Dưới đây là một số công dụng phổ biến và hữu hiệu của cây và lá ngải cứu: * Làm thuốc điều kinh: Một tuần trước ngày kinh dự kiến, mỗi ngày lấy 6-12g tối đa 20g sắc với nước hoặc hãm với[r]
Trang 1PHẦN 1: MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Ngay từ những bài học đầu tiên tôi đã được các thầy cô giáo cho biết: Nước Việt Nam ta có rừng vàng biển bạc, tôi đã nghĩ thế sao người Việt Nam ta vẫn nghèo khổ, sao không đào vàng bạc đem đi bán, lớn lên tôi đã hiểu rõ hơn rừng vàng, biển bạc phải cần bàn tay lao động, trí tuệ của con người bảo vệ và khai thác
Tôi cũng đã từng nghe câu nói : Người Việt Nam sống trên thuốc và chết cũng trên thuốc, tôi thấy đúng bởi xung quanh chúng ta có biết bao vị thuốc quý đã được dùng để phòng và chữa bệnh cho con người, nhưng cũng có rất nhiều vị thuốc mà chúng ta chưa biết công dụng
Từ xa xưa Hải Thượng Lãn Ông (tác giả của cuốn sách Hải Thượng Y Tòng Tâm Lĩnh) và Tuệ Tĩnh (tác giả của câu nói nổi tiếng “Nam dược trị Nam Nhân” – thuốc Nam dùng để chữa bệnh cho người Nam) là các vị thầy thuốc nổi tiếng được xem là bậc tổ của nghề Y Việt Nam đã dùng cỏ cây hoa lá xung quanh để chữa bệnh cứu người
Ở mỗi địa phương, mỗi vùng miền, mỗi dân tộc lại có những bài thuốc hay và được người dân ở đó sử dụng rộng rãi mang tính đặc thù, tạm gọi là những bài thuốc dân gian Một đặc thù của các bài thuốc dân gian là dùng những nguyên liệu thảo mộc sẵn có ở địa phương, cách dùng đơn giản
Với mong muốn các bài thuốc của địa phương mình được phổ biến, sử dụng rộng rãi,
chúng tôi nghiên cứu đề tài “Bước đầu tìm hiểu một số bài thuốc dân gian ở huyện
Trang 2- Tìm hiểu một số bài thuốc dân gian ở huyện ………….
3 Đối tượng nghiên cứu
Một số bài thuốc dân gian ở huyện ………
4 Phạm vi nghiên cứu
- Thu thập và nghiên cứu những tài liệu liên quan đến đề tài
- Sưu tầm và phân loại các bài thuốc dân gian ở …………
5 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
- Thu thập và nghiên cứu những tài liệu liên quan đến đề tài
- Sưu tầm và phân loại các bài thuốc dân gian ở huyện ………
6 Giả thiết khoa học
Nếu sưu tầm, hệ thống được các bài thuốc dân gian trên địa bàn sẽ là tài liệu tham khảo cho nhiều người sử dụng
7 Thời gian và địa điểm nghiên cứu
* Thời gian
Từ tháng 8 đến tháng 11 năm 2013
* Địa điểm
Trang 3PHẦN II NỘI DUNG
1 Cở sở lí luận
Việt Nam ta đã có trên 4000 năm lịch sử dựng nước Trong nền Văn Minh Văn Lang và Văn Minh Ðại Việt những y lý và y thuật dựa trên nền tảng của sự kết hợp lý luận y học Phương Ðông (Ðông y) với các kinh nghiệm chữa bệnh của cộng đồng gồm
54 dân tộc Việt Nam, cùng với kinh nghiệm sử dụng các nguồn dược liệu phong phú của đất nước trong vùng nhiệt đới tạo thành một nền y học truyền thống
Nền Đông y Việt Nam đã được văn bản hoá từ năm 1010 (thời nhà Lý) Thế kỷ thứ 13, nhà bác học Chu Văn An đã nêu đường lối chữa bệnh không dùng mê tín dị đoan.Thế kỷ 14, đại danh y Tuệ Tĩnh nghiên cứu cây con thuốc Việt Nam để chữa bệnh (580
vị thuốc trong 3873 đơn thuốc cho 10 loại chuyên khoa trị bệnh) Thế kỷ 18 đại danh y
