BÀI 1 KHÁI QUÁT về CHỦ NGHĨA mác lê NIN

Khẳng định sự thống nhất về nguồn gốc, hình thái và cấu tạo vật chat của cơ thể thực vật, động vật và giải thích quá trình phát triển trong mối liên hệ của chúng.. sở khoa học về sự phá

Ăng-ghen - Người thầy vĩ đại của giai cấp vô sản

Bài 1 KHÁI QUÁT VỀ CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

1.1 Kh¸i ni m chñ nghÜa M¸c - Lªnin ệm chñ nghÜa M¸c - Lªnin

1.1 Kh¸i ni m chñ nghÜa M¸c - Lªnin ệm chñ nghÜa M¸c - Lªnin

Chủ nghĩa Mác-Lênin là hệ thống lý luận thống nhất được cấu thành từ ba bộ phận lý luận cơ bản là triết học Mác-Lênin, kinh tế chính trị học Mác-Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học Chủ nghĩa Mác-Lênin là hệ thống lý luận khoa học thống nhất về mục tiêu, con đường, biện pháp, lực lượng thực hiện sự nghiệp giải phóng giai cấp công nhân, giải phóng xã hội, giải phóng con người, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Chủ nghĩa Mác – Lênin bao gồm ba bộ phận

lý luận cơ bản:

TriÕt häc

Kh¸i niÖm: Lµ hÖ thèng tri thøc

lý luËn chung nhÊt cña con

ng ười vÒ thÕ giíi, vÒ vÞ trÝ i vÒ thÕ giíi, vÒ vÞ trÝ

ng ười vÒ thÕ giíi, vÒ vÞ trÝ i vÒ thÕ giíi, vÒ vÞ trÝ

vai trß cña con ng ười vÒ thÕ giíi, vÒ vÞ trÝ i trong

vai trß cña con ng ười vÒ thÕ giíi, vÒ vÞ trÝ i trong

thÕ giíi Êy.

§èi t ượng: Quan hÖ gi÷a vËt ng: Quan hÖ gi÷a vËt

§èi t ượng: Quan hÖ gi÷a vËt ng: Quan hÖ gi÷a vËt

chÊt vµ ý thøc, c¸c quy luËt chung nhÊt cña tù nhiªn, x· héi vµ t duy ư

héi vµ t duy ư

Khái niệm: Là khoa học

về những quy luật chi phối sự sản xuất và sự trao đổi những t liệu ư

trao đổi những t liệu ư

sinh hoạt vật chất trong xã hội loài ng ười về thế giới, về vị trí i

xã hội loài ng ười về thế giới, về vị trí i

Đối t ượng: Quan hệ giữa vật ng nghiên cứu

Đối t ượng: Quan hệ giữa vật ng nghiên cứu

quan hệ sản xuất xã hội trong mối liên hệ chặt chẽ và tác động qua lại với lực l ượng: Quan hệ giữa vật ng sản xuất

với lực l ượng: Quan hệ giữa vật ng sản xuất

và kiến trúc th ượng: Quan hệ giữa vật ng

và kiến trúc th ượng: Quan hệ giữa vật ng

tầng.

+ Chủ nghĩa xã

hội khoa học nghiên

cứu và làm sáng tỏ những quy luật khách quan của quá trình chuyển biến từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trong quá trình chuyển biến này

1.1.2 Nguồn gốc hình thành chủ nghĩa Mác

* Điều kiện kinh tế - xã hội

- Nền đại công nghiệp

tư bản chủ nghĩa giữa

thế kỷ XIX phát triển

mạnh ở nhiều nước

Tây Âu

Sự ra đời và phát triển của

giai cấp vô sản với tính

cách là lực lượng chính trị

độc lập là nhân tố quan

trọng ra đời chủ nghĩa

Mác

- Mâu thuẫn sâu sắc giữa LLSX và QHSX đã bộc lộ qua cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1925

- Hàng loạt cuộc đấu tranh của công nhân chống lại chủ tư bản nổ

ra, đó là bằng chứng lịch

sử thể hiện giai cấp vô sản đã trở thành lực lượng chính trị độc lập, tiên phong trong cuộc đấu tranh.

