Tài liệuTiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo pháp luật Tố tụng hình sự ở Việt Nam

Bên cạnh đó, các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu đánh giá dựa vào quy định của Bộ luật TTHS năm 1988 và Bộ luật TTHS năm 2003, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu vấn đề

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ VĂN THÀNH

TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO

VỀ TỘI PHẠM THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở

VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2021

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ VĂN THÀNH

TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO

VỀ TỘI PHẠM THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở

VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự

Mã số: 9.38.01.04

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS TS Võ Khánh Vinh

HÀ NỘI - 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi; các số liệu, tư liệu được sử dụng trong Luận án là trung thực, có xuất xứ rõ ràng; những phát hiện đưa ra trong Luận án

là kết quả nghiên cứu của chính tác giả

TÁC GIẢ

LÊ VĂN THÀNH

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 8

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 8

1.2 Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án 26

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 29

Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM 30

2.1 Khái niệm, cơ sở pháp lý, nguyên tắc, chủ thể, nhiệm vụ, trình tự, thủ tục, mối quan hệ phối hợp và kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 30

2.2 Những yếu tố cơ bản tác động đến tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 59

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 677

Chương 3: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM VÀ THỰC TRẠNG ÁP DỤNG 68

3.1 Khái quát quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 68

3.2 Thực tiễn áp dụng các quy định về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam 83

3.3 Nhận xét, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 98

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 113

Chương 4: YÊU CẦU VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 114

4.1 Yêu cầu nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm trong giai đoạn hiện nay 114

4.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 123

KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 146

KẾT LUẬN 148

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ 150

TÀI LIỆU THAM KHẢO 151

PHỤ LỤC 165

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

CAND Công an nhân dân

CQĐT Cơ quan điều tra

CBĐT Cán bộ điều tra HĐĐT Hoạt động điều tra

TTHS Tố tụng hình sự TTLT Thông tư liên tịch

XHCN Xã hội chủ nghĩa

khởi tố vụ án hình sự 169 Bảng 3.6: Nguồn tố giác, tin báo về tội phạm 170 Bảng 3.7: Hình thức tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm 171 Bảng 3.8: Thống kê các biện pháp cấp bách thường được sử dụng trong

tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 171 Bảng 3.9: Thống kê số liệu các biện pháp sử dụng kiểm tra, xác minh tố

giác, tin báo về tội phạm 171 Bảng 4.1: Thống kê tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật 174

MỞ ĐẦU

Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm có vai trò quan trọng trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm Đây là khâu mở đầu của quá trình TTHS, có ý nghĩa to lớn, những thiếu sót trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm có thể làm mất đi những thông tin, tài liệu, chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội, mà không thể thu thập lại được, dẫn đến HĐĐT khám phá tội phạm tiếp theo gặp nhiều khó khăn, thậm chí đi vào

bế tắc Thực tiễn, trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến năm 2019 các cơ

quan có thẩm quyền đã tiếp nhận 949.416 tố giác, tin báo tội phạm, trong đó

đã giải quyết 866.140 tố giác, tin báo tội phạm, tỷ lệ giải quyết đạt 91,22%, từ

đó góp phần nâng cao hiệu quả công tác điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án

và phòng, chống tội phạm của các cơ quan chức năng Bên cạnh kết quả đã đạt được, thực tế cũng phản ánh rằng công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm vẫn còn những hạn chế, thiếu sót, bất cập, còn tình trạng bỏ lọt thông tin về tội phạm điều này có thể dẫn tới bỏ lọt tội phạm; cơ quan, tổ chức, công dân chưa phát huy hết hiệu quả cũng như trách nhiệm của mình trong việc tố giác, cung cấp thông tin về tội phạm; cơ quan có thẩm quyền trong tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm còn chưa chú trọng đến hoạt động này; cơ cấu tổ chức, quy trình tiếp nhận, giải quyết còn nhiều yếu kém, chưa đồng bộ, thống nhất và hiệu quả, nguồn lực dành do hoạt động này cũng chưa được chú trọng đúng mức Từ đó làm làm giảm hiệu quả công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Về mặt lý luận, cho đến nay cũng đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu cả trong và ngoài nước đề cập đến vấn đề này với các tiếp cận nghiên cứu ở nhiều phương diện, góc độ khác nhau, từ đó cũng đã làm rõ được nhiều vấn đề liên quan về mặt lý luận, pháp luật TTHS thực định và thực trạng áp dụng quy định về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở các địa bàn, lĩnh vực khác nhau Tuy nhiên, phương pháp tiếp cận,

phạm vi nghiên cứu khác nhau nêu nhiều vấn đề có liên quan đến tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm chưa được nghiên cứu một cách thấu đáo, đồng bộ ở nhiều chiều cạnh và trên phạm vi cả nước Bên cạnh đó, các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu đánh giá dựa vào quy định của Bộ luật TTHS năm 1988 và Bộ luật TTHS năm 2003, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu vấn đề này kể từ khi Bộ luật TTHS năm 2015 được ban hành, trong khi đó, Bộ luật TTHS năm 2015 có nhiều quy định mới về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, những quy định này có tác động rất lớn đến công tác này, qua đó góp phần khắc phục những bất cập của quy định pháp luật trước đây, tuy nhiên, hiện nay thực tiễn thi hành Bộ luật TTHS năm 2015 đã bộc lộ nhiều bất nên cần phải nghiên cứu, tổng kết, đánh giá thực tiễn thi hành nội dung này để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là cấp thiết

Vì vậy, việc lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Tiếp nhận, giải quyết tố giác,

tin báo về tội phạm theo pháp luật tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay” làm

luận án tiến sĩ là cần thiết trên cả phương diện lý luận và thực tiễn

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu của luận án: Góp phần xây dựng và thống nhất nhận thức về lý luận, nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của pháp luật về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo quy định của Bộ luật TTHS

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án: Để đạt được mục đích nghiên cứu của luận án, nhiệm vụ được xác định của luận án là:

- Nghiên cứu, đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, từ đó rút ra những vấn đề cần tiếp tục tập trung nghiên cứu trong luận án;

- Làm rõ những vấn đề lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm theo quy định của pháp luật TTHS Việt Nam như: Khái niệm tiếp

nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; các yếu tố tác động đến việc tiếp nhận, giải quyết, tố giác, tin báo về tội phạm trong TTHS;

- Phân tích quy định của pháp luật TTHS Việt Nam về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm;

- Khảo sát, tổng hợp, phân tích, đánh giá thực trạng tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của các cơ quan có thẩm quyền theo quy định của Bộ luật TTHS trên các khía cạnh: Thực trạng tình hình, kết quả đạt được, những hạn chế, thiếu sót và nguyên nhân;

- Đưa ra các yêu cầu cần phải nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận trong và ngoài nước, pháp luật thực định, thực tiễn tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật TTHS Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu của luận án

- Về phạm vi nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu các quy định về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong Bộ luật TTHS năm

2003 và Bộ luật TTHS năm 2015 và thực tiễn tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm;

- Phạm vi về chủ thể: CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số HĐĐT thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng; VKS có thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo Bộ luật TTHS năm 2003 và

Bộ luật TTHS năm 2015;

- Phạm vi về địa bàn: Nghiên cứu trên phạm vi toàn quốc;

- Phạm vi về thời gian: Từ năm 2011 đến năm 2019

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án được nghiên cứu trên cơ sở lý luận của học thuyết Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về nhà nước và pháp luật, đấu tranh phòng, tội phạm, hội nhập quốc tế và cải cách tư pháp; các quan điểm, lý luận của luật TTHS, của tội phạm học và các ngành khoa học pháp lý khác, trọng tâm là quan điểm, lý luận của luật TTHS

4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp tổng hợp: Phương pháp này được dùng chủ yếu để nghiên cứu, đánh giá tổng quan về tình hình nghiên cứu nhằm hệ thống các quan điểm lý luận, kết quả nghiên cứu từ các công trình khoa học đã công bố liên quan đến tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; tổng hợp các

số liệu, tài liệu phản ánh thực trạng tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm từ đó rút ra các kết luận tổng quát;

- Phương pháp phân tích: Phương pháp này được sử dụng trong tất cả các chương, mục, tiểu mục của luận án để phân tích các số liệu, tài liệu và những vấn đề có liên quan để phát hiện, luận giải những vấn đề có tính chất quy luật trong tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm;

- Phương pháp nghiên cứu, phân tích lịch sử: Phương pháp này sử dụng trong Chương 3 của luận án để khái quát quá trình hình thành và phát triển của quy định tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong quy định của pháp luật TTHS nước ta;

- Phương pháp thống kê hình sự: Phương pháp này được sử dụng để thu thập, phân tích số liệu liên quan đến thực trạng tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm;

- Phương pháp chuyên gia: Phương pháp này được sử dụng để tổ chức xin ý kiến các chuyên gia, nhà nước học, nhà nghiên cứu lý luận và cán bộ

thực tiễn có chuyên môn sâu về lĩnh vực nghiên cứu để bổ sung, hoàn chỉnh kết quả nghiên cứu;

- Phương pháp nghiên cứu điển hình: Nghiên cứu sinh đã trực tiếp nghiên cứu hồ sơ tài liệu về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm điển hình trong thời gian từ 2011 đến năm 2019

