SGK để lựa Chọn nội dung, phương pháp thích hợp cho từng bài cụ thể
- Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quá trình giảng dạy ,sử dụng đồ dùng dạy học một cách tích cực ( tranh ảnh minh họa thật sống động)
- Giáo viên thường xuyên học tập trao đổi kinh ngiệm để tự nâng cao tay nghề, phải luôn quan tâm động viên giúp đỡ học sinh
Trang 6- Thái độ khi lên lớp: Hài hòa cởi mở, gần gũi với học sinh tạo cảm giác thân thiện,
để khai thác kiến thức từ học sinh, phát huy tối đa tính tích cực, chủ động của học sinh tạo hiệu quả cao nhất của tiết học
Giảng dạy theo “chuẩn kiến thức, kỹ năng” môn địa lý THCS theo qui định của bộ Giáo Dục Đào Tạo.Thường xuyên lồng ghép nội dung biển, đảo vào các bài học
4 Đề xuất nội dung giáo dục biển đảo trong xây dựng chương trình, biên soạn sách giáo khoa tài liệu dạy học môn địa lí ở trường phổ thông theo hướng phát huy năng lực của người học đáp ứng việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015
1.Sách giáo khoa:
- Khi biên soạn sách giáo khoa mới nên bổ xung kiến thức về biển đảo từ các lớp 6,7 đối với những bài học có liên quan
- Khi tái bản nên bổ sung số liệu: Dân số, số liệu về kinh tế
2 Cơ sở vật chất:
Giáo cụ trực quan: Các loại bản đồ phải đủ số lượng, nội dung phù hợp với bài dạy
Trên đây là bản báo cáo tham luận của bản thân tôi trong quá trình dạy học môn địa
lí ở trường THCS rất mong được sự đóng góp ý kiến của các bạn đồng nghiệp
Bằng Lang ngày 26 tháng 8 năm 2014
Người viết báo cáo
Dương Thị Hương