Lê Hữu Trác với tên hiệu là Hải Thượng Lãn Ông đã biên soạn tập sách thuốc "Y TÔNG TÂM LỈNH" gồm 28 bộ có 66 tập sách nói về y đức, vệ sinh phòng bệnh, y lý cơ bản, dược lý, bệnh lý, các đơn thuốc có công hiệu, bệnh án, một số trường hợp bệnh
Trong nền Văn Minh Ðại Việt đã có 155 vị danh y với 497 tập tuyển sách y học cổ truyền dân tộc được viết bằng tiếng Hán và tiếng Nôm
Trong thế kỷ 20 các vị danh y Việt Nam cũng đã biên soạn trên 200 tập sách có giá trị về Đông y bằng tiếng Quốc ngữ
Nền y học dân gian của 54 dân tộc trong cộng đồng Việt Nam gắn liền với sự sinh sống từng vùng địa dư sinh thái và xã hội Từng dân tộc trong quá trình tồn sinh và phát triển đều tích luỹ được những kinh nghiệm về sử dụng cây con thuốc có ở từng địa
phương
Ðông y Việt Nam với hệ thống lý luận chặt chẽ, với các phương pháp phòng và chữa bệnh có hiệu quả, đã phục vụ đắc lực cho việc giữ gìn và bảo vệ sức khoẻ cho nhân dân từ xưa tới nay
Trong nhiều năm qua Ðảng và Nhà nước đã có nhiều Nghị quyết, Chỉ thị chỉ đạo ngành y tế phối hợp với các ngành, các tổ chức xã hội nghiên cứu kế thừa, bảo tồn và
Trang 4phát triển YDHCT, kết hợp YDHCT với YDHHÐ nhằm xây dựng nền Y Dược học Việt Nam hiện đại, khoa học, dân tộc và đại chúng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh vị lãnh tụ vĩ đại của chúng ta dù bận trăm công nghìn việc nhưng Người vẫn quan tâm chỉ đạo việc "kết hợp thuốc đông y với tây y" Nhà nước đã cho thành lập Hội Ðông y, Viện Ðông y, Viện Châm cứu Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị chỉ đạo cụ thể từng lĩnh vực từ thừa kế, nghiên cứu, phát triển dược liệu, đào tạo cán bộ YDHCT, khám chữa bệnh
Hơn năm mươi năm qua, kiên trì thực hiện đường lối của Ðảng, ngành y tế đã đạt được một số thành tựu quan trọng:
- Ðã đưa YDHCT có vị trí trong việc chăm sóc sức khoẻ nhân dân; có hệ thống tổ chức từ trung ương đến các địa phương Cả nước có 5 Viện nghiên cứu; 46 bệnh viện YHCT cấp tỉnh; có khoa hoặc tổ YHCT ở 80% viện, bệnh viện YHHÐ cấp quận, huyện; 30% trạm y tế xã có hoạt động khám chữa bệnh bằng YHCT; có trên 10.000 cơ sở
YDHCT tư nhân
- Ðã đào tạo được đội ngũ thầy thuốc YHCT và kết hợp YDHCT với YDHHÐ gồm
35 tiến sĩ; 100 thạc sĩ; 100 bác sĩ chuyên khoa cấp 2; 500 bác sĩ chuyên khoa cấp 1; 2000bác sĩ y học cổ truyền; 5000 cán bộ trung học YDHCT
- Tổ chức kế thừa được nhiều bài thuốc hay, cây thuốc quý của các lương y trên mọi miền đất nước Nhiều địa phương như Lạng Sơn, Thanh Hoá, Sóc Trăng, Thái Nguyên,
đã sưu tầm và lưu lại hàng ngàn cây thuốc, bài thuốc kinh nghiệm của đồng bào các dân tộc ít người; tổ chức nghiên cứu ứng dụng và nghiên cứu kết hợp, từng bước phát huy được tiềm năng của YDHCT phục vụ cho sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân
- Dược liệu nói chung và thuốc YHCT nói riêng đã có trong danh mục thuốc thiết yếu Ðã điều tra khảo sát có 3850 loài thực vật được sử dụng làm thuốc thuộc 309 họ, trong đó đại đa số là cây mọc tư nhiên Về động vật, có 406 loài thuộc 22 lớp, 6 ngành được sử dụng làm thuốc Về khoáng vật, thống kê được 70 loại khoáng vật có ở Việt Nam được sử dụng làm thuốc
