Kỹ năng của luật sư trong việc hỗ trợ khách hàng khởi kiện tranh chấp lao động về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động ra tòa án

Nhưng qua kết quả khảo sát tình hình tranh chấp lao động của Toà án nhân dân tối cao và của các ngành liên quan cho thấy tranh chấp lao động xảy ra trong thực tế là nhiều, nhưng số vụ vi

I LỜI NÓI ĐẦU

Trước bối cảnh của nền kinh tế và xã hội phát triển nhanh chóng, nhất là khi Việt Nam gia nhập WTO đã tạo nên một bức tranh đa dạng về thị trường lao động tại Việt Nam Một lượng đầu tư nước ngoài đã ồ ạt vào Việt Nam để tận dụng thị trường lao động nội địa còn trẻ và rẻ, nhưng đồng thời cũng xuất hiện một số lượng lao động nước ngoài vào Việt Nam tạo nên nhiều màu sắc sinh động

Việc các người thuê mướn lao động luôn muốn đạt được tối đa lợi nhuận nên họ cố gắng chèn ép và bóc lột sức lao động của người làm thuê đã tạo nên một sự đối nghịch về quyền lợi giữa người thuê và người làm thuê, do vậy, tranh chấp lao động xảy ra là điều dễ nhận thấy

So với các loại vụ việc tranh chấp về dân sự, kinh doanh-thương mại, thì các tranh chấp lao động đưa đến Toà án chưa nhiều, nhưng đã có xu hướng gia tăng năm sau cao hơn năm trước Tuyệt đại đa số các tranh chấp lao động đưa đến Toà án là tranh chấp lao động cá nhân Tuy nhiên trong những năm gần đây, tranh chấp lao động xảy ra tại khu các doanh nghiệp thuộc khu vực ngoài quốc doanh, nhất là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là chủ yếu và luôn có chiều hướng tăng và đã xuất hiền nhiều trường hợp tranh chấp tập thể Nhưng qua kết quả khảo sát tình hình tranh chấp lao động của Toà án nhân dân tối cao

và của các ngành liên quan cho thấy tranh chấp lao động xảy ra trong thực tế là nhiều, nhưng số vụ việc đưa đến Toà án thì còn rất hạn chế, sự hiểu biết pháp luật về thủ tục giải quyết tranh chấp lao động của người lao động (kể cả người sử dụng lao động) còn bất cập, nhiều vụ việc đưa đến Toà án phải trả lại đơn khởi kiện vì đã hết thời hiệu khởi kiện, hoặc vì chưa qua hoà giải tại cơ sở đối với loại tranh chấp buộc phải qua hòa giải cơ sở hoặc vụ việc không đúng thẩm quyền tòa

án hoặc về điều kiện chủ thể khởi kiện chưa đúng với pháp luật tố tụng quy định

Bộ luật Lao động ra đời và được bổ sung sửa đổi nhiều lần đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, điều chỉnh một cách hài hòa, ổn định mối quan hệ lao động giữa người sử dụng lao động và người lao động, góp phần thúc đẩy phát triển sản xuất và đời sống xã hội Với vai trò là một luật

sư để góp phần thực hiện tốt chức năng xã hội, chức năng hành nghề, phạm vi

và hoạt động hành nghề theo quy định, Luật sư cần rèn luyện nâng cao kỹ năng

hành nghề trong mọi lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp của mình cho nên “Kỹ năng của luật sư trong việc hỗ trợ khách hàng khởi kiện tranh chấp lao động về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động ra tòa án” cũng là một

nội dung cần thiết mà người luật sư cần quan tâm

II ĐẶC ĐIỂM VÀ BẢN CHẤT PHÁP LÝ CỦA ÁN ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG

Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động là hành vi của một bên, người lao động hoặc sử dụng lao động, chủ động quyết định việc chấm dứt hợp đồng lao động, không có sự thỏa thuận và không phụ thuộc vào ý chí của bên kia

Trong trường hợp này, bên bị đơn phương chấm dứt hợp đồng có thể có nhu cầu khởi kiện và vụ án đó (nếu có) là vụ án về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động

Về bản chất pháp lý đơn phương chấm dứt HĐLĐ: là một biện pháp hành

chính.

