Thực trạng bệnh lý tai biến mạch máu não tại BVĐK tỉnh hưng yên năm 2013 2014

ĐẠT VÁN ĐÈTai biền mạch não TBMN lả một ưong cãc bệnh thằn kinh thường gặp.Dây là nguyên nhân gáy tứ vong đứng thứ ba sau bệnh tim mạch, ung hư; nguyênnhản thứ hai gày sa sút tri tuệ vả

Nhàn dịp hoàn thành luận vàn tốt nghiệp cao học tôi xin bày- tô lòng kinh trọng và biết ơn sâu sắc tởi:

• TS Trần Viết Lực Giang viên Bộ mòn Thần kinh Trường Đại hục Y HàNội người Thầy luôn luôn tận tinh giang dạy giúp dò tòi trong thực hành lãm sàngcùng như trong học tập và nghiên cửu khoa học dà dành nhiều thời gian vả támhuyết ưực tiếp hướng dần tòi thực hiện vã hoàn thành đề tài này

- GS.TS Lè Đức Hinh Chu tịch Hội Thần kinh học Việt Nam củng các Thầytrong Hội đồng chầm luận văn tốt nghiệp vã Hụi dồng thông qua dề cương dãdóng góp nhiều ý kiến quý bâu cho tỏi trong quá trinh hoàn thảnh luận vànnãy

- GS.TS Lẽ Quang Cường Trưởng Bộ mòn Thần kinh học PGS.TS NguyềnVán Liệu Phó trường Bộ môn Thần kinh học Trường Đại học Y Hã Nội củngtoàn thê các Thầy Cô trong Bộ môn dà luôn hết lỏng truyền đạt nhùng kiếnthức quý báu vã tạo diều kiộn thuận lợi cho tỏi trong suốt quã trinh học tộp

- GS.TS Lê Vãn Thính Trướng khoa Thần kinh Bệnh viện Bụch Mai Ban lànhđạo củng toàn thê các Bác si' Điều dường viên và nhàn viên ưong Khoa dàgiúp dữ tôi trong quá trinh hục tập tại dây

Tỏi xin chán thành cám ơn:

- Dang ủy Ban Giảm hiộu Phông Sau Dại học vả các Phòng Ban liên quan cùaTrường Dại học Y Hã Nội vi nil ừng giúp dờ quý bâu ưong quã trình tòi họctập tại trường

- Đảng uy Ban Giám dốc Phong Ke hoạch tòng hợp Phông Công nghệ thôngtin cãc Khoa Phòng liên quan khác cua Bệnh viện Da khoa tinh Hưng Yêncùng như tập thê khoa Thần kinh Nội tiết nơi tỏ! đang cóng tác đà lạo điềukiện thuận lợi động viên giúp đờ tỏi trong cuộc sống, trong còng việc, trongquả trinh học tập và thực hiện đề tài này

Tỏi xin câm ơn: nhừng người thân, cảc anh chị em và bạn bẽ đồng nghiệp

dà có vũ vã động viên tói trong quà trinh học tập vã hoãn thảnh luận ván nảy

Đậc biệt tôi xin cam ơn: sự chàm sóc dạy dỗ cưa Cha Mẹ tôi người đà hy

sinh cá cuộc dời đế nuôi tôi ãn học

Cuối cùng tòi xin cám ơn: vợ và con gái bé bóng dà luôn là hậu phương ấm

áp dè tòi yên tâm học tập

Một lần nữa tòi xin trán trọng cam ơn!

Hà Nội ngày 13 tháng H nàm 2014.

Phùng Chi Lân

Tôi là Phùng Chi Làn học viên cao học khóa 21 Trường Đại học Y Hả Nội.chuyên ngành Thần kinh học xin cam đoan:

1 Đây lã luận vãn đo ban thân tỏi trực tiếp thực liiện dưới sự hướng dần cùathầy Trần Viet Lực

2 Cõng trinh này không trũng lặp với bầt kỳ nghiên cửu não khác đà dượccông bố tại Việt Nam

3 Càc số liệu vã thòng tin trong nghiên ciru là hoàn toàn chinh xác tiling thực

và khách quan, dã dưực xác nhận và chấp thuận cua cơ sỡ nơi nghiên cứu.Tòi xin hoãn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về nhũng cam kểt nảy

Hà Nội ngày // thảng 11 nám 2014.

Phùng Chi Lán

Chụp cắt lớp vi tínhCháy máu dưới nhộnChay máu não

High density lipoprotein(Lipoprotein tý trọng cao)Low density lipoprotein(Lipoprotein tý trọng thấp)National Institutes of Health Stroke Scale( Thang diêm dột quy não đã sưa dối cua Viện Y tế Mỳ)Nhồi máu não

modified Rankin Scale(Thang diem Rankin cai biên)Tai biến mạch nào

1.9 MỘT SÕ THANG ĐIÉM sứ DỤNG TRONG THÁM KHÁM VÀ

DANH MỤC BIEL DÒ

ĐẠT VÁN ĐÈ

Tai biền mạch não (TBMN) lả một ưong cãc bệnh thằn kinh thường gặp.Dây là nguyên nhân gáy tứ vong đứng thứ ba sau bệnh tim mạch, ung (hư; nguyênnhản thứ hai gày sa sút tri tuệ vả lả nguyên nhàn hàng đầu gày làn tật ơ ngườitrương thành và cao tuổi [1]

TBMN có thê lâm người bệnh tứ vong nhanh clióng hoặc nếu sổng sótthường đê lợi di chứng nặng nồ Di chứng cua TBMN sẽ anh hường trực tiếp tới các

si nil hoạt hàng ngày cùa bệnh nhàn cùng như kha nàng tái hòa nhập với cộng đồng.Điều nảy gày ra một gánh nậng rắt lớn cho gia dinh cũng như xà hội

Ngây nay vởi sự phát tricn cua nhiều phương pháp điều trị hiện dại vá hiệuqua vi vậy tý lộ tư vong do TBMN ngây càng giam xuống nhưng dồng thời sốlượng bệnh nhản TBMN sống sót với di chứng cùng ngày càng gia tâng Đe imgdụng được cãc phương pháp điều trị mỏi chúng ta cần nàng cao nhộn thức cuacộng dồng về bệnh lý TBMN qua dô giúp bệnh nhản nhập viện sớm lum dồng thờicần trang bị phương tiện kỹ thuật hiện dại dồng bộ cho các cơ sớ y tể dáp ứngdược nhu cầu điều trị [2],(3] Chiến lược chung cùa nhiều nước tiên tiền lả dưa vấn

dề dự phỏng và quan lý tổt các yếu tố nguy cơ gãy TBMN lèn hàng đằu [4] Cõ mộtthực tế lã trong khi tý lệ TBMN ờ các nước phát triển dà ôn định tlù tại các nướcđang phát triền như Việt Nam tỳ lệ TBMN dang gia tăng ơ mức dáng lo ngại ờ cahai giới và cãc lửa tuổi [5].[6]

Hưng Yen là một tinh nằm ớ trung tâm dồng bang Bầc Bộ ngay sãt thu đô Hà Nội mật dộ dán số tương dối dòng trong khi thành thị chiếm tý lệ nhỏ cơ cầu kinh te cơ cấu lao dộng chuyên dịch chậm và chưa thật sự vừng chắc, thu nhập bính quân dầu người chưa cao [7] Mật khác Hưng Yên năm trong

lệch nhiệt độ giìra hai mùa nóng, lạnh rất rồ rệt Những dặc diêm riêng VC kinh tề.

xâ hội khí hậu SC anh hưởng tới tinh hình TBMN ờ dịa phương, kẽo theo đó là sựkhác biệt về châm sóc và diều trị bệnh nhàn TBMN so với các khu vực khác