Trang 5Các cơ sở sản xuất thuốc YHCT ngày càng được nâng lên cả về chất lượng và số lượng Hiện nay, cả nước có trên 450 cơ sở, xí nghiệp sản xuất, kinh doanh thuốc YHCT (Nhà nước, dân lập, tư nhân, cổ phần) Bộ Y tế đã cấp số đăng ký cho trên 2000 chế phẩm thuốc YHCT được sản xuất lưu hành trên thị trường Thuốc YHCT đã đa dạng về chủng loại với giá cả phù hợp đáp ứng nhu cầu phòng và chữa bệnh của nhân dân ThuốcYHCT Việt Nam đã được xuất khẩu sang nhiều nước như Cộng hoà Liên bang Nga, Cộng hoà Ucraina, Cu Ba, Lào, Thái Lan, Campuchia,
- Hàng năm tuy số cơ sở YDHCT còn ít, nhưng số lượng bệnh nhân đến khám và điều trị ngày một nhiều Có khoảng 30% số bệnh nhân trong cả nước được khám và điều trị bằng YHCT, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng còn nhiều khó khăn YHCT đã góp phần thực hiện chính sách xã hội và công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân
- Công tác xã hội hoá về YDHCT cũng được đẩy mạnh Ngành y tế đã phối hợp với Hội Ðông y tổ chức tuyên truyền và vận động nhân dân trồng, sử dụng những cây thuốc sẵn có ở địa phương, những bài thuốc đơn giản để tự phòng và chữa một số bệnh thông thường, không những đã góp phần tích cực thực hiện chiến lược chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân mà còn góp phần thực hiện chương trình xoá đói giảm nghèo và cải thiện môi trường
- Hợp tác quốc tế ngày càng mở rộng, uy tín của các phương pháp chữa bệnh của YHCT Việt Nam ngày càng được nâng cao trên trường quốc tế Hiện tại, Việt Nam có quan hệ hợp tác về YDHCT với hơn 40 nước
Nhìn lại chặng đường phát triển của nền Y dược Việt Nam nói chung và nền
YDHCT nói riêng từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nhất là sau hơn mười lăm năm đổi mới, có thể khẳng định rằng sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ cho nhân dân đã đạt được những thành tựu to lớn Ðường lối kế thừa, bảo tồn và phát triển
YDHCT, kết hợp YDHCT với YDHHÐ mà Ðảng và Nhà nước ta đã vạch ra là hoàn toàn đúng đắn Nền y dược học xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam đã thể hiện được tính ưu việt của chế độ tốt đẹp do Ðảng Cộng sản Việt Nam mang lại
Trang 62 Cở sở thực tế
Y học cổ truyền đã là những phương thức phòng và chữa bệnh không thể thiếu trong cuộc sống của con người chúng ta, nhất là những người dân lao động ở nông thôn Trên thực tế cho thấy cách sử dụng của bà con chúng ta chủ yếu được lưu truyền bằng miệng từ người này sang người khác, từ thế hệ này sang thế hệ khác
Trên địa bàn huyện Yên Khánh người dân cũng đã sử dụng khá nhiều bài thuốc dân gian nhưng chưa có một công trình nghiên cứu nào tìm hiểu về vấn đề này
3 Nội dung đề tài
3.1 Cây nhọ nồi
Cây nhọ nồi à một vị thuốc dễ kiếm mà dân gian thường dùng để cầm máu Nhọ nồi mọc rất nhiều ở các bờ ruộng, bờ mương, vườn nhà, thế nhưng nó lại rất hữu ích trong nhiều trường hợp.