Tại khoản 1 Điều 37 BLLĐ quy định 7 trường hợp NLĐ được đơn phương chấm dứt HĐLĐ và theo khoản 1 Điều 38 BLLĐ, quy định 5 trường hợp NSDLĐ

có quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ Trong khi đó, sa thải là một trong 3 hình

thức xử lý kỷ luật lao động theo khoản 1 Điều 85 BLLĐ chỉ có chủ thể là NSDLĐ

mới có quyền ban hành

Về hậu quả khi áp dụng trái luật: theo Điều 41 BLLĐ, nếu NSDLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái luật thì: Phải nhận NLĐ trở lại làm công việc theo hợp đồng đã ký và phải bồi thường một khoản tiền tương ứng với tiền lương và phụ cấp lương (nếu có) trong những ngày người lao động không được làm việc cộng với ít nhất hai tháng tiền lương và phụ cấp lương (nếu có);Trong trường hợp NLĐ không muốn trở lại làm việc, thì ngoài khoản tiền được bồi thường quy định như trên, người lao động còn được trợ cấp theo quy định tại Điều 42 BLLĐ (trợ cấp thôi việc); Trường hợp NSDLĐ không muốn nhận NLĐ trở lại làm việc và NLĐ đồng ý, thì ngoài khoản tiền bồi thường (quy định tại đoạn 1 trên) và trợ cấp thôi việc theo Điều 42 BLLĐ, hai bên thỏa thuận về khoản bồi thường thêm cho NLĐ

để chấm dứt HĐLĐ Đối với trường hợp NSDLĐ ban hành quyết định sa thải trái luật, các chế tài cũng áp dụng như trường hợp đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái luật

Để chọn giải pháp đúng luật đối với các trường hợp chấm dứt một quan hệ lao động, doanh nhân cần nắm rõ bản chất pháp lý, các thủ tục cần thiết theo luật định Hiện nay, theo Bộ luật Lao động (BLLĐ) có 4 cách chấm dứt một quan hệ lao động như sau:

- Các trường hợp đương nhiên chấm dứt hợp đồng (Điều 36 BLLĐ);

- NSDLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ (Điều 38 BLLĐ);

- NLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ (Điều 37 BLLĐ);

- Hình thức kỷ luật sa thải (Điều 84, 85 BLLĐ)

Về căn cứ và thủ tục áp dụng

Đối với trường hợp NSDLĐ áp dụng hình thức đơn phương chấm dứt HĐLĐ, theo Nghị định 44/2003/NĐ-CP ngày 09/5/2003 của Chính phủ (hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về HĐLĐ), Điều 12 chú thích thêm:

“NLĐ thường xuyên không hoàn thành công việc theo HĐLĐ là không hoàn thành định mức lao động hoặc nhiệm vụ được giao do yếu tố chủ quan và bị lập biên bản hoặc nhắc nhở bằng văn bản ít nhất hai lần trong một tháng, mà sau đó vẫn không khắc phục:

1 Mức độ không hoàn thành công việc được ghi trong HĐLĐ, thỏa ước lao động tập thể hoặc nội quy lao động của đơn vị

2 Lý do bất khả kháng khác là trường hợp do yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền từ cấp tỉnh trở lên, do địch họa, do dịch bệnh không thể khắc phục được dẫn tới việc phải thay đổi, thu hẹp sản xuất kinh doanh.”

Còn đối với hình thức xử lý kỷ luật sa thải, về cơ sở pháp lý phức tạp hơn: Theo Nghị định 41/CP ngày 06/7/1995, Nghị định 33/2003/NĐ-CP ngày 02/3/2003 của Chính phủ (hướng dẫn thi hành một số điều của BLLĐ về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất) thì: NSDLĐ phải chứng minh được lỗi của NLĐ bằng các chứng từ hoặc người làm chứng, bên cạnh đó về thành phần buổi họp, nội dung biên bản xử lý vi phạm kỷ luật lao động, quy trình ban hành quyết định xử lý vi phạm kỷ luật lao động… cũng phải được tuân thủ chặt chẽ theo luật định Vì vậy luật sư phải nắm vững các đặc diểm pháp lý nầy để tư vấn hỗ trợ cho khách hàng đạt kết quả tốt nhất

Mục đích giải quyết án lao động nói chung và án đơn phương chấm dứt hợp đồng nói riêng cũng đều có đặc điểm chung là không chỉ giải quyết quyền và lợi ích của các bên tranh chấp mà còn nhằm duy trì quan hệ lao động có đang tranh chấp…Ngoài ra, án đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động còn có một

số đặc điểm riêng sau:

Án đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động liên quan đến hầu hết các chế định của luật lao động, bao gồm nhiều điều khoản như: thời gian làm việc và thời gian nghỉ, an toàn và vệ sinh lao động, tiền lương, bảo hiểm xã hội…Nếu muốn xem xét các nội dung trên có hợp pháp hay không, giải quyết quyền lợi cho các bên như thế nào cho đúng các thỏa thuận trong hợp đổng… thì phải căn cứ vào các quy định của pháp luật về các vấn đề nói trên Vì vậy, khi tham gia bảo vệ quyền lợi cho đương sự trong vụ án đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, Luật sư phải nắm được hầu hết các chế định của luật lao động Luật sư cũng phải hiểu rõ từng điều luật và mối tương quan giữa các điều luật với cả hệ thống các quy định

Hầu hết án đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động đều do người lao động khởi kiện: Do tương quan về cung cầu lao động trên thị trường chênh lệch,

do pháp luật quy định về nghĩa vụ của người lao động và người sử dụng lao động khi chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật rất khác nhau nên thực tế, cho đến nay, hầu như chỉ có người lao động khởi kiện vì bị đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật Nếu người lao động chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật thì người sử dụng lao động ít khi kiện họ vì mức bồi thường cho người sử dụng lao động trong trường hợp này rất ít Trường hợp người lao động chấm dứt hợp đồng vi phạm cam kết đào tạo nghề thì người sự dụng lao động cũng thường kiện đòi bồi thường phí đào tạo chứ không đề cập nhiều đến việc bị chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật Vì vậy, trong loại án này, người lao động thường là nguyên đơn còn bên sử dụng lao động là bị đơn Quyền và nghĩa

vụ của hai loại chủ thể này trong quan hệ lao động và trong quan hệ tố tụng lao động đều có những nết tương đồng nhưng cũng có những khác biệt nhất định nên Luật sư phải lưu ý

III KỸ NĂNG CỦA LUẬT SƯ TRONG GIAI ĐOẠN HỖ TRỢ KHÁCH HÀNG CHUẨN BỊ KHỞI KIỆN RA TÒA ÁN:

1 Tiếp xúc trao đổivới khách hàng:

Khi đương sự có nhu cầu cần Luật sư giúp đỡ trước khi khởi kiện thì Luật sư cần phải nắm được nội dung tranh chấp về đơn phương chấm dứt HĐLĐ và yêu cầu

cụ thể của khách hàng Vì vậy Luật sư cần làm rõ những vấn đề sau:

- Xem giữa hai bên có quan hệ lao động không Cụ thể xem các bên có ký HĐLĐ cụ thể không? hình thức của hợp đồng, loại hợp đồng, thời hạn hợp đồng, tiền lương, công việc, địa điểm…; Từ đó giúp Luật sư xác định đó có đúng phải là quan hệ lao động hay không nhằm xác định chính xác Tòa án có thẩm quyền giải quyết

- Làm rõ nội dung tranh chấp giữa các bên là tranh chấp gì, nguyên nhân dẫn đến tranh chấp giữa các bên, thời điểm xảy ra sự kiện pháp lý dẫn đến tranh chấp

và thủ tục các bên đã tiến hành (thủ tục sa thải, thủ tục đơn phương chấm dứt hợp đồng )

- Luật sư trao đổi với khách hàng làm rõ xem yêu cầu là gì: bồi thường tiền lương trong những ngày không được làm việc, nhận trợ cấp thôi việc hay muốn được trở lại làm việc và thứ tự ưu tiên của các yêu cầu Nếu khách hàng muốn yêu cầu nhận lại làm việc thì khuyên khách hàng không nên kiện tranh chấp ra tòa

mà nên chọn phương án hòa giải thương lượng là tốt nhất

2 Kiểm tra điều kiện khởi kiện của khách hàng:

Sau khi khách hàng quyết định khởi kiện thì Luật sư cần kiểm tra điều kiện khởi kiện của khách hàng, ngoài những điều kiện thông thường như trong các vụ án phi hình sự khác Luật sư cần kiểm tra các điều kiện khởi kiện sau:

a Xác định xem khách hàng có quyền khởi kiện hay không:

- Nếu khách hàng là người lao động thì theo quy định của pháp luật, người lao động từ đủ 15 tuổi trở lên có quyền tự mình khởi kiện đây là điểm khác với chủ thể khởi kiện trong hầu hết các tranh chấp dân sự, kinh doanh, thương mại Nếu người lao động dưới 15 tuổi (trong trường hợp họ được tham gia một số quan hệ lao động) có quyền và lợi ích bị tranh chấp và họ muốn khởi kiện thì luật sư cần trao đổi để họ biết trong mọi trường hợp, họ phải khởi kiện thông qua người đại diện hợp pháp là cha, mẹ hoặc người giám hộ