Bệnh viện Đa khoa tinh Hưng Yên dược thành lập từ năm 1962 với cơ cấu

500 giường nội trú 35 khoa lâm sàng, cận lâm sảng Bệnh viện dược xếp hạng II.chịu ưách nhiệm chi dạo chuyên mòn cho hộ thống y tế trong toàn tinh và châm sócsức khoe nhản dãn trong tinh và một sổ tinh làn cận như Hả Nam Thái Binh Khoa Thần kinh - Nội tiết cua Bệnh viện Da khoa linh Hưng Yên dược thành lập từnăm 2009 vỏỉ 40 giường nội trú Trong sổ cãc bệnh dược diều trị tại khoa Thầnkinh Nội tiết ty lệ bệnh TBMN khá cao Ngoải khoa Thằn kinh - Nội tiết, bệnhnhản TBMN còn đưực điều trị tại các khoa khác trong bệnh viện như khoa I lồi sứctích cực khoa Tim mạch - Lào khoa, khoa Phục hồi chức năng Cho tới nay bộnliviện chưa tiến hành một nghiên cứu nào đánh giá đầy dú hệ thống vồ dặc diêmbệnh lý cua bệnh nhản TBMN dược diều tri ờ dây dê từ dó nêu ra dược những bátcập trong xư tri vã quán lý bệnh TBMN từng bước nảiẹ cao chất lượng diều tri vàchàm sóc người bệnh Xuất phãt từ lý do nêu trên, chúng tỏi tiến hãnh de tài nãynhăm những mục tiêu sau:

1 Mò tã thực trọng bệnh lý TBMN tợi Bệnh viện Da khoa tinh Hưng Yên từ

tháng 9 nảm 2013 liền hả tháng 8 nám 2014.

Phàn tich một sổ yểu tố nguy cơ cua TBMN ớ quần thè bệnh nhãn TBMN (tược (liều trị tại B(‘nh viện Da khoa tinh Hưng Yên trong thời gian nêu trẽn.

Chương 1 TÔNG QUAN

Theo định nghía cua Tó chức Y tc The gi ('ri: “TBMN là sự xay ra đột ngột cácthiêu sót chức nâng thân kinh, thường là khu trú hơn là lan toa tôn tại quá 24 giờ.hoặc gây tử vong trong 24 giờ các khám xét loại trừ nguyên nhản chẩn thương” [8].[9]

TBMN được chia ra: Nhồi máu nào chay máu não và chây máu dưới nhện[10]

Hàng nảm cỏ tới 16.3 triệu người mắc mới TBMN trong số này có 11.2 triệungười ơ các nước dang phát triển khoang 5.1 triệu người ơ các nước phát triền (Bầc

Mỳ Nhật Ban Châu Âu ức) Tư vong do TBMN lá 5.S triệu người, trong dỏ 2/3 lả ờcác nước dang phát triển [ I ] Đặc biệt, tuôi thọ tiling bình ớ các quốc gia ngày càngtăng thì tý lệ TBMN cùng táng theo tuổi [13] Các thống kè cho thấy ràng, sau tuồi

55 cứ thêm mười tuối, ty lộ TBMN tâng gấp dôi ơ cá hai giới và 75 - 89% cáctrường hợp TBMN xuất hiện ớ lửa tuổi trên 65 Trong dó 50% xây ra ờ những ngưởị

từ 70 tuổi trớ lên và gần 25% cãc bệnh nhân TBMN xay ra ớ người trẽn 85 tuổi Đennăm 2025 dãn số thế giới ưèn 60 tuổi ước tính tâng len 1.2 ly người, gấp đói so vớinăm 1995 Hơn nừa vào nám 2050 số người từ 65 tuồi trơ lên SC vượt trội hơn sốngười dưới 65 tuổi Như vậy ước tính số trưởng hợp IBMN tiên the giói sê tãng lên

18 triệu người vào nãm 2015 vã 23 triệu người vào nám 2030 sỗ tnrìmg họp tư vong

do TBMN sè ước únli là 6.5 triệu người /nãm vào năm 2015 và con sổ nãy lẽn tới 7,8

triệu người'nám vào nãm 2030 [1].

ớ Hoa Kỳ hàng năm cỏ khoáng 700.000 750.000 bệnh nhânTBMN trong đỏ tứ vong khoáng 130.000 số sống sót chi khoáng 10% là khôi hoàntoàn 25% di chững nhẹ 40% di chủng vừa và nạng cẩn phai cô sự trự giúp [5] Phầnlớn các trường hợp mảc TBMN sau 55 tuổi, đậc biệt trong khoang 60 80 tuồi [14].Tại Pháp, tỷ lệ mắc hãng nâm lã 350/100.000 dàn ở lira tuỏi 55 64;600/100.000 dàn ở độ tuổi 65 - 74; 950/100.000 dàn ơ lứa tuòi trẽn 75 Tý lệ mớimác là 90/100.000 dàn ờ độ tuổi 65 74; 200/100.000 dàn ờ độ tuổi 75 84;400/100.000 dân ở độ tuổi trên 85 [14]

ớ Anh theo nghiên cúu cùa Wolf và cộng sự hãng năm có lói 76.000 người tư

x ong do TBMN, chiếm 12% tông sổ tư vong do tất ca càc nguyên nhân, trong đó92% tử vong do TBMN ở độ tuổi trên 65 [ 15]

ớ châu Ả theo Hiệp hội Thần kinh các nước Đông Nam Á tý lệ mới mắcTBMN: ờ Nhật Ban từ 340 den 523/100.000 dân; Trung Quốc: 219/100.000 dân;Israel: 140/100.000 dàn; Án Độ: 13/100.000 dân; Mông cô: 8/100.000 dân; SriLanca:29/100.000 dản [6]

Tóm lại ớ các nước phát triển, TBMN dà và dang giám 30% trong vòng nâmmươi nám trờ lại dây Dó là một thành tựu mà chưa có một bệnh lý não cua thần kinhhọc đạt dược [8] Tỹ lệ tứ vong cúa TBMN dà bắt dầu giảm, Hoa Kỳ dà hạ tý lộ tưvong mỏi năm lã 5% Nhật Ban hạ tý lệ tư vong hãng nám là 7% [8].[16] Sớ df giámđược ty lệ mắc bệnh vã lý lệ tứ vong lã do sự quân lý lốt các yếu tổ Iiguy cơ gâyTBMN ỡ các nưỡc này trong khi ờ các nước đang phát triên thỉ điểu nãy côn chưađược quan tâm đúng mức

Ị 1.1.2 Tại bệnh viện.

Cảc nghiên cứu bệnh viện ờ nước ngoài về TBMN có nhùng khác nhau nhất

định tùy từng khu vực Một nghiên cứu ớ Inđônèxia được thực hiện trong 28 bệnhviện cho thấy 12.9% bệnh nhân TBMN trỏ hơn 45 tuổi; 35.8% bệnh nhản có tuồi trên

65 Thòi gian trung binh ke từ khi khơi bệnh đến khi nhập viện khoang 48 giờ và đại

đa số là tới viện sau 6 giờ kể tử khi khơi phát bệnh Ty lộ nhồi máu nào cao hơn chảymáu nào và có tới 20% bệnh nhản TBMN lãi phát [17]

Một nghiên củu khãc ờ Thô Nhi' Kỳ cho thấy trong vông ba mươi ngây đẩu cỏ19,7% bệnh nhản TBMN tử vong và tý lộ tư vong ớ nhõm chay máu nào cao hơnnhóm nhoi màu nào [ 18]

Thời gian điều trị trung binh cua bệnh nhàn TBMN cùng khác nhau tủy theokhu vực Nghiên cửu bệnh viện tại Nhật Ban cùa Yokota cho biết thời gian nằm viện

cõ thè kẽo dãi tới 61 ngày [19] trong khi đó số ngày dieu hi trung bình là 14 ngày ỡ Iloa Kỳ [20| Cùng một nghiên cứu được thực hiện tại Nhật Ban Yoneda cho bict 30%bệnh nhãn nhồi mâu nào đến viện ưong 3 giờ đầu thời gian năm viện tiung binh cùanhỏm bệnh nhân này là 33 ngày [21]

