I-ĐẶT VẤN ĐỀ: Trong thời đại CNTT hiện nay, việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy có một vai trò tích cực, vừa đổi mới phương pháp giảng dạy, vừa tạo hứng thú cho học sinh trong giờ học , nhấ[r]
Trang 1I-ĐẶT VẤN ĐỀ:
Trong thời đại CNTT hiện nay, việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy có một vai trò tích cực, vừa đổi mới phương pháp giảng dạy, vừa tạo hứng thú cho học sinh trong giờ học , nhất là trong giờ học môn lịch sử ở các trường THCS Với những ưu điểm của việc ứng dụng CNTT làm cho con đường tiếp cận nội dung bài học một cách nhanh nhất và dễ hiểu nhất Tuy vậy nếu giáo viên lạm dụng việc ứng dụng CNTT hoặc sử dụng thiếu hiệu quả sẽ mang lại những kết quả không mong muốn, không truyền đạt đủ lượng kiến thức trọng tâm của bài học tới học sinh Vì vậy việc ứng dụng CNTT vào các bài giảng là một kỹ thuật mà mỗi giáo viên cần nắm và hiểu
Là giáo viên ,đặc biệt là giáo viên môn lịch sử, việc ứng dụng CNTT vào dạy học là một yêu cầu không thể thiếu trong quá trình giảng dạy Đặc biệt là những năm gần đây, việc học tập môn lịch sử có rất nhiều quan niệm sại lệch về
vị trí và chức năng của nó trong đời sống xã hội
Vì vậy để góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy và góp phần rút ngắn quãng đường tiếp cận nội dung bài giảng một cách ngắn gọn, dễ hiểu cũng như để gây hứng thú cho học sinh, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu đề tài
“ Ứng dụng CNTT nhằm nâng cao chất lượng dạy học lịch sử lớp 8 ở trường THCS Hải Bình”
II-GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
1
Cơ sở lý luận của vấn đề.
Việc học tập Lịch sử, cũng như học tập bất cứ môn nào ở nhà trường đều nhằm cung cấp kiến thức khoa học, hình thành thế giới quan khoa học, phẩm chất đạo đức cho học sinh Trong những năm qua khi thực hiện chương trình
Trang 2quan tâm và khẳng định vai trò quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học trong việc nâng cao chất lượng dạy học Bộ môn Lịch sử cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ sở của khoa học lịch sử, nên đòi hỏi học sinh không chỉ nhớ mà còn phải hiểu, và vận dụng vào cuộc sống Cùng với các môn học khác Việc học tập Lịch sử giúp học sinh phát triển tư duy và sáng tạo Đã có quan niệm sai lầm cho rằng học Lịch sử chỉ cần học thuộc sách giáo khoa, ghi nhớ sự kiện là đạt, không cần phải tư duy, động não Đây là một trong những nguyên nhân làm suy giảm chất lượng môn học
Trong điều kiện hiện nay, việc giảng dạy và học tập môn Lịch sử vẫn còn nhiều bất cập như: Chương trình sách giáo khoa khá nặng nề, quá tải về kết cấu nội dung, về thời lượng của chuơng trình Chương trình còn nặng nề về lí thuyết
mà rất ít số tiết thực hành và ôn tập , điển hình như Lịch sử lớp 8 Trong mỗi bài dạy lại có quá nhiều sự kiện làm cho học sinh ít hứng thú học Lịch sử vì khó nhớ, khó thuộc
Từ năm học 2008- 2009 được chọn là “ Năm đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong Giáo dục” Sau nhiều năm thực hiện, đến nay ngành giáo dục vẫn định hướng : Tiếp tục chú trọng ứng dụng CNTT để đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra - đánh giá học sinh Đội ngũ giáo viên trong các nhà trường đã nhận thức được rằng ứng dụng CNTT để đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá là một trong những hướng tích cực nhất, hiệu quả nhất Nó không những góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy mà còn góp phần rút ngắn quãng đường tiếp cận nội dung bài giảng một cách ngắn gọn và dễ hiểu nhất