- Nếu khách hàng là người sử dụng lao động: nếu NSDLĐ là cá nhân thì họ phải từ đủ 18 tuổi trở lên, họ có thể tự mình khởi kiện hoặc ủy quyền bằng văn bản cho người khác khởi kiện Nếu NSDLĐ là pháp nhân thì luật sư cần trao đổi để họ biết là người có quyền khởi kiện là người đại diện theo pháp luật của pháp nhân (chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc, giám đốc) hoặc

là người được ủy quyền hợp pháp

b.Điều kiện về hòa giải cơ sở:

- Theo quy định tại điều 166 BLLĐ và điều 31 BLTTDS về nguyên tắc đối với những tranh chấp LĐ cá nhân, Tòa án chỉ thụ lý tranh chấp đó khi đã được hòa giải ở Hội đồng cơ sở hòa giải viên lao động hòa giải không thành hoặn không giải quyết trong thời hạn do pháp luật quy định (trong

thời hạn 7 ngày kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu), trừ một số tranh chấp không bắt buộc phải qua hòa giải tại cơ sở

- Vì vậy Luật sư cần xác định rõ quan hệ tranh chấp của khách hàng xem

có buộc phải qua hòa giải cơ sở hay không?

- Nếu tranh chấp của khách hàng là tranh chấp phải qua hòa giải cơ sở mà khách hàng không biết thì Luật sư cần khuyên khách hàng làm đơn yêu cầu Hội đồng hòa giải LĐ cơ sở hoặc hòa giải viên hòa giải trước khi làm đơn khởi kiện Khi hòa giải không thành thì lúc đó khách hàng mới nên khởi kiện

- Theo K2, Điều 166 thì tranh chấp về xử lý kỷ luật lao động theo hình thức

sa thải hoặc về trường hợp bị đơn phương chấm dứt HĐLĐ thì không buộc phải qua hòa giải tại cơ sở, tuy nhiên các trường hợp này pháp luật không hạn chế các bên yêu cầu tiến hành hòa giải tại cơ sở, trong trường hợp nếu

có sự hòa giải và sự hòa giải thành thì luật sư khuyên khách hàng không nên kiện tranh chấp ra tòa Tòa án chỉ thụ lí vụ án nếu việc hòa giải không thành

c Điều kiện về thời hiệu khởi kiện:

- Luật sư cần căn cứ vào thời hiệu khởi kiện của vụ việc (Điều 167 BLLĐ-Điều 159 BLTTDS 2004) để xem tranh chấp của khách hàng còn điều kiện khởi kiện hay không? Thời hiệu khởi kiện về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định của pháp luật là một năm nếu không buộc phải qua hòa giải cơ sở, ba năm nếu tranh chấp về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng với doanh nghiệp, tổ chức sự nghiệp đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng và 6 tháng nếu vụ việc đã qua hòa giải

mà hòa giải không thành kể từ ngày các bên tranh chấp cho rằng quyền và lợi ích của mình bị vi phạm (điều 167 BLLĐ và Điều 32 Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động)

- Mặc dầu pháp luật không quy định ngày nào là ngày mỗi bên tranh chấp cho rằng quyền, lợi ích của mình bị vi phạm nhưng luật sư không thể căn

cứ vào ý chí chủ quan của khách hàng để xác định Luật sư cần trao đổi với khách hàng để biết được chính xác ngày xảy ra sự kiện pháp lý dẫn đến tranh chấp ( ví dụ: ngày công ty ra quyết định đơn phương chấm dứt HĐLĐ, ngày công ty ra quyết định kỷ luật sa thải ) và ngày khách hàng của mình biết được sự kiện đó Từ việc xác định đó luật sư mới có thể kiểm tra được xem tranh chấp của khách hàng có còn thời hiệu khởi kiện hay không?

- Nếu vụ việc còn thời hiệu khởi kiện theo quy định trên thì đơn kiện mới có khả năng được thụ lý giải quyết Nếu đã hết thời hiệu khởi kiện thì Luật sư phải báo ngay cho khách hàng biết để không khởi kiện

d Xác định Tòa án có thẩm quyền giải quyết

- Tranh chấp về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động là tranh chấp lao động cá nhân, Tòa án có thẩm quyền thụ lí giải quyết là Tòa án nhân dân cấp huyện Nếu tranh chấp có yếu tố nước ngoài thì tòa án có thẩm quyền giải quyết là Tòa án lao động thuộc Tòa án cấp tỉnh nơi bị đơn làm việc, cư trú hoặc có trụ sở chính giải quyết (trừ trường hợp pháo luật có quy định khác) Để đảm bảo cho việc khởi kiện được Tòa án thụ lý giải quyết, Luật

sư phải xác định đúng Tòa án có thẩm quyền theo quy định tại các Điều 31, Điều 33, Điều 34, Điều 35 của BLTTDS 2004 để giúp đương sự khởi kiện