1.12 Ỡ Việt Nam

0 Việt Nam, tý lộ mắc TBMN được cho lã cao Nghiên cúu dịch

tề nãm 1995 cua Nguyền Văn Đàng vả cộng sự cho biết: tý lộ hiộn mầc là 98.44/100.000 dân tý lệ mới phát hiện là

36/100.000 dân tý lệ tứ vong là 27/100.000 dân [8] Theo Lè Vãn Thành và cộng sự nghiên cứu ớ ba tinh thành

phía Nam lả TP Hỗ Chi Minh Tiền Giang Kiên Giang tlù ty lộ mẳc trung binh lả416/100.000 dàn tý lệ mới mẳc là 152/100.000 dãn tỷ lệ tư vong lã 36,5/100.000dàn [22] Các tý lệ trên ờ vùng nông thôn cao hem thành phố Sự khác biệt nãy theocãc tác giá cho ràng ý thửc cùa người dãn VC TBMN, vẩn đề quan lý cùng như điềutrị ờ vùng nông thôn kém hơn thành phó [8],[22]

Tại Cần Thơ nghiên cứu cua Đặng Quang Tàm cho thấy: Tỳ lệ mắc cua TBMN

là 129,56/100.000 dãn tý lộ mới mắc là 29.4/100.000 dân côn tý lệ tư vong lã33.53/100.000 dán TBMN không xảy ra đểu ờ các tháng trong năm, tý lệ mắcTBMN cao vào các tháng 1 (38,6%) tháng 12 (12,1%), tháng 8 (7.5%) Tác gia lýgiãi rang dây là các tháng chuyền mùa và thời tiết lạnh nhất trong năm cũa vùng

í 1.2.2 Tại bệnh viện.

Tại Việt Nam mặc dù các nghiên củu bệnh viện VC TBMN chưa thực sự đầy

đủ và cỏ hộ thống, các sổ liệu nghiên cữu tại một sổ bệnh viện trong nước cùng đàcho thấy sỗ bệnh nhân vảo điều trị TBMN tâng lèn trong nhưng năm gân đây

Khoa Thần kinh Bệnh viện Bạch Mai từ năm 1986 den 1989 có trung binh 80bệnh nhản TBMN vào điều trị mồi nám con sổ này là 210 vảo năm 1993 [27] 431vào nảm 2000 [26], đến nám 2005 dà lên ten 1.136 bệnh nhàn, chiếm tý lộ 33% tông

số bệnh nhân vào diều trị tại Khoa [27]

Một nghiên cứu TBMN trong mười năm kẽ từ năm 1991 tại Viện Quản Y 103cho thấy tý lệ TBMN chiếm 29.2% tổng số bệnh nhãn diều trị nội trú tỷ lộ tư vongtrong ba mươi ngây đẩu cùa bệnh nhân lả 13.9% [28] Một nghiên cứu khác cùng tạiViện Quán Y 103 từ tháng 11 năm 2006 den thảng 6 năm 2010 cho biết ty lệ bệnhnhân nam nhiều lum nừ lứa tuổi 60 - 80 chiếm tỳ lệ 54.64% chay máu nào chiếm41.26% nhồi máu não chi ém 58.74% tý lộ mắc bệnh cao nhất vào các tháng 11.12.1 và 2 (45.86%) [29]

Ỡ khu vực miền Trung Việt Nam nghiên cửu cua Hoàng Khảnh ờ Bệ nil việnTrung ưcmg Hue cho thấy: 63% bệnh nhân TBMN đến viện sau 48 giờ kê từ khikhới bệnh, ty' lệ từ vong tại bệnh viện do TBMN chiếm 33,27% chú yếu ờ trongtuần đầu [30]

ớ Bệnh viện Đa khoa Trung tàm Tiền Giang, số bệnh nhàn nhập viện do TBMNnám 2008 là 1.350 bệnh nhàn, ty lộ nhồi máu nào chiếm 75.7% cháy máu nào chiếm24.3% tỳ lộ tư vong do TBMN là 20% Đen nám 2009 bệnh viện có 1.511 bộnhnhân TBMN, trong dó nhối máu nào chiếm 72.1% chay máu nào 27.9% tý lệ tữvong là 19% [31 ].

Nghiên cứu cùa Lẽ Vân Thính và cộng sự ơ 78 bệnh viện từ tuyến tinh trở lènưong 64 tinh thành trên toàn quốc trong nam 2008 cho thấy: tý lệ nhồi máu não là59.2% chay máu nào là 40.8% thời gian nhập viện trung binh ke từ khi khởi phátbệnh lã 42 giờ hầu hết bệnh nhãn den muộn trẽn 3 giờ sau khởi bệnlL ty lộ tư vongchiếm 4.6% thin gian năm diều trị trung binh lả 14.5 ngày [32]

Hiện nay tý lệ TBMN dang có xu hướng ngày cảng gia tãng Đảy lã một vần

dề cấp bách cần dược sự quan tám ca về xư tri cấp cứu phục hồi chức năng và phòngbệnh (khi chưa có TBMN và cá sau khi dã xay ra TBMN) Vi vậy một số bệnh viện

dà thành lập các đơn vị TBMN nhàm mục đích dáp ứng với yêu cầu trẽn Tuy nhiên,các đơn vị TBMN hiện nay cùng chi tập tiung ứ cãc tinh, thành phổ lón trẽn toànquốc Theo Lè Văn Thính và cộng sự từ tháng 9 năm 1997 đền tháng 6 năm 2005đơn vị TBMN cùa khoa Thần kinh Bệnh viện Bạch Mai đà tiếp nhận khoang 7.778bệnh nhàn TBMN trong đó nam chiêm 69% nừ chiếm 31%; tuổi thấp nhất là 11.tuổi cao nhất là 92; lứa tuôi 45 - 74 chiếm 67%; tý lộ nhồi mâu nào 59% cháy máunào 3S% Còn theo Nguyễn Vàn Thông và cộng sự tại đơn vị TBMN Bộnh việnQuân đội 108 từ tháng I nàm 2003 đến tháng 6 nảm 2004 thu dung dược 434 bệnhnhân TBMN tý lẹ từ x ong là 8.5%; 35% tự phục vụ dược băn thân: 56.5% pháiđược trợ giúp một phần hoặc toán bộ trong sinh hoạt hảng ngày [5]

1.2 GIẢI PHÂU TUÀN HOÀN NÀO

1.2.1 Hệ thống dộng mạch nào

Nào dược hai hệ thống động mạch nuôi dường, hệ thống động mạch cành nuôi

dường cho phần lớn bán cầu đại nào và hệ thống động mạch sổng - nền nuôi dườngcho thán nào tiêu nào và một phần plúa sau cùa bân cầu đại não Hai hộ thổng độngmạch này có sự tiếp nối vói nhau ờ nền sọ tạo nên da giác Willis Đây là một vỏngdộng mạch năm ơ dãy sợ được tạo bôi hai dộng mạch não trước, dộng mạch thôngtrước, hai động mạch thòng sau (từ động mạch canh ttong) hai dộng mạch nào sau(từ động mạch nền) [33].[34].[35J.

