Khóa Luận nghệ thuật trần thuật Nguyễn Khắc Ngân Vy 9 thức photo

Trần Ngọc Hiếu đã viết [42]: Với hai cuốn tiểu thuyết Đàn bà hư ảo và Phúc âm cho một người, Nguyễn Khắc Ngân Vi đã làm người ta phải tránh những bình phẩm dễ dàng, thậm chí thờithượng,

LỜI CẢM ƠN

Có một câu nói rất nổi tiếng “Muốn đi nhanh thì đi một mình, muốn đi xathì đi cùng đồng đội” Sự thật minh chứng, không có thành công nào mà khônggắn liền với sự hỗ trợ, giúp đỡ từ những người xung quanh

Để “đi xa” đến được ngày hôm nay, em may mắn đã nhận được rất nhiều

sự giúp đỡ, hỗ trợ từ những người (đồng đội) xung quanh mình, đến từ thầy cô,gia đình và những bạn bè,… Sự giúp đỡ đó dù ít hay nhiều, dù trực tiếp haygián tiếp, là hành động hay chỉ là những lời khuyên chân thành, đều đã giúp emrất nhiều

Với tấm lòng biết ơn vô cùng sâu sắc, em xin gửi lời cảm ơn chân thànhnhất từ đáy lòng đến quý Thầy Cô đã cùng dùng những tri thức và tâm huyếtcủa mình để có thể truyền đạt cho chúng em trong vốn kiến thức quý báu suốtthời gian học tập tại trường

Đặc biệt, em xin chân thành cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS Thái Phan VàngAnh đã tận tâm chỉ bảo em qua từng buổi học, đã giúp đỡ và hướng dẫn emtrong suốt thời gian hoàn thành bài khóa luận Nhờ sự chỉ dẫn của cô, em đãđịnh hướng được nội dung, luận điểm cũng như cách lập luận về vấn đề mộtcách khoa học và chính xác Cô đã có những góp ý tận tình giúp em hoàn thànhtốt bài khóa luận này

Mặc dù đã vận dụng tất cả kiến thức đã được học tập và kinh nghiệm thực

tế từ bản thân để hoàn thành đề tài này, song có thể còn có những mặt hạn chế,thiếu sót Em rất mong nhận được ý kiến đóng góp và sự chỉ dẫn của các Thầy

Cô giáo

Em xin chân thành cảm ơn!

Huế, ngày 14 tháng 04 năm 2021

Sinh viên thực hiện:

Nguyễn Thị Hiền (MSV: 17S6011037)

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung trình bày trong luận văn này là kết quảnghiên cứu của bản thân tôi dưới sự hướng dẫn của PGS TS Thái Phan VàngAnh Luận văn này chưa từng công bố trong bất cứ công trình nào Nếu nhữnglời cam đoan trên là sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Huế, tháng 4 năm 2021 Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hiền

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu 4

4.1.Phương pháp hệ thống 5

4.2.Phương pháp phân tích – tổng hợp 5

4.3.Phương pháp so sánh 5

5 Đóng góp của luận văn 5

6 Cấu trúc luận văn 6

B NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 TIỂU THUYẾT NGUYỄN KHẮC NGÂN VI VÀ NHỮNG CÂU CHUYỆN CỦA NỮ GIỚI 7

1.1 Nguyễn Khắc Ngân Vi và những câu chuyện của phụ nữ, về phụ nữ 7

1.1.1 Nguyễn Khắc Ngân Vi – người đàn bà viết về đàn bà 11

1.1.2 Những câu chuyện về phụ nữ, của phụ nữ 14

1.2 Những chủ đề trần thuật nữ giới trong tiểu thuyết Nguyễn Khắc Ngân Vi 16

1.2.1 Chủ đề tình yêu 16

1.2.2 Chủ đề gia đình 18

1.2.3 Đời sống sinh lý của phụ nữ 21

CHƯƠNG 2 CÁC KIỂU NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT NGUYỄN KHẮC NGÂN VI 24

2.1 Người kể chuyện tác giả với điểm nhìn tâm lý của nhà văn nữ 26

2.1.1 Người kể chuyện ngôi thứ 3 – tác giả ẩn tàng 26

2.1.2 Điểm nhìn toàn tri và cái nhìn sâu vào các câu chuyện nữ giới 32

2.2 Hoán đổi vai kể và di động điểm nhìn 35

2.2.1 Người kể chuyện ngôi thứ ba và sự trao quyền, nhường vai trần thuật 35

2.2.2 Sự di động điểm nhìn và những điểm nhìn bên trong phơi bày nội cảm nữ

giới 41

CHƯƠNG 3 KẾT CẤU VÀ NGÔN NGỮ, GIỌNG ĐIỆU TRẦN THUẬT 46

3.1 Kết cấu trần thuật 46

3.1.1 Kết cấu lắp ghép 46

3.1.1.1 Đảo lộn biến cố, sự kiện 47

3.1.1.2 Đảo lộn không gian, thời gian 51

3.1.2 Kết cấu dòng ý thức 52

3.2 Ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật 55

3.2.1 Ngôn ngữ trần thuật 55

3.2.1.1 Ngôn ngữ nhân vật 57

3.2.1.1.1 Ngôn ngữ đối thoại 57

3.2.1.1.2 Ngôn ngữ độc thoại 60

3.2.1.2 Ngôn ngữ người kể chuyện 62

3.2.2 Giọng điệu trần thuật 66

3.2.2.1 Giọng điệu lạnh lùng, vô âm sắc 67

3.2.2.2 Giọng điệu triết lí 70

C KẾT LUẬN 73

D TÀI LIỆU THAM KHẢO 75

NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT

cuốn tiểu thuyết Đàn bà hư ảo và Phúc âm cho một người Nhân vật và tính

cách khá điển hình, giọng văn mới mẻ Nhìn chung cả hai tác phẩm có sức hấpdẫn riêng làm cho người đọc đã chạm vào rồi thì khó mà dứt ra được Hai tácphẩm chỉ mới xuất bản cách đây vài năm nên chưa có công trình nghiên cứu cụthể nào Vì vậy, trong luận văn này, chúng tôi sẽ vận dụng một số kiến thức về líluận văn học mà bản thân lĩnh hội được trong quá trình học tập để tìm hiểu, sắpxếp, hệ thống các vấn đề có liên quan đến nghệ thuật xây dựng tiểu thuyết củaNguyễn Khắc Ngân Vi mong góp phần nghiên cứu tác phẩm của chị một cáchsâu sắc, toàn diện hơn Đặc biệt, cả 2 tác phẩm viết về phụ nữ nên chúng tôi cóthể đồng cảm và thấy hiểu rõ hơn cả

1.2 Nghệ thuật trần thuật là một trong những phương diện cơ bản nhất củaphương thức tự sự, một yếu tố quan trọng để tạo nên hình thức nghệ thuật củatác phẩm Nghiên cứu nghệ thuật trần thuật là một việc làm có ý nghĩa giúp ta

có cơ sở để hiểu sâu sắc hơn giá trị của tác phẩm, đồng thời thấy được tài năng

và những đóng góp của nghệ sĩ vào tiến trình văn chương

Nghiên cứu nghệ thuật trần thuật trong tiểu thuyết của Nguyễn Khắc Ngân

Vi, một mặt cho ta thấy rõ hơn những cách tân nghệ thuật của nhà văn, cũngnhư có thể nhìn rõ hơn sự vận động của tư duy tiểu thuyết và những nét độc lạ,đầy sáng tạo của tác giả

2 Lịch sử vấn đề

Nhắc đến Nguyễn Khắc Ngân Vi, có thể bạn đọc mê văn chương chưa hìnhdung gương mặt này ra sao Nhưng với giới báo chí, Ngân Vi là ngòi bút chuyên

mảng văn hóa – xã hội của báo Thanh niên.

Người đọc biết đến Nguyễn Khắc Ngân Vi với tác phẩm đầu tay Đàn bà

hư ảo ( 2016) Sau đó là tiểu thuyết Phúc âm cho một người (2017).