Cỏ mực, một cây thuốc Nam rất thông thường mọc hoang hầu như khắp nơi, hiện là
một dược liệu đang được nghiên cứu về khả năng bảo vệ gan và trừ được nọc độc củamột số loài rắn nguy hiểm
Trang 7* Đặc tính thực vật :
Cỏ mực, còn gọi là Cỏ nhọ nồi, thuộc loại thân thảo hằng niên, cao trung bình 0.2-0.4
m, có khi đến 0.8 m, mọc bò , hoặc có khi gần như thẳng đứng, có lông trắng cứng, thưa Thân màu lục hay nâu nhạt hay hơi đỏ tía Lá mọc đối, phiến lá dài và hẹp cở 2.5 cm x 1.2 cm Mép lá nguyên hay có răng cưa cạn, hai mặt lá đều có lông Hoa mầu trắng hợp thành đầu, mọc ở kẽ lá hay đầu cành, có hoa cái bên ngoài và hoa lưỡng tính ở giữa Quả thuộc loại bế quả cụt đầu, có 3 cạnh màu đen dài chừng 3mm
* Dưới đây là một số bài thuốc cầm máu từ cây nhọ nồi:
Chữa khạc ra máu: Lấy 60g cây nhọ nồi, 40 g rễ cỏ tranh cộng với một ít thịt lợn nạc,
cho vào nồi ninh nhừ lấy nước uống
Chữa chảy máu cam: Cỏ nhọ nồi 20 g, hoa hoè sao đen 20 g, 16 g cam thảo đất, sắc
lấy nước uống mỗi ngày một thang
Chữa tiêu chảy ra máu: Đặt cây nhọ nồi lên một miếng ngói rồi sấy khô, sau đó cây
nhọ nồi đã khô thành bột Mỗi lần uống 6 g bột nhọ nồi với nước cháo
Ngoài công dụng cầm máu, cây nhọ nồi còn được sử dụng như một vị thuốc hữu hiệu trong một số trường hợp sau:
Chữa viêm họng: 20 g nhọ nồi, 20 g bồ công anh, 12 g củ rẻ quạt, 16 g kim ngân hoa,
16 g cam thảo đấy, sắc lấy nước uống Uống mỗi ngày một thang
Chữa sốt cao: 20 g cây nhọ nồi, 20 g sài đấy, 20 g củ sắn dây, 16 g cây cối xay, 12 g
ké đầu ngựa, 16 g cam thảo đất, sắc lấy nước uống mỗi ngày một thang
Chữa mề đay: Lấy cây nhọ nồi, rau diếp cá, lá xương sông, lá huyết dụ, lá khế, lá
dưa chuột, lá nhài, lá cải trời rồi giã nát, cho nước vào rồi vắt lấy nước uống Bã còn lạidùng để xoa, đắp vào chỗ sưng
Chữa mộng tinh: Cây nhọ nồi sấy khô, tán nhỏ, uống mỗi lần 8 g với nước cơm,
hoặc dùng 30 g sắc lấy nước uống
Chữa sốt xuất huyết nhẹ: Cỏ nhọ nồi, rau sam, sài đất, huyền sâm, mạch môn, ngưu
tất, mỗi thứ 15 g sắc lấy nước uống ngày một thang
Trang 8Chữa sốt phát ban: Mỗi ngày sắc 60 g nhọ nồi rồi lấy nước uống Ngày 1 thang, chia
2 - 4 lần trong ngày
3.2 Cây chó đẻ răng cưa
Loại cây này còn có tên là diệp hạ châu, cam kiềm, kiềm vườn, diệp hòe thái, lão nha châu, trân châu thảo , tên khoa học là Phyllanthus Từ xưa, người dân của nhiều nước trên thế giới đã sử dụng nó trong việc trị nhiều bệnh như viêm gan, vàng
da, lậu, lở loét, sỏi mật, cảm cúm, thống phong
* Đặc điểm thực vật, phân bố của cây chó đẻ răng cưa:
Cây chó đẻ răng cưa là cây thảo, cao 40cm, lá mỏng màu lục, mốc mặt dưới, mọc so
le như một lá kép với nhiều lá chét Hoa đơn, xanh nhạt, nhỏ Quả nang hình cầu, đườngkính khoảng 2mm, mọc thành hàng dọc cành nên có tên “Diệp hạ châu”, mọc dưới lá,mỗi quả có 3 mảnh vỏ, trong mỗi mảnh chứa 2 hạt nhỏ hình tam giác Chó đẻ răng cưamọc hoang dại khắp nơi trong các vùng, ven bờ ruộng, nương rẫy, chưa được gieo trồng
Trang 9Bộ phận dùng, thu hái, chế biến của cây chó đẻ răng cưa: Dùng toàn cây chó đẻ
răng cưa, thu hái vào mùa hè, lúc quả xanh chắc, rửa sạch, dùng tươi giã nát vắt lấy nướccốt để uống, bã đắp vết thương hoặc phơi trong râm cho khô để dùng dần
