Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập phần đại cương hữu cơ và hiđrocacbon để bồi dưỡng học sinh khá giỏi

Luận văn thạc sĩ này được hoàn thành tại Bộ môn Hóa học hữu cơ, khoa Hóa học, trường đại học sư phạm Hà Nội và tại trường đại học Tây Bắc, Sơn La. Với sự kính trọng và lòng biết ơn, tôi xin gửi lời cảm ơn tới thầy giáo TS. Dương Quốc Hoàn và PGS. TS. Đặng Thị Oanh đã giao đề tài, hướng dẫn tận tình, đồng thời tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến các thầy cô trong tổ bộ môn Hóa hữu cơ cũng như các thầy cô trong khoa Hóa học – Đại học sư phạm Hà Nội đã giúp đỡ và cho em những ý kiến đóng góp quý báu. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến các thầy cô trong tổ bộ môn Hóa của các trường THPT: Chuyên Sơn La, Phù Yên, Thuận Châu đã giúp đỡ và cho em những ý kiến đóng góp quý báu. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban giám hiệu cùng các phòng ban của trường ĐHSP Hà Nội, trường ĐH Tây Bắc đã tạo mọi điều kiện thuân lợi để tôi hoàn thành tốt luận văn này. Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp đã ủng hộ, động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận văn thạc sĩ này.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

Đào Thị Thủy TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHẦN ĐẠI CƯƠNG HÓA HỌC HỮU CƠ VÀ HIĐROCACBON ĐỂ

BỒI DƯỠNG HỌC SINH KHÁ- GIỎI TỈNH SƠN LA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC HÓA HỌC

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

BỒI DƯỠNG HỌC SINH KHÁ- GIỎI TỈNH SƠN LA

Chuyên ngành: Hóa học hữu cơ

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến các thầy cô trong tổ bộ môn Hóa hữu cơ cũng như các thầy cô trong khoa Hóa học – Đại học sư phạm Hà Nội đã giúp đỡ và cho em những ý kiến đóng góp quý báu

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến các thầy cô trong tổ bộ môn Hóa của các trường THPT: Chuyên Sơn La, Phù Yên, Thuận Châu đã giúp đỡ và cho em những ý kiến đóng góp quý báu

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban giám hiệu cùng các phòng ban của trường ĐHSP Hà Nội, trường ĐH Tây Bắc đã tạo mọi điều kiện thuân lợi để tôi hoàn thành tốt luận văn này

Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp đã ủng hộ, động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận văn thạc sĩ này

Hà Nội, ngày 01 tháng 10 năm 2014

Học viên K22 cao học Hóa

Đào Thị Thủy

NỘI DUNG

Contents

DANH MỤC VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG vii

DANH MỤC HÌNH VẼ viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài luận văn 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

3 1 Khách thể nghiên cứu 2

3 2 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phạm vi nghiên cứu 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2

6 Phương pháp tiến hành nghiên cứu 3

6.1 Nghiên cứu lý luận 3

6.2 Nghiên cứu thực tiễn 3

6.3 Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm 3

7 Dự kiến đóng góp mới của đề tài 3

7.1 Xây dựng, tuyển chọn hệ thống bài tập Hoá học phần đại cương hữu cơ và hiđrocacbon hóa học 11 chương trình nâng cao 3

7.2 Đề xuất các biện pháp sử dụng hệ thống bài tập đã đề xuất phù hợp với đặc điểm HS giỏi tỉnh Sơn la nói riêng và các tỉnh miền núi nói chung 3

9 Cấu trúc của luận văn 3

Chương I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 4

I.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 4

I.2 Đặc điểm của khá giỏi 5

I.3 Cơ sở lý luận về năng lực và phát triển năng lực cho học sinh nói chung và học sinh giỏi nói riêng 5

1.3.1.Khái niệm về năng lực 5

1.3.2 Năng lực chuyên biệt của học sinh giỏi hóa học 6

1.3.3 Năng lực chuyên biệt của học sinh giỏi hóa học 7

I.4 Một số vấn đề lí luận về bài tập trong dạy học Hoá học ở trường THPT 8

1.4.1 Khái niệm 8

1.4.2 Phân loại 9

1.4.3 Vai trò, ý nghĩa của bài tập Hoá học 10

I.5 Nguyên tắc tuyển chọn và xây dựng bài tập hóa học dùng cho học sinh giỏi 11

I.6 Quy trình xây dựng bài tập Hóa học dùng cho học sinh khá giỏi 13

I.7 Một số vấn đề lý luận về sử dụng bài tập Hóa học dùng cho học sinh giỏi ở

trường THPT 14

I.8 Thực trạng về vấn đề sử dụng bài tập hoá học trong dạy học Hoá học ở trường THPT tỉnh Sơn la 15

TIỂU KẾT CHƯƠNG I 16

Chương II TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN ĐẠI CƯƠNG VÀ HIĐROCACBON LỚP 11 CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO - TỈNH SƠN LA 17

II.2 Hệ thống bài tập hữu cơ phần đại cương và hidrocacbon 18

II.2.1 Bài tập hữu cơ phần đại cương 18

II.2.2 Phần Đại cương về hóa hữu cơ và hiđrocacbon 18

II 3 Thiết kế bài giảng trên cơ sở hệ thống bài tập đã xây dựng 18

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 41

KẾT LUẬN 52

TÀI LIỆU THAM KHẢO 53

PHỤ LỤC 59

I Kết quả thực nghiệm 59

KẾT QUẢ TRẢ LỜI CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 15 PHÚT 49

KẾT QUẢ TRẢ LỜI CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 15 PHÚT 51

KẾT QUẢ TRẢ LỜI CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 15 PHÚT 53

KẾT QUẢ TRẢ LỜI CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 45 PHÚT 55

KẾT QUẢ TRẢ LỜI CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 45 PHÚT 57

KẾT QUẢ TRẢ LỜI CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 45 PHÚT 59

II.2.2 Bài tập phần hidrocacbon 70

Bài tập tự luận về ankin 116

Bài tập trắc nghiệm 122

Bài tập chuyên đề hidrocacbon thơm 130

DANH MỤC VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3 1 Tổng hợp số lượng và kết quả học tập môn Hóa 43

Bảng 3 2 Tổng hợp kết quả thực nghiệm sư phạm qua kiểm tra 15 phút 44

Bảng 3 3Tổng hợp kết quả thực nghiệm sư phạm qua bài kiểm tra 45 phút 45

Bảng 3 4 Bảng phân phối tần số, tần suất ( bài KT 15 phút) 47

Bảng 3 5 Bảng phân phối tần số, tần suất ( bài KT 45 phút) 49

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 3 1 Biểu đồ so sánh điểm trung bình chung của bài kiểm tra 15 phút 44

