Ngày nay, không ai phủ nhận vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của kinh tế thị trường trong quá trình phát triển nền sản xuất xã hội, phát triển lực lượng sản xuất xã hội. Không ai phủ nhận sự tồn tại khách quan của kinh tế thị trường trong các chế độ khác nhau. Không còn ai cho rằng kinh tế thị trường là sản phẩm riêng của chủ nghĩa tư bản mà nó là một tài sản chung của nhân loại và sẽ tiếp tục phát triển sau chủ nghĩa tư bản, trong một thời kỳ lịch sử mới, một chế độ xã hội mới xã hội hiện đại, tiến bộ, công bằng, văn minh, cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Do đó, trong giai đoạn hiện nay việc tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa là một yêu cầu khách quan đối với nước ta.Cùng với cải cách kinh tế, quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam đã đạt được một số thành tựu nhất định. Tuy nhiên, thể chế kinh tế thị trường ở nước ta còn những hạn chế nhất định, từ những hạn chế đặt ra nhu cầu tất yếu cần làm sáng tỏ quan điểm của Đảng về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Do đó, nghiên cứu vấn đề “Quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và vận dụng tại Ban Quản lý đầu tư xây dựng công trình huyện Hóc Môn” làm đề tài khóa luận có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
Trang 1Giáo viên hướng dẫn: TS/ThS Hồ Ngọc Đăng Học viên: Nguyễn Minh Tấn
Lớp: Trung cấp Lý luận CT - HC H843
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn Quý thầy, cô giảng dạy đã giúp tôi có đượcnhững bài học bổ ích Tôi xin đặc biệt gửi lời cám ơn đến thầy Hồ NgọcĐăng, người thầy đã tận tình hướng dẫn, góp ý giúp tôi hoàn thành bài khóaluận này
Do thời gian viết bài khóa luận không dài và kiến thức của bản thân cònhạn chế nên không thể tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được ýkiến đóng góp của Quý thầy, cô để tôi hoàn thiện đề tài được lựa chọn
Xin chân thành cảm ơn!
Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng 6 năm 2021
Tác giả
Học viên Nguyễn Minh Tấn
Trang 3BAN QUẢN LÝ ĐẦU TƯ XÂY DỰNG
CÔNG TRÌNH HUYỆN HÓC MÔN
Trang 4NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
Trang 5NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN CHẤM ĐIỂM
GIẢNG VIÊN CHẤM BÀI
Trang 6MỤC LỤC
Trang
Chương I Cơ sở lý luận về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 4
1.1 Quan niệm và đặc trưng của kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa 41.2 Quan điểm của Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh vềkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 8
Chương II:
Thực trạng về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Ban Quản lý đầu tư xây dựng công trình huyện Hóc Môn 112.1 Ban Quản lý đầu tư xây dựng công trình huyện HócMôn 112.2
Thực trạng về kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa tại Ban Quản lý đầu tư xây dựng công
Trang 7I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Ngày nay, không ai phủ nhận vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của kinh
tế thị trường trong quá trình phát triển nền sản xuất xã hội, phát triển lựclượng sản xuất xã hội Không ai phủ nhận sự tồn tại khách quan của kinh tếthị trường trong các chế độ khác nhau Không còn ai cho rằng kinh tế thịtrường là sản phẩm riêng của chủ nghĩa tư bản mà nó là một tài sản chung củanhân loại và sẽ tiếp tục phát triển sau chủ nghĩa tư bản, trong một thời kỳ lịch
sử mới, một chế độ xã hội mới - xã hội hiện đại, tiến bộ, công bằng, vănminh, cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Do đó,
trong giai đoạn hiện nay việc tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế định hướng
xã hội chủ nghĩa là một yêu cầu khách quan đối với nước ta
Cùng với cải cách kinh tế, quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam đã đạt được một số thành tựunhất định Tuy nhiên, thể chế kinh tế thị trường ở nước ta còn những hạn chếnhất định, từ những hạn chế đặt ra nhu cầu tất yếu cần làm sáng tỏ quan điểmcủa Đảng về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Do đó, nghiên
cứu vấn đề “Quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa và vận dụng tại Ban Quản lý đầu tư xây dựng công trình huyện Hóc Môn” làm đề tài khóa luận có ý nghĩa lý luận và
thực tiễn sâu sắc
2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến khóa luận