1.22 Hệ thống dộng mạch cành trong

Động mạch não trước: Cảc nhánh nông chi phối cho khu vực vo nào dưới vobao gồm mặt ưong cua tlnìy trán và thúy đinh, bờ trên vả một dái nho ơ mật ngoàibán cầu phần ưong cùa một dưới thủy trán 4/5 trước cua thè chai, mép trắng trước.Cảc nhảnh sâu bao gồm động mạch Heubner nuòi dường cho dầu nhân đuôi, phầntrước cua nhàn bẽo nứa trước cua cánh tay trước bao trong và vùng dưới dồi trước.Động mạch nào giừa: nuôi dường cho khu vực nông (vỏ nào - dưới vó) gồm da

số mật ngoài bân cằu dại nào phằn ngoải cua mặt dưới thùy trân, thủy dáo dái thị vàkhu vực sáu bao gồm phần lớn thế vàn (nhản bẽo plúa ngoài cùa cầu nhạt, dầu vàthân nhàn đuôi), bao trong (phần cao cùa cánh tay trước và sau), bao ngoài vã nhântrước tường

Dộng mạch thông sau cũng có các nhánh chi phối cho dồi thị dưới đồi cánhtay sau cua bao trong, thân Luys vả chân cùa cuống nảo

Dộng mạch mạch mạc trước: cấp mâu cho dai thị thè gối ngoài, phần trong cuacầu nhạt, đuôi nhân đuôi và nhân hạnh nhản, phần trước cua vo nào hai mà và đámrối mạch mạc [36]

1.23 Hệ thống động mạch sống - nền

Cảc nhảnh của dộng mạch dốt sống: dộng mạch tùy trước tưới máu cho 2/3trước cùa túy cố cao các nhánh xiên di tới hành tùy động mạch tiêu nào sau dưới

tưới mâu cho mật bên cua hành tuy vã mật dưới cua tiêu nào.

Các nhảnh cùa dộng mạch thân nền: dộng mạch hố bên cua hãnh tuy di tới cầunào và hành túy dộng mạch tiêu nào giừa tưới mảu cho tiêu thủy nhung vả độngmạch tai trong, động mạch tiểu nào trên đi phía mật trẽn cua tiêu nào

Các dộng mạch nào sau: các nhánh bên di tởi đồi thị, thỏ gối dưới dồi sau.mạch mạc sau Cãc nhánh tận tưới máu cho mặt trong thủy châm, một phần the chai,the gổi ngoài, hổi thái dương 3 4 và 5 [34],(36]

1.3 SINH LÝ TUÀN HOÀN NÀO

Lưu lượng máu nào bỉnh thường là 55ml/10Ọg nào'phút (tinh theo phương pháp Kety vả Schmidt) [37],[38] Lưu lượng máu trong chắt xâm là

79,7 = 10.7ml/100g nào.'phũt, chất trắng lả 20.5 = 2,5mLT00g nào/phút, trê em cólưu lượng máu não cao hơn người lớn; từ 60 tuồi trờ đi lưu lượng màu nào giámxuồng nhanh chóng [39] Lưu lượng máu nào tối thiếu cỏ the dần tới tôn thương nhồimâu nào là 23ml/100g nào/phút Tuy nhiên, nếu sau khi tồn thương một thỏi gianngần mã lưu lượng máu nào trơ lại bính thường thì tôn thương có thê hồi phục 0mức lưu lượng này điện năo xuất hiện sóng chậm và dưới mức 23ml/IOOg nào/phútthí diện nào là đường đăng điện, lúc này các tề bão nào vần còn sống mã không hoạtđộng được, đo điện nào không có hoạt động diện, dây là vùng nưa tối (penumbra)[8],[38] Hiện tượng giam chức năng thần kinh xay ra khi lưu lượng mâu nào giamxuống tới 18 - 20ml/100g nào/phút và hiện tượng hoụi tư nhu mô xay ra khi lưulượng máu nào giám xuống dưới lOmVlOOg nào/phút [38] Điều trị tai biến nhồimãu nào là nhăm phục hồi lưỡi mâu cho vũng nưa tối (vùng điều ưị) Thời gian tồntại cua vùng nưa tối theo các cõng tri nil gọi là “cùa sổ diều trị” trung bỉnh tử 3 dền 6giở, qua thởi gian dỏ vũng nưa tối trơ thảnh vùng hoại tư [40].

Nào tiêu thụ 18% tồng sổ oxỵ cua toàn bộ cơ the trong đó 95% là dè nuôi các

tề bào thần kinh, nào cõ kha năng dự trừ oxy rầt kém vi vậy cần cung cấp cho nàomột lượng mâu hằng định Người bính thường cô lưu lượng máu nào cố định lả55ml/IOOg não/phút, cung lượng nãy không biến dỏi theo cung lượng tim Khi huyết

áp tâng, máu lên nào nhiều hơn thí cơ trơn thành mạch co lại ngược lại khi huyết ãp

hạ các mạch lại giàn ra đe máu lên du hơn đây lã sự tự diều hòa lưu lượng máu nào(hiệu ứng Bayliss) Hiệu ứng nãy mất di khi huyết áp trung binh dưới 70mmHg hoặctrẽn 140mmHg lúc dó lưu lượng máu nào sê tàng hoặc giam theo cung lượng tim.Khi thành mạch bị tổn thương hay xơ cứng mạch, cơ chế nãy cũng sè bị rỗi loạn[37],[41] Vì vậy trong quá trinh diều trị việc duy tri huyết àp ỡ mức họp lý là rấtquan trọng Ngoài ra bén cạnh dó còn có các cơ chề khác tham gia vảo diều hõa liralượng máu nào như sự diều hòa về thê dịch vã chuyển hỏa sự diêu hòa thần kinhgiao cam cùa mạch máu [8].[37]

1.4 BỆNH SINH TAI BIẾN -MẠCH NÀO.

1.4.1 Bệnh sinh nhồi máu nào

Klũ sự cung cấp mâu ớ nào bị gián đoạn trong võng 30 giày, chuyên hóa cuanão bị biến dôi sau 1 phút chức năng nào ngùng hoụt dộng, sau 5 phút thiêu oxymáu bầt dầu gày ra một chuồi các quả trinh dẫn lởi hậu qua nhồi máu nào Tuy nhiênnếu sự cung cấp oxy máu dược khôi phục nhanh chõng thi tổn thương có thể dượchồi phục Bính thường nào cần một lưu lượng máu cố dịnh cung cầp du oxy vàglucose dế chuyên hóa thành nâng lượng dam bao cho sự hoạt dộng cùa nào Trongthiếu mâu nào cục bộ cỏ hiện tượng hạ thắp dần lưu lượng máu nào dến khoang 80%.nếu sự cung cấp oxy không du các ty lạp the cùa tể bão thần kinh đệm không tônghọp đũ ATP mà ATP lại lã nguồn cung cấp nâng lượng duy nhắt cho nào [8].[38].[42]

Trong mòi trường đù oxy mỗi mol glucose chuyên hỏa cho ra 38ATP nhưng trong mỏi trường thiếu oxy mồi mol glucose chi chuyên hóa cho ra 2 ATP vả acid lactic gáy toan hóa sừng

thiếu máu và gây chết te bào nào Ngoài ra khi nâng lượng cung cấp cho te bào nào giám, một chuồi cảc biền dối hỏa học

tư nhu mò nào củng với sự biến dôi hoạt dộng cua bơm Na’/K’

sự khứ cực cua màng tế bào và sự phóng thích các chất dần truyền thằn kinh như glutamat glycerin và sự mờ ra cùa kênh Trong xơ vừa dộng mạch, mang xo vừa làm hụp dộng mạch, tôn thương tế bão nội mỏ tạo điểu kiện cho tiếu cầu bám vào hình theo dòng máu gảy tắc các mạch nhó hơn gây lai biến thiêu mâu nào cục bộ thoáng qua hoặc lớn dần

gảy tấc mạch thật sự Các biêu hiện lảm sàng cua tấc mạch nào rất khác nhau tủythuộc vào kha nâng bù trừ cũa tuần hoãn bâng hộ [42]

1.42 Bệnh sinh chày máu nào

Có hai cư chề hiện dang ton tại song song:

Thuyết do vở mạch cũa Charcot vả Bouchard đưa ra lần dầu vào năm 1868 giàithích cháy máu nào là do các túi phỉnh vi the túi phình này thường thay ờ dộng mạchxiên xuât phàt từ thân dộng mạch nào giữa, là nhùng động mạch tận nên phai chịu

áp lực cao dề bị vờ khi huyết áp tâng cao hoặc xư cứng mạch [8].[41 ]

Thuyết không do vờ mạch của Rouchoux dưa ra năm 1884 cht ra rằng trước khi

có cháy máu dà có một thiều máu cục bộ gây tốn thương nhũn não Đen giai đoạnsau mần hoàn não được tái lập lại nhưng thành mạch máu trong khu vực dó dà thiềumáu nên cùng bi tòn thương và ví thế hồng cầu dề dàng thoát ra khỏi thành mạch(thoát bào thành mạch) vào nhu mõ nào biến một nhồi máu nhạt thành nhồi máu đo[8]r[41)

Cho den nay ca hai thuyết đều dược còng nhận tuy có nhùng diêm khác nhaunhưng đều thống nhắt vai trò cua thành mạch [8].