4.3 Hướng tiếp cận của luận án

Luận án sử dụng phương pháp tiếp cận đa ngành và liên ngành khoa học xã hội; tiếp cận pháp luật thực định; tiếp cận xã hội học pháp luật; tiếp cận chính sách học pháp luật Cụ thể:

- Tiếp cận đa ngành và liên ngành khoa học xã hội: Nghiên cứu tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm phải đặt ở nhiều phương diện, đa chiều cạnh để hiểu biết tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo hướng sâu sắc, toàn diện, hệ thống hơn

- Tiếp cận pháp luật thực định: Đây là phương pháp nghiên cứu được

sử dụng chủ yếu của luận án Hướng tiếp cận luật học thực định phần lớn triển khai nghiên cứu pháp luật dưới phương diện thực định Luận án đã sử dụng phương pháp này để nghiên cứu về nguồn gốc, bản chất, đặc điểm, phân loại

tố giác, tin báo về tội phạm

- Tiếp cận xã hội học pháp luật: Quy phạm về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm khi đặt vào đời sống thực tế và coi pháp luật với tư cách là một hiện tượng xã hội, quá trình vận động và phát triển của pháp luật

có thể bị chi phối bởi các yếu tố khác nhau trong đời sống xã hội như quy luật khách quan

- Tiếp cận chính sách học pháp luật: Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm là một chính sách pháp luật TTHS, do vậy, luận án tiếp cận dưới các nội dung sự hình thành, phát triển của quy định về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; quan niệm về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm;

cơ chế thực hiện tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu có hệ thống và toàn diện về hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo pháp luật TTHS ở Việt Nam hiện nay Do vậy, luận án có nhiều đóng góp mới cho khoa học chuyên ngành, cụ thể:

Thứ nhất, tiếp tục bổ sung và hoàn thiện hệ thống lý luận về hoạt động tiếp

nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Trong đó, làm rõ các nội dung như khái niệm, cơ sở pháp lý, nguyên tắc, chủ thể, nhiệm vụ, trình tự, thủ tục tiếp nhận, giải quyết, phương pháp kiểm tra xác minh và mối quan hệ phối hợp trong tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Thứ hai, phân tích, khảo sát và đánh giá thực trạng quy định của pháp luật

TTHS hiện hành về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở các khía cạnh: Thẩm quyền, trình tự thủ tục tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, phân tích đánh giá những kết quả, ưu điểm đạt được, những hạn chế, thiếu sót và nguyên nhân của những hạn chế thiếu sót trong tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Thứ ba, khảo sát, đánh giá thực trạng áp dụng quy định của pháp luật

TTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở nước ta từ năm 2011 đến năm 2019, tập trung làm rõ những kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế, thiếu sót và nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót đó

Thứ tư, trên cơ sở kết quả nghiên cứu lý luận, thực trạng quy định, áp

dụng quy định về tiếp nhận, giải quyết tố giác tin báo về tội phạm, các yêu cầu cần phải nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đã đề xuất các giải pháp có tính khả thi cao nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Luận án có cả ý nghĩa về lý luận cũng như thực tiễn, cụ thể:

Về mặt lý luận: Kết quả đạt được khi nghiên cứu của luận án góp phần

bổ sung nhằm hoàn thiện hơn hệ thống lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong pháp luật TTHS Việt Nam;

Về mặt thực tiễn: Nội dung của luận án là cơ sở để các cơ quan có thẩm

quyền nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật TTHS Việt Nam hiện hành về về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; đồng thời, nghiên cứu để kịp thời xây dựng, ban hành các văn bản quy định chi tiết

và hướng dẫn thi hành về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Các giải pháp được đề xuất trong luận án xuất phát từ việc nghiên cứu, đánh giá thực trạng áp dụng về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm nên có thể được CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số HĐĐT, VKS các cấp nghiên cứu vận dụng vào thực tiễn áp dụng tại cơ quan, đơn vị mình nhằm nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong thực tiễn Bên cạnh đó, luận án có thể được sử dụng trong nghiên cứu, học tập, giảng dạy tại các trường CAND, các cơ sở đào tạo về luật, các cán bộ thực tiễn làm công tác điều tra hình sự

7 Cấu trúc của đề tài luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tham khảo và phụ lục, luận án

có kết cấu gồm 04 chương, cụ thể:

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Chương 2 Những vấn đề lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin

báo về tội phạm

Chương 3 Quy định của pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam về tiếp

nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và thực tiễn áp dụng

Chương 4 Yêu cầu và các giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải

quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.1.1 Tình hình nghiên cứu ở trong nước

Xuất phát từ vị trí, vai trò rất quan trọng của tố giác, tin báo về tội phạm trong công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm, do vậy, vấn đề này đã

và đang được nhiều nhà khoa học và hoạt động thực tiễn ở nước ta quan tâm nghiên cứu ở nhiều cấp độ khác nhau nhằm đưa ra các giải pháp, định hướng hoàn thiện cả về mặt lý luận, thực tiễn và pháp luật thực định Cho đến nay đã

có nhiều công trình nghiên cứu về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đã được công bố, mỗi công trình nghiên cứu ở những góc độ, khía cạnh khác nhau điều này thể hiện mỗi tác giả đều có sự chọn lọc nghiên cứu mang tính trọng tâm, trọng điểm bảo đảm tính cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn Có thể kể đến một số công trình sau:

1.1.1.1 Nhóm các công trình nghiên cứu lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Vấn đề lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm rất phong phú, đang dạng ở nhiều chiều, cạnh khác nhau Tuy nhiên, xuất phát từ mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu, luận án chỉ tập trung phân tích, khai thác những vấn đề lý luận được cập nhật trong nội dung của luận án

Nghiên cứu lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm thì cách tiếp cận trước hết là nghiên cứu các vấn đề lý luận về tố giác, tin báo

về tội phạm Lý luận về tố giác, tin báo về tội phạm được đề cập ở nhiều khoa học ở các cấp độ khác nhau như giáo trình, luận án, luận văn, sách chuyên khảo, từ điển Trước tiên phải kể đến hệ thống các giáo trình luật TTHS vì đây là những công trình nghiên cứu những vấn đề lý luận chung nhất về tố giác, tin báo về tội phạm; có thể kể đến một số giáo trình sau: Giáo trình:

“Luật Tố tụng hình sự Việt Nam”, do GS TS Nguyễn Ngọc Anh chủ biên,

Đại học Cảnh sát nhân dân, xuất bản năm 2008 [3]; Giáo trình: “Luật Tố tụng

hình sự Việt Nam”, do PGS TS Khổng Văn Hà chủ biên, Học viện Cảnh sát

nhân dân, xuất bản năm 2018 [59]; Giáo trình: “Luật Tố tụng hình sự Việt

Nam”, do TS Phạm Mạnh Hùng chủ biên, Đại học Kiểm sát Hà nội, Nxb

Chính trị quốc gia sự thật, xuất bản năm 2016 [50]; Giáo trình:“Luật Tố tụng

hình sự Việt Nam”, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Tư pháp, xuất bản

năm 2006 [51]; Giáo trình: “Lý luận chung về kỹ thuật, chiến thuật và phương

pháp hình sự”, do PGS TS Nguyễn Văn Nhật chủ biên, Học viện Cảnh sát

nhân dân, xuất bản năm 2012 [60] Bên cạnh đó một số sách chuyên khảo, luận án, luận văn cũng đã nghiên cứu lý luận về tố giác, tin báo về tôi phạm,

tiêu biểu như: Sách “Khoa học hình sự Việt Nam, tập 1” chỉ đạo biên soạn

GS TS Trần Đại Quang, tổng chủ biên GS,TS Nguyễn Xuân Yêm, Nxb CAND xuất bản năm 2012 [77]; Từ điển Bách khoa CAND của Nxb CAND xuất bản năm 2005 [101]… Mặc dù các công trình nêu trên đưa ra khái niệm, đặc điểm khác nhau về tố giác, tin báo về tội phạm nhưng cơ bản đều thống nhất chỉ ra rằng tố giác, tin báo về tội phạm: Thứ nhất, về chủ thể báo tin là công dân, cơ quan nhà nước, tổ chức, chủ thể tiếp nhận là Cơ quan điều tra,

VKS và cơ quan khác; Thứ hai về đặc điểm: Một là, tố giác, tin báo về tội phạm mang đặc tính pháp lý; Hai là, tố giác, tin báo về tội phạm đa dạng về nguồn gốc và nội dung; Ba là, tố giác, tin báo về tội phạm phạm mang tính thời sự; Bốn là, tố giác, tin báo về tội phạm thường thiếu tính chính xác và không đầy đủ về nội dung; Thứ ba, tiêu chí phân loại: Một là, trên cơ sở nội dung phản ánh thì chia làm 02 loại: Tố giác, tin báo trực tiếp phản ánh về tội

phạm, trường hợp này chủ thể trình báo phản ánh nội dung liên quan đến tội phạm một cách cụ thể, trực tiếp về tội phạm; Tố giác, tin báo gián tiếp phản ánh về tội phạm, trường hợp này qua thông tin mà chủ thể trình báo thì cơ quan có thẩm quyền tiến hành xác minh, phát hiện thông tin về một loại tội

phạm khác; Hai là, trên cơ sở hình thức tố giác, tin báo về tội phạm có thể

chia thành hai loại: Tố giác, tin báo về tội phạm bằng miệng, trực tiếp hoặc qua điện thoại; tố giác, tin báo về tội phạm bằng văn bản (đơn thư tố giác