Chị là một tác giả còn rất trẻ và mới trong nền văn học hiện nay, nên nhìnchung chưa có nghiên cứu nào về các sáng tác của chị

Có 4 bài báo về hai cuốn tiểu thuyết Đàn bà hư ảo và Phúc âm cho mộtngười của Nguyễn Khắc Ngân Vi đó là:

Trong bài báo Phúc âm cho một người - Cuốn tiểu thuyết lạnh Trần

Ngọc Hiếu đã viết [42]:

Với hai cuốn tiểu thuyết Đàn bà hư ảo và Phúc âm cho một người, Nguyễn

Khắc Ngân Vi đã làm người ta phải tránh những bình phẩm dễ dàng, thậm chí thờithượng, mà người ta vẫn đang thích dùng để nói về sáng tác của các cây bút nữ

Cả hai cuốn tiểu thuyết đều khám phá thế giới bên trong của những ngườiphụ nữ trong xã hội đương đại, thuộc thế hệ khác nhau, sống trong môi trườngkhác nhau, đối mặt với những vấn đề khác nhau của bản thân Song họ đều làmkhó những ai muốn quy họ về những hình mẫu phụ nữ đã được văn chươngđương đại khắc họa với hàng loạt tính ngữ như “chịu đựng”, “hi sinh”, “nổiloạn”, “đam mê”… Ở phương diện này, Ngân Vi cho thấy một nhận thức cóchiều sâu về bản chất của thể loại mà mình theo đuổi

Trong bài Đàn bà hư ảo, mái tóc xanh nổi loạn và sự cô đơn của kiếp người Lê Mỹ Linh nhận xét về tác phẩm Đàn bà hư ảo như sau [42]:

Đàn bà hư ảo, đúng như tên gọi, là một tiểu thuyết mang đậm tính nữ, xoayquanh An và thế giới nội tâm của An, một cô gái thị thành sống ở Sài Gòn.Người đọc có thể dễ dàng tìm thấy An trong từng trang sách với nhữnghoạt động và tâm tư đời thường rất đỗi đàn bà: An đi shopping, An đi làm tóc,

An đi massage, An tắm, An suy nghĩ về việc nấu ăn trong gia đình, những kỳ

kinh của An, và ngay cả những ham muốn bản năng Nhưng ẩn sau những lớp

vỏ ngoài phù phiếm mà chính An tự nhận, ta lại thấy một người phụ nữ với tâmhồn chằng chịt vết thương, như những vết thương do cô tự tạo ra trên cơ thể Côchạy trốn quá khứ, lạc lõng trong xã hội, cô đơn trong các mối quan hệ, và tuyệtvọng khi đi tìm bản ngã của mình

Trong Đàn bà hư ảo, Nguyễn Khắc Ngân Vi không chỉ miêu tả thế giới củariêng một người đàn bà Nhiều người phụ nữ, nhiều bộ mặt xã hội và nhiều tínhcách khác nhau cùng hiện lên qua mắt nhìn của nhân vật trung tâm là An

Mái tóc xanh, như bìa cuốn sách…

Trong bài ‘Đàn bà hư ảo’: Không chỉ kể chuyện đàn bà của Chi Mai

[42]:

Tôi sẽ gọi Đàn bà hư ảo như câu chuyện về nỗi đau và sự bất hạnh rất con

người, nhiều hơn là những phù phiếm đàn bà nông nổi

Tôi đoán rằng thời nay sex, đàn bà, phù phiếm và sự hư hỏng bán chạy hơn

nỗi bất hạnh nhiều Khi đọc qua một vài giới thiệu về Đàn bà hư ảo, tiểu thuyết

đầu tay của Nguyễn Khắc Ngân Vi, tôi trông đợi một quyển tiểu thuyết tương tựnhư dòng Linglei ở Trung Quốc Tôi hình dung trong đầu, sẽ là một Điên cuồngnhư Vệ Tuệ phiên bản Việt Nam

Nhưng không, Đàn bà hư ảo không phải câu chuyện về tình dục, của sự

thời thượng, phù phiếm của đô thị, cũng không phải của sự cô đơn quẩn quanhthị dân đã được khai thác đến bạc màu trong văn chương trẻ Ở quyển sách này,

có sự can đảm nhìn thẳng vào nỗi bất hạnh Tôi sẽ gọi Đàn bà hư ảo như câu

chuyện về nỗi đau và sự bất hạnh rất con người, nhiều hơn là những phù phiếmđàn bà nông nổi

Còn Trong bài báo Đàn bà hư ảo' - đối diện với nỗi cô đơn tột cùng của

tác giả giấu tên D.T [42]:

'Đàn bà hư ảo' - đối diện với nỗi cô đơn tột cùng

Câu chuyện được viết nên bởi cái nhìn tinh tế và nhạy cảm của một phụ nữnhiều trải nghiệm Một thế giới khởi nguyên của đàn bà được tác giả tạo dựngđầy chân thực từ những xúc cảm mạnh mẽ, từ những phù phiếm hư ảo…

Khi nói về cuốn tiểu thuyết chất chứa nhiều đam mê này, đạo diễn VũNgọc Đãng từng cho biết cảm giác lớn nhất mà tác phẩm mang đến chính là sự

cô độc Thật vậy, dưới ngòi bút dịu dàng nhưng không kém phần quyết liệt,cùng lối viết dòng ý thức, Nguyễn Khắc Ngân Vi đưa độc giả dấn vào dòngchảy cuộn trào không ngừng của những giằng xé, xung đột nội tâm đã bị lột trầnchẳng chút e dè, phơi bày không hề che đậy Từng trang sách đi qua, người đọcnhư sẽ đối diện với nỗi cô đơn tột độ của chính mình trong cuộc sống thườngngày trôi chảy và từ đó khao khát muốn biết thực sự biến cố gì đã xảy đến vớicác nhân vật trong truyện

Như vậy, mới có một bài báo viết về cuốn tiểu thuyết Phúc âm cho một người,

ba bài báo viết về tiểu thuyết Đàn bà hư ảo Chứ chưa có bất kì một công trình

nghiên cứu nào về các sáng tác của chị

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

Với đề tài đã chọn, luận văn này sẽ tập trung nghiên cứu về Nghệ thuật trần thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Khắc Ngân Vi.

- Phạm vi nghiên cứu:

Chúng tôi nghiên cứu về một số phương diện cơ bản như: Nghệ thuật trầnthuật qua các câu chuyện nữ giới, người kể chuyện, điểm nhìn trần thuật, kếtcấu, ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật nhằm làm sáng tỏ những nét đặc sắc vềnghệ thuật trần thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Khắc Ngân Vi

Phạm vi khảo sát: Trong 2 cuốn tiểu thuyết:

+ Đàn bà hư ảo (2016) – Nhà xuất bản Hội nhà văn

+ Phúc âm cho một người (2017) – Nhà xuất bản Hội nhà văn

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứusau:

4.1 Phương pháp hệ thống

Một trong những phương pháp bao trùm mà thi pháp học rất quan tâm làphương pháp hệ thống Vì vậy trong luận văn, chúng tôi sử dụng phương phápnghiên cứu này Khi áp dụng phương pháp này vào nghiên cứu nghệ thuật trầnthuật trong tiểu thuyết Nguyễn Khắc Ngân Vi yêu cầu phải đặt từng yếu tố củanghệ thuật trần thuật trong tiểu thuyết của cô vào hệ thống nghệ thuật trần thuậtnói chung, trong tiến trình chung của văn học dân tộc; phân tích những mốiquan hệ giữa các yếu tố với nhau đồng thời đặt nó vào trong giai đoạn đổi mớivăn học và trên tiến tình phát triển của thể loại tự sự của văn học dân tộc