1.5 CÁC THÊ LÂM SÀNG THƯỜNG GẠP

1.5.1 Nhồi máu nảo

Nhồi máu não thưởng xuất hiện dột ngột vói các dấu hiộu thần kinh khu trú kẽodài trên 24 giờ nhanh chóng tiền tới mức tối da có thê dản tới tư vong, lả hậu quacúa sự giám dột ngột lưu lượng tuần hoàn nào do tấc một phần hay toàn bộ một độngmạch nào [43] Vị tri cua ố nhồi máu thường liên quan mật thiết tới khu vực tướimáu cua mạch nên hội chứng thần kinh khu trú ưên lảm sàr^ có thê phân biệt đượctắc mạch thuộc hộ dộng mạch cành hay hộ sống nền

Nhồi máu dộng mạch nào giừa hay gặp nhất hay gộp nhất với cãc triệu chứngliệt nưa người ưu thế tay - mật thắt ngòn nếu tốn thương bán cầu ưu thế

Nhồi máu dộng mạch nào sau cỏ các triệu chứng bán manh dồng danh, mù vonão nếu tòn thương hai bẽn

Nhồi mâu thản nào biêu hiện lảm sàng là hội chửng giao bén rổi loạn ý thức,nhịp thơ

Nhồi mâu tiêu nào với biêu hiện lảm sàng là hội chửng tiêu năo cầp

Tuy nhiên, chán đoán xác định được nhồi mâu nào kích thước vã khu vực nhồimáu cần phai dựa vào hình anh chụp cắt lớp vi tinh (CLVT) hoặc chụp cộng hướng

từ (CHT) nào mạch nào (44)

Nhồi mâu ố khuyết thường do tấc nghèn các động mạch rẩt nhỏ có thê có cáctriệu chứng lâm sàng biếu hiện bang hội chứng ỏ khuyểt như liệt nưa người vận dộngdơn thuần, hội chứng loạn vận ngôn bàn tay vụng về liệt nhẹ nứa người rối loạn diềuphổi, liệt nưa người phối hợp vận động vả câm giác, giám hoặc mất cám giác đơn

thuần [45].[46] hoặc cõ the im lặng không có triệu chứng làm sàng [47] Nhồi máu ổkhuyết chi có the dược chấn doán nhờ chụp CLVT hoặc CHT với kích thước tồnthương dưới 15mm thường gụp ơ bệnh nhàn có tiền sứ dái tháo dường, tâng huyết

áp [5]

1.52 Chày máu trong nhu mò nào

Cháy mâu trong nhu mò nào lã tinh ttạng máu chay vào trong nhu mõ não.nguyên nhân thường gặp là tàng huyết áp dộng mạch, rối loạn dông mâu dị dạngmạch hay bệnh lý mạch máu nào [44] Theo một số nghiên cửu chay máu trong nhu

mô nào chiếm 10 - 30% tông sỗ TBMN [5] Cãc triệu chứng làm sàng hay gặp nhấtcua chay mâu nào là nhức đầu nôn rỗi loạn ý thức, liệt nưa người Tinh trạng rỗiloạn ý thức và các triệu chửng khu trú khác tủy thuộc vào vị tri kích thước khối máu

tụ và cãc tôn thương phối h<?p [44] Cùng như nhồi mâu não sự có một cùa khóimâu tụ vị trí kích thước và cảc tôn thương phối hí.rp chi dược chân doán trên hỉnhảnh chụp CLVT và CHT [44],[48]

1.53 Chày máu dưới nhện

Chay máu dưới nhộn chiếm gần 10% tỏng số TBMN ơ những người trài 45tuồi, ớ người dư<ýị 35 tuổi tỳ lệ này chiếm khoáng 50% Phỉnh mạch trong sọ lànguyên nhãn hãng dầu gãy cháy máu dưới nhện tự phãt [5].[49] Ngoài ra cõ cácnguyên nhàn khác như vỡ khối dị dạng dộng - tihli mạch trong sọ chảy máu quanhcuống nào không do phình mạch, bóc tách động mạch, ngập máu tuyền yên u nhầybuồng tim lạm dụng cocain thuốc chồng dòng, bệnh tế bão máu hĩnh liềm, nhiêmkim loại, viêm mạch máu [5].[50] Một trong những biến chứng nguy hi cm nhấtcua chay mãu dưới nhộn là co thắt mạch nào đây là nguyên nhân hàng dầu gãy tưvong vã tân tật ớ bệnh nhàn có tai biến chay máu dưới nhện [1],[5],[49] Đe chândoản dược chay máu dưới nhện cõ thê dựa vào hĩnh anh CLVT CHT hoặc chọc dd

vồ xét nghiệm dịch nào tùy [44]

1.6 MỌT SÓ YÉU TÓ NGUY co GÂY TBMN.

Việc phát hiện và giai quyết, khồng chế các yếu tổ nguy cơ lànguy cơ có thể tác dộng riêng le hoặc phối hụp với nhau và rầt đa dạng tủy thuộc hoãn cành kinh tế trinh độ

Xà hội phong tục tập quán, điều kiện khi hậu cùa từng nước, từng vùng Đôi khi ởnước này thỉ đó là yểu tố nguy cơ chính, nhưng ớ nước khác nỏ lại là ycu tổ nguy cơthử yểu

Tăng huyểt áp (THA) lả yếu tố nguy cơ hãng đẩu cua TBMN cho cá hai loạinhồi máu và chay máu não Nguy cơ TBMN ỡ người THA cao gắp 3.1 lần (ớ nam)

và 2.9 lần (ờ nữ) so với người cỏ huyết áp bính thưởng [15] Cảc nghiên cứu trướcđây cho thấy nguy cơ TBMN ớ người THA cao hơn so với người bỉnh thưởng lả 6.35lần [51] Nói chung THA đặc biệt là THA tảm thu đơn thuần đà được chứng minh làyếu tố nguy cơ đáng kế cùa TBMN [15]

Tai biên thiếu mâu nào cục bộ thoáng qua lã các rỗi loạn khu trú nhất thời tạinào hay tại vồng mạc gãy ra do bệnh lý mạch mâu và nỏ hoãn toán biến mất trong 24giờ kê từ klũ khơi plìãt (hầu hết là mat đi sau 1 giở) Trong năm dầu tiên xay ra taibiến thiếu mâu cục bộ nảo thoảng qua bệnh nhàn seco nguy cơ cao mắc TBMN[50] Theo một thống kê khác ỡ Việt Nam bệnh nhân mẳc tai biến thiếu mâu nàothoáng qua cỏ nguy cơ mắc TBMN là 3.37 25.64% [52]

Tâng lipid máu dộc biệt lả lipoprotein cholesterol tý trọng thắp cùng là VCU

tồ nguy cơ TBMN ớ bệnh nhân dưới 60 tuổi Mặc đù mối liên hệ giũa hàm lượnglipid máu và TBMN nào chưa thực sự được làm sáng to nhưng ờ bệnh nhãn có lipidmâu lảng thường có dày thành mạch, xơ vừa mạch [15] Một số nghiên cứu khác chothấy giam cholesterol HDL có mỗi liên quan độc lập với lâng tỷ lệ mới mầc TBMN.chu yếu lã the chay máu nào [1]