* Công dụng, chủ trị cây chó đẻ răng cưa: Vị đắng, ngọt, mát, có tác dụng sát
trùng, tiêu viêm mụn nhọt, vết sưng do côn trùng đốt; lợi tiểu tiện, bảo vệ gan, điều hòakinh nguyệt, lợi sữa, chữa ỉa chảy, viêm ruột
Liều dùng cây chó đẻ răng cưa: Dạng tươi 40 – 80g/ lần, dùng nhiều ngày đến khi
khỏi hẳn bệnh mà không sợ bị độc
Dùng khô 40g, sắc uống ngày 3 lần
Bài thuốc có cây chó đẻ răng cưa:
Chữa viêm gan cấp hoặc mãn mức độ vừa và nhẹ, xét nghiệm HbsAg (+): cây chó
đẻ răng cưa 40g, chua ngút 15g, cỏ nhọ nồi 15g, nước 3 bát (600ml) sắc lấy 1 bát(200ml), chia làm 3 lần uống trong ngày, điều trị nhiều đợt đến khi khỏi bệnh
Chữa xơ gan cổ trướng thể nặng: cây chó đẻ răng cưa đắng sao khô 100g sắc nước 3 lần.
Trộn chung nước sắc, thêm 150g đường, đun sôi cho tan đường, chia nhiều lần uốngtrong ngày (thuốc rất đắng), liệu trình 30-40 ngày Khẩu phần hàng ngày phải hạn chếmuối, tăng đạm (thịt, cá, trứng, đậu phụ)
3.3 Chanh
Chanh không chỉ có tác dụng làm đẹp mà còn chữa được một số bệnh đấy nhé!
Chanh - loại trái cây rẻ tiền mà có vô cùng nhiều công dụng, đặc biệt, đây được coi làmột thần dược làm đẹp của chị em
Trang 10Chanh là loại trái cây chứa rất nhiều vitamin C - loại vitamin rất tốt cho vóc dáng vàsắc đẹp của bạn Chỉ với một trái chanh nhỏ xíu, bạn đã có thể F5 nhan sắc của mình "từđầu đến chân".
* Tác dụng của Chanh
- Giảm cân
Mỗi sáng bạn chỉ cần cho 2 thìa nhỏ nước cốt chanh vào trong ly nước đầy, uống lúc chưa ăn gì, dung dịch nước cốt chanh sẽ làm giảm sự hấp thụ chất béo, rất tốt cho việc giảm cân Nên nhớ chỉ cho một chút nước cốt chanh thôi, nếu không sẽ không tốt cho dạ dày của bạn
- Tẩy da chết và làm trắng
Nguyên liệu: 1 thìa dầu ăn, 1 thìa mật ong, 15 giọt chanh
Cách làm: Trộn đều rồi thoa vào những vết thâm đen hoặc chai sần như ở khuỷu tay,chân đều có tác dụng rất tốt, làn da bạn sẽ sáng mịn trở lại nhanh chóng Tuy nhiên mộtlưu ý nhỏ là bạn nên thực hiện vào buổi tối trước khi đi ngủ, nếu không khi bạn ra ngoài nắng, phương pháp này sẽ phản tác dụng, làm da dễ bắt nắng hơn
Ta cũng có thể pha nước cốt chanh với đường và muối, cho thêm 1 chút nước và ngâm tay hoặc chân vào, da tay da chân sẽ trở nên rất mềm mại
- Làm đẹp móng
Bạn có thể sử dụng nửa quả chanh hoặc nước cốt chanh pha loãng chà lên các đầumóng tay, móng chân, phần sừng chết trên móng sẽ bay mất, để lại những chiếc móngsáng hồng
- Làm sáng da
Trong quả chang có chứ một loại enzyme giúp làm sạch và tẩy những tế bào chết, vì vậy để có làn da sáng đẹp bạn hãy làm theo cách sau nhé:
Cách 1: Lấy một ít phèn chua ngâm với nước cốt chanh, rồi dùng bông gòn mềm
thấm đều lên mặt Sau nửa tiếng, rửa lại với nước ấm Cách làm này giúp cho da "dễ thở" khi phải thường xuyên tiếp xúc với môi trường có nhiều bụi bẩn
Cách 2: Lấy nước cốt chanh trộn với đường rồi nhẹ nhàng bôi lên khu vực bị thâm
như môi, đầu gối Lặp lại việc này hai lần/ tuần, bạn sẽ thấy vết thâm mờ đi trông thấy
Trang 11- "Trị" da nhờn
Cách 1: Trộn nước cốt chanh với kem chăm sóc da, bôi nhẹ nhàng lên da mặt.