* Tư tưởng lý luận:

* Tiền đề khoa học tự nhiên:

* Tiền đề khoa học tự nhiên

+ Thuyết tế bào: đã bác bỏ quan điểm duy tâm, tôn giáo về nguồn gốc siêu

tự nhiên của vật chất sống,

đã bác bỏ quan niệm siêu hình về ranh giới tuyệt đối giữa các giống, loài, động vật, thực vật Khẳng định

sự thống nhất về nguồn gốc, hình thái và cấu tạo vật chat của cơ thể thực vật, động vật và giải thích quá trình phát triển trong mối liên hệ của chúng.

sở khoa học về sự phát sinh, phát triển đa dạng bởi tính di truyền, biến

dị và mối liên hệ hữu cơ giữa các loài thực vật, động vật trong qúa trình chọn lọc tự nhiên.

* Nhân tố chủ quan: : C.Mác (1818-1883),

Ph.Ăng-ghen (1820-1895) là những thiên tài trên nhiều lĩnh vực Hai ông đã nghiên cứu kỹ xã hội tư bản, kế thừa, tiếp thu có chọn lọc và phát triển những tiền

đề tư tưởng lý luận, khoa học, phát hiện ra sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân

và sáng lập ra học thuyết mang tên mình

* B a giai đoạn phát triển của chủ nghĩa Mác- Lênin

- Giai đoạn C.Mác, Ph.Ăng-ghen (1848-1895)

- V.I.Lênin phát triển chủ nghĩa Mác (1895-1924)

- Từ năm 1924 đến nay

ủa chủ nghĩa Mác- L

1.2 Các bộ phận cấu thành CN Mác- Lênin 1.2.1 Triết học Mác- Lênin

1.2.1.1 Chủ nghĩa duy vật biện chứng

a Vấn đề vật chất và ý thức:

Vấn đề cơ bản của triết học

Giữa vật chất và ý thức cái nào

có tr ớc, cái nào có sau, cái nào

quyết định cái nào?

Giữa vật chất và ý thức cái nào

có tr ớc, cái nào có sau, cái nào

quyết định cái nào?

của thế giới vật chất

vào đầu óc con ng ờ ).

"Bất khả tri":

phủ nhận khả năng nhận thức của con ng ời

"Hoài nghi luận": luôn luôn hoài nghi mọi học thuyết

CNDV biện chứng

CNDT chủ quan

CNDT khách quan

- Định nghĩa vật chất của V.I.Lênin:

“Vật chất là một phạm trù triết học dùng để

chỉ thực tại khách quan được đem lại cho

con ng ười trong cảm giác, được cảm giác i trong cảm giác, đ ược cảm giác c cảm giác

con ng ười trong cảm giác, được cảm giác i trong cảm giác, đ ược cảm giác c cảm giác

của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và

tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác ”.

tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác ” (Chủ

nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê

phán - 1908)

chất nờn vận động của vật chất là vĩnh

viễn vỡ đú là sự vận động tự thõn, do mõu

thuẫn bờn trong quyết định.

V.I.Lênin (1870- 1924)

Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức:

Vật chất quyết

định ý thức

ý thức ra đời có tác động ngược trở lại đối với thế giới vật chất

PhÐp biÖn chøng duy vËt:

C.M¸c vµ Ph.¡nghen s¸ng lËp vµ V.I.Lªnin lµ

ng ười trong c¶m gi¸c, ®ược c¶m gi¸c i ph¸t triÓn.

ng ười trong c¶m gi¸c, ®ược c¶m gi¸c i ph¸t triÓn.