2 Thực trạng của vấn đề:
2.1: Về phía học sinh:
Trang 3Hiện nay đa số học sinh xem nhẹ các môn khoa học xã hội , nhất là môn Lịch sử, thậm chí các em còn không sử dụng sách giáo khoa lịch sử trong giờ học lịch sử tại trường, nên dẫn đến tình trạng học sinh không hiểu, không nhớ nội dung bài học Chính vì thế mà chất lượng chưa cao, đa số các em chỉ tập trung vào các môn khoa học tự nhiên, Tiếng Anh… Nhiều học sinh chưa có ý thức trong việc học tập , bị lôi cuốn vào các trò chơi điện tử
2.2: Về phía giáo viên:
Trong quá trình giảng dạy và thông qua dự giờ đồng nghiệp ở trường THCS Hải Bình tôi nhận thấy : phần lớn các tiết dạy học hiện nay đều đựơc thực hiện dưới một số hình thức sau:
Một là: Giáo viên thường cho học sinh đọc nội dung SGK và sau đó sử dụng đơn thuần phương pháp vấn đáp Điều đó đã tạo ra sự nhàm chán và không đem lại hiệu quả trong việc học sinh tiếp thu kiến thức, tiết học trở nên tẻ nhạt và không sinh động
Hai là: Giáo viên quen với việc dạy học một chiều : Thầy nói trò nghe; thầy đọc trò chép; hay bắt học sinh học thuộc lòng những cột mốc lịch sử mà chính những nội dung đó không gây được hứng thú đối với học sinh
Từ thực trạng trên đã làm cho môn Lịch sử mất đi tính hấp dẫn và cần thiết để trang bị những kiến thức bổ ích cho các em Không gây được sự hứng thú trong tiết học; Tiết Lịch sử trở nên nhàm chán, nặng nề, tạo cảm giác chán học, ngại học đối với học sinh dẫn tới chất lượng bộ môn bị giảm sút
Trong khi đó việc sử dụng đúng cách các tiết dạy có ứng dụng CNTT có những ưu điểm của nó:
* Đối với giáo viên:
Trang 4- Triển khai bài giảng và cụ thể hoá bằng các hình ảnh, các siêu liên kết phù hợp, chính xác sẽ giúp học sinh dễ nhận biết, dễ hiểu
- Có nhiều thời gian để hướng dẫn học sinh khai thác sâu những kiến thức trọng tâm
* Đối với học sinh:
- Dễ hiểu, dễ nghi nhớ và khắc sâu kiến thức bằng hình ảnh minh chứng cho nội dung kiến thức
* Đối với tiết học :
- Gây hứng thú, tạo không khí sôi nổi, hào hứng cho học sinh, tiết học được sự
hỗ trợ các hình ảnh sẽ bớt đi nhàm chán, khô khan mà học lịch sử thấy sống động hơn, gần gũi với quá khứ hơn so với những bài giảng thông thường
Tuy vậy việc ứng dụng CNTT một cách lạm dụng, thái quá sẽ mang lại những tác hại trái chiều:
* Đối với giáo viên lạm dụng:
- Coi bài giảng có ứng dụng CNTT là bài giảng hoàn toàn hiệu quả, không biết cách phối hợp việc ứng dụng CNTT với viết bảng và các phương pháp truyền đạt khác
- Nếu giáo viên lợi dụng mạng Internet để tải bài giảng về,các bài giảng của đồng nghiệp về, không có sự chỉnh sửa để phù hợp với đối tượng học sinh sẽ làm cho giáo viên mất chủ động trong quá trình thực hiện Đôi khi gặp rắc rối với những hiệu ứng và các liên kết trong bài
*Đối với học sinh:
có thể dẫn đến tình trạng không biết ghi lượng kiến thức nào ( có thể ghi
tất cả các nội dung, có thể không ghi kịp thời nội dung hoặc cũng có thể không ghi nội dung nào ).hoặc có thể học sinh tập trung quan sát các hình ảnh, các liên kết nên thụ động việc khai thác kiến thức khi giáo viên hướng dẫn
Trang 5Do đó nếu giáo viên sử dụng và khai thác hợp lí tính năng của bài giảng có ứng dụng CNTT thì sẽ mang lại hiệu quả tích cực trong cách truyền đạt kiến thức