đúng tên người viết, đơn thư tố giác giấu tên hoặc nặc danh…); Ba là, trên cơ

sở theo yêu cầu của chủ thể tố giác, tin báo về tội phạm đối với việc sử dụng tin hoặc yêu cầu nghiệp vụ của cơ quan chức năng có thể phân thành hai loại:

Tố giác, tin báo về tội phạm có thể xử lý thông thường, công khai; tố giác về

tội phạm đòi hỏi phải xử lý bằng các biện pháp nghiệp vụ bí mật; Bốn là, trên

cơ sở phương diện nghiệp vụ của các cơ quan có thẩm quyền, thì tố giác, tin báo về tội phạm chia thành hai loại: Tố giác, tin báo về tội phạm do các nguồn công khai cung cấp cho cơ quan chức năng; tố giác, tin báo về tội phạm do các cơ sở bí mật cung cấp

Có thể thấy rằng việc xác định chủ thể, đặc điểm, cũng như phân loại

về tố giác, tin báo về tội phạm như nêu trên là phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Tuy nhiên, việc giới hạn chủ thể báo tin về tội phạm chỉ có công dân như đề cập ở trên là quá hẹp; đặt trong thời điểm hiện nay cũng như thời gian tiếp theo thì chưa thực sự đầy đủ khi công nghệ thông tin đang rất phát triển, dưới tác động của cuộc cách mạng công nghệ 4.0 thì nhiều nguồn tin báo, tố giác về tội phạm được công khai và lan truyền nhanh chóng trên các phương tiện thông tin, đại chúng đặc biệt là mạng xã hội, cùng đó tội phạm liên quan đến mạng internet ngày càng gia tăng, theo đó, bên cạnh các đặc điểm và cách phân loại nêu trên còn có các đặc điểm và cách phân loại khác Mặc dù kết quả nghiên cứu nêu trên còn có điểm chưa đầy đủ, tuy nhiên những kết quả này cũng là cơ sở lý luận quan trọng để luận án tham khảo, kế thừa, phát triển đưa ra khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm và làm rõ các đặc điểm pháp lý hoạt động này

Trên cơ sở phân tích lý luận tố giác, tin báo về tội phạm các công trình nêu trên đã phân tích lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, theo đó, tuy cách tiếp cận khác nhau nhưng về cơ bản các tác giả đều

khẳng định rằng: Thứ nhất, tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

là hoạt động tiếp nhận, giải quyết thông tin liên quan đến hành vi phạm tội

hoặc vụ việc khác có dấu hiệu tội phạm; thứ hai, tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm được thực hiện theo một quy trình nhất định; thứ ba, thẩm

quyền giải quyết chỉ gắn với các chủ thể có thẩm quyền nhất định theo quy

định của pháp luật; thứ tư, mục đích là nhằm kiểm tra, xác minh thông tin về

tội phạm (có tội phạm xảy ra hay không) Đồng thời, cũng khẳng định rằng các nguyên tắc trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác tin báo về tội

phạm: Một là, tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; hai là, mọi tố giác, tin báo về tội phạm phải

được tiếp nhận đầy đủ, giải quyết kịp thời theo trình tự pháp luật TTHS quy

định; ba là, chỉ cơ quan, người có thẩm quyền nhất định theo quy định của

pháp luật TTHS mới có thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về

tội phạm; bốn là, trong trường hợp tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội

phạm người có thẩm quyền phải thực hiện theo quy định của pháp luật và chịu trách nhiệm về hành vi, quyết định của mình

Tuy nhiên, cũng qua nghiên cứu thấy rằng việc tiếp cận về thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong các công trình nêu trên được tiếp cận dưới góc độ Bộ luật TTHS năm 2003 nên có nhiều điểm không còn phù hợp với quy định của Bộ luật TTHS năm 2015 như về chủ thể báo tin, thời gian giải quyết và việc ra các quyết định giải quyết Bên cạnh đó, đặt trong giai đoạn hiện nay khi công nghệ thông tin đang rất phát triển thì việc tiếp

quả này cũng là cơ sở lý luận quan trọng mà luận án có thể kế thừa hoàn thiện

lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

1.1.2.2 Nhóm các công trình nghiên cứu thực trạng áp dụng quy định của pháp luật tố tụng hình sự về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Thực trạng áp dụng quy định của pháp luật TTHS Việt Nam về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là một trong những hướng tiếp cận trọng tâm trong phần lớn các công trình đã nghiên cứu có liên quan đến

tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Có thể kể đến một số công

trình sau: Luận án tiến sĩ luật học: “Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về

tội phạm thuộc thẩm quyền của CQĐT hình sự trong Quân đội nhân dân” của

tác giả Nguyễn Trọng Nga, Học viện Cảnh sát Nhân dân, năm 2016 [68];

Luận án tiến sĩ Luật học“Hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong

kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của cơ quan Cảnh sát điều tra” của tác giả Lê Ra, Học viện Cảnh sát Nhân dân, năm

2017 [91]; Luận án tiến sĩ Luật học“Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về

tội phạm của lực lượng Cảnh sát hình sự” của tác giả Nguyễn Thị Hoa, Học

viện Cảnh sát Nhân dân, năm 2018 [56]; Sách: “Thực hành quyền công tố và

kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra” do Tiến sĩ Lê Hữu

Thể chủ biên, Nxb Tư pháp, năm 2008 [95]; … Qua nghiên cứu thấy rằng các công trình nêu trên thấy rằng, khi đánh giá về thực tiễn áp dụng pháp luật TTHS về tiếp nhận, tố giác tin báo về tội phạm, các tác giả cho rằng đang còn những khó khăn, vướng mắc nhất định, như: Mô hình tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm hiện nay còn chưa thực sự tiếp cận được quần chúng nhân dân; vai trò của công tác kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm chưa thực sự được coi trọng; pháp luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm còn hạn chế, vướng mắc; trình độ, năng lực của cán bộ trực tiếp tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm còn hạn chế; phương tiện kỹ thuật phục vụ công tác còn thiếu, chưa đáp ứng yêu cầu công việc Bên cạnh

đó, những công trình khoa học này chủ yếu trình bày thực trạng áp dụng pháp luật tố tụng hình về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo quy định của Bộ luật TTHS năm 2003 và hệ thống văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành nên chưa cập nhật được thực trạng áp dụng quy định mới của Bộ luật TTHS năm 2015 nên còn có những điểm hạn chế nhất định và

phạm vi nghiên cứu chỉ gắn với việc một phạm vi, khía cạnh cụ thể nhất định

Luận văn thạc sĩ:“Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm,

kiến nghị khởi tố theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ

thực tiễn Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên” của tác giả Đào Nguyên Vũ,

bảo vệ tại Học viện khoa học xã hội năm 2017 [106] Tác giả đã tổng kết thực tiễn thi hành quy định của Bộ luật TTHS năm 2003 về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo chức năng của VKS nhân dân tỉnh Hưng Yên từ năm 2012 đến năm 2016 Theo đó, trong 05 năm thì cơ quan có thẩm quyền trên địa bàn tỉnh Hưng Yên đã tiếp nhận 6.573 tin về tội phạm, tỷ lệ giải quyết trung bình đạt 90,4% Khi đánh giá về những hạn chế, thiếu sót trong áp dụng pháp luật tố tụng về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm tác giả cho rằng: Quy định của pháp luật chưa đầy đủ về thẩm quyền, trách nhiệm của CQĐT dẫn đến việc áp dụng trong thực tiễn còn hạn chế; Bộ luật TTHS

và các văn bản hướng dẫn không đầy đủ hoặc chưa rõ ràng; hệ thống biểu mẫu cho công tác kiểm sát giải quyết, tố giác, tin báo về tội phạm chưa đầy

đủ [106, tr.57; tr.58] Mặc dù luận văn chỉ khảo sát, tổng kết và đánh giá thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trên địa bàn một tỉnh, gắn với một cơ quan cụ thể trong thời gian 05 năm những cũng là công trình nghiên cứu độc lập về hoạt động kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Do vậy, nghiên cứu sinh

có thể tham khảo một số luận cứ, nhận định, số liệu trong luận văn để phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Tuy nhiên, công trình này được nghiên cứu trước khi Bộ luật TTHS năm 2015 có hiệu lực nên một số nội dung chưa được cập nhật, phạm vi nghiên cứu chỉ trong địa bàn một tỉnh, gắn với một lực lượng nên phản ánh chưa mang tính tổng thể