Cách 2: Trộn 3 thứ này lại với nhau: Nửa thìa bột nghệ + 3 thìa đu đủ (đã nghiền
nát) + 2 thìa nước cốt chanh Thoa hỗn hợp lên mặt rồi rửa sạch sau 20 phút
- "Tạm biệt" tàn nhang
Cách làm: Nghiền nát 1 quả hạnh đào, trộn lẫn với 1 lòng trắng trứng gà thêm một
nửa thìa nước chanh Bôi lên mặt và nằm thư giãn khoảng 20 phút, rửa sạch với nước ấm
- Hỗ trợ tiêu hóa: Trộn một vài miếng chanh pha với nhiều nước và uống vào buổi
sáng mỗi ngày để giúp hệ tiêu hóa hoạt động tốt hơn Chanh có tác dụng kích thích gan
và điều này cũng kích thích hệ tiêu hóa
- Chảy máu cam: Khi bị chảy máu cam, biện pháp sơ cứu tạm thời có thể là dùng tăm
bông thấm vào nước chanh và lau bên trong mũi Cảm giác có thể khó chịu một chútnhưng rất hiệu quả Thấm liên tục cho tới khi dừng chảy máu thì thôi
- Lợi tiểu: Nếu bạn bị nhiễm trùng đường tiết niệu, hoặc cần giảm bớt các chất lỏng
trong cơ thể của bạn vì bất kỳ số lý do sức khỏe nào (như huyết áp cao, to tim… ), thìchanh là một liệu pháp tự nhiên rất hiệu quả Uống nước chanh sẽ khiến bạn đi vệ sinhthường xuyên hơn
- Chống viêm: Nước chanh có vị chua sẽ không chỉ diệt vi khuẩn có hại, mà còn có
công dụng khử trùng Bạn có thể cắt nhỏ chanh thành miếng hoặc lát và đặt lên các vùng
bị viêm hoặc nhiễm trùng Lưu ý, chỉ dùng chanh trong trường hợp nhiễm trùng hoặcchớm viêm và dùng trong thời gian ngắn, nếu không có thể dẫn tới nguy hiểm
- Giảm sốt: Có hai cách sử dụng chanh khi muốn giảm sốt Một là uống một chút
nước chanh, hai là cắt chanh thành từng lát và đắp vào cơ thể, chủ yếu là xung quanhtrán Bằng cách này sẽ giúp cho cơ thể toát mồ hôi và hạ sốt cho dù người bệnh bị sốt vìbất kì loại bệnh nào
- Ổn định huyết áp: Do quả chanh có chứa hàm lượng kali cali mà chanh được coi là
trái cây giúp giữ cho huyết áp thấp hơn, ổn định hơn
- Chống trầm cảm: Uống nước chanh pha với nước vài lần trong một ngày sẽ có tác
dụng làm dịu, thư giãn cơ thể, từ đó giúp làm giảm trầm cảm và giảm căng thẳng