Từ thực trạng trên, tôi rất băn khoăn và mong muốn tìm ra phương án giải quyết để nhằm nâng cao chất lượng dạy học lịch sử lớp 8 ở trường THCS Hải Bình
3- Giải pháp và tổ chức thực hiện
3.1 Điều kiện thực hiện:
- Đối với cơ sở giáo dục: được trang bị các thiết bị có thế ứng dụng CNTT vào các tiết giảng dạy như: Máy vi tính, máy chiếu
- Đối với giáo viên: Biết sử dụng vi tính và khai thác hiệu quả các phần mềm ứng dụng: Powerpoint , violet
- Đối với bài giảng : Bải giảng cần có những hình ảnh, âm thanh để minh chứng: các cuộc chiến tranh, lời kêu gọi, các bài có nội dung so sánh, đối chiếu
3.2 Cách thức tiến hành:
3.2.1 sử dụng phầm mềm đơn giản sẽ dễ soạn giảng: phần mềm powerpoint , violet
Để thiết kế bài giảng điện tử trong dạy học các bộ môn ở trường phổ thông, giáo viên có thể lựa chọn nhiều phần mềm khác nhau: powerpoint , violet… kết hợp với các phần mềm hỗ trợ khác tuy nhiên, xuất phát từ đặc trưng yêu cầu của bộ môn lịch sử cũng như khả năng tiếp cận của giáo viên, việc lựa chọn phần mềm powerpoint qua thực tế đã khẳng định được ưu thế so với các phầm mềm khác
Powerpoint là phầm mềm đồ hoạ diễn hình có trong bộ Microsofft office, phần mềm Powerpoint hầu như đã được hiện diện sẵn có trong hầu hết máy tính của
Trang 6người sử dụng và giao diện của nó cũng rất quen thuộc, khi phần lớn giáo viên biết sử dụng Word để đánh văn bản
Phần mền Powerpoint nó có thế đáp ứng tốt yêu cầu khác nhau trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông: Từ việc xây dựng bài giảng, truyền đạt kiến thức mới, cho đến khâu ôn tập, kiểm tra đánh giá và cả hoạt động ngoại khoá…
Giáo viên phải nắm đựơc cách thức soạn giảng, sử dụng các hiệu ứng, các liên kết và tính năng của phần mềm
3.2.2: Cách xác định mục tiêu kiến thức và kỹ năng của bài học Lựa chọn các hình ảnh minh hoạ và thiết kế bài soạn phù hợp.
Buớc 1: Xác định được mục tiêu của bài học:
Trước tiên giáo viên phải xác định được yêu cầu của kiến thức, kỹ năng của bài học, cần bám sát tài liệu: chuẩn kiến thức kỹ năng của bộ môn, sách giáo khoa và trình độ nhận biết của học sinh để thiết kế bài giảng phù hợp, đáp ứng được cả những mục tiêu yêu cầu và phù hợp với đối tượng học sinh
Bước 2: Thiết kế nội dung bài học.
Sau khi giáo viên xác định được mục tiêu bài học, việc thiết kế bài học là bước quan trọng để truyền đạt kiến thức cho học sinh : bài học gồm các bước tiến hành như thế nào? phần nào cần giảng giải, phần nào cần đưa hình ảnh liên
hệ, minh chứng, phần nào để chốt kiến thức…
Bước 3: Chuẩn bị các hình ảnh, hiệu ứng phù hợp với nội dung và kiến
thức đã đề ra tại mục tiêu
Bước 4: Thiết kế bài giảng phù hợp với cách lựa chọn slide, hình ảnh, các
hiệu ứng phù hợp với nội dung Đặc biệt việc đưa ra các câu hỏi phù hợp với các hình ảnh, các hiệu ứng phù hợp với các hình ảnh minh hoạ và nội dung kiến thức cần khai thác là một điều kiện quan trọng để định hướng học sinh khai thác
Trang 7và tiếp cận đúng kiến thức Như vậy sẽ giúp ngắn thời gian để khai thác các nội dung tiếp theo
Bước 5: Kiểm tra bài giảng, đặc biệt là cần kiểm tra các hiệu ứng, các liên
kết, các hình ảnh, nội dung đã xây dựng để tránh gây ra hiện tượng : các hình ảnh hoặc hiệu ứng không có hiệu quả, bị chồng chéo, xuất hiện không đúng mục đích…
Bước 6: Đóng gói bài giảng: Bài giảng cần được đóng gói cả phần nội
dung các slide và các dữ liệu hình ảnh đi cùng một gói để tránh hiện tượng mất liên kết khi kết nối hoặc trình chiếu minh hoạ