Luận văn thạc sĩ: “Kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội

phạm, kiến nghị khởi tố vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Quảng Ngãi” của tác

giả Phan Văn Khai, bảo vệ tại Học viện khoa học xã hội năm 2018 [62] Thực tiễn thi hành quy định của Bộ luật TTHS năm 2003 về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo chức năng của VKS nhân dân tỉnh Quảng Ngãi

từ năm 2013 đến năm 2017 Theo số liệu báo cáo của VKS nhân dân tỉnh

Quảng ngãi từ năm 2013 - 2017, tổng số vụ án CQĐT đã khởi tố là 1.195 vụ

án Riêng từ năm 2013 đến tháng 11/2017 toàn ngành kiểm sát tỉnh Quảng Ngãi đã thụ lý kiểm sát 2.151 tin báo, tố giác về tội phạm CQĐT đã giải quyết bằng hình thức khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự là 1.963 tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, đạt tỉ lệ giải quyết 91,25% (1.963/2.151 tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố) Khi đánh giá về nguyên nhân của hạn chế, khó khăn trong công tác tiếp nhận tác giả chỉ ra 03

nguyên nhân sau: thứ nhất, quy định của pháp luật TTHS chưa đầy đủ; thứ hai,

công tác quản lý và chỉ đạo của ngành đối với vấn đề kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu và tương xứng với tính chất quan trọng của hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác

về tội phạm; thứ ba, nguyên nhân về quan hệ phối hợp giữa CQĐT và VKS nhân

dân chưa được thống nhất, đồng bộ Công trình này được nghiên cứu trước khi Bộ luật TTHS năm 2015 có hiệu lực nên một số nội dung chưa được cập nhật, phạm

vi nghiên cứu chỉ trong địa bàn một tỉnh, gắn với một lực lượng nên phản ánh chưa mang tính tổng thể Tuy nhiên, nghiên cứu sinh có thể tham khảo một số vấn

đề về mặt lý luận, thực tiễn trong luận văn này để bổ sung hoàn thiện lý luận, đánh giá thực trạng trong luận án

1.1.2.3 Nhóm các công trình nghiên cứu về giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong pháp luật tố tụng hình sự

Cùng với việc nghiên cứu về lý luận và thực trạng áp dụng thì các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong pháp luật TTHS cũng là một nội dung nghiên cứu trọng tâm, cơ bản trong nhiều công trình khoa học Trong đó, có thể kể đến một số công

trình sau: Luận văn thạc sĩ: “Công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về

tội phạm của Công an cấp huyện các tỉnh miền Tây Nam Bộ”, của tác giả

Nguyễn Văn Quốc, Học viện Cảnh sát nhân dân, năm 2014 [88], Luận văn

thạc sĩ: “Nâng cao hiệu quả hoạt động khai thác mở rộng phạm vi tiếp nhận,

xử lý thông tin về tội phạm trong hỏi cung bị can phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Tiền Giang” của tác giả Bạch Quốc Hùng, Học viện Cảnh sát nhân

dân, năm 2000 [57], Luận văn thạc sĩ: “Thực trạng và giải pháp nâng cao

hiệu quả công tác tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của CQĐT Viện kiểm sát nhân dân tối cao” của tác giả Nguyễn Phúc

Tuấn, Học viện Cảnh sát nhân dân, năm 2015 [98], Luận văn thạc sĩ: “Nâng

cao hiệu quả công tác tiếp nhận và xử lý tin báo tố giác về tội phạm của Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng Bộ Công an” của tác giả Nguyễn

Thành Long, Học viện Cảnh sát nhân dân, năm 2014 [65] Các công trình này đều đưa ra một số giải để nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin

báo về tội phạm, chủ yếu tập trung vào một số giải pháp sau: Một là, cần

thống nhất nhận thức toàn diện về vai trò và nội dung của tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố

tụng; Hai là, hoàn thiện quy định của pháp luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm; Ba là, hoàn thiện quy trình về tiếp nhận, giải quyết, tố giác, tin báo về tội phạm; Bốn là, nâng cao trình độ cho cán bộ có

thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Đây là giải pháp theo nghiên cứu sinh là tương đối phù hợp và đầy đủ có thể nghiên cứu kế thừa một số nội dung trong luận án

Luận văn thạc sĩ:“Tiếp nhận, xử lý tin báo tố giác tội phạm từ thực tiễn

Công an thành phố Hà Nội” của tác giả Lê Hà Thắng, bảo vệ tại Học viện khoa

học xã hội năm 2016 [94] Trong luận văn này tác giả đưa ra 06 giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong

đó có một số giải pháp theo nghiên cứu sinh là tương đối toàn diện:

Một là, Tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật tạo cơ sở pháp lý

vững chắc cho hoạt động tiếp nhận, xử lý tin báo, tố giác tội phạm [94, 68] Trong giải pháp này tác giả cho rằng cần phải tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật TTHS, đặc biệt trọng đó cần bổ sung chế tài xử lý trường hợp CQĐT vi phạm thời gian xác minh để tránh tâm lý dễ

tr.65-dãi, không có tinh thần trách nhiệm trong hoạt động xử lý tố giác, tin báo về tội phạm của ĐTV, CBĐT Bên cạnh đó cần ban hành quy chế bảo đảm bị mật, an toàn tính mạng, sức khỏe cho chủ thể báo tin và người thân của họ

Hai là, thống nhất nhận thức về vai trò và nội dung của công tác tổ chức,

tiếp nhận, xử lý tin báo, tố giác về tội phạm [94, tr.70-71] Trong giải pháp này

tác giả đánh giá một bộ phận cán bộ làm công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm nhận thức chưa đầy đủ, chính xác về vai trò của tố giác, tin báo về phạm trong công tác đấu tranh, phòng, chống tội phạm Do

đó, tác giả cho rằng cần phải tăng cường hơn nữa công tác giáo dục nhận thức

về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, thanh tra, kiểm tra giám sát hoạt động này

Thứ ba, tăng cường, đội ngũ cán bộ, cơ sở vật chất phục vụ tiếp nhận,

xử lý tố giác, tin báo về tội phạm [94, tr.73-75] Trong nội dung giải pháp này tác giả đưa ra các giải pháp cụ thể về công tác cán bộ, tăng cường cơ sở vật chất phục vụ tốt hơn cho công tác tiếp nhận, xử lý tố giác tin báo về tội phạm

Tuy luận văn này nghiên cứu hoạt động tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo

về tội phạm ở địa bàn một thành phố trực thuộc trung ương nhưng có thể nghiên cứu để tham khảo số liệu, cũng như một số giải pháp vào trong nội dung của luận án

Luận văn thạc sĩ: “Tiếp nhận và xử lý tin báo, tố giác tội phạm - thực

trạng và các giải pháp nâng cao của công an các quận huyện trên địa bàn thành phố Hà Nội” của tác giả Nguyễn Duy Ngọc, bảo vệ tại Học Cảnh sát

nhân dân năm 2003 [70] Trong luận văn tác giả đã đưa ra 07 giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, trong đó

có một số giải pháp nghiên cứu sinh cho rằng là phù hợp có thể nghiên cứu tham khảo trong nội dung của luận án, cụ thể:

Một là, dổi mới và tiến hành có hiệu quả các biện pháp phát động toàn

dân tham gia, phát hiện tố giác tội phạm [70, tr.107-109] Tác giả đánh giá phần lớn tố giác, tin báo về tội phạm đến lực lượng Công an phần lớn từ quần

chúng nhân dân, vì vậy, phát động phong trào quần chúng phát hiện, tố giác tội phạm là biện pháp cơ bản có ý nghĩa chiến lược để nâng cao hiệu quả công tác thu thập và xử lý tố giác, tin báo về tội phạm Để đạt được điều này, việc phát động phong trào quân chúng phát hiện, tố giác, tội phạm phải được tiến hành thường xuyên liên tục, nhất là ở những địa bàn trọng điểm, phức tạp về

an ninh, trật tự

Thứ hai, Tổ chức nghiêm ngặt công tác trực ban hình sự để tiếp nhận tố

giác, tin báo về tội phạm [70, tr.116-118] Theo nội dung giải pháp này thì lực lượng Công an cần phải thực hiện nghiêm ngặt trực ban 24/24 giờ trong ngày

Bố trí những cán bộ có năng lực, phẩm chất, trách nhiệm và năng lực chuyên môn làm công tác trực ban hình sự và phải có chế độ ưu tiên khuyến khích thỏa đáng đối với lực lượng này để khác phục tình trạng cán bộ làm công tác trực ban hạn chế về trình độ pháp luật và nghiệp vụ

Ngoài các công trình nêu trên có một số công trình cũng đã nghiên cứu

để đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác,

tin báo về tội phạm như: Sách: “Thực hành quyền công tố và kiểm sát các

hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra” do Tiến sĩ Lê Hữu Thể chủ biên,

Nxb Tư pháp, năm 2008 [90]; hay là các bài viết “tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo chức năng của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội” của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hoa - Tạp chí Cảnh sát phòng, chống tội phạm

số 8/2016; bài viết “một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tiếp nhận,

xử lý tin báo, tố giác về tội phạm” của PGS, TS Trần Văn Luyện - Tạp chí Cảnh sát nhân dân số tháng 7/2018; bài viết một số vấn đề về tiếp nhận và xử

lý tin báo và tố giác về tội phạm của cơ quan Cảnh sát điều tra” của tác giả Hồ Trọng Ngũ, Tạp chí Trật tự an toàn xã hội số 4/1996… Khái quát chung nhất

về các công trình này cho thấy các tác giả cũng đề xuất, kiến nghị đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đó là kiến nghị về hoàn thiện pháp luật TTHS và pháp luật khác có liên

quan; giải pháp về mặt tổ chức, con người; giải pháp về tăng cường đầu tư cơ

sở vật chất, trang thiết bị cho lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ… Đây là những gợi mở mang tính định hướng để nghiên cứu tham khảo trong việc đưa

ra các kiến nghị, giải pháp trong luận án của mình

1.1.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là một hoạt động quan trọng là khâu mở đầu của HĐĐT hình sự, do vậy, trong pháp luật TTHS của nhiều nước trên thế giới đã quy định cụ thể nội dung này Dưới góc