4.2 Thao tác phân tích – tổng hợp

Trong quá trình thực hiện luận văn chúng tôi có sử dụng một số dẫn chứng

để minh họa cho lập luận của mình Do đó, thao tác phân tích - tổng hợp đượcvận dụng để trình bày cặn kẽ vấn đề hoặc bình giá các vấn đề cụ thể trong luậnvăn, vận dụng các lí thuyết về nữ quyền luận , phân tâm học, tự sự học

Luận văn sử dụng phương pháp này để phân loại xác định đặc điểm

chung của hiện tượng văn học nữ về nghệ thuật trần thuật: Xác định trần thuậtcủa giới nữ và trần thuật về giới nữ

5 Đóng góp của luận văn

- Thấy được xu hướng trần thuật của nữ giới, đặc biệt là của những cây búttrẻ 9x

- Khẳng định được phong cách trần thuật của Nguyễn Khắc Ngân Vi, khám

phá được thế giới tác phẩm cả về nội dung và hình thức

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, nội dung luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Tiểu thuyết Nguyễn Khắc Ngân Vi và những câu chuyện của nữ giới

Chương 2 Các kiểu người kể chuyện và điểm nhìn trần thuật trong tiểuthuyết Nguyễn Khắc Ngân Vi

Chương 3 Kết cấu và ngôn ngữ, giọng điệu trần thuật

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1 TIỂU THUYẾT NGUYỄN KHẮC NGÂN VY

VÀ NHỮNG CÂU CHUYỆN CỦA NỮ GIỚI 1.1 Nguyễn Khắc Ngân Vy và những câu chuyện của phụ nữ, về phụ nữ

Nguyễn Khắc Ngân Vi sinh năm 1989 là một tác giả nữ trẻ viết nhiều về phụ

nữ và cũng là một nhà báo chuyên về mảng văn hóa và xã hội của Báo Thanh niên Hai tiểu thuyết của Nguyễn Khắc Ngân Vi là Đàn bà hư ảo (2016) và Phúc

âm cho một người (2017) do NXB Hội Nhà văn và Công ty sách Tao Đàn ấn

hành, thể hiện một đời sống khác của tác giả sau những con chữ chạy theo dòngthời sự hàng ngày

Các tác phẩm của Nguyễn Khắc Ngân Vi chuyên viết về phụ nữ và ngòi

bút của chị luồn lách vào trong từng kẽ sâu tâm tưởng, lôi tuột ra những xúccảm chôn giấu trong cõi lòng của những hậu duệ Eva Và chị thành công, mộtphần bởi vì giới tính của mình: chị hiểu được đàn bà vì chị chính là họ

Đàn bà hư ảo là một cuốn tiểu thuyết mô tả cuộc sống thực tại không chút

màu hồng về cuộc đời của người phụ nữ, được tác giả Nguyễn Khắc Ngân Vi táihiện hết sức chân thực qua từng ngôn từ trong tác phẩm Bỏ qua những định kiến

và chuẩn mực, tầng sâu nội tâm trong bản thể của người phụ nữ được phơi bày.Đằng sau áo váy, phấn son là khát khao cùng dục vọng luôn tìm cơ hội để tỏa sáng.Nguyễn Khắc Ngân Vi viết tiểu thuyết Đàn bà hư ảo bằng những trảinghiệm của người phụ nữ đương đại, phóng khoáng Cô muốn nhân vật của mìnhđược giải thoát khỏi những định kiến từ lâu đã ngầm áp đặt lên người phụ nữ nhưmột lẽ tất nhiên Là đàn bà đâu chỉ có tam tòng tứ đức, đâu chỉ có phục tùng vàcam chịu? Đàn bà cũng muốn yêu và được yêu theo cách của riêng mình

Tiểu thuyết Đàn bà hư ảo, dưới ngòi bút dịu dàng nhưng không kém phần

quyết liệt, cùng lối viết dòng ý thức, Nguyễn Khắc Ngân Vi đưa bạn đọc vào

dòng chảy cuộn trào không ngừng của những giằng xé, xung đột nội tâm đã bịlột trần chẳng chút e dè, phơi bày không hề che đậy.

Thông qua các nhân vật An, Nhai, Vân, Huyền, Đàn bà hư ảo đưa người

đọc cùng lạc lối trong sự mông lung đan xen giữa quá khứ - hiện tại - tương lai

Cứ thế, người đọc theo mạch xúc cảm của nhân vật cuốn băng đi cùng với nỗiday dứt, trăn trở với câu hỏi “sống làm gì?”, “sống thế nào cho ra sống?”, “cóphải con người sinh ra vốn cô đơn rồi chết đi vẫn một mình” và “rốt cuộc thếnào mới là hạnh phúc chân chính?”

Đọc tên tiểu thuyết Đàn bà hư ảo, nhiều người dễ lầm tác giả là một phụ

nữ trung niên Tuy nhiên, Nguyễn Khắc Ngân Vi sinh năm 1989; có lẽ thế giớisáng tạo của nhà văn nằm ở sự tưởng tượng rất khác với một bản tin tườngthuật, đã được tác giả vận dụng cho cuốn tiểu thuyết này chăng?

Trải dài hơn hai trăm trang sách là những suy nghĩ miên man của An vềcuộc sống và những người xung quanh cô Lớn lên trong một gia đình đầy bạolực và hỗn loạn, cái thứ gọi là “ký ức tuổi thơ” với An chỉ toàn là niềm đau vàcực khổ Ở trong khoảng sâu hun hút của quá khứ có những trận say triền miêncủa cha và những giọt nước mắt vừa tủi hờn, vừa cam chịu của mẹ

Mẹ cô oán hận người đàn ông mà bà lấy làm chồng nhưng không thể dứt

bỏ được ông ta Cứ chia tay rồi quay đầu trở lại như một vòng luẩn quẩn Anluôn cho rằng mẹ là người đàn bà yếu đuối Bị ám ảnh bởi quá khứ đau khổ của

mẹ, An quyết định trở thành hình mẫu hoàn toàn khác với bà, mạnh mẽ và đầytáo bạo quyết liệt

Với người cá tính như An, yêu là chấp nhận Khi đã bước vào trong thế giớicủa cô đồng nghĩa với việc phải chấp nhận tất thảy ở trong đó, cả điều xấu lẫnđiều tốt Nhai không phải là người đàn ông đầu tiên An yêu nhưng anh là ngườiđầu tiên cô muốn chung sống Đơn giản vì Nhai chấp nhận con người của An

Cô luôn cố tạo cho mình vỏ bọc mạnh mẽ ngay cả với bác sĩ tâm lý củamình là Trang, An cũng dè dặt trong những cuộc trò chuyện Sự yếu đuối là thứ

An giữ cho riêng mình và cô đã cố gắng chế ngự chúng bằng rượu và những

đêm say triền miên Thay vì tìm cách thoát khỏi những ám ảnh của quá khứ,nhân vật chính lại tự tìm cách bi kịch hóa cuộc sống của bản thân mình.

Hoảng sợ trước hôn nhân của ba mẹ, An chưa bao giờ nghĩ tới chuyện kếthôn Cô ở bên Nhai với vai trò vừa là bạn gái, vừa là tình nhân Giữa cả hai vừa

có tình yêu vừa có tình dục nhưng chẳng cần tới đám cưới Họ có thể cùng nhauthoải mái đi ăn hàng mà chẳng cần lo đến việc nấu nướng, dọn dẹp nhà cửa haynhững bộn bề mang tên gia đình

Huyền, cô bạn thân của An lại sống theo thái cực khác, đậm chất truyềnthống Huyền yêu rồi kết hôn, hạnh phúc với vai trò người phụ nữ của gia đình,dẫu cho bên trong tổ ấm của cô có đôi lần dậy sóng gió Với An cuộc sống củanhững người đàn bà như Huyền thật phù phiếm Tại sao phải trói buộc hạnhphúc của mình với một người đàn ông và cuộc hôn nhân với anh ta?