3.2.3 Qúa trình thực hiện bài giảng.
a) Lựa chọn nội dung để ứng dụng CNTT phù hợp.
Giáo viên cần phải lựa chọn nghiêm túc nội dung bài học, phần kiến thức có thể
áp dụng và khai thác hiệu quả tính năng của CNTT để mạng lại hiệu quả bài giảng
Ví dụ: Bài cách mạng tư sản Pháp (1789-1794)
Xã hội nước Pháp trước năm 1789 gồm ba đẳng cấp :
Phân tích quyền lợi, vị trí và cuộc sống của các đẳng cấp trong xã hội Pháp và phân tích những đặc điểm về kinh tế , quan hệ bóc lột và mâu thuẫn trong xã hội Pháp Từ đó chỉ ra cho học sinh thấy được mục đích và khát khao làm cách mạng của đẳng cấp thứ ba
Trang 8Tình cảnh nông dân Pháp trước cách mạng (1789)
- Để minh hoạ cho sự phát triển kinh tế của nước Mỹ trong thập niên 20 của thế kỷ XX
Trang 11Để minh chứng cho tính chất khốc liệt, và sự tàn phá nặng nề của cuộc chiến tranh thế giới thứ hai
Trang 12b) Cách thức tiến hành tiết dạy:
Sử dụng bài giảng có ứng dụng CNTT là phương tiện, đồ dùng dạy học, chứ không biến bài giảng có ứng dụng CNTT hoàn toàn làm tiến trình giảng dạy
Giáo viên sử dụng hợp lí nội dung, kiến thức trọng tâm để ghi bảng với việc minh hoạ các hiệu ứng, các hình ảnh … Giáo viên dùng hình ảnh để dẫn dắt vào bài
Hướng dẫn học sinh khai thác và sử dụng những hình ảnh để có hiệu quả trong nội dung sử dụng
Quan tâm tới nhiều đối tượng học sinh, nhất là đối tượng học sinh trung bình trở xuống để đặt câu hỏi , yêu cầu giải thích bức tranh hay hình ảnh
Giáo viên phải chốt kiến thức , hàm ý và nội dung bức tranh , hình ảnh hoặc các hiệu ứng minh hoạ
Ví dụ: Với hình ảnh : Bức tranh tình cảnh nông dân Pháp trước cách mạng 1789.
Bước 1: giáo viên sử dụng tranh, giải thích
Bước 2: Đặt câu hỏi nhận biết: Em hãy mô tả, chỉ ra ba đẳng cấp trong xã hội Pháp, quyền lợi của từng đẳng cấp ?
