Cơ sở hóa học phối trí nguyễn thanh hồng

LOINOIDAU Ca s cl1a hoii h9c ph6i tri duqc Werner Alfred d{it n�n m6ng tll cu6i th� ki I 9. Ngity nay, m6n ho.i hoc phbi tri tr th8.nh mQt trong nhfrng hung chU. di;i.o cl1a ho.i hoc v6 ca. Kh6ng chi n�m phfin chll di;i.o trong hoa h9c vO ca, mOn hoii h9c ph6i trf dAn dftn da c6 nhlfng vi tri i;i6i b�t trong cac mOn khoa h9c khac, nhu: hoa h9c hfru ca. ho.i h9c phdn tfch, hoa Ii, vii ngay ca trong hoa sinh.

TS NGUYEN THANH HONG

coso

HOA HOC PHOI TRI

NHA XUAT BAN KHOA HQC VA KY THU�T

' , :,,

LOINOIDAU

Ca s& cl1a hoii h9c ph6i tri duqc Werner Alfred d{it n�n m6ng tll' cu6i th� ki I 9 Ngity nay, m6n ho.i hoc phbi tri tr& th8.nh mQt trong nhfrng hu&ng chU di;i.o cl1a ho.i hoc v6 ca Kh6ng chi n�m phfin chll di;i.o trong hoa h9c vO ca, mOn hoii h9c ph6i trf dAn dftn da c6 nhlfng vi tri i;i6i b�t trong cac mOn khoa h9c khac, nhu: hoa h9c hfru ca ho.i h9c phdn tfch, hoa Ii, vii ngay ca trong hoa sinh

Tuy nhien, vao thO'i kl cu6i the kl 19, dfiu the ki 20 S\I' ph.it tri�n clla ho.i hQc n6i chung, va hoa h9c hfru ca n6i rieng, n.im trong tiim ki�m so.it clla thuyJt hoit tri, mQt Ii thuy�t thbng linh thO'i d6 Trong bu6i binh rninh clia minh, boa hqc ph6i tri vuQt !en Ii thuy�t chua hoail chinh d6 Ngay tfr nAm 1893 Werner da chi ra r.ing, y�u tb quyft djnh cdu t�o ctia hqp chdt phbi tri kh6ng phili 18 hoa tr! elm kim lo�i ho<}c nguyen t\J trung tam kh.ic, ma Ia s6 luqng cUc nhOm nllo d6 liCn k�t trvc tiJp v&i nguyen t\J trung tfun, ttrc Ill sb phbi tri cl1a n6 Nhlfng nh6m nao d6 phiti a ben ngoili k.h6i d.u cl.la nguyen t\J trung tam vii t6n t�i nhu nhfrng ion lien k�t chi b.ing Ive tinh di�n Yao nam 1911 Ong Up d1,mg Y tuOng nay thitnh c6ng trong vi�c tilch cilc dbng philn quang hQc cho mQt sb hqp chit ph6i tri

D�n nam 1916 Lewis G N da hoa hqp y tu&ng clla Werner v&i ciic If thuyet hoii tri sa khai biing thuy�t di?n tU' hoU trj clla mlnh Ti�p sau d6, nam 1927 If thuy�t cl1a Lewis dugc Sidgwick N V ilp d\mg rQng rai vao hot\ h9c ph6i tri V� sau qui trinh bi ch{lm If;!'. DJ phiit triSn lien t9c vii d§y dll, hoit h9c ph6i tri dn cac phmmg phap ctla hoa

Ii, hoa Ii thuykt va hoa hfru ca Chinh vi thk, ma Chatt J da n6i ta hoa hQc ph6i tri Ia nai g�p gO clla tit ca cac m6n holi h9c

V�y hoU hQc ph6i tri Ia gi va n6 giai quykt nhfrng vful d� ca bin nao? Cu6n s3.ch nlly duqc vikt ra vO'i mong rnubn cung cip cho b;m d9c nhiing hi�u bi�t ca ban v� rn6n hot\ hQc ph6i tri, va tra !Qi duqc nhfrng cau h6i nCu tren

cac hgp chit ph6i tri khOng chi t6n tl_li 6 d�ng tinh thS ma cOn tbn t�i trong dung dich Hai d?ng hqp chit ph6i tri nay c6 nhlmg d�c trung hoan toan kh3.c nhau D�c tmng clla c.ic hqp chit 6 d�ng tinh th� 18 hinh thll va du t?o tinh thS, cOn d�c trung clla cac hgp chdt trong dung djch IA d◊ bSn clla ch\Jng