Oái tháo đường dã được chứng minh lã nguyên nhản gây xơ vữa mạch máu vàlàm lảng nguy cơ bị tai biền huyết khối tẩc mạch não hơn bệnh nhàn không bị dáitháo dường là 1.8 ơ nam và 2.2 ở nừ [15].[43] Một nghiên cứu dã chi ra rang trong

số các bệnh nhân TBMN cỏ tới 3.8% bệnh nhân mắc dái tháo đường kẽm theo [53].Béo phí cùng được coi lã yếu tố nguy cơ cua TBMN Người bị béo phi thường

kèm theo THA, tàng glucose máu và tảng lipid máu, dày là nhùng yếu tố nguy cơ gâyTBMN đà dược nêu ờ trcn Đà có nghiên cửu trẽn bệnh nhân béo plũ cho thấy tý lộmấc TBMN ớ dối tượng nãy cao gấp 2.33 lần so vói người bính thường [15],

Một số bệnh tim khác nhau cùng lả yếu tố nguy cơ với TBMN Theo nghiêncứu cua Framingham 32,7% bệnh nhân TBMN có bệnh lý động mạch vành 14.5%

có suy tim từ trước vả 14.5% có rung nhr Nguy cơ TBMN tàng lẻn năm lần ơ bệnhnhãn Ring nhi' và tăng lên bốn lần dổi với nam sáu lần dối với nừ ơbệnh nhân có phídại thất trãi [15],[54] Một vải nghiên cữu khác cho biết: nguy cơ TBMN ơ bệnhnhãn cỏ bệnh tim cao hơn với nhóm bệnh nhãn không mắc bệnh tim lã 5.76 lần [51]

tỳ lộ bệnh nhãn TBMN mắc bệnh tim chiếm từ 5.97% den 9.01% [28],[55]

Ycu tố chung tộc và gia dính cùng dóng vai trò trong nguy cơ TBMN Một sốnghiên cứu cho thấy TBMN ơ người da den cao hơn người da trắng là 1.9 lần Tuynhiên, yểu tồ nguy cơ này còn bị anh hưởng bơi sự khác nhau VC kinh tế xà hội lốisống, dinh dường giừa các cộng dồng, cỏn về gia dính, nguy cơ cua những người có

bố mẹ mắc TBMN cao gấp 1.5 lằn so với những người bính thưởng [15]

Các yểu tố nguy cơ do thói quen cùng cằn dược nhắc đền: như lạm dụng nrợu

cỏ thê tảng nguy cơ TBMN lên tử 2 đến 2,4 lằn [15] tỳ lộ TBMN cỏ liên quan đếnrượu là 19.6% [25] Bèn cạnh dó hút thuốc lã cũng làm tảng nguy cơ TBMN lèn 2,7

và 3 lần đối với nam và nừ so với nhùng người không hút thuốc; hút thuỗc lá trẽn 30điều ngày làm tăng nguy cơ lèn 3,8 lần so với không hút [1],[5],[44]

Ngoải ra liệu pliãp thay thế hormone ờ phụ nừ màn kinh sư dụng thuốc tránhthai, và cãc hoại dộng gang sức cũng là các yếu tố cơ gây TBMN [1].[5].[15] Nhữnganh hướng cua thời tiết cũng làm lảng nguy cơ TBMN đặc biệt ưên nền bệnh nhản bịTHA xơ vừa mạch máu Theo một nghiên cửu tỳ lệ TBMN cớ liên quan đen nhiễmlạnh là 49.4% [24] Liên quan tới giới tính, namrnảc TBMN nhiều hơn nữ từ 1.5 đến

2 lần [5].[8].

1.7 CÁC XÉT NGHIỆM CẬN L.ÁM SÀNG HỎ TRự CHÁN ĐOÁNTBMN

1.7.1 Chụp cất lớp ví tinh

Chụp CLVT sọ não cho phép chần đoán xác định vã phản loại the bệnh trongTBMN Bính thường nhu mõ nào cõ ty trọng khoang 30 40 dơn vịHounsfield (HƯ) vá dịch năo - tuy cỏ ty trọng khoáng 9 22 HƯ [48]

Với nhồi máu não chụp CLVT có the cho phép chân đoán sớm tói bổn giờ saukhi khởi bệnh [5] Hình ánh nhồi máu nào lả ô giám tý trọng nám trong khu vực tướimàu cua dộng mạch Chụp CLVT cho biết kích thước ố nhồi máu cõ thê đánh giátuổi cua nhồi mãudựa vào tý trụng, chân đoản định khu tưới máu cua dộng mạch.Ngoài ra côn đảnh giã hiệu ứng khối hay phát hiện chay máu trong ồ nhồi máu [48]

Bang 1.1 Hình ánh chụp CL\T nhồi máu não theo thòi gian [54Ị.

- Mắt ranh giời chất trắng - chất xâm

- Xõa cảc rành cuộn nào

- Giâm thê tích nhu mò nào

- Cỏ the cõ vôi hóa (hiếm gạp)Chụp CLVT giúp chân đoản chay máu nhu mõ năo (hình anh ố tảng ty trọng(60 - 90 HU) trong nhu mõ nào cỏ the cỏ liinh anh trân mâu nào thất hay hiệu ứngkhối đè day đường giừa và hệ thồng não thắt Khối màu tụ có the nằm ờ một thủynào (cháy máu thủy nào)

Hình ảnh chay máu dưới nhộn trên plũm chụp CLVT là hình anh mâu trong cãcrành cuộn nào be nào vã có thể trong năo thất

Chụp CLVT có thê giúp chấn đoán nguyên nhân trong một số trường họp phinh

mạch trong sọ (chụp CLVT mạch mảu), dị dạng mạch nào u nào Ngoài ra chụpCLVT giúp theo dồi tiền tricn bệnh (chụp cat lớp lưới máu CT perfusion) [10].[4S].[56].[57].

1.72 Chụp cộng hướng từ(CHT)

Chụp CHT có thê giúp chân đoản nhồi mâu nào sớm hơn xác định dược tuôichay máu nhu mô nào vã giúp tim hicu nguyên nhân như phình mạch trong sọ u não.huyết khói xoang tinh mạch sọ bóc tách dộng mạch, tắc mạch não (chụp mạch máunào bang CHT/MRA) đậc biệt với chuồi xung khuếch tán hay lưới màu cỏ thê pháthiện rất sớm nhồi mâu nào (trong 1 giờ) [10].[48].[56].[57] Tuy nhiên, chụp CUTthường gập khó khản vói bệnh nhản quã kich thick có sư dụng máy tạo nhịp, thaychôm khớp nhàn tạo [48]

1.73 Siêu âm Doppler động mạch canh

Siêu âm động mạch cành ngoải sợ giúp chân đoán các mang xơ vừa mạch, bóclách dộng mạch, tắc mạch Siêu âm xuyên sọ giúp chân đoán hẹp mạch máu co thatmạch mâu (một biến chứng rất hay gập ớ bệnh nhàn có cháy máu dưới nhện) Dõikhi siêu âm xuyên sọ cũng cỏ the phát hiện dược phỉnh mạch nội sọ tăng áp lựctrong sọ dau nứa dầu chết nào Tuy nhiên có khoang 5 - 15% không pliát hiện dượcmạch máu khi thảm dò vùng thãi dương do xương quá dầy [5]

số lượng hồng cẩu dung tích hồng cầu sổ lượng tiểu cẩu phức bộ càc xét nghiệmđóng máu: tý lệ prothrombin, fibrinogen.

