Là người con của dân tộc Kinh sinh ra và lớn lên ở thị trấn Mộc Châu (Sơn La), công tác trong ngành giáo dục tại trường có 100% các em là người dân tộc thiểu số tôi đã được tiếp xúc và[r]
Trang 1Câu 2: Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên ghi nhận “Ngôn ngữ Quốc gia là Tiếng Việt song các dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy phong tục tập quán truyền thống văn hóa tốt đẹp của mình” Đồng chí hãy phân tích nội dung này, với cương vị là một nhà giáo đồng chí cần làm gì để giữ gìn tiếng nói, chữ viết của đồng bào dân tộc Mộc Châu nơi đồng chí công tác.
Trả lời:
Từ hàng trăm nghìn năm trước, sự xuất hiện của chữ viết đã đánh dấu một bước ngoặt lớn trong nền văn minh cho loài người Đây chính là phương tiện ghi lại thông tin, ghi lại lịch sử của các dân tộc trên thế giới, góp thêm vào những tầng giá trị văn hóa của nhân loại
Việt Nam là quốc gia đa dân tộc và ngôn ngữ và khoảng 90 ngôn ngữ khác nhau, mỗi công động dân tộc thiểu số đều có ngôn ngữ của riêng mình, trong đó sử dụng tiếng việt làm ngôn ngữ giao tiếp chung Mỗi dân tộc có tiếng nói, phong tục tập quán, bản sắc văn hóa riêng Chính điều đó làm nên đặc điểm văn hóa Việt Nam thống nhất đa dạng, giàu bản sắc Văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần giữa các tộc người ở Việt Nam có nhiều nét khác nhau và hết sức phong phú Bản sắc văn hóa mỗi tộc người ở nước ta tạo nên nền văn hóa Việt Nam hết sức rực rỡ Sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới phải hướng vào việc củng cố và tăng cường sự thống nhất, nhân lên sức mạnh tinh thần chung của toàn dân tộc, đồng thời phải khai thác và phát triển mọi sắc thái và giá trị văn hóa của các tộc người nhằm đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần ngày càng cao của các dân tộc
Mỗi cộng đồng dân tộc thiểu số đều có ngôn ngữ của riêng mình, trong đó
sử dụng tiếng Việt làm ngôn ngữ giao tiếp chung Tuy nhiên, xu hướng hội nhập quốc tế đang làm nảy sinh nguy cơ suy giảm ngôn ngữ các dân tộc thiểu số Vấn
đề quan hệ giữa các ngôn ngữ, giáo dục ngôn ngữ và sử dụng ngôn ngữ ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số Việt Nam đã được đặt ra từ lâu và hiện nay vẫn được coi là cấp thiết, trước hết vì yêu cầu phải thống nhất ý chí và củng cố sức mạnh đoàn kết dân tộc, đồng thời thể hiện sự bình đẳng giữa các dân tộc Phải
Trang 2bảo tồn và phát triển những nét bản sắc trong văn hóa truyền thống của mỗi dân tộc thiểu số Vì ngôn ngữ không chỉ là một thành tố cơ bản của văn hóa, một biểu hiện của những giá trị nhân văn, mà còn là phương tiện để hình thành và lưu truyền các hình thái quan trọng nhất trong đời sống văn hóa tinh thần của một dân tộc Đồng thời, điều đó cũng góp phần bảo tồn và phát triển sự đa dạng trong văn hóa Việt Nam Chung quanh vấn đề giáo dục ngôn ngữ và sử dụng ngôn ngữ
ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số Việt Nam, cũng như về vai trò và vị trí của ngôn ngữ các dân tộc thiểu số hiện nay có rất nhiều điều đáng bàn luận Đây không chỉ là chuyện riêng của ngành ngôn ngữ học, mà còn của các ngành giáo dục, dân tộc học, văn học, văn hóa dân gian, tâm lý học của các nhà hoạch định
và thực hiện chính sách dân tộc và của chính người dân Tuy nhiên, vấn đề mai một, tiêu vong đối với tiếng mẹ đẻ của các dân tộc thiểu số , trong hoàn cảnh hiện nay ở nước ta đang được nhiều người quan tâm Có ba nguyên nhân làm mai một tiếng dân tộc thiểu số
Thứ nhất, về mặt dân số học: Số người nói các ngôn ngữ dân tộc thiểu số
ở Việt Nam không nhiều (rất ít so với tiếng Việt) Trong số các dân tộc thiểu số
ở Việt Nam, các dân tộc hơn một triệu người không nhiều (Tày, Thái, Mường, Khmer) Chủ yếu là các dân tộc có số dân dưới một triệu người Các dân tộc có