CÊu tróc cña phÐp biÖn chøng duy vËt gåm:

Hai nguyªn lý

Ba quy luËt

Lý lu n nh n th c ận nhận thức ận nhận thức ức

Lý lu n nh n th c ận nhận thức ận nhận thức ức

- Mối liên hệ phổ biến là phạm trù triết học dùng để

chỉ sự quy định, tác động qua lại, chuyển hoá lẫn nhau giữa các sự vật, hiện t ượng hay giữa các ng hay giữa các

nhau giữa các sự vật, hiện t ượng hay giữa các ng hay giữa các mặt của một sự vật, hiện t ượng hay giữa các ng trong thế giới.

mặt của một sự vật, hiện t ượng hay giữa các ng trong thế giới.

Khái niệm mối liên hệ phổ biến

THỐNG NHẤT Tớnh quy định

Tớnh biến đổi

- Nội dung nguyên lý:

+ Thế giới có vô vàn các sự vật, hiện tượng tồn tại trong mối liên hệ tương hỗ, ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp với nhau.

+ Có mối liên hệ bên trong, bên ngoài, mối liên hệ chung, liên hệ riêng; có mối liên hệ trực tiếp, có mối liên hệ gián tiếp, thông qua trung gian.

- Ý nghĩa phương pháp luận: phải có quan điểm toàn diện để xem xét các mối liên hệ bản chất, bên trong sự vật, hiện tượng

Nguyờn lý về sự phỏt triển

 Khái niệm:Sự phát triển là một phạm trù triết học dùng

để chỉ sự biến đổi theo chiều h ớng đi lên từ thấp đến cao,

từ đơn giản đến phức tạp, từ ch a hoàn thiện đến hoàn thiện hơn

Phỏt triển

từ vượn thành người Tăng dõn số

Nội dung

nguyên lý

Mọi sự vật, hiện tượng luôn luôn vận động và phát triển không ngừng.

Khuynh hướng của sự PT: Có những vận động diễn ra theo khuynh hướng đi lên, đi xuống,

Phát triển là khuynh hướng vận động từ thấp lên cao, từ đơn giản đến phức tạp…

Ý nghĩa phương pháp luận: cần nhận thức

sự vật, hiện tượng theo xu hướng vận động, đổi mới phát triển

2 Những quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật

* Quy luật từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại

- Khái niệm chất, lượng.

Tinh thể rắn

Tổng hợp các thuộc tính, đặc biệt thuộc tính cơ bản

sẽ tạo ra chất cơ bản của đường

để chỉ tính quy định khách quan vốn có của

sự vật, hiện tượng, là sự thống nhất hữu cơ giữa các thuộc tính cấu thành nó, phân biệt

nó với các sự vật, hiện tượng khác

Phân tích khái niệm chất

và phương thức liên kết giữa các yếu tố cấu thành

sự vật đó.

Chất sự vật gồm các thuộc tính.

Thuộc tính biểu hiện một khía cạnh nào đó về chất của sự vật

được bộc lộ ra khi tác động qua lại với các sự vật khác Đó có thể

là tính chất, trạng thái, yếu tố, của sự vật.

Lượng : chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật

và hiện tượng về phương diện:

Số lượng các yếu tố cấu thành

Quy mô của sự tồn tại

Tốc độ, nhịp điệu của quá trình vận động phát triển

Khái niệm lượng:

(Việt Nam có 54 dân tộc anh

em, 64 tỉnh thành)

( Tốc độ phát triển kinh tế những năm gần đây của Việt Nam tăng 5 – 7 %)

Phân tích khái niệm lượng

- Mang tính khách quan, phổ biến

Ví dụ:

+ Vận tốc ánh sáng 300.000 km/s (định lượng)

+ Tinh thần yêu nước nồng nàn (định tính)

+ Đời sống nhân dân ngày càng tăng cao (định tính)

+ Anh yêu em rất nhiều (định tính)

+ Hương cao 1m60, nặng 45kg.( định lượng)

=> Lượng của sự vật, hiện tượng không chỉ được xác định bằng những đại lượng chính xác mà còn biểu thị dưới dạng trìu tượng hóa, khái quát hóa

- Lượng là mặt thường xuyên biến đổi

+ Sự phân biệt chất và lượng cũng chỉ là tương đối, trong mối quan hệ này được coi là chất thì trong mối quan hệ khác được coi là lượng.