3 Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện cho khách hàng:

Công việc tiếp theo là luật sư cần hỗ trợ, giúp đỡ khách hàng chuẩn bị hồ sơ khởi kiện

a Chuẩn bị đơn khởi kiện:

Tài liệu cần thiết đầu tiên trong hồ sơ khởi kiện là đơn kiện Đơn kiện phải làm đúng hình thức và đủ các nội dung theo quy định tại Điều 164-BLTTDS

2004 và theo mẫu số 01 ban hành kèm theo Nghị quyết số 02/2006/NQ-HĐTP ngày 12/5/2006 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao Luật sư có thể hỏi khách hàng về các thông tin cần thiết trong quan hệ lao động, Sự kiện chắm dứt hợp đồng lao động, các yêu cầu cụ thể của đương sự… để làm đơn kiện giúp họ hoặc xem đơn kiện họ đã làm và giúp họ chỉnh sửa lại nếu cần thiết… Trong đó nhưng điểm quan trong nhất bao gồm: nguyên đơn phải trình bày được họ muốn kiện ai, quan hệ giữa hai bên được tóm tắt theo trình tự thời gian từ ngày người lao động vào làm việc, công việc, tiền lương theo hợp đồng như thế nào; có những sự kiện nào làm thay đổi nhưng nội dung đã thỏa thuận liên quan đến tranh chấp cần giải quyết;sự kiện đơn phương chấm dứt hợp đồng của bên kia xảy ra như thế nào (thời điểm, căn cứ, có báo trước hay không, các thủ tục khác, các quyền lợi đã thanh toán cho người lao động…); quan điểm của nguyên đơn về sự kiện đó (vì sao cho là trái pháp luật); quá trình giải quyết tranh chấp (nếu có); các yêu cầu, đề nghị Tòa án xem xét giải quyết Các yêu cầu trong đơn kiện của người lao động bị chấm dứt hợp đồng đối với Tòa

án thường gồm: tuyên việc chấm dứt hợp đồng là trái pháp luật, bồi thường tiền lương trong thời gian không được làm việc, thnah toán các khoản tiền lương còn thiếu, tiền nợ, tiền trợ cấp thôi việc hoặc mất việc, tiền bồi thường do bên kia vi phạm thời gian bào trước, tiền lương của những ngày chưa nghỉ phép năm, tiền đạt cọc (nếu có) và trả sổ lao động, sổ bảo hiểm… cùng các quyền lợi khác theo quy định của pháp luật và theo thỏa thuận hợp pháp của các bên

b Tài liệu chứng cứ nộp kèm theo đơn khởi kiện:

Cùng với đơn kiện, Luật sư nên hướng dẫn cho khách hàng các tài liệu cần thiết nộp theo đơn để chứng minh cho nội dung đơn kiện của mình là có căn cứ pháp lý Các tài liệu trong loại việc kiện này thương bao gồm: hợp đồng lao động, phụ lục hợp đồng lao động, văn bản báo trước, quyết định chấm dứt hơp đồng, quyết định kỷ luật sa thải (nếu có) và các tài liệu liên

quan khác như nội quy lao động, kết quả giải quyết tranh cháp trước khi khởi kiện…Tóm lại, nếu trong đơn kiện đề cập đến sự kiện nào thì nên gửi cho Tòa án các tài liệu để chứng minh cho các sự kiện đó

IV KỸ NĂNG LUẬT SƯ HỖ TRỢ KHÁCH HÀNG TRONG GIAI ĐOẠN CHUẨN BỊ XÉT XỬ

Giai đoạn chuẩn bị xét xử là toàn bộ thời gian từ sau khi Tòa án thụ lí đơn kện đến trước phiên tòa sơ thẩm hoặc từ sau khi có kháng cáo hợp lệ đến trước phiên tòa phúc thẩm Trong giai đoạn này, luật sư phải thực hiện rất nhiếu công việc như hướng dẫn đương sự tham gia tố tụng, nghiên cứu hồ sơ, tham gia hòa giải, chuẩn bị luận cứ bảo bệ quyền lợi cho khách hàng…Tuy nhiên, việc hòa giải trong vụ án lao động lại được tiến hành hai giai đoạn, trước phiên tòa và tại phiên tòa Trong phần này luật sư cần lưu ý các kỹ năng sau:

1 Trả lời thông báo của Tòa án (nếu bảo vệ quyền lợi cho bị đơn)

Sau khi thụ lí đơn kiện, Tòa án sẽ gửi thông báo cho bị đơn về việc kiện và yêu cầu bị đơn phải trả lời thông báo của Tòa án trong thời hạn 7 ngày Nếu bảo

vệ quyền lợi cho bị đơn, Luật sư nên giúp họ việc này vì đó là văn bản rất quan trọng Trong văn bản này, bị đơn cũng nên tóm tắt ngắn gọn quá trình làm việc của người lao động theo trình tự thời gian, đặc biệt phải lưu ý nhưng điểm mà nguyên đơn trình bày chưa chính xác hoặc nguyên đơn đã trình bày đúng thì xác nhận điều đó mà không cần phải lặp lại Sau đó trình bày đến sự kiện chấm dứt hợp đồng lao động với nguyên đơn, quan điểm của bị đơn về vấn đề này (đó là trường hợp đơn phương chấm dứt hợp đồng hay hợp đồng chấm dứt vì hết thời hạn, hoặc thực hiện sự chỉ đạo của các cá nhân, tổ chức có thẩm quyền… căn cứ nào để khẳng định đó là hành vi đúng pháp luật…), các quyền lợi đã giải quyết cho người lao động, quá trình giải quyết tranh chấp (nếu có)… Nội dung quan trọng cuối cùng trong văn bản này, bị đơn phải trình bày quan điểm của mình về các yêu cầu của nguyên đơn Thông thường, bị đơn đưa ra các quan điểm để chứng minh rằng các yêu cầu đó không phải là không có cơ sở để chấp nhận hoặc không có cơ sở để chấp nhận toàn bộ

Kèm theo văn bản này, bị đơn cũng phải gửi cho Tòa án các tài liệu chứng minh cho các nội dung đã trình bày Công viêc này cũng tương tự như chuẩn bị các văn bản gửi kèm theo đơn kiện của nguyên đơn Tuy nhiên, trong vụ kiện về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, bị đơn thường là người sử dụng lao động nên ngoài nhưng văn bản trên, họ còn có thể gửi thêm các tài liệu khác như các văn bản chứng minh tư cách tổ chức, hoạt động của đơn vị, văn bản phân cấp quản lí của cơ quan có thẩm quyền, văn bản chỉ đạo, hướng dẫn giải quyết của cấp có thẩm quyền, văn bản xác định việc thnah toán quyền lợi cho ngưởi lao động, thỏa ước lao động tập thể của đơn vị (nếu có liên quan)… Cũng như nguyên đơn, văn bản trả lời thông báo của Tòa án của bị đơn đề cập đến nội dung nào thì bị đơn nên gửi cho tòa án nhưng tài liệu, chứng cứ chứng minh cho các ý kiến, quan điểm của mình

2 Thu thập tài liệu,chứng cứ cung cấp cho Tòa án

Trong tố tụng lao động, nghĩa vụ chứng minh thuộc về các đương sự, Tòa án chỉ điều tra khi thấy cần thiết Khi trình độ dân trí cao hơn, có thể các đương sự chứng minh đến đâu, Tòa án sẽ giải quyết các yêu cầu của họ đến đó Vì vậy, việc thu thập, đánh giá chứng cứ để cung cấp cho tòa án là khâu rất quan trọng

và Luật sư phải giúp các đương sự Luật sư có thể chỉ ra cho họ những chứng cứ cần thu thấp thêm để chứng minh cho các yêu cầu của mình, để phản bác các yêu cầu của bên kia Ngoài nhưng chứng cứ ban đầu đã nói ở trên tùy nội dung từng vụ đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà các chứng cứ cần thu thập thêm khác nhau như:

a Thu thập chừng cứ để chứng minh quyết định đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động có hợp pháp hay không?

Dựa trên cơ sở quy định hiện hành của pháp luật lao động, người sử dụng lao động chủ yếu chấm dứt hợp đồng lao động dựa trên các căn cứ pháp luật sau:

- Điều 17 BLLĐ; Khi đó luật sư cần hướng dẫn khách hàng xác minh thu thập chứng cứ nhằm làm rõ quyết định chấm dứt có hợp pháp hay không? Các chứng cứ phải làm rõ được các tình tiết sau:

o Có sự thay đổi cơ cấu tổ chức, công nghệ kỹ thuật dẫn đến việc tinh giảm người lao động hay không?

o Người lao đông có được đào tạo lại không? Có được sắp xếp lại công việc phù hợp chưa?

o Người sử dụng lao động có tham khảo ý kiến Ban chấp hành Công đoàn theo khoản 2 Điều 38 BLLĐ chưa?

o Người sử dụng LĐ đã tuân thủ theo khoản 2 Điều 17 BLLĐ chưa?