độ công tác điều tra hình sự, tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm bao hàm có cả biện pháp nghiệp vụ, vì vậy đa phần thuộc bí mật quốc gia của các nước, vì vậy ở góc độ lý luận thì mỗi nước đều có cái riêng ít trao đổi với nhau Nhưng nhìn chung tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đã được nhiều học giả, nhà khoa học ở nước ngoài nghiên cứu ở các mức độ, khía cạnh khác nhau Trong đó có một số công trình đã được giới thiệu ở Việt Nam

Qua nghiên cứu thấy rằng lý luận khoa học về HĐĐT nói chung và hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm có nhiều công trình nghiên cứu ở nước ta chủ yếu là kế thừa có chọn lọc của Liên Xô cũ ngày nay là Liên Bang Nga Ở Liên Bang nga đã có nhiều công trình nghiên cứu về những vấn đề

lý luận, thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở các góc độ, tầng nấc khác nhau mà luận án có thể tham

khảo Có thể kể đến một số công trình sau: Giáo trình: “Luật Tố tụng hình sự

Liên bang Nga” do A V Grinenco chủ biên, Nxb.Norma, Mátxcova, năm 2004

[138]; Luận án phó tiến sĩ Luật học: “Тактика предварительной проверки

сообщения о преступлении”, Ильин Алексей Николаевич (Ilyin Alekcei

Nikolaievich) (Chiến thuật kiểm tra ban đầu tin báo, tố giác về tội phạm), Học

viện quản lý Bộ Nội vụ Liên bang Nga, năm 2009 [139]; Luận án phó tiến sĩ

Luật học: “Проверка сообщения о преступлении как форма

уголовно-процессуального доказывания”, Аксенов Владимир Васильевич (Kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm như hình thức chứng minh trong TTHS), Trường Đại

học tổng hợp Bộ Nội vụ Liên bang Nga, năm 2004 [140]; Luận án phó tiến sĩ

Luận án phó tiến sĩ luật học: “Тактика предварительной проверки

сообщения о преступлении”, Ильин Алексей Николаевич (Ilyin Alekcei

Nikolaievich) (Chiến thuật kiểm tra ban đầu tin báo, tố giác về tội phạm), Học

viện quản lý Bộ Nội vụ Liên bang Nga, năm 2009 [139] Luận án này đã phân tích làm rõ bản chất của hoạt động kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm như là một trong những phương tiện, công cụ trong hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật nhằm ngăn chặn, phát hiện, điều tra và phòng ngừa các loại tội phạm Phân tích thực tiễn đảm bảo về mặt điều tra hình sự đối với hoạt động kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm; nghiên cứu các vấn đề về áp dụng phương tiện về biện pháp TTHS và điều tra hình sự khi tiến hành hoạt động kiểm tra tin báo, tố giác tội phạm và đề xuất giải pháp hoàn thiện phương tiện, biện pháp này; bên cạnh đó, tác giả còn nghiên cứu các vấn đề về mối quan hệ phối hợp giữa ĐTV với cán bộ trinh sát khi tiến hành hoạt động kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm, việc sử dụng sự trợ giúp của các chuyên gia và nêu các đề xuất về hoàn thiện công việc này Nêu ra các khuyến nghị khoa học xác đáng nhằm hoàn thiện các thủ thuật, phương tiện được các cơ quan bảo vệ pháp luật sử dụng khi tiến hành hoạt động kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, tác giả làm rõ nội dung các giả thuyết trong quá trình kiểm tra, nêu

ra các khuyến nghị, chiến thuật về lập kế hoạch kiểm tra ban đầu tố giác, tin

báo về tội phạm, cho thấy sự phụ thuộc việc lựa chọn thủ thuật và phương tiện kiểm tra vào tình huống trước khi điều tra

Có thể đánh giá đây và công trình nghiên cứu khá toàn diện về lý luận

và thực tiễn công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Nghiên cứu luận án này có thể tham khảo nội dung về bản chất của tố giác, tin báo về tội phạm; các vấn đề về mối quan hệ phối hợp giữa cán bộ của các đơn vị thuộc các cơ quan bảo vệ pháp luật với nhau và với các cơ quan nhà nước khi tiến hành hoạt động kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm

Luận án phó tiến sĩ Luật học: “Проверка сообщения о преступлении

как форма уголовно-процессуального доказывания”, Аксенов Владимир

Васильевич (Kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm như hình thức chứng minh

trong TTHS), Trường Đại học tổng hợp Bộ Nội vụ Liên bang Nga, năm 2004

[140] Tác giả phân tích các quy phạm pháp luật TTHS, hình sự và ngang bộ quy định trình tự kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm trong giai đoạn khởi tố

vụ án hình sự và ảnh hưởng tới hoạt động của các chủ thể TTHS trong giai đoạn này; thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật cụ thể ở giai đoạn hiện nay cũng như ở các giai đoạn có hiệu lực pháp luật TTHS trước đó Chỉ rõ các quan hệ pháp luật hình thành trong phạm vi hoạt động của trinh sát viên, của lãnh đạo cơ quan trinh sát, ĐTV, KSV và tòa án về việc kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm; trong mối liên hệ với việc thực hiện kiểm tra, giám sát nguyên tắc pháp chế của hoạt động kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm Trong phần thực tiễn, tác giả đã dựa vào kết quả thăm dò 320 cán bộ làm thực tiễn trong các cơ quan nội vụ và VKS ở thành phố Moskva, các tỉnh Voronezh, Kaluzhk, Orlov và Tula, nghiên cứu 150 vụ án hình sự và 180 tài liệu (trong đó có 130 tài liệu có quyết định thông qua sau khi Bộ luật TTHS Liên bang Nga có hiệu lực thi hành) Nghiên cứu thực tiễn được công bố của Tòa án tối cao liên bang, tòa án các tỉnh Tula và Voronezh, các thông số thống kê và thực trạng đấu tranh với tình hình tội phạm và việc bảo đảm nguyên tắc pháp chế trong hoạt động của các cơ quan nội vụ ở Nga những

năm gần đây Khi nghiên cứu và phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật tác giả

sử dụng kinh nghiệm của mình với tư cách là cán bộ lãnh đạo cơ quan trinh sát

Bên cạnh đó, những thành tố mới của công trình còn là sự giải thích rõ khái niệm kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm, các phương tiện của hoạt động này; làm rõ đối tượng và giới hạn chứng minh ở giai đoạn khởi tố vụ án hình sự,

đề xuất các phương án sử dụng có hiệu quả hơn các phương tiện chứng minh gắn liền với giai đoạn khởi tố vụ án hình sự theo tố tụng; các phương thức hoàn thiện pháp luật TTHS theo phương hướng này; nhấn mạnh thuộc tính không được phép mở rộng mà không được kiểm soát chặt chẽ khả năng áp dụng hình thức cưỡng chế nhà nước trong quá trình kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm, trước hết là thông qua các HĐĐT được phép trong khi tiến hành điều tra

Qua nghiên cứu Luận án thấy rằng đây là công trình nghiên cứu chuyên sâu về cả lý luận và thực tiễn trong hoạt động kiểm tra tố giác, tin báo về tội phạm theo quy định của pháp luật TTHS Liêng bang Nga, trong đó, luận án

đề xuất các phương án sử dụng có hiệu quả giá trị chứng minh của nguồn tin báo, tố giác về tội phạm, việc kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm phải được kiểm soát chặt chẽ, và một trong nguyên tắc quan trong trong hoạt động kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm đó là nguyên tắc pháp chế Nghiên cứu luận án giúp nghiên cứu sinh tìm hiểu khái quát thực trạng quy định và áp dụng pháp luật TTHS Liên bang Nga về hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác về tội phạm, các nguyên tắc cơ bản trong hoạt động này vào trong nội dung của luận

án, các giải pháp hoàn hiện về mặt pháp luật TTHS của Liên bang Nga

Luận án phó tiễn sĩ Luật học: “Предварительная проверка

первичных материалов о преступлении”, Яшин Василий Николаевич (Kiểm tra sơ bộ các tài liệu ban đầu về tin báo, tố giác về tội phạm), Trường

Đại học tổng hợp quốc gia Kuban, năm 1999 [141] Trên cơ sở phân tích quy định pháp luật hiện hành, tài liệu nghiệp vụ, hoạt động của ĐTV trong cơ quan nội vụ và VKS vùng Krasnodar và kinh nghiệm thực tiễn công tác của

chính bản thân, tác giả đưa ra các kiến nghị, đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật TTHS, và khuyến nghị nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm tra ban đầu Bên cạnh đó, trong phần thực tiễn, trên cơ sở phân tích các quy định tại các văn bản hướng dẫn của cơ quan Bộ Nội vụ và VKS về các vấn đề tiếp nhận, đăng ký, thống kê và kiểm tra thông tin về tội phạm các vụ tại nạn (sự cố), xác định những nguyên nhân của việc đăng ký không kịp thời và không đầy