An luôn cho rằng mọi người sống quanh cô là phù phiếm nhưng chínhtrong con người của cô cũng không thoát khỏi điều đó Từ nhỏ An đã bị ám ảnhbởi sự cô độc Cô luôn cố neo vào các mối quan hệ và đó thành cái cớ để An tồntại Nhưng để vượt qua nỗi sợ hãi và ám ảnh, cách tốt nhất là tự mình phải đốimặt với nó Đó chính là cô độc

Cuốn tiểu thuyết Đàn bà hư ảo như nói lên tiếng lòng thổn thức đến đau

thương của người phụ nữ, cho họ sống lại những mảnh kí ức tưởng như đã qua

đi nay lại hiện lên rõ rệt, sâu lắng như chính bản thân độc giả đang trải qua Vớilối viết dòng ý thức tác giả đã lột tả hoàn toàn cuộc sống lúc hài lúc bi củangười phụ nữ, mà chính họ đã vô tình quên đi để bây giờ vô tình được trải lòngmình Tác phẩm như một lời nhắc nhở với độc giả về chính cuộc sống thực tại

để thấy được tiếng bi ai bên cửa kính màu hồng của hiện tại

Nếu trong cuốn sách đầu tay Đàn bà hư ảo, An - một cô gái với những vết

thương tâm hồn, hàng ngày phải vật vã, chống chọi với sự day dứt, dằn vặt,những đợt trầm cảm theo cơn, những vết thương về thể xác chồng chéo là nhân

vật trung tâm; thì với Phúc âm cho một người, Ngân Vi lại hướng tới đối tượng

già dặn hơn - bà Khuê - một người phụ nữ trung niên đã làm vợ, làm mẹ, làm

bà, một người đã bao năm phải đối mặt với cái bi kịch làm người, làm đàn bà

An của Đàn bà hư ảo có cuộc chiến của riêng mình Cô chiến đấu với

những giấc mơ, nỗi sợ hãi mơ hồ Cô trả tới chín mươi đô la cho một giờ trị liệuvới bác sĩ tâm lý Nhưng đâu đó cái uẩn ức nơi một cô gái trẻ - gần ba mươituổi, với lối sống xa hoa, một anh bạn trai giàu có, vẫn còn Bà Khuê thì khác

Bà khác An cả về tuổi tác lẫn hoàn cảnh xã hội Bà đã già, mà người già thìcuộc chiến của họ là tuổi tác, là bệnh tật, là những nỗi lo lắng về những đứa conmãi mà chưa trưởng thành là vết hằn trong tâm khảm của họ Gia đình bà đúng

ra là gốc Sài Gòn, nhưng sau khi chuyển về một huyện hẻo lánh thuộc tỉnh

Đồng Nai, chính xác là ở cái ấp tận cùng của huyện ấy Trong cái ấp ấy, người

ta sống một cuộc đời không mấy biến động Một cuộc đời đúng nghĩa, vì thoạt nhìn ai cũng như ai Ở một nơi thế này chẳng ai mong mình trở nên đặc biệt Phúc âm cho một người Hẳn sẽ có những độc giả không theo tôn giáo sẽ

thấy lạ lẫm với cụm từ “Phúc âm” “Phúc âm” hay còn được gọi là Tin Mừng(bởi Công giáo Rôma) hay Tin Lành (bởi các cộng đồng Kháng Cách), là tên gọichung để chỉ bốn cuốn sách đầu tiên và cũng là quan trọng nhất trong KinhThánh Tân Ước, bao gồm: Phúc Âm Mátthêu, Phúc Âm Máccô, Phúc Âm Luca

và Phúc Âm Gioan, trong đó các sách Phúc âm Mátthêu, Máccô và Luca đượcgọi là các Phúc Âm Nhất Lãm Định nghĩa tốt nhất dành cho “Phúc âm” chính là

sứ điệp của sự tha thứ tội lỗi thông qua công tác cứu chuộc của Chúa Giê-xuChrist

Với bà Khuê, một con chiên ngoan đạo, bà tin Phúc âm Bà bám víu lấyPhúc âm như bám víu vào một chiếc phao cứu sinh, hy vọng nó sẽ cứu rỗi cuộcđời bà Cứu rỗi bà khỏi day dứt ăn năn về một khoản “quỹ đen” giấu chồng, vềcuộc tình vụng trộm với ông bác sĩ, khỏi nỗi đau do bệnh tật mang lại

Người đàn bà ấy sống cùng một ông chồng nhàm chán, nhu nhược, mộtđứa con trai không tương lai, vô công rồi nghề, cờ bạc, tán gia bại sản, một côcon dâu trầm lặng, cam chịu, một cô con gái nổi loạn thách thức

Con có những đứa con, nhưng chẳng trông chờ được gì.

Vậy bà còn gì? Còn gì ngoài niềm tin vào Chúa trời trên cao

hãy ăn năn và tin phúc âm.

Nỗi tuyệt vọng, chúng luôn có ở đấy từ khi niềm hy vọng vừa được khởi sinh Và nỗi bất hạnh của con người không chỉ là cơn đói Niềm hy vọng là bất hạnh lấp lánh nhất của thế giới này.

Bà cứ mãi hy vọng, cứ mãi kỳ vọng vào một tương lai xa thẳm nào đó tốtđẹp hơn, nhưng thực tế lại dội cho bà những gáo nước lạnh buốt đến tỉnh người.Mọi thứ bà có dường như được xây bằng cát và giờ đang đổ sụp dần dần dướinhững con sóng xô dạt của cuộc đời vốn chưa bao giờ ngơi nghỉ Bà cố gắng hếtsức để chống lại sóng nước, để níu lại đứa con gái, để cố cứu vớt đứa con trai,

để hòa hợp được với chồng, để cho cái tâm mình được an yên nhưng sức bà liệu

có đủ? Bả vai bà cứ đau mãi, đau mãi - nỗi đau mà chẳng ai có thể hiểu thấu Bàtìm đến Chúa - người bà đã từng vứt bỏ, nhưng lâu đài cát đã sụp tan thành đụn,còn Phúc Âm nào cho người đàn bà ấy?

Ta đến không để kêu gọi người công chính, mà để kêu gọi người tội lỗi

1.1.1 Nguyễn Khắc Ngân Vi – người đàn bà viết về đàn bà

Sự chuyển biến mạnh mẽ trong đời sống xã hội Việt Nam sau thời kì đổimới cùng với nỗ lực không ngừng tạo nên sự bình đẳng giới đã không nhữnggiải phóng người phụ nữ thoát khỏi sự áp chế của văn hóa nam quyền và sựkiềm tỏa của các thiết chế văn hóa xã hội cũ xưa; mà còn mở ra nhiều cơ hộicho họ tự chủ/tự quyết số phận của mình Từ vai trò mặc định là một vị “nộitướng” quẩn quanh nơi xó bếp, người đàn bà dần dần bước ra ngoài xã hội,tham gia nhiều hoạt động và khẳng định được vị thế của mình trong nhiều lĩnhvực khác nhau

Tinh thần dân chủ xã hội mở rộng, người phụ nữ ngày càng có ý thức đầy

đủ hơn về cá nhân của mình Họ muốn là một nhân cách, một nhân vị độc lập,không bị chế định trong luật lệ, quy ước cộng đồng; được phát huy tận độnhững “năng lực người”, được quyền tự định đoạt cuộc sống của mình Khác

với các tiểu thuyết viết về phụ nữ trước của các tác giả khác, Nguyễn KhắcNgân Vi lại đưa nhân vật nữ của mình được sống ở thời hiện đại Ở đó không có

sự trách than số phận, sự cam chịu, chịu đựng những luật lệ hà khắc Mà nhânvật nữ trong tiểu thuyết của chị sống một cuộc sống tự chủ, độc lập, không phụthuộc vào đàn ông