Ví dụ: Trong một dãy số từ 1 đến 20.

Dãy số đếm đó từ 1, 2 đến 20 được coi là lượng Tuy vậy 1 phân biệt khác 20 được coi là chất.

* Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

-Vị trí: Quy luật này vạch ra nguồn gốc, động lực của sự phát

triển và là hạt nhân của phép biện chứng duy vật

- Nội dung:

+ Mọi sự vật, hiện tượng đều là thể thống nhất của các mặt đối lập có liên hệ với nhau, thâm nhập vào nhau, tác động qua lại lẫn nhau, làm tiền đề tồn tại cho nhau.

+ Sự thống nhất các mặt đối lập là tương đối; đấu tranh giữa các mặt đối lập là tuyệt đối Các mặt đối lập vận động trái chiều nhau, không ngừng tác động, ảnh hưởng đến nhau, làm

sự vật, hiện tượng biến đổi, phát triển

 Mọi sự vật, hiện tượng

đều là thể thống nhất của

các mặt đối lập có liên hệ

với nhau, thâm nhập vào

nhau, tác động qua lại lẫn

nhau, làm tiền đề tồn tại

cho nhau

 Sự thống nhất các mặt đối lập là tương đối; đấu tranh giữa các mặt đối lập là tuyệt đối Các mặt đối lập vận động trái chiều nhau, không ngừng tác động, ảnh hưởng đến nhau, làm sự vật, hiện tượng biến đổi, phát triển

* Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

- Vị trí: Quy luật này vạch ra nguồn gốc, động lực của sự

phát triển và là hạt nhân của phép biện chứng duy vật

Nội dung

- Ý nghĩa của quy luật:

+ Muốn nhận thức được nguồn gốc và bản chất của mọi sự vận động, phát triển thì cần phải nghiên cứu, phát hiện và sử dụng được

sự thống nhất và đấu tranh của chúng

+ Trong nhận thức và thực tiễn phải phát hiện được những mâu thuẫn của sự vật hiện tượng, biết phân loại mâu thuẫn, có các biện pháp để giải quyết mâu thuẫn thích hợp Phải có quan điểm lịch sử cụ thể khi giải quyết mâu thuẫn

* Quy luật phủ định của phủ định

 - Vị trớ: Quy luật này vạch ra khuynh hướng vận động, phỏt triển của sự vật.

(Cái khẳng định) (Phủ định cái khẳng định) (Phủ định cái PĐ)

(Phủ định lần 1) (Phủ định lần 2)

- Ý nghĩa của quy luật:

+ Khi xem xét sự vận động phát triển của sự vật, phải xem xét nó trong quan hệ cái mới ra đời từ cái cũ, cái tiến bộ ra đời từ cái lạc hậu, con người phải tôn trọng tính khách quan, chống phủ định sạch trơn, hoặc kế thừa không

có chọn lọc.

+ Cần ủng hộ cái mới, tin tưởng vào cái mới tiến bộ

 Hoạt động nhận thức được thực hiện thông qua thực tiễn, lấy thực tiễn làm cơ sở, là mục đích, động lực và là tiêu chuẩn xác định tính đúng đắn của nhận thức

Biểu tượng

Kh¸i niÖm

Ph¸n

®o¸n

Suy lý

NhËn thøc

c¶m tÝnh

Các giai đoạn của quá trình nhận thức:

Cảm giác: là hình thức đầu tiên của

giác có vai trò to lớn trong nhận thức

và thay đổi khi được rèn luyện.

Cảm giác: là hình thức đầu tiên của

giác có vai trò to lớn trong nhận thức

và thay đổi khi được rèn luyện.