đủ các tin báo, tố giác về tội phạm

Nghiên cứu luận án này tham khảo được những đặc thù của hoạt động kiểm sát của Viện kiểm tra đối với việc đăng ký kịp thời, đầy đủ thông tin về tội phạm và các hình thức kiểm tra của VKS Đồng thời, xác định được mối quan hệ giữa cơ quan tiến hành tố tụng và lực lượng trinh sát trong hoạt động kiểm tra ban đầu các tố giác, tin báo về tội phạm

Sách chuyên khảo:“Criminal Investigation for the Professional

Investigator”(Điều tra hình sự dành có các ĐTV chuyên nghiệp) của Tiến sĩ

Warren J Sonne, Nxb Bưu điện Phlorida, Hoa Kỳ (port St Lucie, Florida), xuất bản năm 2006 [134] Cuốn sách này hướng dẫn chi tiết kỹ thuật cần thiết cho một ĐTV được đào tạo để thực hiện trong suốt sự nghiệp điều tra tội phạm Cuốn sách bao gồm các chủ đề quan trọng như hiện trường vụ án làm thế nào để thu thập thông tin, tài liệu và an toàn cho họ khi đến nơi, làm thế nào để tương tác với các nhân chứng và nghi phạm, làm thế nào để có được một các chính xác lệnh khám xét… Trong đó một nội dung quan trọng đó là cung cấp chiến lược quan trọng cho ĐTV trong việc tiếp nhận, xử lý thông tin ban đầu về tội phạm

Nghiên cứu cuốn sách này giúp nghiên cứu sinh nắm được chiến thuật trong quá trình tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của các nhà điều tra hình sự Hoa kỳ Từ đó, nghiên cứu sinh có thể nghiên cứu bổ sung giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Sách chuyên khảo: “Operation for receiving and processing

information about the crime of Criminal Investigation Agency U.S.Army”

(Hoạt động tiếp nhận và xử lý thông tin về tội phạm của CQĐT hình sự quân đội Hoa Kỳ) của Tiến sĩ Rodney L Johnson, Nxb Học viện Hải quân Hoa Kỳ

(United States Naval Academy); Annapolis, năm 2012 [135] Trong cuốn sách này tác giả giới thiệu, phân tích quy định của pháp luật Hoa Kỳ về quy trình, trình tự, thủ tục tiếp nhận, xử lý thông tin ban đầu về tội phạm trong Quân đội Hoa Kỳ; phân tích quá trình chứng minh và xác lập giá trị chứng minh các thông tin về tội phạm đã được xử lý; trong đó đặc biệt chú ý đến các thông tin thu nhận từ hoạt động kỹ thuật nghiệp vụ (ghi âm, ghi hình)

Nghiên cứu cuốn sách này nghiên cứu sinh có thể tham khảo quy định

về cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền điều tra của CQĐT trong quân đội Hoa Kỳ với CQĐT thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam từ đó có đề xuất

để hoàn thiện pháp luật TTHS về nội dung tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm thuộc thẩm quyền của CQĐT hình sự trong Bộ Quốc phòng nói riêng, CQĐT hình sự nói chung

Sách chuyên khảo: “The initial Investigation Xactivities of the criminal

cases within the Jurisdiction of the criminal Investigation agency of Chinese People's Liberation Army”(HĐĐT ban đầu trong vụ án hình sự theo thẩm quyền của CQĐT hình sự quân đội Trung Hoa) của Zhengzhi Zhidu, Nxb

nhân dân Thượng Hải, năm 2012 [136] Trong cuốn sách này tác giả đề cập đến những quy định công khai về HĐĐT ban đầu các vụ án hình sự thuộc thẩm quyền của CQĐT hình sự Quân giải phóng Trung Quốc các cấp theo quy định của Bộ luật TTHS hiện hành (ban hành 1994, sửa đổi các năm 1996

và 2012) Trong đó, tác giả đã phân tích các quy định về thẩm quyền, quy trình tiếp nhận, xử lý thông tin về tội phạm trong quá trình điều tra ban đầu của các CQĐT hình sự các cấp thuộc Quân giải phóng Trung Quốc Trong đó tác giả cũng so sánh với quy định pháp luật của một số nước như Liên bang Nga, Việt Nam, Triều Tiên, về việc chuyển hóa thông tin, chỉ ra sự khác biệt và khuyến nghị cần có sự học tập kinh nghiệm của các nước trên

Nghiên cứu cuốn sách này tác giả có thể tham khảo quy trình về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của CQĐT hình sự các cấp trong

Bộ luật TTHS Trung Quốc đề so sánh với quy định của Bộ luật TTHS Việt Nam hiện hành về tiếp nhận, giải quyết, tố giác, tin báo về tội phạm của CQĐT hình sự thuộc Bộ Quốc phòng để từ đó rút ra những nội dung cần hoàn thiện trong pháp luật TTHS Việt Nam về công tác này

Công trình nghiên cứu: “The characteristics on the Korean

Prosecution system and the Prosecutor’s direct Investigation” (Những đặc điểm của hệ thống Công tố ở Hàn Quốc và công tác điều tra trực tiếp của Công tố viên) của tác giả Lee Jung So - Phó Trưởng phòng công tố Suwon,

Hàn Quốc (nguồn: www.unafei.or.jp) [137] Trong công trình, tác giả phân tích rõ vai trò quan trọng của cơ quan Công tố trong hệ thống tư pháp Hàn Quốc, đặc biệt là vai trò của Công tố viên trong điều tra, giải quyết vụ án hình

sự, bao gồm cách tiến hành điều tra và vấn đề nhân quyền trong TTHS, việc quyết định có truy tố một con người cụ thể hay không? Đồng thời, những HĐĐT trực tiếp và quyền hạn của Công tố viên cũng được đánh giá một cách chi tiết Nghiên cứu công trình này nghiên cứu sinh thấy rằng khác với Việt Nam, cơ quan Công tố Hàn Quốc giữ vai trò hàng đầu trong điều tra, giải quyết vụ án hình sự, trong đó có các hoạt động hướng dẫn và kiểm tra, giám sát việc tiếp nhận giải quyết tố giác tin báo về tội phạm của cơ quan Cảnh sát trong điều tra các vụ án Đây là sự khác nhau giữa nước thành lập Viện Công

tố và nước không thành lập Viện công tố từ đó có thể rút ra những giống và khác nhau của các mô hình này để phân tích sâu hơn những yếu tố tác động đến tiếp nhận giải quyết tố giác tin báo về tội phạm trong luận án

Cuốn sách: “ Manual for compliance with the United nations convention against illicit traffic in narcotic drugs and psychotropic substances”(Sổ tay hướng dẫn thực hiện Công ước Liên Hiệp quốc về chống buôn bán ma túy trái phép và các chất hướng thần) của Bộ Tư pháp Hoa Kỳ; Cuốn sách “Luật

TTHS bang Vichoria và Liên bang” của tác giả Richard G Fox – Giáo sư

danh dự cả Khoa Luật, Đại học Monash và Nadia M Deltondo - Luật sư trưởng, Văn phòng Công tố bang Victoria, Liên bang Australia, NXB Quốc

gia năm 2015; Sách chuyên khảo: “Những mô hình Tố tụng hình sự điển hình

trên thế giới”, đây là chuyên khảo do Tô Văn Hòa chủ biên, cập nhật các

quan điểm mới nhất của các học giả nước ngoài về mô hình TTHS ở một số quốc gia điển hình trên thế giới, trong đó đề cập khá rõ mối quan hệ giữa CQĐT và Viện công tố/VKS trong TTHS… Những công trình này nghiên cứu về mô hình TTHS của các quốc gia khác nhau, theo đó, tùy mô hình TTHS khác nhau mà thì thẩm quyền chỉ đạo trong HĐĐT nói chung và hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là khác nhau, ví dụ như