Kinh tế thị trường và phương hướng, giải pháp phòng ngừa là vấn đềđược nhiều nhà khoa học ở các nước trên thế giới quan tâm nghiên cứu như:Đêriđa-Giắc “Những bóng ma của chủ nghĩa Mác”, đã phân tích 10 “vết loét”
là những khuyết tật và hậu quả của nó trong nền kinh tế tư bản chủ nghĩa,Paris, 1989
Một số công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trong nước cũng đềcập tới vấn đề này như:
Trang 8Luận án tiến sĩ kinh tế của Phạm Văn Linh “Vai trò Nhà nước trong việchạn chế các khuyết tật của cơ chế thị trường ở Việt Nam”, Chuyên ngành kinh
tế chính trị, Đại học Quốc gia, Hà Nội
GS.TS Trần Ngọc Hiên, “Tăng trưởng và phát triển kinh tế thị trường ởViệt Nam”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2015
PGS.TS Nguyễn Quỹ Gia “Quản lý nhà nước nền kinh tế thị trườngtrong giai đoạn hiện nay”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2017
PGS.TS Phan Thanh Phố, “Những vấn đề cơ bản về kinh tế và đổi mớikinh tế ở Việt Nam”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2014
TS Hà Huy Thành, “Những tác động tiêu cực của cơ chế kinh tế thịtrường ở Việt Nam”, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2018
GS Trần Xuân Trường làm Chủ nhiệm đề tài, “Tác động của những biếnđổi kinh tế - xã hội đến nhận thức chính trị, tư tưởng của cán bộ quân đội vàmột số vấn đề đổi mới công tác tư tưởng, tổ chức trong quân đội ta hiện nay”Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2009…
Các công trình trên đã nghiên cứu kinh tế thị trường dưới nhiều góc độkhác nhau, song đến nay vẫn chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách
hệ thống về mặt lý luận và thực tiễn về “Quan điểm của Đảng cộng sản Việt
Nam về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” Do vậy, nghiên cứu vấn đề “Quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và vận dụng tại Ban Quản lý đầu tư xây dựng công trình huyện Hóc Môn” có ý nghĩa quan trọng.
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Trang 95 Phương pháp nghiên cứu
Những vấn đề có liên quan đến khóa luận được thực hiện trên cơ sở vậndụng tổng hợp những vấn đề lý luận và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, những thành tựu của kinh tế học hiện đại, các văn bản, chỉ thị, nghịquyết của Đảng và Nhà nước ta để giải quyết những vấn đề mà khóa luận đặt
ra Khóa luận còn sử dụng tổng hợp các phương pháp lôgíc và lịch sử, đi từcái chung đến cái riêng, phương pháp thống kê, phân tích, so sánh, phươngpháp chuyên gia…
6 Ý nghĩa của khóa luận
- Kết quả nghiên cứu của khóa luận sẽ góp phần làm rõ thêm cơ sở lýluận của đường lối, chủ trương, chính sách phát triển nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay
- Những nội dung lý luận đã được trình bày sẽ góp phần vào quá trình tổchức, chỉ đạo nâng cao hiệu quả tại công tác Ban Quản lý đầu tư xây dựngcông trình huyện Hóc Môn hiện nay
7 Kết cấu khóa luận
Khóa luận gồm phần mở đầu, 3 chương với 6 tiết, danh mục tài liệu tham khảo
Trang 10II NỘI DUNG KHÓA LUẬN
Chương I Cơ sở lý luận về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
1.1 Quan niệm và đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Lựa chọn mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở
nước ta không phải là sự gán ghép chủ quan giữa kinh tế thị trường và chủ
nghĩa xã hội, mà là sự nắm bắt và vận dụng xu thế vận động khách quan củakinh tế thị trường trong thời đại ngày nay Đảng Cộng sản Việt Nam trên cơ
sở nhận thức tính quy luật phát triển của thời đại và sự khái quát, đúc rút từkinh nghiệm phát triển kinh tế thị trường thế giới, đặc biệt là từ thực tiễn xâydựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, để đưa ra chủ trương phát triển nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhằm sử dụng kinh tế thị trường đểthực hiện mục tiêu từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội Đây là một kiểu kinh tế thị trường mới trong lịch sử phát triển của kinh tế thị trường Cũng có thể nói kinh tế thị trường là “cái phổ biến”, còn kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là “cái đặc thù” của Việt Nam, phù hợp với điều kiện và đặc điểm
cụ thể của Việt Nam Nó có hệ thống thể chế riêng không giống với kinh tếthị trường của các nước khác [4, tr.178]
Tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, Đảng ta đưa ra quanniệm cụ thể về thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam: Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là
hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách, các quy định, quy tắc chế định, điềutiết hành vi của mọi chủ thể, mọi quá trình diễn ra trong nền kinh tế nhằm tạođiều kiện cho việc hình thành, vận hành thông suốt và phát triển nền kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa [1, tr.189]
4
Trang 11Quan niệm này chỉ rõ thể chế kinh tế thị trường là sản phẩm của sự vậndụng các qui luật kinh tế trong nền kinh tế thành các qui định của nhà nước đểtạo điều kiện cho sự vận động thống nhất và phát triển của nền kinh tế thịtrường Mục đích xây dựng, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường nhằm pháttriển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
Đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Thứ nhất, thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở
nước ta là nhằm mục tiêu thực hiện “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, côngbằng, văn minh”; giải phóng và phát triển sức sản xuất xã hội; đẩy mạnh côngcuộc xoá đói, giảm nghèo, khuyến khích và tạo điều kiện cho mọi người vươnlên làm giàu chính đáng, mọi người giúp đỡ lẫn nhau để người nghèo thoátnghèo vươn lên khá giả, người khá giả vươn lên làm giàu, mọi người đượcbình đẳng trước pháp luật về cơ hội tham gia sản xuất kinh doanh làm ranhiều của cải cho xã hội và cải thiện đời sống cho mình, từng bước giảm dầnkhoảng cách giữa các tầng lớp dân cư, các khu vực nông thôn, thành thị cácvùng trung du, miền núi và đồng bằng
Thứ hai, thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có
nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế Trong đó, chế độ công hữu
xã hội chủ nghĩa về tư liệu sản xuất chủ yếu là nền tảng để giữ vững địnhhướng xã hội chủ nghĩa nền kinh tế; kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo,cùng với kinh tế tập thể phải ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nềnkinh tế quốc dân Đồng thời thể chế kinh tế phải bảo đảm để khu vực kinh tế
tư nhân được coi là bộ phận hữu cơ của nền kinh tế, là một trong những độnglực của nền kinh tế Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được khuyến khíchphát triển
Thứ ba, từng bước thực hiện tăng trưởng kinh tế gắn với tiến bộ và
công bằng xã hội ngay trong từng bước đi và trong từng chính sách phát triển;tạo lập sự đồng bộ, gắn kết chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển xãhội, văn hoá, giáo dục và đào tạo, chăm sóc sức khoẻ nhân dân, bảo đảm an
Trang 12sinh xã hội… giải quyết tốt các vấn đề xã hội, từng bước giảm dần khoảngcách về mức sống vật chất, văn hoá tinh thần của các tầng lớp dân cư, giữanông thôn với thành thị, giữa miền ngược với miền xuôi; thực hiện tốt côngtrình mục tiêu xoá đói giảm nghèo, khuyến khích mọi người làm giàu chínhđáng Để đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa thì trước hết phải huy độngđược nội lực và ngoại lực để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo ra nhiều của cảisong phải đồng thời giải quyết tất cả các vấn đề an sinh xã hội, từng bướcthực hiện mục tiêu tất cả vì sự phát triển toàn diện của con người.
Thứ tư, thế chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực
hiện qua nhiều hình thức phân phối, song chế độ phân phối chủ yếu theo kếtquả lao động, hiệu quả kinh tế và phúc lợi xã hội Đồng thời khuyến khích sựđóng góp của cá nhân cho sự phát triển và coi trọng đúng mức các hình thứcphân phối theo mức đóng giữa vốn và các nguồn lực khác
Thứ năm, chủ thể quản lý cao nhất trong nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, dodân và vì dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Nhà nước thực hiện tốt chức năngcủa mình, đồng thời phát huy vai trò của các tổ chức chính trị xã hội, vai tròlàm chủ xã hội của nhân dân Tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của ĐảngCộng sản Việt Nam
Các bộ phận cấu thành của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Namđược cấu thành bởi hệ thống các bộ phận khác nhau mà mỗi một bộ phậncũng là một hệ thống phức tạp gồm nhiều yếu tố Có thể phân tích thể chếkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta theo Nghị quyếtĐại hội XII của Đảng trên bộ phận cơ bản sau đây: (1) các luật lệ, quy tắcđiều hành nền kinh tế; (2) các chủ thể tham gia vào hoạt động trong nềnkinh tế; (3) cơ chế thực thi các luật, quy tắc và điều chỉnh các mối quan hệgiữa các chủ thể; và (4) hệ thống thị trường [2, tr.123]
