- HS nhờ sử dụng TN trong hóa học mà các em hiểu và nắm chắc kiến thức cơ bản, hiểu rõ các khái niệm, tính chất, cách điều chế một chất thông dụng.v.v.từ đó các em biết vận dụng kiến t[r]
Trang 1chuyên đề dạy học có sử dụng thí nghiêm môn hóa học
A Lý do
Giỳp học sinh tự nghiờn cứu tỡm tũi, khỏm phỏ Dựa trờn kết quả thớ nghiệm để kiểm tra giả thuyết hay dự đoỏn, chứng minh cho một vấn đề đó được khẳng định, củng cố
lý thuyết vầ rốn luyện kỹ năng thực hành, giải bài tập bằng cỏc thực nghiệm húa học học sinh bước đầu làm quen với tim tũi, khỏm phỏ kiến thức giỳp học sinh hiểu kỹ, nhớ lõu,khắc sõu, vận dụng tốt cỏc kiến thức lĩnh hội trong học tập
B Nội dung
I- Bảo đảm an toàn thớ nghiệm:
An toàn TN là yờu cầu trước hết đối với mọi TN để đảm bảo an toàn khi sử dụng TN trước hết GV phải xỏc định ý thức trỏch nhiệm cao về sức khỏe và tớnh mạng của HS Mặt khỏc GV cần lắm chắc kỹ thuật và PP tiến hành TN Chẳng hạn trước khi đốt Hiđro, Metan.đều phải thử độ tinh khiết của chỳng, khi làm việc với cỏc húa chất độc hại, phải cú biện phỏp bảo hiểm, khụng dựng quỏ liều lượng húa chất dễ chỏy, và dễ
nổ Cỏc TN tạo thành chất độc bay hơi cần tiến hành ở cuối chiều giú để trỏnh tạt khớ
về phớa HS
để đảm bảo an toàn TN cho học sinh, trước khi làm TN giỏo viờn cần nhắc nhở một
số quy tắc an toàn trong phũng TN và cỏch sử dụng húa chất như sau:
1/ Một số quy tắc an toàn:
Khi làm TN húa học, phải tuyệt đối tuõn theo quy tắc an toàn trong phũng TN và sự hướng dẫn củaGV
*Khi làm TN cần trật tự, gọn gàng, cẩn thận, thực hiện TN theo đỳng trỡnh tự ; quy trinh
*Tuyệt đối khụng làm đổ vỡ, khụng để húa chất bắn vào người, quần ỏo, đốn cồn dựng xong cần đậy nắp để tắt lửa
*Sau khi làm TN thực hành phải rửa dụng cụ TN, vệ sinh phũng học
2/ Cỏch sử dụng húa chất:
*Húa chất trong phũng thớ nghiệm thường đựng trọng lọ cú nỳt đạy kớn, phớa ngoài
cú dỏn nhón ghi tờn húa chất Nếu húa chất cú tớnh độc hại trờn nhón cú ghi chỳ riờng
*Khụng dựng tay trực tiếp cầm húa chất, khụng đổ húa chất này vào chất khỏc
(Khụng theo chỉ dẫn ) Húa chất
dựng xong nếu cũn thừa, khụng được đổ trở lại binh chứa
* Khụng dựng húa chất đựng trong cỏc lọ khụng cú nhón ghi rừ tờn húa chất Khụng nếm hoặc ngửi trực tiếp húa chất
II/ Cỏc phương phỏp sử dụng thớ nghiệm:
Thớ nghiệm húa học được sử dụng theo nhiều cỏch khỏc nhau để giỳp học sinh thu thập và xử lý thụng tin nhằm hỡnh thành khỏi niệm, tớnh chất chung và tớnh chất của cỏc chất vụ cơ, hưu cơ cụ thể
1/ Thớ nghiệm biểu diễn của GV:
Khi tiến hành cỏc thớ nghiệm biểu diễn cần chỳ ý cỏc nội dung sau:
-Bảo đảm an toàn thớ nghiệm
-Bảo đảm kết quả thớ nghiệm:
Kết quả tốt đẹp của TN tỏc động trực tiếp đến chất lượng DH và củng cố niềm tin của HS vào khoa học.Muốn đảm bảo kết quả TN trước hết giỏo biờn phải nắm vững
kỹ thuật tiến hànhTN , phải thử nghiệm nhiều lần trước khi biểu diễn trờn lớp
Trang 2- đảm bảo tính trực quan:
Trực quan là một trong các yêu cầu cơ bản của TN biểu diễn để đảm bảo tính trực quan, khi chuẩn bị TN giáo viên cần lựa chọn các dụng cụ và sử dụng lượng hoá chất thích hợp Bài biểu diễn TN phải có độ cao cần thiết, các dụng cụ TN cần được bố trí sao cho HS có thể nhìn rõ
2/ Thí nghiệm nghiên cứu của học sinh:
2.1 TN để nghiên cứu bài mới:
ở đây HS tự tay điều khiển các quá trình làm biến đổi các chất nên có sự phối hợp giữa hoạt động trí óc với hoạt động chân tay trong quá trình nhận thức củaHS Lý luận dạy học cho rằng: PP dạy học này có khả nang phát triển một cách tốt nhất nang lực trí tuệ, kích thích hứng thú củaHS, vi nó rèn kuyện cho HS nhận thức và phân tích nhưng dấu hiệu, hiện tượng cụ thể bằng kinh nghiệm riêng của chính mình, thu hút mọi khả năng của HS vào nhận thức đối tượng
Việc tổ chức cho HS làm TN để nghiên cứu bài mới có thể thực hiện bằng hai cách: Toàn lớp cùng làm một TN hoặc từng nhóm làm TN khác nhau Khi tiến hành TN theo nhóm, GV cần tổ chức để các HS trong nhóm lần lượt được làmTN Nếu TN phức tạp thì lên có sự phân công giữa các HS trong nhóm
Ví dụ: Sử dụng TN đối chứng và kiểm chứng khi nghiên cứu phản ứng của sắt với dung dịch muối,hay kim loại với axit
2.2 Thí nghiệm thực hành:
Hình thức TN do học sinh tự làm lấy khi hoàn thiện kiến thức nhằm minh họa, ôn tập, củng cố kiến thức đã học và rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo
Một trong nhưng ĐKgiúp thực hiện thành công các TN thực hành là HS đã chuẩn bị trước về mục đích TN, học sinh cần làm và làm như thế nào, giải thích các hiện tượng xảy ra, rút ra những kết luận đúng đắn
GVcần xác định ND và PP thực hiện giờ thực hành sao cho phù hợp với đặc điểm, nội dung, thời gian cho phép Giờ thực hành được thực hiện theo trình tự sau đây: + đầu giờ GV kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh, giải thích ngắn gọn quá cách tiến hànhTN
+ Học sinh tiến hànhTN Giáo viên theo dõi việc làm của các nhóm HS và uốn nắn kịp thời những sai sót
+ Cuối giờ thực hành mỗi HS phải hoàn thành bản tường trình TN bao gồm các nội dung sau:
- Tên TN
- Mô tả cách tiến hành TN
- Mô tả các hiện tượng đã quan sát được Nhận xét
- Giải thích và kết luận Viết các PTPƯ xảy ra
+ Sau cùng GV hướng dẫn HS rửa dụng cụ TN Cất hoá chất và dụng cụ vào đúng nơi quy định Vệ sinh phòng TN
Ví dụ: Sử dụng TN trong bài thực hành hoá học
để phát huy tính tích cực củaHS, cần có thêm loại bài tập thực nghiệm trong bài thực hành đặc điểm của bài thực nghiệm là HS phải nghiên cứu giải lý thuyết trước khi bắt tay vào làm TN Do đó HS phải tích cực suy nghĩ, vận dụng kiến thức, kỹ năng
để giải quyết một vấn đề cụ thể
Bài tập: Hãy nhận biết dd NaOH trong số các dd sau: NaCl; H2SO4; NaOH; HNO3? Dụng cụ hoá chất coi như có đủ
2.3 Thí nghiệm ngoại khóa hoá học :
Bao gồm các thí nghiệm ngoài lớp học thực hiện ở trường dưới hình thức các tổ
Trang 3ngoại khóa hóa học và thí nghiệm thực hành quan sát ở nhà.