Học sinh chỉ ngay được:
+ Hai đẳng cấp trên: Tăng Lữ, Quý tộc: là đẳng cấp bóc lột đè đầu, cưỡi cổ người nông dân ( đại diện cho đẳng cấp thứ ba)
Trang 13+ Đẳng cấp thứ ba: ( Người nông dân phải cõng trên lưng hai tầng áp bức) bị áp bức bởi hai đẳng cấp trên, chịu nhiều tô thuế nặng nề, đồng thời chịu vay nặng lãi bởi những khế ước
+ Chiếc cuốc: Biểu hiện cho nền nông nghiệp lạc hậu
+ Những thú vật ở phía dưới chân người nông dân : Biểu hiện cho sự mất mát của mùa màng, nhà nước không quan tâm tới nền kinh tế nông nghiệp và đời sống người nông dân
Sau khi khai thác hình ảnh này học sinh có thể vẽ được sơ đồ ba đẳng cấp trong xã hội Pháp trước cách mạng
Bước 3: Chốt kiến thức và ghi bảng những kiến thức trọng tâm
Lưu ý:
- Giáo viên nên sử dụng hình ảnh hợp lí với phần kiến thức cần truyền đạt, tránh
sử dụng nhiều hình ảnh để minh hoạ cho một phần kiến thức cần truyền đạt để tiết kiệm thời gian và tránh loạn hình ảnh với kiến thức
- Giáo viên không nên sử dụng Powerpọint để thay thế hoàn toàn cho bảng viết Hoặc sử dụng trang Powerpoint đầy ắp chữ để hướng dẫn học sinh ghi chép( sẽ quay trở lại phương pháp đọc chép) hoặc một số học sinh ghi chậm sẽ
bị mất kiến thức khi giáo viên chuyển trang slide
- Màu nền của slide với màu chữ cần có độ tương phản cao để tránh hiện tượng không rõ hình ảnh cần truyền đạt
- Tránh sử dụng trọn gói bài giảng của người khác để làm chủ kiến thức, nội dung phù hợp với đối tượng học sinh
Hoặc : Với hình ảnh biểu đồ: So sánh giữa chiến tranh thế giới thứ nhất với chiến tranh thế giới thứ hai.
Trang 14Bước 1: Giáo viên sử dụng biểu đồ, giải thích kí hiệu
Bước 2: Đặt câu hỏi: Nhìn vào biểu đồ hãy chỉ ra số nước tham gia, số người chết, số người bị thương, thiệt hại về vật chất của cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ hai?Từ đó hãy nêu kết cục của chiến tranh thế giới thứ hai?
Học sinh sẽ dựa vào biểu đồ đọc được các số liệu kết cục cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ hai
Từ đó học sinh có thế kết luận : như vậy cuộc chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc chiến tranh lớn nhất, khốc liệt nhất và tàn phá nặng nề nhất trong lịch sử loài người
Bước 3 : Chốt kiến thức và ghi bảng những kiến thức trọng tâm
4) Kiểm nghiệm
Sau khi tiến hành bài giảng ở hai lớp với hai phương pháp khác nhau: phương pháp thuyết trình, dạy học không có sử dụng các thiết bị hỗ trợ và phương pháp sử dụng các thiết bị hỗ trợ CNTT, tôi tiến hành kiểm nghiệm tính hiệu quả như sau
- Đối tượng kiểm nghiệm: cơ bản chất lượng học sinh của hai lớp giống nhau
- Cách thức kiểm nghiệm:
+ Cách 1: kiểm nghiệm bằng cách ra bài tập ( bài tập kiểm tra nhanh sau khi tiết dạy kết thúc)
Đối với bài : cách mạng tư sản Pháp ( tiết 1)
Câu hỏi: Kể tên các đẳng cấp trong xã hội Pháp trước năm 1789 và nêu cuộc sống của từng đẳng cấp?
Trang 15 Đối với bài chiến tranh thế giới thứ hai.
Câu hỏi: Tại sao nói cuộc chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc chiến tranh lớn nhất, khốc liệt nhất và tàn phá nặng nề nhất?
Kết quả:
Bài giảng không có sử dụng các phương tiện, đồ dùng trực quan hỗ trợ
Bài giảng có sử dụng các phương tiện, đồ dùng hỗ trợ
Kết luận: Qua hai lớp với hai phương pháp khác nhau cho thấy ở phương pháp dạy học có áp dụng phương tiện và đồ dùng khác, tỷ lệ học sinh có điểm dưới 5 đã giảm, tỷ lệ học sinh có điểm trên 8 tăng lên Chứng tỏ bài giảng có ứng dụng CNTT mang lại hiệu quả hơn
Cách 2: Kiểm nghiệm bằng cách đưa ra phiếu thăm dò
Phiếu thăm dò nhu cầu học bộ môn Lịch sử
Có Không
- Tiết học có sử dụng tranh ảnh, vi deo đi kèm
- Học trình chiếu dễ hiểu, dễ nhớ
- Học trình chiếu ít phải chép bài