ở Hoa Kỳ và Australia thì cơ quan công tố không tham gia trực tiếp vào bất

cứ HĐĐT nào của CQĐT những trong thực hiện nhiệm vụ có sự phối hợp với nhau chặt chẽ Ở Pháp thì không thành lập CQĐT chuyên trách mà chỉ là cơ quan nhà nước được giao tiến hành tổ chức HĐĐT như cơ quan Cảnh sát, Hải quan, Thuế vụ… thì Viện công tố được giao trách nhiệm tổ chức, chỉ đạo, quản lý điều tra và HĐĐT được xác định là một phần trong quá trình công tố,

vì vậy, để nằm chắc từ đầu quá trình điều tra, đối với hoạt động tiếp nhận và

xử lý tố giác, tin báo về tội phạm do Viện công tố thực hiện Ở Hoa Kỳ thành lập Trung tâm giải quyết khiếu nại, tố cáo tội phạm trên Internet (IC3) thuộc Cục Điều tra Liên bang Hoa Kỳ (FBI) thi IC3 là một hệ thống báo cáo và tiếp nhận khiếu nại, tố cáo tội phạm trên Internet (trang web: http://www.ic3.gov), của người dân Hoa Kỳ và khắp nơi trên thế giới Thông qua mẫu đơn tố giác trực tuyến và một nhóm chuyên gia phân tích, trinh sát, IC3 giúp công chúng

và các cơ quan thực thi luật pháp quốc tế và của Hoa Kỳ điều tra tội phạm Trang web của IC3 yêu cầu khai tên, địa chỉ e-mail và số điện thoại của người

tố giác; tên, địa chỉ, số điện thoại và địa chỉ trang web (nếu có) của cá nhân hay tổ chức bị tình nghi; chi tiết về việc người tố giác làm cách nào, khi nào

và tại sao lại cho rằng người ta đã phạm tội; và mọi thông tin khác chứng minh cho đơn tố giác của mình Trong thời đại toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ hiện nay thì việc học tập kinh nghiệm hoạt động của IC3 như trên để áp dụng ở Việt Nam là cần thiết

1.2 Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án

Các công trình nêu trên chưa thể đầy đủ về hệ thống các công trình nghiên cứu về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Tuy vậy, trên

cơ sở đánh giá khái quát các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận

án như nêu trên, nghiên cứu sinh có một số nhận xét, đánh giá chung như sau:

Thứ nhất, do có sự khác nhau về chế độ chính trị, truyền thống lập pháp

và kinh nghiệm tổ chức bộ máy nhà nước, bộ máy đấu tranh phòng chống tội phạm nên ở mỗi quốc gia có cách thức đấu tranh phòng, chống tội phạm riêng, phù hợp với đặc điểm tình hình và yêu cầu đặt ra Bên cạnh đó, hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm luôn là đối tượng nghiên cứu của khoa học pháp lý ở nhiều quốc gia trên thế giới Tuy nhiên, việc nghiên cứu hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo quy định của pháp luật TTHS là chưa có nhiều công trình nghiên cứu mà chỉ nghiên cứu dưới góc độ của một lực lượng, một số loại tội phạm cụ thể

Thứ hai, ở trong nước, trải qua gần 30 năm kể từ khi Bộ luật TTHS đầu

tiên (năm 1988) ra đời đến nay, việc nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm mới chỉ dừng lại ở dưới góc

độ một lực lượng, cơ quan, một số loại tội phạm cụ thể, có rất ít tác giả, tập thể tác giả nghiên cứu chuyên sâu về lý luận chung nhất của hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đặc biệt là sau khi Bộ luật TTHS năm 2015 được ban hành

Thứ ba, các công trình nghiên cứu khoa học nói trên mặc dù có đề cập

đến hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, nhưng chủ yếu dừng lại ở những phạm vi, khía cạnh cụ thể xoay quanh nội dung tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Chưa có công trình nghiên cứu nào đưa ra khái niệm về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội Hơn nữa,

các công trình khoa học đó nghiên cứu trên cơ sở các văn bản pháp luật quy định tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trước đây Hiện nay theo quy định của Bộ luật TTHS năm 2015 thì quy định về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm có nhiều thay đổi nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này

Do vậy, trên cơ sở kết quả đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu như nêu trên, căn cứ vào mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu đã đặt ra, luận

án cần tiếp tục nghiên cứu để làm rõ những vấn đề cơ bản sau đây theo rộng hơn hoặc sâu hơn hoặc hướng mới:

Thứ nhất, tiếp tục bổ sung và hoàn thiện hệ thống lý luận về hoạt động

tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Trong đó, làm rõ các nội dung như khái niệm, nguyên tắc, chủ thể, nhiệm vụ, cơ sở pháp lý, trình tự, thủ tục, mối quan hệ trong tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Đặc biệt, luận án sẽ đặt ra nghiên cứu, luận giải về những yếu tố tác động đến tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Đây là vấn đề lý luận mới

Thứ hai, phân tích, khảo sát và đánh giá thực trạng quy định của pháp luật

TTHS hiện hành về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở các khía cạnh: Tổ chức tiếp nhận; trình tự, thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, đặc biệt khảo sát đánh giá việc áp dụng quy định mới của Bộ luật TTHS năm

2015 về thực tiễn áp dụng quy định về thời hạn giải quyết, việc tạm đình chỉ việc giải quyết (đây là vấn đề thực tiễn mới); đánh giá những kết quả, ưu điểm đạt được, những hạn chế, thiếu sót và nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót trong tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Thứ ba, đưa ra các yêu cầu nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố

giác, tin báo về tội phạm trong giai đoạn hiện nay kết hợp với phân tích, đánh giá những hạn chế, thiếu sót và nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót để đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Các giải pháp đề xuất dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn, đảm bảo tính hệ thống, khả thi trong thực tiễn

Trên cơ sở những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu như nêu trên, luận án

tiếp tục đặt ra các giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu sau đây

* Các giả thuyết nghiên cứu: (1) Quy định về tiếp nhận, giải quyết tố

giác, tin báo về tội phạm trong pháp luật TTHS, cũng như việc áp dụng các quy định này trên thực tiễn là rất cần thiết; (2) Thực tiễn quy định và áp dụng quy định của pháp luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm còn những vấn đề bất cập; (3) Tiếp tục hoàn thiện pháp luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là tất yếu và việc hoàn thiện này phụ thuộc vào nhiều yếu tố

* Câu hỏi nghiên cứu chính:

(1) Những vấn đề lý luận về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội

phạm hiện nay như thế nào? Cụ thể câu hỏi này thành các câu hỏi sau: Một là,

hiện nay khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm và khái niệm tiếp nhận, giải

quyết tố giác, tin báo về tội phạm được nghiên cứu như thế nào? Hai là, Nguyên

tắc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm bao gồm những nguyên tác

nào? Ba là, chủ thể, nhiệm vụ, trình tự, thủ tục, mối quan hệ trong tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm như thế nào? Bốn là, việc tiếp nhận, giải quyết tố

giác, tin báo về tội phạm chịu tác động bởi những yếu tố nào? (2) Các quy định của pháp luật về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm được hoàn thiện từ trước đến nay như thế nào? Cụ thể câu hỏi này thành câu hỏi sau: quy định của pháp luật TTHS của Việt Nam về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm từ trước đến nay như thế nào? gồm những giai đoạn nào? (3) Thực tiễn tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo quy định của pháp luật TTHS ở Việt Nam từ năm 2011 đến 2019 như thế nào (kết quả, thành tựu, những khó khăn, vướng mắc, bất cập, nguyên nhân…)? (4) Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề có liên quan như nêu trên thì cần đưa ra những giải pháp gì để từng bước nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật TTHS

về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở nước ta trong thời gian tới nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, xây dựng nhà nước pháp quyền, bảo đảm quyền con người, quyền công dân?

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Xuất phát từ vai trò của tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, hệ thống lý luận, pháp luật TTHS của nhiều nước trên thế giới đã và đang nghiên cứu, quy định về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, ở Liên Xô, Liên Bang Nga, Hàn Quốc, Trung Quốc, Pháp, Hoa Kỳ đã có nhiều công trình nghiên cứu về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm nói riêng với các chiều, cạnh, phạm vi khác nhau Theo đó, hệ thống các công trình này cũng đã nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong TTHS như: Khái niệm; đặc điểm; chủ thể; quan hệ phối hợp Ở trong nước, thời gian vừa qua đã và đang có nhiều công trình khoa học nghiên cứu trực tiếp hoặc gián tiếp đề cập đến tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Mặc dù tiếp cận ở các góc độ, chiều cạnh, mức độ nghiên cứu khác nhau, nhưng có thể khái quát chung là các công trình khoa học này đều nghiên cứu về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trên các khía cạnh: Lý luận, thực trạng áp dụng và giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo pháp luật TTHS

Nghiên cứu tổng quan về các công trình nghiên cứu đó, cho thấy đây là lĩnh vực nghiên cứu đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, nhiều vấn đề lý luận, thực tiễn về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm cũng đã được làm sáng tỏ, nên có giá trị để luận án tham khảo, kế thừa và phát triển Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả như vậy, các công trình khoa học đã được công bố vẫn còn vấn đề liên quan đến đề tài luận án còn chưa được đề cập, luận giải một cách triệt để và sâu sắc như: Những yếu tố tác động đến việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; đánh giá khái quát quy định của pháp luật TTHS Việt nam về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm từ trước đến nay Trên cơ sở đó, nghiên cứu sinh đã xác định được những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu làm rõ trong nội dung của luận án

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC,

TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM

2.1 Khái niệm, cơ sở pháp lý, nguyên tắc, chủ thể, nhiệm vụ, trình

tự, thủ tục, mối quan hệ phối hợp và kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

2.1.1 Khái niệm tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

* Khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm Trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, thông tin về hoạt động của tội phạm có ý nghĩa rất quan trọng, là cơ sở đề ra các kế hoạch, chương trình, biện pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm; đồng thời là cơ sở để tiến hành các HĐĐT làm rõ tính hiện thực khách quan của vụ án hình sự Thông tin về tội phạm cũng chính là kết quả phản ánh của hoạt động của tội phạm trong hiện thực khách quan