6
Trang 13Một là, các luật, quy tắc điều chỉnh thể chế kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta bao gồm khung khổ pháp lý do nhà nướcban hành và các quy tắc, chuẩn mực xã hội khác như những quy định của cácHiệp hội, các tổ chức xã hội nghề nghiệp Trong hệ thống các quy tắc, chuẩnmực đó thì thể chế do nhà nước ban hành đóng vai trò quyết định đến hành vikinh tế của các chủ thể trong nền kinh tế thị trường, trong khi những quy tắc,chuẩn mực xã hội khác cũng có ảnh hưởng rất quan trọng đến hoạt động củacác chủ thể kinh tế
Hai là, các chủ thể trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa bao gồm: các cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế; doanh nghiệp thuộccác thành phần kinh tế; và các tổ chức xã hội nghề nghiệp, cộng đồng dân cư
và người dân Cả ba chủ thể này đều có vai trò quan trọng trong quá trình vậnhành, tồn tại và phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa Trong đó, doanh nghiệp là trung tâm, Nhà nước định hướng và đưa racác luật, các quy định, các chuẩn mực… bắt buộc các chủ thể khác phải thựchiện, Nhà nước kiểm tra, kiểm soát việc thực hiện; Các tổ chức xã hội nghềnghiệp, cộng đồng dân cư và người dân có vai trò giám sát và phản biện cảcác cơ quan nhà nước và cả các doanh nghiệp
Ba là, cơ chế thực thi các luật, quy tắc, các chuẩn mực và điều chỉnh các
quan hệ giữa các chủ thể biểu hiện qua mối quan hệ: nhà nước, thị trường vàdoanh nghiệp Mối quan hệ giữa nhà nước, thị trường và doanh nghiệp thể hiện
ở cơ chế, chính sách, biện pháp quản lý điều hành vĩ mô của nhà nước, đồngthời còn thể hiện ở quan hệ của hai chủ thể tham gia vào nền kinh tế, đó là nhànước và doanh nghiệp Hai chủ thể này tham gia vận hành nền kinh tế thịtrường với những mục tiêu độc lập với nhau nhưng đều có mục tiêu chung, baotrùm là vận hành có hiệu quả nền kinh tế thị trường, hướng vào thực hiện mụctiêu phát triển kinh tế làm cho dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, côngbằng, văn minh
Trang 14Bốn là, hệ thống thị trường bao gồm: thị trường hàng hoá và dịch vụ,
thị trường vốn, thị trường lao động, thị trường bất động sản, và thị trườngkhoa học - công nghệ… Nhà nước sử dụng các công cụ để tác động, điều thiếtthị trường là cung - cầu, tiền tệ, giá cả, tỷ giá hối đoái, lãi suất… Trong hệthống thị trường, mục tiêu của các doanh nghiệp là lợi nhuận, mục tiêu củangười tiêu dùng là tối đa hoá lợi ích Thị trường hoạt động và phát triển trongnhững điều kiện, môi trường nhất định, Nhà nước phải tạo các điều kiện, môitrường thuận lợi để thị trường phát triển Thể chế kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là sự tổng hợp của tất cả các bộ phậntrên, tác động qua lại lẫn nhau trong một chỉnh thể của một nền kinh tế quốcdân thống nhất, trong đó Nhà nước có vai trò quyết định Trong chiến lượcphát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020 do Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIIthông qua cũng đã khẳng định: “Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa; bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô; huy động và sử dụng
có hiệu quả các nguồn lực” [2, tr.125]
1.2 Quan điểm của Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Tình hình kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa đượcĐại hội Đảng XI phát triển theo tinh thần Đại hội X với 7 nội dung gồm: (1)Thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, vănminh; (2) Thúc đẩy sự phát triển lực lượng sản xuất theo hướng hiện đại; (3)Phát triển nền kinh tế nhiều thành phần đa sở hữu, trong đó kinh tế nhà nướcgiữ vai trò chủ đạo; kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trởthành nền tảng vững chắc; (4) Phân phối chủ yếu theo kết quả lao động, hiệuquả kinh tế; đồng thời phân bố theo đóng góp vốn và nguồn lực sản xuấtkhác; phân phối thông qua phúc lợi xã hội; (5) Tăng trưởng kinh tế phải đi đôivới tiến bộ xã hội, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; (6) Tăng trưởngkinh tế đi đôi với phát triển văn hóa, giáo dục; (7) Phát huy quyền làm chủcủa nhân dân, hiệu lực quản lý của Nhà nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng
8