Trong Đàn bà hư ảo, An là một người phụ nữ có cách sống hiện đại, cô

không bị gò bó với công việc, với hôn nhân Cô được đi shopping, đi làm tóc, muasắm những thứ mình thích, nhuộm màu tóc xanh mà không sợ những dèm pha của

xã hội, của những người xung quanh, dù An làm gì cũng không bị sự quản lí của

Nhai: “Em muốn đi uống bia với bạn Anh có thể tụ tập tối nay nhé”…Nhai không hỏi An đi gặp ai Đó không phải là một thứ đáng bận tâm trong mối quan hệ của hai người, đi đâu, với ai, làm gì… “Anh không thắc mắc em đi đâu à? Anh cứ bỏ mặc em như thế, sẽ có lúc em đi luôn đấy” Nhai trả lời: “Không, Anh mà hỏi thì cái nhà này sẽ nổ banh mất” [16, tr.21] Khác với người phụ nữ ngày xưa, chỉ có

công việc làm nội trợ, sinh và chăm sóc con cái, chỉ ru rú ở nhà Còn đây, An tựlàm mọi thứ mà bản thân thích, đến nỗi cô phải hỏi vì sao cô đi đâu, làm gì Nhaicũng không hề bận tâm An thích mối quan hệ mở, cô không muốn bị gò bó bởihôn nhân, gia đình, suốt ngày phải lo lắng chuyện bếp núc, cô và Nhai đã khôngkết hôn, sống với nhau như vợ chồng nhưng không bị ràng buộc bởi hôn nhân, Annhư một người bạn gái, người tình của Nhai

Trong Phúc âm cho một người, dù bà Khuê không có một cuộc sống sang

chảnh như An, nhưng bà cũng là một người phụ nữ hiện đại, bà đi làm, rồi vềchơi với cháu ngoại, lâu lâu bà lại đi với Loan Dù cuộc sống của bà có chút khókhăn, vất vả nhưng bà không phải ở nhà lo lắng chuyện bếp núc, hay ở nhà làmnội trợ Bà đi ra ngoài làm việc, còn cất được một khoản tiền tiết kiệm, bà làm

ra tiền và không bị phụ thuộc vào người khác Cả hai nhân vật An và bà Khuê,

dù hai thế hệ khác nhau, hai hoàn cảnh khác nhau, sống trong môi trường khácnhau nhưng họ đều làm chủ được cuộc sống của bản thân mình Không quantâm đến những định kiến của xã hội xưa

Trong cả hai tiểu thuyết Đàn bà hư ảo, Phúc âm cho một người, Nguyễn

Khắc Ngân Vi chỉ tập trung vào viết về những người đàn bà, là cuộc sống, làtính cách, là đời sống sinh lí của phụ nữ, đi sâu vào tìm hiểu về con người phụ

nữ, không có những câu chuyện khác xen vào Đối với các nhà văn nữ khác,mặc dù cũng viết về đàn bà, viết về người phụ nữ hiện đại Nhưng ở tiểu thuyếtcủa họ ẩn sâu trong đó còn có những câu chuyện về chiến tranh Như trong tiểu

thuyết Đàn bà của Lí Lan, Cuốn tiểu thuyết như một cây phả hệ đầy phức tạp và

rối rắm, về 4 thế hệ đàn bà trong một gia đình Băt đầu từ “bà ngoại” – mộtngười đàn bà không tên đã sống non một thế kỷ cuộc đời nhưng chưa từng cóngày vui vì phải lo lắng cho 10 người con Rồi đến những cô con gái, mỗi ngườimột số phận, nhưng tựu trung lại đều không thoát khỏi chữ “bạc” của kiếpngười Đến đời những cô cháu gái, người ta lại gặp lại những “vết xe đổ”: Đentheo các cậu đi làm cách mạng rồi mất tích, Thoa bị tù Côn Đảo sau khi thất bạitrong nhiệm vụ cách mạng, Liễu lấy phải một người chồng nhu nhược, mẹchồng đối xử hà khắc và bị buộc phải xa đứa con trai, chỉ được ôm theo đứa congái chưa đầy 8 tháng tuổi rời khỏi nhà chồng với hai bàn tay trắng Thế hệ phụ

nữ thứ tư trong gia đình tưởng rằng sẽ “sáng sủa” hơn khi Không Bé xuất ngoại,lấy chồng Tây, nhưng dường như cái mệnh đề “làm đàn bà thì khổ” vẫn khôngngừng đeo bám Cô sống trong nỗi cô đơn nơi đất khách quê người, lạ lẫm vớinhững khác biệt văn hóa và lạc lõng trong chính ngôi nhà của mình

Lý Lan đã từng nói về tác phẩm của mình: “Đây là một cuốn tiểu thuyết nói về chiến tranh, ở một mặt trận không có tiếng súng, đó là thành phố, nhưng thực chất là chiến tranh vẫn diễn ra hết sức khắc nghiệt…Trong cuộc chiến tranh đó, những nhân vật của tôi chỉ là những con người hết sức bình thường.

Họ là đàn bà con gái nhưng không than thân trách phận, cũng không so bì, than vãn, biện bạch… Họ cứ sống giữa cuộc đời như vậy thật bình thường…”.

[28]

1.1.2 Những câu chuyện về phụ nữ, của phụ nữ

Có lẽ, Nguyễn Khắc Ngân Vi là người đi sâu vào viết các câu chuyện vềphụ nữ nhất Chị nhắc đến những đợt hành kinh của An Lúc An có kinh, tínhtình cô thay đổi bất thường và khác mọi ngày, tâm trạng, tính cách cô dễ nổinóng hơn Cô thấy ê ẩm và mệt mỏi trong người Điều này Nhai cũng thấy được

và anh biết đó là những vấn đề của phụ nữ Phụ nữ luôn là những con người khóhiểu, kể cả bản thân họ cũng không hiểu nổi, nếu không thích một thứ gì đó, họ

sẽ quy tụ lại là điều xấu, dù nó chẳng ảnh hưởng quá phức tạp hay lớn lao gì:

“Tại bụng cô ta to Em không thích phụ nữ bụng to Nhai chả hơi đâu mà

đi phải trái với An chuyện bụng to thì ảnh hưởng gì tới nghiệp vụ của người ta.

An từng tỏ thái độ không thích một người bạn thân hơn ba mươi năm của Nhai ngay lần gặp đầu tiên, với cái lí do là “Đàn ông mà giọng nói nhão nhẹt” [16,

tr.42-43]

Nhai tìm bác sĩ cho An, nhưng cô lại không liên lạc hay nói chuyện với bác

sĩ đó vì bụng cô ta to, dù nó chẳng ảnh hưởng gì tới nghiệp vụ của họ Và Ancũng không thích bạn thân của Nhai vì giọng nói nhão nhẹt Dù những điều ấykhông ảnh hưởng đến tính cách và tính tình của người đó

Trong Phúc âm cho một người, Nguyễn Khắc Ngân Vi , chị cũng nhắc đến

vấn đề về việc người phụ nữ sau khi sinh xong thì vóc dáng không còn thon gọnnhư trước nữa Đó là những điều hiển nhiên mà người phụ nữ nào cũng gặpphải, và thời gian để lấy lại vóc dáng cũng cần phụ thuộc vào hoàn cảnh giađình Nếu gia đình nào khá giả, thì người phụ nữ có thời gian để nghỉ ngơi, lấylại vóc dáng nhanh Còn những gia đình khó khăn, họ phải suốt ngày chăm concái, rồi lo chuyện cơm áo gạo tiền, dần dần họ chẳng quan tâm đến vóc dáng,ngoại hình của bản thân mình nữa Như người con dâu của bà Khuê thông qualời kể của bà:

“Con dâu bà trước kia vốn đã đậm người, sanh con xong lại càng sồ sề Nhưng phần thân dưới của nó thì mới thật kì dị, nhỏ bé hơn bình thường Tức là

nó có một bộ ngực đồ sộ được gánh vác bởi cái hông khá hẹp” [17, tr.27]

Người phụ nữ trước giờ đã rất vất vả, họ hi sinh quá nhiều cho gia đình,nếu ở thời chiến tranh thì phụ nữ vừa sinh con, vừa ra trận, vừa làm hậuphương vững chắc cho chồng Ở thời hiện đại, họ vừa đi làm, vừa nội trợ,chăm lo con cái.