Hình 3 2 Biểu đồ so sánh điểm trung bình chung của bài kiểm tra 45 phút 46

Hình 3 3 Sơ đồ tương quan tần suất điểm Xi của bài kiểm tra 15 phút 48

Hình 3 4 Sơ đồ tương quan tần suất điểm Xi của bài kiểm tra 45 phút 50

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận văn

Trong thực tiễn dạy học hoá học ở trường phổ thông và bồi dưỡng học sinh giỏi, bài tập hóa học giữ vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo Bài tập hóa học vừa là mục đích, là nội dung, là phương pháp dạy học có hiệu quả Hiện nay, theo phân phối chương trình hóa học THPT theo SGK cơ bản dành cho học lí thuyết

109 giờ chiếm 71,69%, còn giờ ôn, luyện tập 47 giờ chiếm 28,31% [1], trong khi theo SGK nâng cao giờ ôn luyện chiếm 22% [2] Như vậy, các chuyên gia giáo dục đã đánh giá cao tầm quan trọng của giờ bài tập trong giảng dạy bởi bài tập hóa học giúp HS hiểu được kiến thức một cách sâu sắc, biết vận dụng kiến thức một cách linh hoạt và có hiệu quả Tuy nhiên, bài tập của SGK cũng như sách bài tập trên thị trường hiện nay chưa đáp ứng được việc bồi dưỡng học sinh khá giỏi theo vùng miền, đặc biệt chưa chú

ý đến tầm quan trọng của cơ chế phản ứng hóa học hữu cơ [3,4,5]

Phần đại cương hữu cơ và hiđrocacbon là điểm khởi đầu cho học sinh tiếp xúc với Hóa học Hữu cơ sau một thời gian dài học tập hóa học vô cơ nên việc tiếp thu kiến thức gặp nhiều khó khăn Vì vậy một hệ thống bài tập được sắp xếp khoa học là cần

thiết trong giảng dạy và bồi dưỡng học sinh khá giỏi nên chúng tôi chọn đề tài : ’Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập phần đại cương hữu cơ và hiđrocacbon

để bồi dưỡng học sinh khá giỏi tỉnh Sơn la”

2 Mục đích nghiên cứu

- Trên cơ sở tài liệu tham khảo được và thực tiễn bồi dưỡng học sinh khá giỏi

tỉnh Sơn La xây dựng và sử dụng một cách hợp lí hệ thống bài tập phần đại cương và hiđrocacbon bồi dưỡng học sinh khá giỏi tỉnh Sơn la

- Nghiên cứu tuyển chọn, xây dựng hệ thống bài tập Hóa học phần đại cương

hữu cơ và hiđrocacbon, đề xuất các biện pháp sử dụng chúng trong dạy học các nội dung trong chương trình hóa học lớp 11 nhằm bồi dưỡng học sinh khá giỏi tỉnh Sơn

La

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3 1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học Hoá học ở trường THPT tỉnh Sơn la

3 2 Đối tượng nghiên cứu

- Tuyển chọn - xây dựng hệ thống bài tập phần đại cương Hữu cơ và hiđrocacbon

- Học sinh khá và giỏi tỉnh Sơn la

4 Phạm vi nghiên cứu

Tuyển chọn, xây dựng và phương pháp sử dụng bài tập Hóa học về phần đại cương hữu cơ và hiđrocacbon Hóa học 11 chương trình nâng cao

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về vấn đề bồi dưỡng học sinh khá giỏi và cơ sở lý

luận về bài tập hóa học

- Điều tra thực trạng việc dạy học và bồi dưỡng học sinh khá giỏi hóa học của tỉnh Sơn La

- Tuyển chọn , xây dựng và đề xuất biện pháp sử dụng hệ thống bài tập hóa học nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh khá giỏi

- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá kết quả sử dụng

6 Phương pháp tiến hành nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu cơ sở lý luận xây dựng bài tập Hóa học

6.2 Nghiên cứu thực tiễn

- Tìm hiểu cách biên soạn và xây dựng hệ thống bài tập, học hỏi kinh nghiệm, điều tra thăm dò ý kiến của một số giáo viên THPT và thực nghiệm sư phạm bồi dưỡng học sinh khá giỏi tỉnh Sơn La

- Nghiên cứu tài liệu tham khảo bài tập nâng cao trong và ngoài nước

6.3 Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm

7 Dự kiến đóng góp mới của đề tài

- Xây dựng, tuyển chọn hệ thống bài tập Hoá học phần đại cương hữu cơ và hiđrocacbon hóa học 11 chương trình nâng cao

- Đề xuất các biện pháp sử dụng hệ thống bài tập đã đề xuất phù hợp với đặc điểm HS giỏi tỉnh Sơn la nói riêng và các tỉnh miền núi nói chung

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, luận văn được chia thành ba chương:

Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

Chương II: TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP

HÓA HỌC PHẦN ĐẠI CƯƠNG VÀ HIĐROCACBON LỚP 11 CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO - TỈNH SƠN LA

Chương III: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

I.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Vấn đề nghiên cứu bài tập hóa học đã có nhiều công trình nghiên cứu Chúng tôi xin đưa ra vài công trình nghiên cứu gần đây có liên quan đến đề tài:

- Văn Thị Ngọc Linh (2008), Xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn phần hợp chất hữu cơ có nhóm chức lớp 11- chương trình cơ bản, luận văn thạc sĩ, Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh

- Nguyễn Thị Oanh (2008), Xây dựng và cách suy luận để giải nhanh câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn phần hiđrocacbon lớp 11 THPT- Ban khoa tự nhiên, luận văn thạc sĩ, Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh

- Vương Bá Huy (2006) Phân loại, xây dựng tiêu trí cấu trúc các bài tập về hợp chất ít tan phục vụ cho viếc bồi dưỡng HSG Quốc Gia, luận văn thạc sĩ, Đại học sư phạm Hà Nội

- Đặng Thị Thanh Bình (2006), tuyển chọn và xây dựng hệ thống bài tập hóa học bồi dưỡng học sinh khá giỏi lớp 11 THPT ( ban nâng cao), luận văn thạc sĩ, Đại học sư phạm Hà Nội

Trong luận văn tác giả nghiên cứu cơ sở lí luận của đề tài về xu hướng dạy học hóa học, bài tập hóa học, xu hướng phát triển và sử dụng bài tập trong dạy học theo hướng tích cực, tư duy hóa học và bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học Xây dựng một hệ thống bài tập lí thuyết cơ bản, chuyên sâu nhằm đáp ứng yêu cầu mở rộng kiến thức, bồi dưỡng học sinh giỏi cấp tỉnh, thành phố Đây là điểm khác biệt của luận văn với