Tri giác: là sự phản ảnh đối tượng trong tính toàn vẹn, trực tiếp, tổng hợp nhiều thuộc tính khác nhau của sự vật do cảm giác đem lại Từ tri giác, nhận thức cảm tính chuyển lên hình thức cao hơn là biểu tượng.

Tri giác: là sự phản ảnh đối tượng trong tính toàn vẹn, trực tiếp, tổng hợp nhiều thuộc tính khác nhau của sự vật do cảm giác đem lại Từ tri giác, nhận thức cảm tính chuyển lên hình thức cao hơn là biểu tượng.

Biểu tượng: là hình ảnh về sự vật được tái hiện trong đầu một cách khái quát khi không còn tri giác trực tiếp với sự vật Nó chỉ giữ lại những nét chung về bề ngoài của sự vật.

Biểu tượng: là hình ảnh về sự vật được tái hiện trong đầu một cách khái quát khi không còn tri giác trực tiếp với sự vật Nó chỉ giữ lại những nét chung về bề ngoài của sự vật.

Mối quan hệ biện chứng giữa NTCT và NTLT

- Giai đoạn nhận thức cảm tính, nhận thức hiện thực trực tiếp thế giới khách quan, nhưng đó chỉ là nhận thức những hiện tượng bề ngoài, giản đơn.

- Nhận thức lý tính chỉ ra những mối liên hệ bản chất, tất yếu bên trong, vạch ra quy luật vận động phát triển của sự vật, hiện tượng.

- Nhận thức cảm tính là tiền đề, điều kiện của nhận thức lý tính Nhận thức lý tính khi đã hình thành sẽ tác động trở lại

làm cho nhận thức cảm tính nhạy bén hơn, chính xác hơn

* Thực tiễn và vai trò của nó đối với nhận thức

- Khái niệm:

+ Thực tiễn là toàn bộ hoạt động vật chất của con người nhằm cải tạo thế giới khách quan để phục vụ nhu cầu của con người

+ Các hình thức cơ bản của hoạt động thực tiễn:

` Hoạt động sản xuất vật chất;

`Hoạt động chính trị - xã hội;

` Hoạt động thực nghiệm khoa học

Trong đó, hoạt động sản xuất ra của cải vật chất là hoạt động cơ bản nhất vì nó quyết định sự tồn tại

và phát triển xã hội.

Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức:

tiêu chuẩn

của chân lí

Thực

tiễn

Thực tiền là cơ sở, nguồn gốc của nhận thức: thực tiễn cung cấp những tài liệu hiện thực, khách quan, làm cơ sở để con người nhận thức

Thực tiễn thường xuyên vận động, phát triển nên nó luôn luôn đặt ra những nhu cầu, nhiệm

vụ, phương hướng mới cho nhận thức, do đó thực tiễn là động lực và mục đích của nhận thức.

Từ sự đo đạc ruộng đất,

ruộng đất,

con người có tri thức về toán học.

Từ sản xuất, sinh hoạt đời sống xã hội

Kho tàng ca dao, tục ngữ, thành ngữ

+ Thực tiền là cơ sở, nguồn gốc của nhận thức: thực tiễn cung cấp những tài liệu hiện thực, khách quan, làm cơ sở để con người nhận thức

Phát minh khoa học Ứng dụng vào cuộc sống

+ Thực tiễn là động lực và mục đích của nhận thức

Người nghiên cứu và sản

xuất thành công thuốc

kháng sinh penicillin và

thành lập Đại học Y Hà Nội

ở Việt Nam

Ở Nhật Bản, năm 1945, Đặng Văn Ngữ đã tìm được một giống nấm tiết ra penicillin Năm 1948, ông về nước tham gia kháng chiến có mặt ở chiến khu Việt Bắc và ống giống nấm penicillium với một tấm lòng, một trí tuệ sẵn sàng hiến dâng cho cuộc kháng chiến thắng

lợi.

Việc sản xuất được “nước lọc Pê-ni-xi-lin” của bác sĩ Đặng Văn Ngữ có ý nghĩa đặc biệt