Ở phương diện điều tra khám phá tội phạm, tố giác, tin báo về tội phạm

là thông tin ban đầu có ý nghĩa vô cùng quan trọng cho cơ quan có thẩm quyền xem xét tính chất nghiêm trọng hay không của sự việc đã được báo tin,

tố giác đến; tính chính xác và độ tin cậy của các thông tin đến đâu, có dấu hiệu của tội phạm hay không… Tố giác, tin báo về tội phạm là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền tiến hành các HĐĐT, xác minh theo quy định

Theo Từ điển Bách khoa CAND thì: “Tố giác là công dân tố cáo trước cơ

quan nhà nước, tổ chức xã hội về người hoặc hành động phạm pháp đã, đang và

sẽ xảy ra Tố giác là một trong những nguồn tin ban đầu về những vụ việc có

tính hình sự, là nội dung phản ánh đầu tiên về vụ, việc đó” [101, tr.1242] Khái

niệm này đã nêu được chủ thể tố giác (công dân) và vai trò, mục đích của tố giác về tội phạm, đây là những nội dung sẽ được kế thừa trong kết quả nghiên cứu của luận án Tuy nhiên, khi nghiên cứu khái niệm này thấy rằng, việc xác định chủ thể tố giác là công dân là hơi bó hẹp (chỉ bao gồm công dân Việt

Nam); đối tượng bị tố giác là người hoặc hành động phạm pháp đã, đang và sẽ xảy ra là quá rộng, chưa phù với phạm vi nghiên cứu trong TTHS, vì khi đề cập đến tố giác trong TTHS là tố giác hành vi có dấu hiệu phạm tội khác với hành vi vi phạm hành chính, dân sự

Theo Đại từ điển Tiếng việt thì: “Tố giác được hiểu là báo cho cơ quan chính quyền biết người hoặc hành động phạm pháp nào đó” [35, tr.789] Khái niệm này chỉ nêu được chủ thể tiếp nhận tố giác đó là cơ quan chính quyền và chủ thể bị tố giác (người hoặc hành động phạm pháp nào đó), đây là nội dung

sẽ được tham khảo, kế thừa trong luận án Tuy nhiên, khái niệm này còn rất nhiều điểm hạn chế như chưa chỉ ra chủ thể tố giác là ai, chủ thể tiếp nhận chưa được giải thích rõ (cơ quan chính quyền gồm những đơn vị nào), chủ thể

bị tố giác rất rộng (hành động phạm pháp nào đó bao gồm phạm pháp về hình

sự, hành chính, dân sự, kinh tế)

Theo tác giả Phan Văn Khai: “Tố giác về tội phạm được hiểu là việc cá

nhân phát hiện, tố cáo người thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ

quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định của Bộ luật TTHS” [62, tr.13]

Khái niệm đã nêu được chủ thể của việc tố giác hành vi phạm tội; chủ thể bị

tố giác và nội dung tố giác (hành vi có dấu hiệu tội phạm) Tuy nhiên, trong khái niệm này vẫn còn thiếu sót như chưa đề cập đến trình tự, thủ tục tiếp nhận, giải quyết

Theo tác giả Đào Nguyên Vũ: “Tố giác là hành động của công dân khi phát hiện các hoạt động phạm pháp của một đối tượng hay một nhóm đối tượng Hành động này thể hiện ở việc tố cáo các hành vi của đối tượng vi phạm trước cơ quan pháp luật và các cơ quan có trách nhiệm phải tiếp nhận, giải quyết các thông tin do người dân cung cấp Tố giác về tội phạm chỉ bao gồm các hành vi vi phạm pháp luật bị phát hiện có thể cấu thành tội phạm đã được quy định trong Bộ luật Hình sự” [106, tr.10] Khái niệm này đã nêu được chủ thể tố giác (công dân), thông tin tố giác (hoạt động phạm pháp), cách xử thế của công dân khi phát hiện hành động phạm pháp, chủ thể bị tố

giác là ai, hình thức của tố giác (tố cáo hành vi phạm pháp), chủ thể tiếp nhận Tuy nhiên, chủ thể tố giác chỉ xác định là công dân là chưa đầy đủ, vì bên cạnh công dân Việt Nam thì còn có người nước ngoài sinh sống, làm việc, du lịch tại Việt Nam cũng có thể tố giác tội phạm; thông tin tố giác quá rộng (hoạt động phạm pháp có thể là phạm pháp hình sự, dân sự, hành chính), chưa phân biệt được tố giác và tố cáo Bên cạnh đó, tác giả chưa được ra khái niệm

về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Theo tác giả Hồ Trọng Ngũ thì: Tố giác tội phạm được hiểu là sự tố cáo của công dân về những hành vi nào đó mà họ cho rằng đó là tội phạm Khái niệm này đề cập được chủ thể tố giác và xử thế của công dân (chủ thể tố giác) đối với hành vi họ cho là tội phạm Tuy nhiên, khái niệm này còn thiếu sót như chưa cụ thể được chủ thể bị tố giác, chủ thể tiếp nhận, giải quyết tố giác

Giáo trình Luật TTHS Học viện An ninh nhân dân đồng quan điểm với tác giả Hồ Trọng Ngũ khi cho rằng: Tố giác của cá nhân là sự tố cáo về những hành vi nào đó họ cho rằng là tội phạm [58, tr.202]

Ngoài các quan niệm nêu trên, còn khá nhiều các khái niệm khác nhau

về tố giác tội phạm được trình bày trong các công trình nghiên cứu khác như sách chuyên khảo, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, giáo trình luật TTHS, tạp chí khoa học nhưng tựu chung lại, các khái niệm này đều được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu các quy định của Bộ luật TTHS năm 1988 (sửa đổi, bổ sung năm 1990, 1992 và 2000) và Bộ luật TTHS năm 2003, số ít các khái niệm về

tố giác tội phạm được xây dựng trên cơ sở các quy định của Bộ luật TTHS năm

2015 Qua nghiên cứu thấy rằng dù tiếp cận ở các khía cạnh khác nhau, nhưng các khái niệm nêu trên đã cơ bản xác định được chủ thể tố giác, chủ thể bị tố giác, chủ thể tiếp nhận và thông tin tố giác Tuy nhiên, các khái niệm còn những thiếu sót nhất định cần phải tiếp tục nghiên cứu làm rõ Theo tác giả có thể khái quát một số nội dung thuộc về mặt lý luận của tố giác tội phạm như sau:

Thứ nhất, tố giác tội phạm là xử thế hợp pháp của cá nhân khi phát hiện các

hành vi vi phạm pháp luật hoặc sự việc khác có dấu hiệu của các tội phạm

được quy định trong Bộ luật Hình sự; thứ hai, hành vi xử thế hợp pháp này

thể hiện ở việc tố cáo hành vi của các đối tượng có hành vi vi phạm pháp luật

có dấu hiệu tội phạm trước cơ quan nhà nước có thẩm quyền và cơ quan này

có trách nhiệm tiếp nhận và xử lý các thông tin do cá nhân cung cấp

- Tin báo về tội phạm Khái niệm về tin báo về tội phạm được nghiên cứu ở nhiều chiều cạnh, góc độ khác nhau, có thể kể đến một số quan điểm sau:

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng thì “tin báo” là nội dung của sự phản ánh, là thuộc tính bản chất của vật chất Do vậy, tin báo sẽ tồn tại khách quan và nội dung khái niệm của nó gắn liền với khái niệm vật chất và ý thức Trong Đại từ điển tiếng Việt phổ thông thì: “Tin báo được xác định là điều báo cho biết sự việc, tình hình xảy ra” [35, tr.879] Dưới góc độ ngôn ngữ học thì tin là điều được truyền đi, báo đi cho biết về sự việc, tình hình xảy ra; sự truyền đạt, sự phản ánh dưới các hình thức khác nhau, cho biết

về thế giới chung quanh và những quá trình xảy ra trong nó

Theo tác giả Hồ Trọng Ngũ thì: “Tin báo về tội phạm được hiểu là thông tin, thông báo, báo cáo của cơ quan, tổ chức với CQĐT, VKS, Tòa án

về những hành vi vụ việc đã xảy ra mà các cơ quan, tổ chức đó cho là tội phạm” Khái niệm này đã trình bày được bản chất của tin báo tội phạm, chủ thể báo tin về tội phạm (cơ quan, tổ chức), chủ thể tiếp nhận tin báo và xử thế của chủ thể báo tin về tội phạm đối với vụ việc đã xảy ra có dấu hiệu tội phạm Tuy nhiên, khái niệm này chưa đầy đủ về chủ thể báo tin về tội phạm (không có cá nhân), cơ quan tiếp nhận tin báo tội phạm bị giới hạn (CQĐT, VKS, Tòa án)

Giáo trình Luật TTHS Học viện An ninh nhân dân cho rằng: Tin báo về tội phạm là thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do cơ quan, tổ chức, cá nhân thông báo với cơ quan có thẩm quyền [58, tr.202] Khái niệm này tương đối toàn diện đã khái quát được bản chất, chủ thể báo tin, chủ thể tiếp nhận tin báo, cách xử thế của chủ thể báo tin về những thông tin về tội phạm Tuy