đề tài chúng tôi nghiên cứu Hệ thống bài tập dùng cho học sinh khá giỏi mà chúng tôi xây dựng bám sát nội dung chương trình SGK lớp 11 nâng cao

Nhận xét chung: Các công trình nghiên cứu nêu trên đều:

- Chưa xây dựng hệ thống bài tập

I.2 Đặc điểm của học sinh khá giỏi

- Có lòng say mê học tập cao độ, có sự nhạy cảm Hóa học và có khả năng tự học,

tự nghiên cứu

- Có năng lực tư duy tốt và sáng tạo trong học tập

- Nắm vững bản chất Hóa học, kiến thức cơ bản, kĩ năng thực hành thí nghiệm đồng thời vận dụng thông minh sáng tạo những kiến thức, kĩ năng ấy vào điều kiện cụ thể

I.3 Cơ sở lý luận về năng lực và phát triển năng lực cho học sinh nói chung và học sinh giỏi nói riêng

1.3.1.Khái niệm về năng lực

Có nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực Năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố như tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm,

Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, khái niệm năng lực được sử dụng như sau:

• Năng lực liên quan đến bình diện mục tiêu của dạy học: mục tiêu dạy học được mô

tả thông qua các năng lực cần hình thành;

• Trong chương trình, những nội dung học tập và hoạt động cơ bản được liên kết với nhau nhằm hình thành các năng lực;

• Năng lực là sự kết nối tri thức, hiểu biết, khả năng, mong muốn ;

• Mục tiêu hình thành năng lực định hướng cho việc lựa chọn, đánh giá mức độ quan trọng và cấu trúc hóa các nội dung và hoạt động và hành động dạy học về mặt phương pháp;

•Năng lực mô tả việc giải quyết những đòi hỏi về nội dung trong các tình huống ;

• Các năng lực chung cùng với các năng lực chuyên môn tạo thành nền tảng chung cho công việc giáo dục và dạy học;

• Mức độ đối với sự phát triển năng lực có thể được xác định trong các tiêu chuẩn nghề; Đến một thời điểm nhất định nào đó, HS có thể / phải đạt được những gì?

1.3.2 Năng lực chuyên biệt của học sinh giỏi Hóa học

- Có năng khiếu hóa học thể hiện qua việc say mê tìm hiểu khoa học đặc biệt là Hóa học

* Một HS giỏi Hóa sẽ thể hiện khả năng của mình qua các năng lực sau:

• Năng lực tiếp thu kiến thức

+ Khả năng nhận thức vấn đề nhanh, chuẩn xác và có khả năng vận dụng tốt vào bài tập cũng như thực tiện vào đời sống

+ Luôn có thái độ học tốt, tích cực tham gia vào bài học

+ Có ý thức tự bổ sung kiến thức, hoàn thiện bài hócau một buổi học

+ Cập nhật kiến thức từ nhiều nguồn thông tin Đồng thời có khả năng sử lí thông tin tốt

• Năng lực suy luận logic

+ Có khả năng phân tích các sự vật và hiện tượng thông qua các dấu hiệu đặc trưng + Biết thay đổi góc nhìn khi xem xét một sự vật hiện tượng

+ Luôn tìm nhiều hướng giải khác nhau cách đi tới kết luận một cách ngắn nhất

+ Có khả năng phân tích và tổng hợp giả thuyết hiệu quả nhất

- Năng lực đặc biệt

+ Có khả năng trình bày vấn đề một cách khoa học, logic

+Có khả năng hệ thống các vấn đề làm tiền đề cho các khái niệm, kiến thức mới

• Năng lực hoạt động sáng tạo

+ Biết tổ hợp các yếu tố, các thao tác để thiết kế một dãy hoạt động nhằm đạt được kết quả mong muốn

+ Biết vận dụng tổ hợp các kiến thức liên quan môn học để giải quyết vấn đề linh hoạt

• Năng lực kiểm chứng

+ Biết suy xét đúng sai từ một loạt các sự kiện

+ Biết tạo ra các nhận xét tương tự hay tương phản để khẳng định hay bác bỏ một đặc trưng nào đó trong sản phẩm do mình làm ra

+ Biết đưa ra các dữ liệu cần kiểm nghiệm sau khi thực hiện một số lần kiểm nghiệm

• Năng lực thực hành

+ Thao tác thực hành dứt khoát, gọn gàng trong khi làm thí nghiệm

+ Biết kiên nhẫn và kiên trì trong quá trình làm sáng tỏ một số vấn đề lí thuyết qua thực nghiệm hoặc đi đến một vấn đề lí thuyết mới dựa vào thực nghiệm

1.3.3 Năng lực chuyên biệt của học sinh giỏi Hóa học

- Có năng khiếu Hóa học thể hiện qua việc say mê tìm hiểu khoa học đặc biệt là Hóa học

* Một HS giỏi Hóa sẽ thể hiện khả năng của mình qua các năng lực sau:

• Năng lực tiếp thu kiến thức

+ Khả năng nhận thức vấn đề nhanh, chuẩn xác và có khả năng vận dụng tốt vào bài tập cũng như thực tiện vào đời sống

+ Luôn có thái độ học tốt, tích cực tham gia vào bài học

+ Có ý thức tự bổ sung kiến thức, hoàn thiện bà sau một buổi học

+ Cập nhật kiến thức từ nhiều nguồn thông tin Đồng thời có khả năng sử lí thông tin tốt

• Năng lực suy luận logic

+ Có khả năng phân tích các sự vật và hiện tượng thông qua các dấu hiệu đặc trưng

+ Biết thay đổi góc nhìn khi xem xét một sự vật hiện tượng

+ Luôn tìm nhiều hướng giải khác nhau cách đi tới kết luận một cách ngắn nhất

+ Có khả năng phân tích và tổng hợp giả thuyết hiệu quả nhất

- Năng lực đặc biệt

+ Có khả năng trình bày vấn đề một cách khoa học, logic

+ Có khả năng hệ thống các vấn đề làm tiền đề cho các khái niệm, kiến thức mới

• Năng lực hoạt động sánh tạo

+ Biết tổ hợp các yếu tố, các thao tác để thiết kế một dãy hoạt động nhằm đạt được kết quả mong muốn

+ Biết vận dụng tổ hợp các kiến thức liên quan môn học để giải quyết vấn đề linh hoạt

• Năng lực kiểm chứng

+ Biết suy xét đúng sai từ một loạt các sự kiện

+ Biết tạo ra các nhận xét tương tự hay tương phản để khẳng định hay bác bỏ một đặc trưng nào đó trong sản phẩm do mình làm ra