Nguyễn Khắc Ngân Vi viết rất chi tiết các vất đề của phụ nữ mà ở các tácphẩm khác chưa nói đến

“Phụ nữ sắp vào giai đoạn mãn kinh xương cốt sẽ bị giòn đi”

“Bà có kinh sớm và mãn kinh ở độ tuổi của mẹ Ấy vậy mà hồi mẹ còn sống, bà luôn nỗ lực chứng minh ngoài chuyện cả hai cùng là phụ nữ, thì bà có thiên hướng ảnh hưởng từ ba bà nhiều hơn Thật ra, không phải đợi đến bây giờ bà mới hiểu, kinh nguyệt cũng là một vấn đề lớn” [17, tr.105-106].

Việc có kinh nguyệt rồi đến độ tuổi mãn kinh là một diễn biến tự nhiên củaphụ nữ, có kinh là lúc phụ nữ bước vào tuổi dậy thì, thanh thiếu niên Còn mãnkinh là ở độ tuổi trung niên, đánh dấu một giai đoạn chuẩn bị già đi Sức khỏekhông được tốt, chắc khỏe như thời thanh niên nữa Chứng tỏ họ đã đi hơn nữacuộc đời mình Mọi thứ đã dần vào khuôn mẫu và ổn định, có gia đình, con cáicũng đã lớn

Với những trải nghiệm cá nhân, sáng tác của Nguyễn Khắc Ngân Vi chấtchứa khát vọng, nỗi niềm và bi kịch của nhiều thế hệ đàn bà trong một đất nước

đã phải trải qua quá nhiều biến động khắc nghiệt Ở đó in dấu cả nét rạng rỡhạnh phúc lẫn nỗi tăm tối giày vò; sự trong trẻo, thuần khiết đan bện những đauđớn, lầm lạc của kiếp người Nỗi ám ảnh, day dứt khôn nguôi đối với người đọc

đó là những gương mặt đàn bà, dù có những đường nét, tính cách khác nhaunhưng họ lại có những điểm chung: luôn lạc lõng, bơ vơ, bất hạnh, bị bủa vâybởi những giới hạn thường tình, loay hoay đi tìm thứ hạnh phúc nhỏ nhoi đáng

ra thuộc về mình Những bi kịch, éo le, những nghịch lí, đắng đót được trưng ra

để kiếm tìm sự sẻ chia, đồng cảm Càng bị vùi dập trong bất hạnh, đau khổ thìniềm kiêu hãnh về giới, thiên tính Nữ càng trỗi dậy mãnh liệt Và quan trọnghơn, với những người đàn bà, đó là nơi họ thể hiện bản lĩnh sống, khẳng định

niềm tin yêu, biết trân trọng, giữ gìn tình yêu và nuôi dưỡng, bảo vệ hạnh phúcgia đình.

1.2 Những chủ đề trần thuật nữ giới trong tiểu thuyết Nguyễn Khắc Ngân Vy

1.2.1 Chủ đề tình yêu

Tình yêu là một đề tài muôn thưở của văn chương Nhưng ở những thời kìlịch sử khác nhau, tương ứng với những điều kiện văn hóa – xã hội, tư tưởngnhân sinh, thẩm mĩ nhất định, các nhà văn có những quan niệm và cách thể hiệnriêng về tình yêu Trong văn học dân gian Việt Nam, đề tài tình yêu được thểhiện khá phong phú qua các câu ca dao, điệu hò, những câu hát trao duyên…Trong văn học trung đại đề tài này được đề cập khá dè dặt Tình yêu thườngđược gắn với tình cảm vợ chồng, với những khuôn mẫu của lễ giáo phong kiến.Đến thời hiện đại, sự trỗi dậy của cái tôi cá nhân, đề tài tình yêu được thể hiệnmạnh mẽ, nồng nhiệt Phong trào Thơ mới 1932 – 1945 tạo bước đột phá cho đềtài tình yêu theo quan điểm hiện đại Trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp,

và sau đó là chống Mỹ, ở miền Bắc đề tài tình yêu và các đề tài khác nhườngchỗ cho đề tài chiến tranh, lao động sản xuất Trong lúc đó ở miền Nam tình yêutrở thành đề tài chính và thường được gắn với tính dục trong những tiểu thuyết,truyện ngắn viết theo khuynh hướng hiện sinh Từ đổi mới đến nay, đề tài trongvăn học không bị giới hạn, các nhà văn có thể chọn bất cứ đề tài nào để viết.Tình yêu không còn là đề tài trung tâm trong văn học đương đại, tuy nhiên khinhà văn tiếp tục chọn tình yêu làm đề tài thì nó trở thành của hiếm, rất đáng trântrọng Nguyễn Khắc Ngân Vi là một trong số rất ít nhà văn đương đại theo đuổi

đề tài tình yêu, và tất nhiên với một lối viết mới

Chủ đề tình yêu trong tiểu thuyết của Nguyễn Khắc Ngân Vi chủ yếu đượctrần thuật qua những người phụ nữ, nhân vật trong tác phẩm Tình yêu khôngcòn là sự lãng mạn, màu hồng, không còn là sự mơ mộng, niềm vui mà ở đó lànhững trăn trở, những suy tư

“Đôi khi An thấy, Nhai hành động như một cái máy vậy “Anh còn yêu em không?”, An hay hỏi thế, quanh năm suốt tháng “Còn chứ”, Nhai trả lời” [16,

tr.54]

Dù Nhai rất chiều chuộng, quan tâm An, nhưng cô luôn bất an trong mốiquan hệ đó Cô sợ rằng Nhai sẽ không yêu cô nữa, hẳn An cảm thấy không đủtin tưởng mà tình yêu của Nhai dành cho cô Người phụ nữ, chỉ cần một câu nóihay một hành động lạnh nhạt của đối phương cũng đủ để họ suy nghĩ hết ngày.Hoặc cũng có thể một phần vì tình yêu giữa Nhai và An dù đã yêu lâu nhưng họkhông ràng buộc bởi hôn nhân, một phần vì An luôn cảm thấy cô đơn trong cácmối quan hệ, cô bị ám ảnh bởi những kí ức, những nỗi đau về gia đình, nên giờ

có một người chịu đựng được tính cách của An, chịu đựng được con người cônên cô mới luôn trăn trở nhiều về tình yêu như vậy

“Là anh muốn quan tâm em hay anh phải quan tâm em?”

“Dĩ nhiên là anh luôn quan tâm em rồi”, Nhai khẽ trả lời.

“Không, nếu anh thật sự muốn quan tâm em, và anh lấy đó làm vui sướng, thì người khác đã không nói trông anh không hạnh phúc” [16, tr.55].