- Điều 31 BLLĐ; Trường hợp này cần xác minh các tình tiết sự kiện như:

o Có sự kiện sát nhập, hợp nhất chia tách doanh nghiệp? chuyển quyền sở hữu, quản lí hoặc sử dụng tài sản doanh nghiệp không?

o Đã có phương án sử dụng lao động chưa? Có trao đổi với công đoàn hay không? Có thông báo cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh về lao động chưa?

- Điều 38 BLLĐ; Đối với trường hợp các chứng cứ cần xác minh là:

o Người lao động thương xuyên không hoàn thành công việc được giao không? Đã bị lập biên bản nhắc nhở chưa? Mấy lần trong 1 tháng? Có tái phạp không?

o Lý do nguyên nhân không hoàn thành?

o Vấn đề ốm đau của người LĐ:

o Loại HĐ lao động và thời hạn HĐ?

o Khả năng phục hồi sức khỏe người LĐ?

o Lí do bất khả kháng mà người sử dụng Lđ buộc phải chấm dứt thuê người LĐ?

o Người sử dụng lao động có báo trước thời gian cho người lao động khi chấm dứt hợp đồng Lđ hay không? Thời gian báo trước

là bao lâu? Có thông báo với công đoàn hay cơ quan quản lý nhà nước hay không?

o Tại thời điểm người sử dụng lao động quyết định chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động thì tình trạng của người lao động như thế nào?

- Điều 36 BLLĐ; Người sử dụng lao động thường chứng minh cho việc chấm dứt hợp đồng hợp pháp của mình như: thời hạn của hợp đồng đã hết hoặc có đủ căn cứ để chấm dứt hợp đồng theo quy định Trong trường hợp này cần chứng minh:

o Có sự kiện ký kết HĐLĐ giữa hai bên hay không? Thời hạn bao lâu? Ký kết từ ngày tháng năm nào và đến ngày tháng năm nào?

o Khi hết hạn HĐ hai bên có ký lại không? Ký lại lần thứ mấy? Nếu người lao động vẫn tiếp tực làm việc nhưng chưa ký lại HĐ thì lí

do vì sao chưa ký?

b Thu thập chứng minh chứng cứ để giải quyết hậu quả pháp lí của việc đơn phương chấm dứt HĐLĐ (K1 Điều 17; điều 31; Điều 41,42 BLLĐ)

- Thời gian người lao động làm việc là bao lâu

- Mức lương thỏa thuận và mức lương thực tế mà người lao động được lĩnh;

- Các chế độ khác mà người lao động được hưởng;

- Các chế độ quyền lợi mà người sử dụng lao động đã chi trả cho người lao động?

- Ý kiến quan điểm của các bên về việc chi trả chế độ quyền lợi khi chấm dứt HĐLĐ

3 Hướng dẫn đương sự trình bày sự việc khi Tòa án lấy lời khai

Trong quá trình chuẩn bị xét xử, bao giờ Tòa án cũng triệu tập các đương

sự để lấy lời khai Đây cũng là cơ hôi để đương sự trình bày sự kiện, ý kiến, quan điểm của mình và biết được hướng quan tâm của Tòa án tời vụ việc Để đương

sự có thể chuẩn bị tốt cho công việc này, Luật sư cần nói rõ cho họ biết cách làm việc của Tòa án và những nội dung mà đương sự cần phải chuẩn bị Luật sư có thể yêu cầu đương sự viết bản chuẩn bị với các nội dung sau: diễn biến quan hệ lao động theo các mốc thời gian, căn cứ và tủ tục chấm dứt hợp đồng, các quyền lợi của người lao động đã được giải quyết, quá trình thương lượng, giải quyết tranh chấp trước khi khởi kiện, các yêu cầu và cơ sở của các yêu cầu đó…Luật

sư có thể sửa chửa cho đương sự và thống nhất nhưng điểm cần trình bày với Tòa án nếu được hỏi nếu có điều kiện, Luật sư chuẩn bị các thủ tục hảnh chính