+ Biết đưa ra các dữ liệu cần kiểm nghiệm sau khi thực hiện một số lần kiểm nghiệm

• Năng lực thực hành

+ Thao tác thực hành dứt khoát, gọn gàng trong khi làm thí nghiệm

+ Biết kiên nhẫn và kiên trì trong quá trình làm sáng tỏ một số vấn đề lí thuyết qua thực nghiệm hoặc đi đến một vấn đề lí thuyết mới dựa vào thực nghiệm

I.4 Một số vấn đề lí luận về bài tập trong dạy học Hoá học ở trường THPT

1.4.1 Khái niệm

Bài tập hóa học ( BTHH) vừa là một phương pháp dạy học vừa là một phương tiện dạy học quan trọng của người GV khi ôn tập, hoàn thiện kiến thức và kĩ năng BTHH không những giúp học sinh hệ thống các kiến thức cơ bản mà còn rèn luyện cho các em năng lực tư duy, sáng tạo, kỹ năng vận dụng, kiến thức giải quyết vấn đề

1.4.2 Phân loại

BTHH có nhiều dạng khác nhau, nhưng để phân loại các dạng BTHH người ta dựa vào 1 số cơ sở như sau:

* Dựa vào nội dung toán học của bài tập

- Bài tập định tính ( không có tính toán)

- Bài tập định lượng (có tính toán)

* Dựa vào hoạt động của HS khi giải bài tập

- Bài tập lý thuyết ( không có tiến hành thí nghiệm)

- Bài tập thực nghiệm ( có tính toán)

* Dựa vào nhiệm vụ đạt ra và yêu cầu của bài tập

Bài tập cân bằng phương trình phản ứng; viết chuỗi phản ứng; điều chế; nhận biết; tách chất; xác định thành phần hóa học; thiết lập CTPT; tìm tên nguyên tố

* Dựa vào nội dung hóa học của bài tập

- Bài tập hóa đại cương

- Bài tập hóa hữu cơ

- Bài tập hóa vô cơ

* Dựa vào khối lượng kiến thức và mức độ đơn giản hay phức tạp

* Dựa vào phương pháp giải bài tập

- Bài tập tính theo công thức và phương trình

- Bài tập biện luận

- Bài tập dùng các giá trị trung bình

* Dựa vào mục đích sử dụng

- Bài tập dùng kiểm tra đầu giờ

- Bài tập dùng củng cố kiến thức

- Bài tập dùng ôn luyện, tổng kết

- Bài tập bồi dưỡng học sinh giỏi

- Bài tập dùng phụ đạo học sinh yếu

1.4.3 Vai trò, ý nghĩa của bài tập Hoá học

a) Vai trò của bài tập hóa học

Trong thực tiễn dạy học ở trường THPT BTHH giữ vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo BTHH vừa là mục đích, vứa là nội dung lại là PPDH hiệu quả, nó không chỉ cung cấp kiến thức, con đường giành lấy kiến thức mà còn mang lại niềm vui của quá trình khám phá, tìm tòi phát hiện của việc tạo ra đáp số Đặc biệt BTHH còn mang lại cho học sinh một số trạng thái hưng phấn, hứng thú nhận thức Đây là một yếu tố tâm lý quan trọng của quá trình nhận thức đang được chúng ta quan tâm

b) Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hóa học ở trường THPT

Việc dạy học trong môn Hóa học không thể thiếu bài tập Sử dụng bài tập là một biện pháp hết sức quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học.Bài tập hóa học có ý nghĩa, tác dụng to lớn về nhiều mặt:

* Ý nghĩa trí dục

- Làm chính xác hóa các khái niệm hóa học Lí thuyết đưa ra nhiều khái niệm, nhưng củng cố, đào sâu và mở rộng kiến thức một cách sinh động, phong phú, hấp dẫn lại phụ thuộc lớn vào bài tập Chỉ khi vận dụng được các kiến thức vào việc giải bài tập, HS mới nắm được kiến thức một cách sâu sắc

- Ôn tập, hệ thống hóa kiến thức một cách tích cực nhất Khi ôn tập, HS sẽ buồn chán, nếu chỉ yêu cầu họ nhắc lại kiến thức Thực tế cho thấy HS chỉ thích giải bài tập trong giờ ôn tập

- Phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, giúp học sinh hiểu rõ và khắc sâu kiến thức

- Hệ thống hóa, củng cố các hiến thức đã học cung cấp thêm hiến thức, mở rộng hiểu biết của học sinh về các vấn đề thực tiễn đời sống và sản xuất hóa học

- Rèn luyện một số kỹ năng, kỹ xảo, sử dụng ngôn ngữ hóa học, kỹ năng tính toán, và giải từng bài hóa học khác nhau

I.5 Nguyên tắc tuyển chọn và xây dựng bài tập hóa học dùng cho học sinh giỏi

Qua quá trình nghiên cứu tài liệu kết hợp với kinh nghiệm bản thân chúng tôi xin

đề ra một số nguyên tắc xây dựng bài tập như sau:

• Xây dựng hệ thống bài tập phải góp phần thực hiện mục tiêu môn học

- Bài tập là phương tiện để tổ chức hoạt động cho học sinh, nhằm giúp học sinh khắc sâu, vận dụng và phất triển hệ thống tri thức khoa học, hình thành và rèn luyện các kỹ năng cơ bản Vì thế, bài tập phải bám sát mục tiêu và góp phần thực hiện mục tiêu môn học

- Đảm bảo cung cấp cho học sinh kiến thức, kĩ năng cơ bản của chương trình nâng cao ( tạo nền tảng tốt cho luyện thi Đại học) và yêu cầu chuyên sâu cho chương trình chuyên Hóa

- Bám sát nội dung cơ bản của chương trình chuyên sâu và làm cơ sở cho việc luyện thi học sinh giỏi cấp tỉnh, khu vực, quốc gia:

+ Bài tập cho học sinh không thuộc đội tuyển chỉ giải những bài tập cơ bản của chương trình chuyên sâu

+ Bài tập cho học sinh giỏi thuộc đội tuyển giải các bài tập từ cơ bản đến nâng cao, luôn cập nhật đề thi của các tỉnh, khu vực và quốc gia

• Đảm bảo tính chính xác, khoa học và hiện đại

+ Nội dung bài tập đưa ra phải được cập nhật phù hợp với việc đổi mới chương trình học

+ Kiến thức phải chính xác, hạn chế sử dụng bài tập với những kiến thức còn đang tranh cãi

• Đảm bảo tính logic, hệ thống

+ Các bài tập được sắp xếp theo: từng bài, mức độ khó tăng dần theo trình độ phát triển của học sinh