* Thí nghiệm ngoài lớp học thực hiện ở trường bao gồm :
+ Các thí nghiệm hóa học vui giúp học sinh hứng thú áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn động của các buổi hội vui, các chuyên đề hóa học
+ Các TN đòi hỏi thời gian nhất định mà trong giờ học các em không có ĐK thực hiện như làm giấm , nấu xà phòng, chế tạo các chất thơm.v.v
+ TN thu hồi các hóa chất từ các sản phẩm phụ của các TN trong trường học
+ TN nhận biết và tính chất của các chất
* TN thực hành và quan sát ở nhà :
+ Sử dụng các dụng cụ và hóa chất đơn giản, có sẵn trong đời sống hàng ngày, HS có thể tiến hành nhiều TN loại này như sản xuất vôi sống, sự an mòn kim loại và cách phòng chống sự an mòn
III/ Sử dụng thí nghiệm hóa học để dạy học tích cực môn hóa học :
Việc sử dụng TN cần hướng tới việc tích cực hóa hoạt động của HS Sử dụng TN được coi là tích cực khi TN là nguồn kiến thức để HS khai thác tim kiếm kiến thức mới dưới nhiều hinh thức khác nhau
1- Sử dụng TN hóa học để dạy tích cực là PP đặc thù của các bộ môn khoa học thực nghiệm trong đó có hóa học Sử dụng TN để dạy học tích cực ở THCS được thực hiện theo những cách sau đây
- TN nghiên cứu do nhóm HS thực hiện
- TN biểu diễn của GV theo hướng nghiên cứu
- TN kiểm chứng nhằm kiểm tra các dự toán
- TN đối chứng giúp cho việc rút ra các kết luận một cách đầy đủ, chính xác hơn về quy tắc, tính chất của chất
-TN nêu vấn đề ( Giúp HS phát hiện vấn đề)
- TN giúp học sinh giải quyết vấn đề
-TN thực hành : C2 lý thuyết và rèn luyện kỹ
- TN trong bài tập thực nghiệm : Giải bài tập bằng các thực nghiệm hóa học.v.v 2- Sử dụng thí nghiệm để dạy học tích cực có nhưng mức độ khác nhau, nhưng giáo viên cần chú ý vận dụng cho phù hợp vào bài dạy hoặc bài thực hành:
- Mức 1 ( Rất tích cực) : Nhóm học sinh thực hiện thí nghiệm, quan sát hiện tượng, giải thích, nhận biết sản phẩm và
viết các chương trỡnh hóa học Từ
đó học sinh rút ra nhận xét về
tính chất hóa học, quy tắc, định luật.v.v
- Mức 2 ( Tích cực): Nhóm học sinh quan sát thí nghiệm biểu diễn của giáo viên hoặc học sinh, mô tả hiện tượng, giải thích, nhận biết sản phẩm và viết các phương trình hóa học Từ đó, học sinh rút ra kết luận nhận xét về tính chất hóa học, quy tắc, định luật.v.v
- Mức 3 ( Tương đối tích cực) :
Nhóm HS làm TN để chứng minh
cho một t/c , quy tắc, ĐL hoặc
điều đã biết
- Mức 4(ít tích cực) : HS quan sát
TN do GV biểu diễn để chứng
minh cho một t/c , quy tắc, ĐL hoặc điều đã biết
3- Thiết kế phần sử dụng thí nghiệm hóa học để dạy học tích cực trong một bài học :
Trang 4*Thí dụ1: Sử dụng thí nghiệm khi dạy
" Tính chất của axitsunfuric",
Tiết 33 : Cacbon- Lớp 9
a- Tính háo nước của axit sunfuric đặc(HS tiến hành TN axit sunfuric đặc tác dụng với đường)
b.Axit sunfuric đặc t/dvới đồng
Thí dụ 2 : Sử dụng TN dạy phần tính chất hóa học của oxi :Sắt t/dvới oxi , lưu huỳnh t/dvới oxi
Thí dụ 3 : Sử dụng TN dạy phần tính chất hóa học của sắt
(Sắt t/d với phi kim ,với dd muối ,với dd axit.)
Sắt t/d với phi kim
TN: Sắt t/d với dd axit sunfuric
Thí dụ 4 : Sử dụng TN dạy bµi axetilen
- HS tiến hành thí nghiệm axetilen tác dụng với oxi, axetilen tác dụng với dd brom
*) Nội dung cụ thể minh họa
Trang 5C Kết quả thu được :.
- GV thực hiện tốt giờ lên lớp đạt hiệu quả cao đồng thời qua sử dụng TN hóa học giáo viên có thể tạo được nhiều cơ hội để HS phát huy tính tích cực, tính tự lực, sáng tạo theo hướng dẫn của thầy Việc kết hợp các PP giảng dạy khác GV có thể giúp HS nắm chắc kiến thức cơ bản trong chương trinh hh
- HS nhờ sử dụng TN trong hóa học mà các em hiểu và nắm chắc kiến thức cơ bản, hiểu rõ các khái niệm, tính chất, cách điều chế một chất thông dụng.v.v.từ đó các em biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống, giải thích các hiện tượng tự nhiên thực tế có liên quan, các em càng yêu thích môn học hơn, say mê và hứng thú học tập
- Sử dụng TN hóa học giúp cho học sinh làm quen với PP nghiên cứu khoa học
Lương Bằng, ngày 6 tháng3 năm 2014
Tổ khoa học tự nhiên.