1.75 Xét nghiệm sinh hóa

Cần chú ý đến các yểu tổ nguy cơ gãy tôn thương thành mạch Xét nghiệmdường máu lúc dói và sau khi ăn, nếu đường mâu tảng thí dây là yếu tố nguy cơ đổivới TBMN Xét nghiệm lipid mâu: triglycerid cholesterol LDL HDL trong dớLDL là chất vận chuyên cholesterol dến cãc tế bào và HDL là chất vận chuyêncholesterol dư dến gan dê phản huy Trong xơ vừa động mạch, do lối loạn quá trinhchuyên hóa lipid, lượng LDL táng cao dưa nhiều cholesterol den tế bào côn HDLthầp nên khỏng vận chuyên cholesterol về gan dưực kết qua là gây lắng dọng trongthành mạch dần tới xơ vừa động mạch

Ngoài ra cỏn xét nghiệm dịch nào túy dê tim dấu lũộu chay máu dưới nhện vảphàn bi <1 với một sổ nguyên nhãn khác [1 ].[5]

có 579.8(H) người, ty lệ thảnh thị chiếm 13%, nông thôn 87% [59] Hưng Yen thuậnlợi cho nền nông nghiệp pliát triển, ty lệ nông nghiộp nhiều nám trước rất cao ướctinh 80 90% Ttiy nhiên, ty lộ nãy ờ những nám gần dây dang thay dổi một cáchnhanh chỏng do tốc độ phát triên cua cõng nghiệp hóa và dịch vụ Năm 2011 cơ cẩukinh tế nông nghiệp thủy san khoáng 22.44% còng nghiệp - xảy dựng 46.02% dịch

vụ 31.54% Sang năm 2012 nòng nghiệp thủy sân chi còn khoáng 20.08% nong khicòng nglúệp xây dựng và dịch vụ đều táng, lằn lượt chiêm 47.28% và 32,64% [7].Bệnh viện Da khoa tinh Hưng Yên nằm giừa thành phố Hưng Yên lã bệnh việnvới quy mô 5(H) giường bệnh, diộn tich 25.200m- sàn sư dụng, gồm 35 khoa phòngtrong đó có 20 khoa lâm sàng Bệnh viện cô 605 căn bộ viên chức trong dó 137 bácSI*, nhưng lại chi cỏ 1 bác sf dược dào tạo chuyên khoa cấp I về Thần kinh Theobảo cão nám 2013 Bệnh viện Da khoa tinh Hưng Yên đón 113.705 bệnh nhàn dềnkhám trong dó cỡ 34.125 býnh nhân điều trị nội trũ [60] Các bệnh nhân TBMN sêdược đón tiếp ơ khoa Khâm bệnh hoặc khoa Cấp cứu ban đầu sau dó tùy vào línhtrạng bệnh vã bệnh lý kẽm theo bệnh nhản cỏ thể đưa vào các khoa: Hồi sức tích cực.Thần kinh Nội tiết, Tim mạch Lào khoa hoặc Phục hổi chức năng nhưng chú yểuvần là khoa Thần kinh Nội tiết Các sổ liệu nghiên cứu về TBMN tại Bộnh viện Dakhoa tinh I lưng Yên trước dây vẫn chưa dược cụ thê vã rõ ràng

1.9 MÓT SÓ THANG DIEM sủ DỤNG TRONG THẢM KHÁM VÀ THEO DÔI TIÊN TRI ÉN CỦA BẸNH NHẢN TBMN.

1.9.1 Bâng diem hòn mè Glasgow [61]

Báng 1.2: Bàng diêm hỏn mê Glasgow

-Thực hiện theo yêu cầu ("làm theo lệnh") 6Đáp ứng -Đáp ứng cỏ định khu khi gây dau 5

-Tư thể duồi cúng mất não khi gây đau 2

Dánh giá kết qua diêm Glasgow [39]:

- Glasgow = 15 diem: tinh

- 9 < Glasgow < 14 diêm: rối loạn ý thức nhẹ

- 6 < Glasgow < 8 điểm: rối loạn ý thức nặng

- 4 < Glasgow < 5 điểm: hỏn mẻ sàu

Glasgow = 3 diem: hôn mé rất sáu de dọa không hồi phục

Báng 1.3: Thang diem dột quỵ não dã dược sứa dổi cũa Viện V tế Mỹ.

0123

1B Các câu hói định

hưởng (2)

-Trà lời chinh xác cã hai cáu hói -Trá lời chinh xác một câu hòi -Không ưa lởi chinh xác cảu nào

012

1C Đáp ứng vớí lệnh

(2)

-Thực hiện chỉnh xác ca hai lệnh -Thực hiện chính xác một lệnh -Không thực hiện dược lệnh nào

0122

Quy tụ ca hai mat

vào một vật (Gaze)

-Chuyên động ngang bính thường -Liệt quy tụ không hoàn toàn -Liệt quy tụ hoãn toàn

012

4 Cứ dộng cúa mật

-Bính thường-Liệt mặt kín đáo-Liệt mật một phần-Liệt toàn bộ một bén mặt

0123

01234

7 Thất (liều chi

-Không cỏ that đicu -Thất điều ở một chi -Thất điều ờ cá 2 chi

017

8 Cam giác

-Không mảt cám giác -Mất cam giác nhọ -Mất cám giảc nặng

01d*

9 Ngôn ngữ

-Bỉnh thường-That ngôn nhẹ-Thất ngôn nặng-Cảm hoặc thất ngôn hoàn toãn

0123

10 Phát âm

-Bính thường-Nói khó nhẹ-Nôi khỏ nạng

012

012

Đánh giá kết qua điểmNIHSS [62]:

- Nil ISS < 4: không có hoậc có khi cm khuyết chức nãng thằn kinh rất nhẹ

- 4 < NIHSS < 20: cỏ tinh ưạng khiểm khuyết chức năng vừa

- NIHSS > 20: bị khiếm khuyết chức nâng thằn kinh nặng

Bảng 1.4: Thang diêm Rankin cãi biên.

0 Hoàn toàn không còn triệu chứng.

1 Tinh trạng tàn tột không đảng kề mặc dủ còn triệu chúng; cỏ kha nàng

thực hiện được tắt cã các công việc vã sinh hoạt hãng ngày

2 Tinh trụng tàn tật nhẹ: không thê thực hiện dược các cóng việc và sinh

hoạt trước đó nhưng có thê thực hiện dược cảc công việc tự phục vụ cá nhàn mà không cằn sự hố trợ

3 Tinh trạng tàn tụt vừa; cần sự giúp đỡ nhưng vàn cỏ thế đi bộ mã không

cần ượ giúp

4 Tinh trạng tàn tột mức độ khá Itộng: không thề di bộ vả không the tự

châm sóc ban thàn klũ không cỏ hồ trợ

5 Tinh trạng tàn phế; nàm liệt giường, đại tiêu tiện không tự chủ luôn cần

tới sự châm sóc cùa nhân viên y te

Chương 2 ĐÓI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứt

Cãc bệnli nhân được chân đoán xác định TBMN, diều trị tại Bệnh xiện Đakhoa linh Hưng Yên lừ tháng 9 năm 2013 đen het tháng 8 năm 2014

24 giờ cãc khám xét loại ữừ nguyên nhản chẩn thương*' [8].[9]

-Chụp cắt lớp xi tinh sọ năo (tiêu chuần vảng): Phai cỏ hĩnh anh cua nhồi máunào chay máu nào hoặc chay máu dưới nhện ưên phim

2.12 Tỉêu chuẩn loại trừ

- Những bệnh nhân không được chụp cất lớp vi tính sọ nào

- Bệnh nhãn không dồng ý tham gia nghiên cứu

- Bộnli nhãn không có hồ sơ iheo đỏi

den hềt tháng 8 nàm 2014.

2.2.PHUONG PHÁP NGHIÊN cứu.

2.2.1 Thiết kế ngliièn cứu

- Sư dụng phương pháp nghiên cứu mỏ tá cất ngang

2.22 Địa diêm nghiên cứu

- Bệnh viện Đa khoa tinh Hưng Yen

2.23 Thỡị gian nghiên cửu

- Từ thăng 9 năm 2013 den hết thăng 8 năm 2014

2.2.4 Kỷ thuật thu thập thòng tin

- Điểu tra viên thu thập thông tin tạrc tiếp từ bệnh nhàn vã người nliã bệnhnhân theo mẫu bệnh ãn nghiên cứu (phụ lục 1)

- Thu thập thòng tin tir hồ sơ bệnh án sần cỏ cua bệnh nhãn TBMN theo mầubệnh án nghiên cứu nguồn hồ sư bệnh án lấy tại kho lưu trừ thuộc phông Kehoạch tông họp cua Bệnh viện

- Tiêu chuẩn cua một hồ sơ bệnh án dược chọn: phai có đầy đu thòng tin diều

ưa viên cần thu thập

- Loại trù nhùng hồ sơ bệnh ân không có dầy du thông tin điều tra viên cần thuthập

- Giờ ngày, thảng, xảy ra TBMN

- Hoàn canh xay ra TBMN

- Thời gian từ khi khởi bộnh đến khi nhập viện.