+ Phân loại trình độ học sinh

+ Hệ thống bài tập phải bao quát hết các kiến thức cơ bản, cốt lõi nhất cần cung cấp cho học sinh

+ Hệ thống bài tập phải có tính kế thừa, bổ sung lẫn nhau Bài tập trước làm nền cho bài tập sau

+ Các kết quả cho trong bài và kết quả phải phù hợp với thực nghiệm

+ Bài tập phải thể hiện sự rõ ràng, chính xác và khoa học

• Đảm bảo cân đối thời gian học lí thuyết và làm bài tập

• Đảm bảo tính sư phạm

+ Bảo đảm tính vừa sức và phù hợp với nội dung bài học

+ Các kiến thức bên ngoài khi đưa vào làm bài tập đều phải qua khâu sử lí sư phạm để phù hợp với phương pháp giảng dạy và thúc đẩy khả năng tiếp thu của học sinh

+ Tránh sử dụng từ có tính chất địa phương

+ Bài tập có tính ứng dụng vào thực tiễn cuộc sống và sản xuất

+ Có sự kết hợp với ý thức bảo vệ môi trường

I.6 Quy trình xây dựng bài tập Hóa học dùng cho học sinh khá giỏi

Với đặc thù của trường chuyên và các trường PT ở Sơn La phải tuyển được HSG

các cấp và luyện thi đại học – chúng tôi tiến hành xây dựng hệ thống bài tập theo 2 dạng:

- Bài tập tự luận giúp HS nắm được kiến thức trọng tâm cơ bản của bài học, hiểu

và bước đầu vận dụng những kiến thức này cho đến khi trở nên nhuần nhuyễn, tăng cường hoạt động ghi nhớ

- Bài tập trắc nghiệm giúp các em củng cố, hoàn thiện và kiểm tra lại nội dung kiến thức đã tiếp thu được một cách vững chắc cho hệ thống

Trên cơ sở đó tôi đề ra những định hướng tuyển chọn, xây dựng hệ thống bài tập như sau:

- Bám sát nội dung cơ bản của chương trình nâng cao và chương trình chuyên sâu

- Hệ thống bài tập phải có tính phân loại:

+ HS không chuyên chỉ làm những bài tập cơ bản bám sát chương trình chuyên sâu phù hợp với yêu cầu của bộ của chương trình tạo nền tảng vững chắc phục vụ cho luyện thi Đại học ( tránh áp lực cho HS)

+ Đối với HS chuyên, hệ thống bài tập sẽ giúp HS có hệ thống kiến thức vững chắc, tổng quát

- Xây dựng hệ thống bài tập rèn luyện các thao tác tư duy như: phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa

- Hệ thống bài tập phải đánh giá được tính độ phát triển của tư duy HS:

+ Đánh giá khả năng nắm vững những cơ sở khoa học 1 cách tự giác, tự lực tích cực và sáng tạo của HS

+ Đánh giá trình dộ phát triển năng lực nhận thức và năng lực thực hành trên cơ

sở của quá trình nắm vững hiểu biết

- Hệ thống bài tập có tính cập nhật từ các đề thi HSG cấp tỉnh, cấp quốc gia

- Hệ thống bài tập tập trung các bài phát triển tư duy:

+ Sử dụng bài tập giúp HS tự học, tự nghiên cứu

+ Sử dụng bài tập để mở rộng, đào sâu kiến thức, rèn kĩ năng

+ Sử dụng bài tập để rèn luyện cho HS chuyên một số năng lực quan trọng:

⋅ Rèn luyện năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề

⋅ Rèn luyện năng lực suy luận và khái quát hóa

⋅ Rèn luyện năng lực tự học, tự đọc và tự tìm tòi

⋅ Rèn luyện năng lực vận dụng kiến thức Hóa học vào giải thích các hiện tượng thực tiễn

I.7 Một số vấn đề lý luận về sử dụng bài tập Hóa học dùng cho học sinh giỏi ở trường THPT

Môn Hoá học trong trường phổ thông là một trong những môn học khó Đặc biệt phần Hóa học đại cương hữu cơ và hiđrocacbon Do đây là lần đầu tiên HS học Hóa học hữu cơ sau khi tốt nghiệp THCS Đã có hiện tượng một số bộ phận học sinh không muốn học hoá học, ngày càng lạnh nhạt với giá trị thực tiễn của hoá học Một số lý do chính dẫn tới tình trạng này là: vẫn còn tới 86% giáo viên chưa quan tâm đúng mức đối tượng giáo dục, trong các giờ giảng vẫn chưa phát huy năng lực người học 74% giáo viên dạy học vẫn mang tính chất thông báo kiến thức, truyền tải một chiều, 16% giáo viên tóm tắt, khái quát ý chính hay nói y như SGK Là một môn khoa học thực nghiệm nhưng chỉ có 40% số thí nghiệm được thực hiện so với nhu cầu của các em Trang thiết

bị, dụng cụ thí nghiệm và hoá chất còn chưa đầy đủ, chỉ đáp ứng được 34% Do vậy, các em chưa được tự làm thí nghiệm mà chủ yếu là quan sát giáo viên thực hành, sau

đó, ghi chép kết quả và giải thích Điều này dẫn tới giờ thực hành chưa thực sự gây hứng thú đối với học sinh

I.8 Thực trạng về vấn đề sử dụng bài tập hoá học trong dạy học Hoá học ở

trường THPT tỉnh Sơn la

Có tới 28% học sinh khối lớp 10 yêu thích môn hoá học vì bài tập phong phú đa dạng có nhiều điểm mới, và con số này đã tăng lên tới 41,5% học sinh khối lớp 11,12 yêu thích môn hoá học 48% học sinh lớp 10 cho rằng bài tập hoá học là không quan trọng, nhưng ngược lại đối với học sinh lớp 11 và 12 chỉ có 39,5%

Ở nhà: 61% học lướt qua, tóm tắt ý chính, 23,3% học chi tiết, tỉ mỉ và hiểu bài sâu sắc vấn đề, 15,7% đọc sách giáo khoa và trả lời hỏi của giáo viên trước khi đến lớp Ngoài ra chỉ có 21% học sinh làm bài tập về nhà ngay sau khi học xong hay làm trước hôm học vài ngày, số còn lại không chú ý nhiều tới bài tập về nhà Điều này thể hiện là các em chưa thực sự hứng thú khi học Hoá học

Trên lớp: Phương pháp học ở nhà hợp lý, khoa học là rất quan trọng Song, phương pháp học trên lớp cũng đóng góp một phần rất lớn vào việc tiếp thu kiến thức của học sinh 64% học sinh khi lên lớp có cách học thụ động giáo viên nói gì thì biết đấy và ghi chép bài đầy đủ Có tới 62% học sinh không đóng góp ý kiến xây dựng bài trong giờ học Điều này dẫn đến kết quả là: hiểu bài lơ mơ, cái gì cũng không chắc chắn, hay khi đọc lại rất khó hiểu và khó nhớ