để có thể tham dự cùng khách hàng khi Tòa án lấy lời khai để kịp thời hướng dẫn cho họ và Luật sư cũng cần nắm được nội dung của buổi làm việc này

Ngoài ra, tùy theo tính phức tạp của vụ việc mà Luật sư có thể hướng dẫn khách hàng viết các bản trình bày thêm với Tòa án Nhưng nội dung cần trình bày trong loại án này thường là : quan điểm về các sự kiện đã xảy ra trong quan hệ

lao động (đã có sự thay đổi hợp đồng hay chưa, thời hạn của hợp đồng phải được hiểu như thế nào khi các bên thỏa thuận không rõ ràng…), quan điểm về tính hợp pháp của sự đơn phương chấm dứt hợp đồng,nhưng quyền lợi của người lao động theo quy địng của pháp luật…

4 Kỹ năng nghiên cứu hồ sơ tại Tòa án

Nghiên cứu hồ sơ là công việc cần thiết, là quyền rất quan trọng của Luật sư Trong các vụ án đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, Luật sư phải nghiên cứu hồ sơ tối thiểu 2 lần, trước khi hòa giải và trước phiên tòa Mục đích của nghiên cứu hồ sơ là để nắm chắt được vụ án một cách toàn diện,khách quan, trên

cơ sở đó đánh giá được những lợi thế và bất lợi của khách hàng, hướng dẫn, dự kiến cho họ và xác định nhưng công việc cần thiết tiếp theo Thông thường, lần nghiên cứu hồ sơ đầu tiên, Luật sư phải xem nhanh toàn bộ các tài liệu trong hồ

sơ để biết được ngoài những tài liệu mình đã thu thập và khách hàng đã cung cấp thì trong hồ sơ còn có nhưng gì cần tập trung nghiên cứu (về nội dung tranh chấp

và các sự kiện tố tụng)

Nếu bảo vệ quyền lợi cho nguyên đơn, Luật sư cần nghiên cứu ngay văn bản trả lời thông báo Tòa án của bị đơn và các tài liệu do bị đơn cung cấp Ngược lại, nếu bảo vệ quyền lợi cho bị đơn, Luật sư nên bắt đầu từ đơn khởi kiện và các tài liệu do nguyên đơn cung cấp Đó là nhưng văn bản có thể xác định được một cách nhanh chóng xem ý tưởng , yêu cầu, quan điểm cách lập luận, căn cứ… của bên kia để chuẩn bị việc bảo vệ quyền lợi cho khách hàng Trong hồ sơ có thể có nhiếu tài liệu giống nhau do 2 bên cùng cung cấp cho Tòa án như hợp đồng lao động, thông báo chấm dứt, quyết định sa thải… Luật sư chỉ cần xem qua

có sự thêm bớt, tẩy xóa…hay không Luật sư nên tập trung vào các tài liệu có ý nghĩa cho việc giải quyết vụ án do bên kia cung cấp mà mình chưa được biết để xem xét giá trị chứng minh của nó và xác định mình phải thu thập thếm chứng cứ nào, giải thích những gì… để phản bác điều đó hoặc có thể dùng chính những chứng cứ của các bên đương sự khác để chống lại họ

Các tài liệu do Tòa án thu thập như ý kiến của cơ quan lao đông, của công đoàn, lời khai cua đương sự, của người làm chứng… cần đặc biệt chú ý Khi nghiên cứu nhưng tài liệu này, Luật sư nên xem xét khách hàng của mình khai báo có sơ suất gì không, có nhưng tình tiết nào mới cần bổ sung vào nhận thức của vụ việc, ý kiến của các cơ quan hữu quan, quan điểm, lập luận của các bên đương sự như thế nào…

Khi nghiên cứu hồ sơ, Luật sư cần kết hợp với việc đánh giá chứng cứ trên

cơ sở đối chiếu với các quy định của pháp luật và chứng cứ khác Việc ghi chép nên có hệ thống, theo trình tự thời gian của các sự kiện liên quan, thực tế đã xảy

ra Mỗi sự kiện nên kèm theo cách đánh giá của mình, của bên kia và cùa các chủ thể khác (nếu có,ví dụ: của cơ quan lao động, của thnah tra, của công đoàn) Mỗi tài liệu nên ghi rõ ngày xác lập, số bút lục, người ban hành (nếu có)

Sau việc nghiên cứu hồ sơ, Luật sư phải hình thành được cho mình một tài liệu riêng tương đối đầy đủ về nội dung vụ án gồm: diễn biến của quan hệ lao động, diễn biến của sự kiện đơn phương chấm dứt hợp đồng đang tranh chấp,