Việc Huyền nói với An là thấy Nhai không hạnh phúc, nếu trong tình yêu

đó, cả hai người hiểu rõ nhau, chắc có lẽ An sẽ không về tra hỏi Nhai như vậy.Nhưng chỉ vài câu nói của Huyền đã làm An để tâm tới chuyện đó, việc Nhaiquan tâm, lo lắng cho An cũng bởi anh yêu cô, vì yêu nên mới làm tất cả mọithứ cho cô như vậy Nhưng An lại sợ rằng đó chỉ là trách nhiệm mà Nhai giànhcho cô An luôn trăn trở vì điều đó

“Ngày xưa yêu nhau, anh ta có thể chờ Huyền ba tiếng để nói một câu xin lỗi Bây giờ, anh ta thậm chí còn không hỏi Huyền ăn uống thế nào những lúc anh ta vắng nhà Ngày xưa yêu nhau, mỗi lần gặp gỡ là hai đứa quấn quýt nhau không muốn rời Bây giờ, đi làm thì thôi, về nhà là anh ta ngồi ngay vào bàn máy tính” [16, tr.52]

An trăn trở về việc Nhai có hạnh phúc không, còn Huyền lại suy tư vềnhững hành động của chồng mình Từ yêu nhau cho đến lấy nhau, dường như

mọi thứ đã thay đổi, tình yêu ở hai người họ không còn mặn nồng như trướcnữa Không còn quan tâm nhau, đeo bám quấn quýt lấy nhau Huyền và chồng li

dị cũng bởi lí do đó Cô nghĩ chồng mình đã thay đổi, người đàn ông khi đã cóđược mọi thứ thì họ sẽ vô tâm đến một cách đáng sợ Nhiều người thường nóilúc yêu nhau thì vậy nhưng cưới nhau rồi sẽ hiểu rõ bản chất của mỗi người.Người phụ nữ càng yêu lâu, đặc biệt là đã kết hôn thì họ càng muốn vun véncho hạnh phúc gia đình, muốn được chồng quan tâm, họ cứ nghĩ mọi thứ sẽnguyên vẹn như lúc đang yêu Nên việc chồng thay đổi như thế, người phụ nữcàng trở nên cáu gắt, suy nghĩ nhiều, càng lâu mối quan hệ vợ chồng càng xảy

ra nhiều mâu thuẫn, không hạnh phúc, đàn ông họ không chịu đựng được nhữngcằn nhằn, phụ nữ không chịu đựng được sự vô tâm, lạnh lùng Từ đó dẫn đếnviệc li hôn

Chủ đề gia đình trong tiểu thuyết của Nguyễn Khắc Ngân Vi phản ánh mộtcuộc sống hiện nay của chúng ta, một thực tế trong xã hội mà mỗi người đềugặp phải Mọi người sống cùng nhau, ăn cùng, ở cùng mà vẫn cô đơn Bản thân họkhông hiểu được người bên cạnh, loay hoay đi tìm hiểu người bên cạnh Con người

ta cần bản ngã, sống đúng bản chất, cần được thương, được yêu, được quan tâm

Có thể nói quan hệ vợ chồng là mối quan hệ cơ bản, nền tảng tạo nên sựhình thành, tồn tại và phát triển của gia đình Những quy tắc, chuẩn mực đạo

đức của gia đình truyền thống đã quy định cách ứng xử trong mối quan hệ vợchồng Trong quan hệ vợ chồng nghĩa tình, thủy chung được coi là những giá trịđạo đức căn bản để có được cuộc hôn nhân hạnh phúc, bền vững Những tìnhcảm quý báu này có được là nhờ sự quan tâm, gắn bó, yêu thương, cùng nhauchia sẻ gánh vác công việc gia đình giữa vợ và chồng.

Nhưng phải chăng, gia đình trong tiểu thuyết của Nguyễn Khắc Ngân Vikhông được trọn vẹn, không được hạnh phúc như bao gia đình mà chúng tahằng mong ước, và nó xuất phát từ mối quan hệ vợ chồng, mối quan hệ giữa cha

mẹ và con cái An sinh ra trong một gia đình chẳng mấy hạnh phúc, từ nhỏ đãsống với bà ngoại Ký ức của cô là những trận đòn roi bạo lực, những cơn saytriền miên của cha và những giọt nước mắt cam chịu của mẹ Ba An say xỉn đậpmọi đồ đạc trong nhà cho tan nát từ tivi rồi đánh đập mẹ cô, cô bị ám ảnh và ảnhhưởng đến tinh thần, dù đi đâu, dù đã lớn lên và đi xa nhưng nỗi ám ảnh đó vẫn

cứ theo mãi, theo mãi không bao giờ dứt: “Nó như một miếng bã kẹo cao su siêu bền ấy Nó gắn một đầu ở nơi cố định, một đầu nó dính vào lưng An, và dù

An có chạy đi bất kì đâu, và dù nó có đứng yên một chỗ ban đầu, cách xa An bao lâu thì nó vẫn cứ bám lấy An Nên có lần An thử không chạy nữa An trở về nơi đầu kia đang bám trụ Nó không ở chỗ mẹ An Nó cũng không ở chỗ ngoại

An Nó ở chỗ ông ấy” [16, tr.26] Hay trong Phúc âm cho một người, nhân vật

bà Khuê có người chồng nhu nhược, người con trai suốt ngày ở sòng bài, không

tu chí làm ăn, lấy vợ sinh con rồi vẫn không làm chủ được cuộc sống của mình.Suốt đời bà phải lam lũ, tần tảo hi sinh cho gia đình Hầu như bà không tìm thấybất kì một hạnh phúc nào trong gia đình của mình Đáp lại đó là những buồnphiền, những chịu đựng, những suy nghĩ luôn quẩn quanh đầu bà Cả cuộc đời

mang trên vai một gánh nặng đó là gia đình: “Kế hoạch mở quán bi-a của con trai bà có vẻ như đã bị gác lại Nó không nói năng gì tới chuyện đó nữa Nó chính thức thất nghiệp,…nhưng nó không có chút gì gọi là sốt sắng đi tìm một công việc mới Nó cứ nằm ì ở phòng ngủ tới tận trưa, rồi chiều xuống, tránh giờ giao trẻ, nó xách xe máy chạy đi đâu đó đến giờ cơm tối nó mới mò về Ăn cơm

tối xong, có hôm nó ở nhà chơi với con, có hôm nó lại xách xe đi mất” [17,

tr.46-47] Với độ tuổi của con cái bà, đáng lẽ giờ này đã nuôi ba mẹ mình.Nhưng đối với bà Khuê thì ngược lại, bà lam lũ đi làm kiến tiền, dù vai có đau

bà đi khám bác sĩ rồi lại tiếp tục công việc của mình Quan hệ cha mẹ - con cái

là mối quan hệ máu mủ, thiêng liêng nhất Nhà nghiên cứu Đào Hùng trong bài

viết Biến đổi của gia đình Việt Nam thời hiện đại đã trích dẫn trong sách Luân

lý giáo khoa thư lớp sơ đẳng do các nhà giáo dục Nho học biên soạn có đoạn:

“Tôn kính cha mẹ là phải giữ lễ phép với cha mẹ Cách ăn nói, lúc đứng ngồi, phải giữ gìn ý tứ, không làm điều gì mất lòng và trái ý người Vâng lời cha mẹ

là khi cha mẹ bảo điều gì là phải nghe, không được cưỡng lại Cha mẹ là người

đã trải việc đời, dạy bảo ta điều gì, là mong cho ta hay Vậy ta phải vâng lời cha mẹ Người con biết tôn kính và vâng lời cha mẹ, là người con hiếu thảo”

[13, tr 14-15] Theo quan niệm truyền thống, con cái có bổn phận phải phụctùng, thành kính, phụng dưỡng cha mẹ Con cái phải luôn biết ơn công lao sinhthành, nuôi dưỡng, giáo dục của cha mẹ Cha mẹ còn sống thì con cái phảiphụng dưỡng, chăm sóc đặc biệt là khi cha mẹ ốm đau, già yếu Cha mẹ mất,con cái có trách nhiệm ma chay, chôn cất, thờ cúng, tưởng nhớ công ơn của cha

mẹ Không chỉ chăm lo về vật chất, con cái luôn làm cho cha mẹ được vui vẻ,yên lòng Con cái có trách nhiệm làm rạng rỡ tổ tiên Hiếu thảo với cha mẹ là

đạo lớn nhất của người con vì thế bất hiếu cũng là tội “Trời chu đất diệt” Trong

văn hóa ứng xử phương Đông nói chung và văn hóa Việt Nam nói riêng, lòngyêu thương con cái của người làm cha làm mẹ lớn lao không gì có thể sánhđược Họ chấp nhận hy sinh cả cuộc đời vì con, luôn bao dung, độ lượng với

con cái Cha ông ta có câu “Cá chuối đắm đuối vì con”, “Mẹ già trăm tuổi thương con tám mươi” hay “Con dại cái mang” cũng là để nói về tình cảm này.