TIỂU KẾT CHƯƠNG I

Trong chương 1, chúng tôi đã tổng quan các vấn đề sau:

- Đặc điểm của học sinh giỏi Hóa học

- Cơ sở lý luận về năng lực và phát triển năng lực cho học sinh nói chung và học sinh giỏi nói riêng

- Một số vấn đề lí luận về bài tập trong dạy học Hoá học ở trường THPT cho các lớp chọn chuyên

- Nguyên tắc tuyển chọn và xây dựng bài tập hóa học dùng cho học sinh giỏi

- Quy trình xây dựng bài tập Hóa học dùng cho học sinh giỏi

- Một số vấn đề lý luận về sử dụng bài tập Hóa học dùng cho học sinh giỏi ở trường THPT

- Thực trạng về vấn đề sử dụng bài tập Hoá học trong dạy học Hoá học ở trường

THPT tỉnh Sơn La

CHƯƠNG II TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN ĐẠI CƯƠNG VÀ HIĐROCACBON LỚP 11

CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO - TỈNH SƠN LA II.1 Cấu trúc chương trình lớp 11 về phần đại cương hữu cơ và hiđrocacbon Hóa học 11 chương trình nâng cao

Chương 4: Đại cương về hóa học hữu cơ

Bài 25: Hóa học hữu cơ và HCHH

Bài 26: Phân loại và gọi tên HCHC

Bài 27: Phân tích nguyên tố

Bài 28: Công thức phân tử HCHH

Bài 29: Luyện tập: Chất hữu cơ, công thức phân tử

Bài 30: Cấu trúc phân tử HCHH

Bài 31: Phản ứng hữu cơ

Bài 32: Luyện tập: Cấu trúc phân tử HCHC

Chương 5: Hiđrocacbon no

Bài 33: Đồng đẳng, đồng phân và danh pháp

Bài 34: Ankan: Cấu trúc phân tử và tính chất vật lí

Bài 35: Ankan: Tính chất hóa học, điều chế và ứng dụng

Bài 36: Xicloankan

Bài 37: Luyện tập: Ankan và xicloankan

Bài 38: Thực hành: Phân tích định tính, điều chế và tính chất của metan

Chương 6: Hiđrocacbon không no

Bài 39: Anken: Danh pháp, cấu trúc và đồng phân

Bài 40: Anken: Tính chất, điều chế và ứng dụng

Bài 41: Ankađien

Bài 42: Khái niệm về tecpen

Bài 43: Ankin

Bài 44: Luyện tập: Hiđrocacbon không no

Chương 7: Hiđrocacbon thơm Nguồn hiđrocacbon thiên nhiên

Bài 46: Benzen và ankylbenzen

Bài 47: Stiren và Naphtalen

Bài 48: Nguồn hiđrocacbon trong thiên nhiên

Bài 49: Luyện tập: So sánh đặc điểm cấu trúc và tính chất của hiđrocacbon thơm với hiđrocacbonno và không no

Bài 50: Thực hành: Tính chất của một số hiđrocacbon thơm

Mục tiêu

Cung cấp cho HS hệ thống kiến thức, kĩ năng phổ thông, cơ bản, hiện đại, thiết thực, có nâng cao về hóa học và gắn với đời sống Nội dung chủ yếu bao gồm cấu tạo chất, sự biến đổi các chất, những ứng dụng và những tác hại của các chất trong đời sống, sản xuất và môi trường Những nội dung này góp phần giúp HS có học vấn phổ thông tương đối toàn diện để có thể tiếp tục học lên, đồng thời có thể giải

quyết một số vấn đề có liên quan đến hóa học trong đời sống và sản xuất

II.2 Hệ thống bài tập hữu cơ phần đại cương và hidrocacbon

Hệ thống bài tập được xây dựng theo hai phần lớn kiến thức của chương trình học

và được trình bày ở phần phụ lục:

II.2.1 Bài tập hữu cơ phần đại cương

II.2.2 Phần Đại cương về hóa hữu cơ và hiđrocacbon

II 3 Thiết kế bài giảng trên cơ sở hệ thống bài tập đã xây dựng

- Nắm được các phương pháp chưng cất, chiết và kết tinh HCHC

- Nắm vững cách xác định CTPT từ kết quả phân tích

- Biết biểu diễn CTCT và CTKG của phân tử HCHH đơn giản

- Biết phân biệt các loại đồng phân cấu tạo và đồng phân lập thể

Kiến thức nâng cao:

- Viết được đồng phân lập thể và xác định được đồng phân cis, trans, E, Z không chỉ cho anken mà còn có khả năng hiểu được đồng phân hình học của vòng xiclo

- Xác định được đồng phân quang hoc, xác định cấu hình tuyệt đối R/S

BÀI TẬP CƠ BẢN

Câu I-1 Từ thời thượng cổ con người đã biết sơ chế các hợp chất hữu cơ Hãy cho biết

các cách làm sau đây thực chất thuộc vào loại phương pháp tách biệt và tinh chế nào?

a Giã lá cây tràm, cho vào nước, lọc lấy dung dịch màu để nhuộm sợi, vải

b Nấu rượu uống

c Ngâm rượu thuốc, rượu rắn

d Làm đường cát, đường phèn từ nước mía

Câu I-2 Hãy thiết lập công thức đơn giản nhất từ các số liệu phân tích sau:

a 70, 94 % C, 6,40 % H, 6,90 % N, còn lại là Oxi

b 65,92 % C, 7,75 % H, còn lại là Oxi

Câu I-3: Phân tích một hợp chất X người ta thu được các số liệu sau: 76,31 % C, 10,18

%H, 13,52% N Tìm công thức đơn giản nhất của X

Câu I-4: Hãy thiết lập CTPT hợp chất hữu cơ trong mỗi trường hợp sau:

a Đốt cháy hoàn toàn 10 mg hợp chất hữu cơ Y sinh ra 33,85 mg CO2 và 6,95 mg

H2O Tỉ khối hơi của hợp chất đó đối với không khí là 2,69

b Đốt cháy hoàn toàn 28,2 mg hợp chất hữu cơ Z và cho các sản phẩm sinh ra lần lượt đi qua các bình đựng CaCl2 khan và KOH dư thì thấy bình CaCl2 tăng thêm 19,4 mg còn bình KOH tăng thêm 80,0 mg Mặt khác khi đốt 18,6 mg chất đó sinh ra 2,24 ml N2 (đktc) Biết rằng phân tử đó chỉ chứa một nguyên tử N2