- Số ngày điều tri nội trú

- Các triệu chứng toàn phát: Đánh giã ngay khi bệnh nhàn vào viện

+ Mửc độ rối loạn ý thức: Dựa theo bang diêm Glasgow [61]

* Mức độ khiếm khuyết chức nâng Ihần kinh cùa bệnh nhàn TBMN khi nhậpviện vã khi ra viện được đánh giá dựa theo NIHSS [61 ]

- Cảc dấu hiệu tổn thương thằn kinh khu trú

+ Khám nội khoa toàn diện, phát hiện các bệnh phổi hợp

+ Chan đoản the lãm sàng cưa TBMN dựa vào lảm sàng vã hình anh học trênphim CLVT sọ nào Các thê làm sàng gồm: Nhồi máu nào chay máu trong nhu mônào cháy máu dưới nhện [10]

- Tiến triển cua bệnh nhân: Được dánh giá lúc ra viện, dựa theo thang diemRankin cai biên [61]

- Xẽt nghiệm huyết h<.x? (Máy Swelab ơ do Thụy Điên sán xuất): cóng thứcmâu 18 thòng số

Xẽt nghiệm sinh hóa nước tiêu (máy Combostik R300 do Hãn Quỗc san xuất): si nil hỏa và tế bảo

- Xét nghiệm chức năng đỏng máu (máy Inmcsco CH 70 cua Đức): tỷ lộProthrombin

- Điện tâm dồ: Máy Nihon Kohden (Nhật)

- X quang tim phôi: Mảy Toshiba Rotanode (Nhật)

- Siêu ảm tim: Máy Logiq 3pro (Nhật)

- Chụp CLVT sọ nào: chụp theo mặt phang trục, các lớp cắt dầy 7 - 1 Ommvùng trên lều vả dầy 3 5mm vùng hố sau bằng máy chụp Hitachi Pronton(Nhật) hai dãy dầu dò: đánh giâ nhồi máu nào chay màu nào hay cháy máudưới nhện, vị trí kích thước tổn thương (lấy dường kinh lớn nhất đo đượctrẽn hình anh chụp CLVT đơn vị tinh bang mm), dắu hiệu phủ nào và cácton thương phoi hợp

•ĩ* Các yểu to nguy cư: xác định bệnh nhãn có yếu lố nguy cơ hay không.

- Tảng huyết áp: Xác định bệnh nhân cõ tiền sứ THA hay không dựa vảo theodồi huyết áp khi vâo viện dựa vào hồ sơ sức khóe cua bệnh nhãn dà và đangdược diều ưị THA dựa vào hoi bệnh nhân hoặc người sồng cùng bệnh nhãnTheo JNC vu huyết áp lãng khi huyết áp tàm thu trẽn hoặc bàng 140mmHgvả/hoặc huyết áp tâm trương trên hoặc bảng 90mmHg [63]

- Bệnh tim mạch: cỏ tiền sứ hoặc bệnh sử diều trị về bệnh tim mạch

- TBMN cù: Có tiền sư diều trị TBMN (thòng qua hói bệnh nhàn vả ngườinhà dựa vào tư liệu điều trị TBMN dựt trước mà bệnh nhân côn giữ dược)hoặc khâm hiện tại de pliãt hiện cảc di chúng TBMN

- Rỗi loạn lipid mâu: Chân doán rối loạn lipid máu dựa trẽn tiêu chuẩn quồc tế[64]:

+ Tâng cholesterol toàn phần trài 52mmol/l

+ Tâng triglycerid trẽn 23mmol/l

+ Tâng cholesterol LDL trên 4mmol/l

+ Giam cholesterol HDL dưới 0.9mmol/l

(2007) Bệnh nhân dược chân đoán dái thảo dưỡng khi đường máu lúc đói >

7,0mmol/l (126mg/dl) và/ hoặc dường máu sau 2 giờ cua nghiệm pháp đung

nạp glucose > I l.lmmoỉ/1 (200mg/dl) hoặc đường máu bầt kỳ > 1 l.lmmol/1[65]

-Nghiện rưọu: Theo Hội Ưng thư hục Mỳ và theo phản loại bệnh Quốc tế lầnthứ 10 [66] Nghiện rượu khi:

- Đối với nam: 1 ngàv uổng từ 60g nrụu trở lẽn tương đương với 1200ml bianống độ 5% hoậc 1 SOinl rượu mạnh, uống liên tục hãng nảm

- Đối với nữ: 1 ngây uống từ 20g rưụu trơ lẻn tương đương với 250ml rượuvang hoặc 60ml rượu mạnh, uống liên tục hàng năm

- Cãc yểu tố khác: như yếu tổ di trụyền sứ dụng thuốc tránh thai thuốc chốngđông, đau nưa đầu cãc bệnh về máu

Số liệu dược xử lý bằng phần mềm thống ké SPSS 16.0 trẽn mây vi tinh

- Toàn bộ bệnh nhãn nghiên cứu đều tự nguyện tham gia Cãc thông tin cánhản, tinh trụng sữc khoe và bệnh tật cua người bệnh đều được giừ bi mật

- Nghiên cứu phai dược Hội dồng chắm dề cương cua trường Đại học Y HàNội thõng qua

- Nghiên cứu phai dược Hội dồng Y dửc cua Bệnh viện Da khoa tình I lưngYên thõng qua

Chương 3 KÉT QƯÁ NGHIÊN cừu

3.1 THỤC TRẠNG BỆNH LÝ TBMN TẠI BỆNH YIỆ.N ĐA KHOA TĨNH HƯNG YÊN.

3.1.1 Các dặc điểm chung cũa bệnh nhãn TBMN

Bleu dồ 3.1: Tý lộ bệnh nhân TBMN nhập viện điều trị.

Bicu đồ 3.2: Tv lệ TBMN trong các bệnh thần kỉnh.

Nhận xá: TBMN chiếm gần một nưa (47.1%) sổ bệnh nhàn thần kinh điêu trị nội

trú

Báng 3.1: Tỷ lệ bệnh nhản nặng phái xin về hoặc tử vong do TBMN

Chẩn đoán Nặng phai xin về hoậc tứ vong Số nhập viện Tý lệ 0/0

3.1J.1 Phàn bố bệnh nhân theo tuồi, giới và thề bệnh.

SỐ bệnh nhãn

<45 45-60 61-SO >so Nhóm tuổi

Biêu đó 33: Phân bô theo nhóm tuôi

Nhận xét: TBMN chu yếu xay ra ờ người cao tuổi (trẽn 60) chiếm 73.3%

Bỉcu (lồ 3.4: Phân bố bệnh nhãn theo giới

Nhận xét: Ty lệ TBMN giữa hai gi (ri trong quần the nghiên cứu gần tương đương

nhau, bao gồm: 238 (53%) bệnh nhân nam, 211 (47%) bệnh nhân nữ, IV lộ nam: nừ

lã 1.13 : 1 (p > 0.05)

Sổ bệnh nhân

Biểu dồ 3.5: Phân bổ bệnh nhãn theo thề bệnh

Nhận xét: Trong 449 bệnh nhân TBMN có 261 bệnh nhãn nhồi máu nào chiếm

58.1%, chav máu nào cỏ 165 bệnh nhản chiếm 36.7% và cháy máu dưới nhộn 23bệnh nhân chiếm 5.2%

Bàng 3.2: Tuồi trung binh và phân bố theo giói