số dân dưới 10 nghìn người, thậm chí dưới một nghìn người không ít (La Ha, Phù Lá, La Hủ, Pà Thẻn, Lự, Ngái, Chứt, Lô Lô, Mảng, Cờ Lao, Bố Y, Cô Ống,
Si La, Pu Péo, Rơ Măm, Brâu, Ơ Đu) Các dân tộc thiểu số ở Việt Nam thường
cư trú phân tán xen kẽ với các dân tộc khác, nghĩa là số lượng người nói một ngôn ngữ trong một đơn vị địa lý, hành chính không cao và không tập trung Số người nói được các ngôn ngữ dân tộc thiểu số thường thuộc lứa tuổi già và trung niên, còn lứa tuổi thanh niên biết tiếng "mẹ đẻ" ít hơn, thậm chí nhiều trẻ em không biết tiếng mẹ đẻ của mình Theo lẽ tự nhiên, các ngôn ngữ có số lượng người nói ít, lại phân tán, không có nhiều độ tuổi sử dụng thì nguy cơ mai một càng nhanh
Thứ hai, về nhân tố văn hóa - ngôn ngữ: Hiện nay, quá nửa số dân tộc thiểu số ở Việt Nam đã có chữ viết Đây là các hệ thống chữ dạng vuông gốc
Trang 3Hán, dạng Sanscrit, dạng la-tinh và cả dạng chữ hình vẽ Có dân tộc có tới vài ba
bộ chữ Chữ viết (một dạng của ngôn ngữ) có vai trò đáng kể trong bảo tồn và phát triển ngôn ngữ, giúp cho việc ghi chép và truyền bá các tác phẩm văn nghệ truyền thống và sáng tác mới, dùng trong phát thanh và truyền hình Tuy nhiên, trên thực tế, các hệ thống ngôn ngữ nói trên có phạm vi sử dụng rất hẹp và chưa được nhiều người biết đến Mặt khác, phần lớn ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở Việt Nam lâu nay không được truyền dạy có tổ chức mà chỉ được truyền dạy tự phát, hay dùng dưới dạng khẩu ngữ trong phạm vi gia đình, làng bản
Thứ ba, về yếu tố tâm lý - xã hội: Ở nước ta, đồng bào các dân tộc thiểu số rất trân trọng những nét bản sắc văn hóa do cha ông truyền lại, trong đó có tiếng
mẹ đẻ Tuy nhiên, vì nhiều nguyên nhân khác nhau, chủ yếu vì lý do kinh tế, các bậc cha mẹ phải hướng con cái tới việc nắm vững tiếng Việt và các ngoại ngữ (Anh, Pháp, Trung, Nhật Bản ) để tìm kiếm việc làm, bảo đảm đời sống
Từ lâu, chính sách của Nhà nước ta đối với ngôn ngữ các dân tộc thiểu số được thể hiện trong khá nhiều văn bản, tài liệu đã được công bố Trong Điều 5, Chương I, Hiến pháp Việt Nam năm 2013 có ghi: "Các dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy phong tục, tập quán, truyền thống và văn hóa tốt đẹp của mình" Trong Điều 7, Luật Giáo dục ban hành năm 2005: Nhà nước tạo điều kiện để người dân tộc thiểu số được học tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, giúp học sinh người dân tộc thiểu số dễ dàng tiếp thu kiến thức khi học tập trong nhà trường và cơ sở giáo dục khác
Các luận điểm trong chính sách nói trên của Nhà nước hoàn toàn phù hợp với tinh thần và những cố gắng của cộng đồng quốc tế Cho nên ngày 21-2 hằng năm đã được quy định là Ngày Quốc tế về tiếng mẹ đẻ Ở nước ta, nhờ có chính sách đúng đắn, những năm gần đây đã có một số ngôn ngữ dân tộc thiểu số được
sử dụng như đối tượng hoặc phương tiện dạy - học trong một số trường phổ thông và các cơ sở giáo dục khác ở vùng dân tộc thiểu số Đồng thời, một số ngôn ngữ đang được sử dụng trên Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, các đài phát thanh và truyền hình địa phương như Khmer, Ê Đê, Gia Rai,
Trang 4Ba Na, Chăm, Mông, Thái, Xê Đăng, Tày, Hà Nhì, Hrê, Cà Tu Một số ngôn ngữ dân tộc thiểu số đã được sử dụng để in các tác phẩm văn nghệ truyền thống, các sáng tác mới; để biên soạn các từ điển đối chiếu song ngữ, các sách miêu tả ngữ pháp, các sách giáo khoa
Nhân tố quan trọng nhất đem lại sức sống cho các ngôn ngữ là chúng được truyền dạy và có vai trò như thế nào trong đời sống xã hội Vì thế, những hoạt động kể trên bước đầu đã mang lại điều kiện tồn tại cho một số ngôn ngữ dân tộc thiểu số
Liên hệ:
Mộc Châu có 12 dân tộc anh em cùng sinh sống Trong đó chiếm đa số là người thái: 33%, người H’Mông 18%, người kinh 15%, ngoài ra còn có người Khơ Mú, Dao, Tày, với chủ yếu là hai dân tộc người H’Mông và người Thái sinh sống, khi mới vào nhận công tác bản thân gặp rất nhiều khó khăn khi giao tiếp với học sinh vì bất đồng về ngôn ngữ, từ đó tôi đã tìm hiểu và biết được phong tục của người thiểu số mang đậm đà bản sắc của người dân tộc như: dân tộc Mông có phong tục bắt vợ vào dịp 2- 9 hàng năm và có điệu múa khen, có các trò chơi dân gian như đánh tu lu Người Thái chú rể sang ở rể nhà gái tuy theo thời gian của 2 họ thống nhất sau đó với tổ chức lễ cưới đón cô râu về nhà chồng và có phong tục tập quán đặc sắc, như “lễ hội xíp xí", lễ hội gội đầu, lễ hội hạn khuống Trong đó, phải kể đến lễ hội cầu mưa, một trong những lễ hội quan trọng nhất trong năm đối với người Thái bản địa Và có điệu múa xèo mang đậm bản sắc dân tộc
Tuy nhiên những tập quán tốt đẹp mang đậm chất văn hoá dân tộc đó đang bị mai một dần, thậm chí những từ cổ gắn liền với các câu “Khắp”, câu “Xạn” nghe thiết tha xốn xang lòng người nay không mấy được lớp trẻ mặn mà nữa Tập tục khiêng lợn, gạo rượu đến nhà gái làm bữa cơm thân mật để sáng ra đón dâu về nhà không còn mà thay vào đó đám cưới được tổ chức y hệt như miền xuôi Thanh thiếu niên không còn thích mặc những bộ váy áo thêu thùa cầu kỳ nữa
Trang 5Ngay nay dân tộc Thái, chữ viết đang dần dần bị mai một bởi nhiều lý do khách quan và chủ quan…Trước thực trạng đó, những người có tâm huyết đã âm thầm
tự nguyện dành cuộc đời mình để nghiên cứu, bảo tồn nét văn hóa truyền thống
ấy, chúng ta cần khơi dậy phong trào học đọc và viết chữ Thái ở huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La
Là người con của dân tộc Kinh sinh ra và lớn lên ở thị trấn Mộc Châu (Sơn La), công tác trong ngành giáo dục tại trường có 100% các em là người dân tộc thiểu số tôi đã được tiếp xúc và dạy dỗ nhiều thế hệ thuộc các dân tộc thiếu số như dân tộc Thái, dân tộc Mông, tôi được biết một chút tiếng và bản sắc riêng của đồng bào dân tộc H’Mông, dân tộc Thái tôi đã biết nói và giao tiếp
sơ qua bằng tiếng dân tộc Thái, dân tộc H’Mông.Tuy nhiên một thực tế đáng buồn là mặc dù biết và nói được bằng tiếng Thái nhưng lại không thể viết được tiếng dân tộc Thái, hay dân tộc H’Mông
Để giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy phong tục tập quán truyền thống văn
hóa tốt đẹp của người dân tộc thiểu số với cương vị là một giáo viên để giữ gìn
tiếng nói, chữ viết của đồng bào dân tộc Mộc Châu nơi tôi sinh sống, tôi cần:
- Biết và sử dụng thông thạo tiếng của dân tộc mình, hướng con cái tới việc nắm vững tiếng Việt và các ngoại ngữ phổ thông cần thiết như: Anh, Pháp…để có thể đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế
- Đăng ký theo học lớp tiếng Thái tại huyện Mộc Châu, ngoài ra bản thân
có thể tự học tiếng của đồng bào dân tộc H’Mông để có thể nói và viết cũng như phần nào đọc được những tác phẩm văn học, các văn bản bằng tiếng thái giống như tiếng phổ thông, từ đó có thể gần gũi hơn với học sinh và nhân dân nơi tôi sinh sống và công tác
- Trong kế hoạch thực hiện nhiệm vụ tại nhà trường, tôi phát động phong trào mặc trang phục dân tộc mình đối với học sinh toàn trường nói chung và học sinh lớp chủ nhiệm nói riêng, bắt buộc học sinh mặc trang phục dân tộc mình đến lớp nhất là vào sáng thứ hai trong tiết chào cờ, đồng thời trong quá
Trang 6trình tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp đưa các trò chơi dân gian dân tộc ít người và các bài hát dân ca để phần nào giúp các em nhớ về bản sắc riêng độc đáo dân tộc mình
, ngày 18 tháng 8 năm 2014
Người viết:
Bài viết có tính tham khảo các bạn cần phân tích bổ xung để bài viết thêm sinh động