Câu I-5: Đốt cháy 1,08 g hợp chất hữu cơ X rồi cho toàn bộ sản phẩm cháy vào bình

Ba(OH)2 thấy khối lượng bình tăng 4,6 g đồng thời tạo thành 6,475 g muối axit và 5,91

g muối trung hòa Tỉ khối hơi của X so với He là 13,5 Tìm công thức phân tử X

Câu I-6: Oxi hóa hoàn toàn 4,6g hợp chất hữu cơ X bằng CuO đun nóng Sau phản

ứng thu được 4,48 lít CO2 (đktc) và H2O, đồng thời nhận thấy khối lượng CuO ban đầu giảm đi 9,6g Tìm công thức phân tử X

Câu I-7: Đốt cháy hoàn toàn một hiđrocacbon X, cần dùng 28,8 g oxi thu được 13,44

lít CO2 (đktc) Biết tỉ khối hơi của X so với không khí là d (với 2 < d <2,5) Tìm công thức phân tử X

Câu I-8: Ba hiđrocacbon X, Y, Z dạng khí, kế tiếp nhau trong dãy đồng đẳng, trong đó

khối lượng phân tử Z gấp đôi khối lượng phân tử X Đốt cháy 0,1 mol chất Y, sản phẩm khí thu được hấp thụ hoàn toàn vào dung dịch Ca(OH)2 dư Tính khối lượng kết tủa thu được

Câu I-9: Trộn 200 ml hỗn hợp chất hữu cơ X với 900 ml oxi dư rồi đốt Thể tích hỗn

hợp sau khi đốt là 1,2 lít Sau khi làm ngưng tụ hơi nước còn lại 0,8 lít, tiếp tục đi qua dung dịch NaOH thì còn lại 0,4 lít ( các thể tích đo ở đktc ) Xác định công thức phân

tử của X

Câu I-10: Hiđro hóa một hiđrocacbon X mạch hở, chưa no thành hiđrocacbon no, phải

dùng thể tích H2 gấp đôi thể tích hiđrocacbon đã dùng Mặt khác, đốt cháy một thể tích

X trên thu được 9 thể tích hỗn hợp CO2 và H2O (các thể tích ở cùng điều kiện) Tìm

công thức phân tử X

Câu I-11: Hỗn hợp X chứa 2 ankan kế tiếp nhau trong dãy đồng đẳng Để đốt cháy

hoàn toàn 22,2 gam X cần dùng vừa hết 54,88 lit O2 l ở điều kiện tiêu chuẩn Xác định CTPT và tính thành phần % về khối lượng của từng chất trong hổn hợp X

Câu I-12: Để đốt cháy hoàn toàn 5,6 lit (đkc) hổn hợp 2 hiđrocacbon kế tiếp nhau

trong dãy đồng đẳng, sản phẩm lần lượt cho qua bình 1 đựng CaCl2 khan, bình 2 đựng

KOH thấy khối lượng bình 1 tăng 10,8 gam; bình 2 tăng 15,4gam Xác định 2 CTPT và tính thành phần % về thể tích của mỗi khí hiđrocacbon no

Câu I-13: Để đốt cháy hoàn toàn 11,2 lit hổn hợp 2 hiđrocacbon no kế tiếp nhau trong

dãy đồng đẳng, sản phẩm khí thu được cho qua bình NaOH thấy tạo ra 95,4 gam

Na2CO3 và 84 gam NaHCO3 Xác định CTPT 2 hiđrocacbon no và % về thể tích của

mỗi hiđrocacbon no

Câu I-14: Hỗn hợp khí X gồm 2 hiđrocacbon A,B mạch thẳng và khối lượng phân tử

của A nhỏ hơn khối lượng phân tử của B Trong hỗn hợp X, A chiếm 75% theo thể tích Đốt chày hoàn toàn X cho sản phẩm cháy hấp thụ qua bình chứa dung dịch Ba(OH)2 dư, sau thí nghiệm khối lượng dung dịch gam kết tủa Biết tỉ khối hơi của X đối với hiđro bằng 18,5 và A, B cùng dãy đồng đẳng

a) Xác định dãy đồng đẳng của 2 hiđrocacbon

b) Tìm công thức phân tử của A, B

Câu I-15: Cho hợp chất hữu cơ X chứa C, H, O khi đốt cháy hoàn toàn X thì thu

được CO2 và H2O có cùng thể tích Khi đốt cháy hoàn toàn 0,74g X thì thu được 0,672 lit CO2 (đktc) Xác định CTCT của X, biết dX/He = 18,5

BÀI TẬP NÂNG CAO

Câu I-16: Viết các đồng phân cấu tạo của các chất sau:

d C2H5-C(CH3)=CH-CH3

e CH3-CH=C=CH-CH3

f Cao su thiên nhiên

Bài I-18: Dựa theo giá trị mômen lưỡng cực của các đồng phân hình học, hãy cho biết

trong các chất A, B sau đây đồng phân nào là cis đồng phân nào là trans

Bài I-20: Trình bày công thức chiếu Fisơ và xác định cấu hình tuyệt đối của các đồng

phân có cấu tạo sau:

Bài I-22: Chất A là một axit hữu cơ có nối đôi C=C và không quang hoạt Tuy nhiên A

có đồng phân hình học và có công thức phân tử là C5H8O2 Khi hiđro hóa A thu được

sản phẩm B có tính quang hoạt Xác định hai chất A, B và viết phương trình phản ứng xảy ra

Bài I-23: Viết các công thức hỗ biến của:

a CH3COCH2CH3

b CH3COCH2COCH3

c C6H5NHCONHC6H5

Bài I-24: Hãy ghi dấu * vào nguyên tử cacbon bất đối và xác định cấu hình tuyệt đối

của Serin, Adrenalin, Menthon

H3C

O HO

HO

C

H OH

CH2NHCH3COOH

Bài I-27: Viết công thức cấu tạo các đồng phân mạch hở có công thức phân tử

C3H4BrCl, có đồng phân quang học và chỉ có một cacbon phi đối xứng trong phân tử

Bài I-28: Viết công thức chiếu Fisơ các đồng phân lập thể của

axit - 2- brom-3-metylsuccinic và chỉ ra các cặp đồng phân đối quang và các cặp đồng phân không đối quang trong đồng phân lập thể đó

Bài 2 :

ANKAN VÀ XICLOANKAN

* Yêu cầu:

Kiến thức cơ bản:

- Nắm được về cấu trúc, danh pháp của ankan và xicloankan

- Nắm được sự tương tự và khác biệt về tính chất vật lí, tính chất hóa học và ứng dụng của ankan và xicloankan

Kiến thức nâng cao:

- Vẽ được công thức các cấu dạng cơ bản của dạng ghế và thuyền của

b) Viết CTCT của các ankan sau: 2,2,3-trimetylpentan và 2,3-đimetylhexan

Câu II-4: Gọi tên các ankan có công thức sau:

Câu II-8: Viết phương trình hóa học của các phản ứng sau:

a) 1- clopropan tác dụng với ete khan

b) Metan tác dụng với axit HNO3 ở 500oC

c) Isopentylclorua tác dụng với hidro

d) Điện phân dung dịch natri axetat điều chế etan trong phòng thí nghiệm

Câu II-9: Viết phương trình hóa học biểu diễn các phản ứng sau:

a) Điều chế 2,3-đimetylbutan từ propen

b) Điều chế 2-metylpentan từ propan

c) Điều chế metylxiclopropan từ propen

Câu II-10: Cho các chất sau đây: pentan, 2,3-đimetylbutan, hexan và nhiệt độ sôi của

các chất không theo thứ tự là 36oC, 69oC, 58oC và giải thích

Câu II-11: Cho các số liệu sau:

Ankan Nhiệt độ sôi, o C Xicloankan Nhiệt độ sôi, o C

Câu II-12: Cho 2-metylpropan tác dụng với brom đun nóng thu được hỗn hợp các chất

monobrom đồng phân của nhau với phần trăm khối lượng các dẫn xuất bậc I và bậc III tương ứng 0,6 và 99,4% Tính khả năng phản ứng tương đối của các nguyên tử hidro trong phản ứng thế brom tạo thành các dẫn xuất monobrom tương ứng

BÀI TẬP NÂNG CAO

Bài II-13: Khi brom hóa n-butan bằng brom đun nóng thu được sản phẩm chính A có

công thức phân tử C4H9Br

a) Trình bày cơ chế phản ứng tạo ra A

b) Sản phẩm A có tính quang hoạt không ? Giải thích ?

Bài II-14: Metylen singlet: CH2 (cacben sinh ra từ sự phân hủy CH2N2) có thể phản ứng vào liên kết C-H của ankan

a) Viết phản ứng của metylen với etan

b) Metylen tác dụng với pentan cho 3 sản phẩm (số liệu cho trong bảng dưới dây)

Sản phẩm % sản phẩm thực tế

Hexan 48

2-metylpentan 35

3-metylpentan 17

Rút ra nhận xét gì về khả năng phản ứng của Metylen singlet

Bài II-15: Giải thích tại sao:

a) cis-1,2-Đimetylxiclopropan kém bền hơn trans-1,2-Đimetylxclopropan?

b) cis-1,2-Đimetylxiclobutan bền hơn trans-1,2-Đimetylxclobutan?

Tính toán để kiểm tra dự đoán, cho tương tác ở cấu dạng khuất của các nguyên tử nhóm cạnh tranh và cùng phía với mặt phẳng vòng xiclopropan:

Bài II-18: Vẽ công thức cấu trúc không gian của tất cả đồng phân lập thể của các công

thức cấu tạo sau:

a) 1,2-Đimetylxiclopropan

b) 1,2-Đimetylxiclobutan

b) Viết công thức cấu dạng bền nhất có thể có của D1,D2

Bài II-22: Viết phương trình hóa học tổng hợp các chất sau:

a) Xiclopropan từ các chất chứa không quá 3 nguyên tử cacbon trong phân tử b) Bixiclo[4,1,0] heptan từ benzen và hợp chất, không quá 2 nguyên tử cacbon

c) Tổng hợp xiclohexan từ heptan

Kiến thức nâng cao

- Làm quen với cơ chế phản ứng cộng

- Dùng cơ chế phản ứng cộng giải thích cộng 1,2 hay 1,4 trong ankađien

Câu III-3: Viết công thức các sản phẩm tạo thành khi oxi hóa lần lượt các anken sau

đây bằng dung dịch KMnO4 đậm đặc, đun nóng:

c) Hãy kể những phản ứng đặc trưng của anken, anka-1,3-đien và ankin

Câu III-5: Hãy nêu nguyên tắc chung điều chế anken, ankađien, ankin Lấy thí dụ điều

chế chất tiêu biểu cho mỗi loại

Câu III-6: Dùng CTCT hãy viết các phương trình hóa học của phản ứng theo sơ đồ

sau:

CD

AB

E

C4H6Br2 (môt chât)

C4H6Br2 (hai chât)kêt tua

Câu III-7: Một hỗn hợp gồm CH4 và anken A có thể tích là 10,08 lít đktc Cho A lội qua bình đựng dung dịch nước brom dư thu được khí thoát ra đem đốt cháy hoàn toàn thu được 5,5 gam CO2 , bình brom tăng 9,1 gam

a) Tính %V các khí trong hỗn hợp ban đầu

b) Tìm CTPT của anken A

c) Tính khối lượng tạo thành trong bình brom khi cho hỗn hợp khí đi qua

Câu III-8: Cho 12,2 gam hỗn hợp 2 ankin A, B đồng đẳng kế tiếp tác dụng vừa đủ

trong dung dịch nước brom chứa 64 gam

d) Tìm CTPT và víêt các đồng phân có thể có của 2 ankin

e) Cho m gam hỗn hợp trên tác dụng hoàn toàn dung dịch AgNO3 / NH3 dư thu 7,35 gam kết tủa Hãy tìm công thức cấu tạo đúng của 2 ankin

Câu III-10: Khi đốt cháy hoàn toàn một hiđrocacbon ở thể khí (điều kiện thường) thì

thấy thể tích các khí tạo thành sau phản ứng đúng bằng thể tích các khí tham gia phản ứng (ở cùng nhiệt độ và áp suất) Hãy cho biết những hiđrocacbon có thể nhận những công thức phân tử như thế nào ?

Câu III-11: Hỗn hợp A gồm hai chất kế tiếp nhau trong dãy đồng đẳng của etilen Cho

3,36 lít (đktc) hỗn hợp khí trên phản ứng hoàn toàn với Br2 trong CCl4 thì thấy khối

lượng bình chứa brom tăng thêm 7,7 g

a Hãy xác định công thức phân tử của hai anken đó

Nêu rõ điền kiện phản ứng và quy tắc chi phối hướng phản ứng

BÀI TẬP NÂNG CAO

Câu III-13: Đọc tên theo danh pháp quốc tế các chất sau đây:

Câu III-15: Cho biết tính lập thể và gọi tên sản phẩm tạo thành khi cho

trans-1-phenylpropen cộng hợp với brom

Câu III-16: Viết cơ chế phản ứng sau: 1-phenylpropen tác dụng với HCl và gọi tên sản

phẩm tạo thành