3

Tac gia hi v9ng cu6n sach nay se dftp Lrng ph§.n nclo nhfrng yCu

du clla dOng dao bc.tn d9c va n1t mong nh�n dugc }· ki6n d6ng gOp cho cu6n s:ich d� ndng cao chit lugng s:ich cho cite Iiin xutlt ban sau

Thu g6p y xin gll'.i v� dja chi Chi NhUnh Nhil Xuflt BUn Khoa H9c

Chuang I

MODAU

I cAc KHAI NitM co BAN CUA H<iA HQC cAc HQl' CHAT PH◊I TRi

H6a hQc cite hqp ch.it ph6i tri nghiCn cUU cac ion va cac phdn tfr

bao gbm phcin Ill· trung 16m va cac ph6i tlf ph6i tri quanh n6, Ph.in tt'r

trung tlim cOn duqc gQi Ia tdm ho�c nhan phbi trL Cac ion phfrc nhi0u­nhfrn chtra mQt s0 cite phfm tlf trung tfim Kh3i ni�m "hqp chdt phiic" rQng hon khUi ni?m "hqp ch.it phbi tri" Hqp ch.it phltc bao g6m ca cac ph(rc chdt phftn t\J, trong d6 khOng thJ chi rO tdrn ph6i tri, va de hqp chfit dua vao

H6a hoc cac hqp chfit ph6i tri la mQt phh.n clla h6a hoc vO cu, bao trllm cac hqp ch.it vO ca thufin tl1y va ca cite hc:;rp ch.it chfra de phbi tlI c6 ball chtlt hfru ca Cac ph6i tll', v� nguyen t�c, kh<Jng liJn kh wh

nhau m/1 ctciy llfn nhau Gilra cac ph6i tU c6 the c6 cci.c l\.fc hiip dfin lien

ph&n tll' ki�u lien k€t hydro Cele phbi tlT c6 th� lien k€t v&i nguyen tU trung ttim biing cac liCn kft hai-ttim a, re, � vii b5.ng cUc lien k�t nhi�u­tfun Trong cic lien k�t hai-t&m nhdn - ph◊i tU c6 thJ chi rO cac nguyen tll' ell.a phbi tll' nhU'ng noi mil ph6i tlr tlwc hi�n lien kJt v&i phful tU trung tftm ThuO'ng ngtrO'i ta goi nhlmg nguyen tir dO la nh\JI1g

nguyen fli• cho

Tfi hqp clla cac phbi tll' lien k€t tn,rc ti€p vO'i nhtin duqc gQi Ill cdu

v&i phdn tll' trung tfrm, trong hqp chit dang xCt, duqc gQi lit s6 phdi trf

Neu lien ket nhfrn - phbi tU lit lien kft hai-tfrm thi sf.> phbi tri bing sf.> lien k�t o-, do phdn tll' trung tftm t1;10 nen tire lit bing s6 cac nguyen tfr

cho, !Rng gi�ng tn,rc ti�p v&i nguyCn t\J cho D(> riing (dung lm;mg phbi

trf) clla phbi t\1 lit s6 nguyen tU clla phbi tll' t�o nen cic lien k€t phOi tri trong hqp chftt da cho, tire lit s6 ch6 mil phbi tll chiem duqc trong d.u phbi tri

Neu lien k�t nhftn - phbi t\I lit nhi�u-tftm, vi d1;1 trorw dibenzencrom Cr(Ctil-ltih, thi vi¢c chi ra cllc nguyen tU cho trong phOi tU', vi?c x.ic djnh dQ rang ci'.ia phbi t\1 va s6 phbi tri ctla nhftn trong

phUc chdt tr6 nen kh6ng th� thgc hi?n duqc Trong mQt s6 tnrOllg hqp,

vi dv dbi v&i cac ph(rc olefin c6 th@ xem xet lien k!t bQi trong phbi t\1

5