Cha mẹ không chỉ là người sinh dưỡng mà phải có trách nhiệm dạy bảo con cáinên người Và khát khao có được một gia đình hạnh phúc đó lại không xuất hiệntrong tiểu thuyết của Nguyễn Khắc Ngân Vi

1.2.3 Đời sống sinh lý của phụ nữ

Người phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ Á Đông, phải chịu nhiều luật lệ hà khắc,

họ không có quyền được bộc lộ những ham muốn cá nhân của mình trước xãhội Đặc biệt là vấn đề “tình dục”, chuyện “chăn gối”, lại càng là những ẩn ứckhó để diễn tả nhất Tình dục là một trong những nhu cầu bản năng của conngười, nhưng khác với phái nữ, đàn ông được tự do trong vấn đề ân ái, và họxem đó là sự thống trị, ban phát của người nam dành cho người nữ Phụ nữ, xưanay luôn được đề cập đến các vấn đề như: thiên chức, những đặc tính nữ…nhưng còn một khoảng trống vô hình mà các nhà văn ít hoặc cố tình khôngđộng đến đó là vấn đề tình dục của phụ nữ Giải phóng tình dục, đó không đơnthuần là vấn đề giải phóng đam mê nhục thể của con người, đặc biệt là ngườiphụ nữ, mà đó còn là nơi đòi tiếng nói bình quyền của “nữ quyền”, trên phươngdiện giải phóng bản ngã Người phụ nữ, sau bao nhiêu dồn nén, bí bách, họ đitìm cái “bản ngã”,“cái tôi” của mình trên nhiều phương diện mà trong đó tìnhdục không thể thiếu Nói như vậy, không phải là quá đề cao và coi trọng vấn đềthân xác, nhục thể, mà hơn hết ở đây đang nói đến những khát khao, những bảnnăng trong tận bản thể của người phụ nữ, những khát khao đã bao đời nay, sinh

ra vốn đã có sẵn nhưng đàn ông được thể hiện nó, còn phụ nữ phải chôn giấu dùnhững khao khát đó mãnh liệt như thế nào Đó là một sự bất công bằng về giới

và bình đẳng Ở nam giới, tình dục gắn liền sự chủ động, đặc quyền nhu cầuhưởng thụ và ban phát Ở nữ giới, đó lại là mảnh đất cấm, gắn liền với sự thụđộng chờ ban cho, một trách nhiệm – nghĩa vụ hơn là quyền sống Dễ hiểu, sangthời hiện đại, cái tôi cá nhân được tôn trọng, bản ngã được giải phóng, ý thức nữquyền trỗi dậy…thì vấn đề nhạy cảm nhất - tình dục trở thành một “địa phận”

mà các nhà văn “nữ quyền” tấn công một cách mạnh mẽ nhất

Trong văn học đương đại, khi viết về giới của mình, các tác giả nữ thườngrơi vào hai cực: hoặc sa vào cảm thương như để biện hộ, bênh vực cho đàn bà;hoặc trở nên ngoa ngôn, chua chát như là cách để phê phán những điểm yếu củagiới nữ, hay nói nôm na hơn là “những bệnh đàn bà” Tác giả Nguyễn KhắcNgân Vi có lẽ có sự sòng phẳng trong ý thức viết của mình: tiểu thuyết không

phải là một dụ ngôn đạo đức, đó là thể loại cho phép sự viết chạm sâu nhất vàonhững kinh nghiệm bản thể, làm cho những phần bị vùi lấp nhất, nén chặt nhấtđược hiện ra, không bị khúc xạ bởi lăng kính tình cảm chủ nghĩa dễ vuốt ve conngười Trường đoạn miêu tả cuộc ngoại tình của bà Khuê với vị bác sĩ trên

thành phố trong tác phẩm Phúc âm cho một người:

“Ông đưa thẳng dương vật vào trong bà, bất chấp việc bà có ướt hay không Không may cho bà, chả riêng gì đường dẫn trơn tru mà nước gần như tứa ra khắp mọi phía Bà có thể cảm nhận hậu môn của mình cũng đã nhầy nhụa […]

“Thích chứ?, ông hỏi dồn dập, dồn dập như những cú nhấp của ông” [[16,

tr.86-87]

Làm mẹ, làm trụ cột trong gia đình, là một người sống giản dị, luôn có ước

mơ chuộc lại căn nhà ở Sài Gòn để cả gia đình cùng sống với nhau Nhưng bàKhuê cũng không sống theo cách khép kín bản thân mình như những người phụ

nữ trong xã hội trung đại Hay đặc biệt là cảnh làm tình của hai nhân vật An và

Nhai trong Đàn bà hư ảo, là một trường đoạn có thể gây bất an đối với cảm

quan đạo đức và thẩm mỹ của nhiều người đọc Cách chị mô tả tình dục của hainhân vật trung niên trong tiểu thuyết này khá táo bạo

Trong tiểu thuyết của Nguyễn Khắc Ngân Vi thì màu sắc tình dục mạnhhơn tính dục Hoạt động tình dục được nói đến trong tác phẩm không chỉ là tìnhdục ở cấp độ sinh lí, thoả mãn nhu cầu của con người một cách bản năng màcòn là tình dục để giải toả những nỗi niềm ẩn ức trong cõi lòng, tình dục để tìmthấy sự yêu thương, ấm áp giữa người với người

Là người phụ nữ trẻ nhưng Nguyễn Khắc Ngân Vi không ngần ngại khi

viết về sex trong Đàn bà hư ảo.

Sex trong Đàn bà hư ảo cũng giống như son phấn hay trang phục, nó là thứ

“công cụ” để người phụ nữ giải phóng “cái tôi” của bản thân mình Nhân vậtcủa tác giả Ngân Vi không chỉ không dùng sex để đối thoại với người tình Đócòn là “ngôn ngữ” mà phần nữ tính trong An dùng để đối thoại với chính mình

Không nhiều đối thoại, bằng ngôn ngữ “độc thoại nội tâm” từng góc khuấtsâu kín trong bản thể của người phụ nữ được bộc lộ một cách thoải mái vàkhông một chút e ngại.

Nói như vậy không có nghĩa là tác giả Nguyễn Khắc Ngân Vi dùng sex để

“câu khách” Sex trong văn học là “con dao hai lưỡi” và tác giả luôn hiểu rõđiều đó Cô biết tiết chế khi đưa các chi tiết liên quan tới sex vào tác phẩm Sự

thông minh ấy biến sex trong Đàn bà hư ảo không trở nên dung tục một chút

nào

CHƯƠNG 2 CÁC KIỂU NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT NGUYỄN KHẮC NGÂN VY

Văn học vốn là thực thể tinh thần, tái hiện cuộc sống bằng nghệ thuật ngôn

từ Hiện thực cuộc sống có thể được tái hiện qua những cảm xúc tâm trạng, ýnghĩ của con người một cách trực tiếp bằng những lời lẽ, bộc bạch tâm tìnhtrong tác phẩm trữ tình Cũng là phản ánh hiện thực cuộc sống nhưng tác phẩm

tự sự phản ánh đời sống trong tính khách quan của nó Hiện thực được phản ánh

sẽ do một người nào đó kể lại Người kể lại đó được gọi với nhiều tên gọi khácnhau như: người trần thuật, người kể chuyện, người thuật chuyện, chủ thể kểchuyện … Dù được gọi bằng cách nào thì cũng đều chỉ chung một chủ thể củangười kể chuyện, người đứng ra kể trong tác phẩm văn học, là người kể lại, dẫnlại, trần thuật lại câu chuyện…

Người kể chuyện là một yếu tố không thể thiếu trong loại hình tự sự Trongquá trình tiếp nhận tác phẩm tự sự, ta giao tiếp với người kể chuyện thông quanhững điều người kể chuyện trình bày Vì vậy, trong tác phẩm tự sự, người kểchuyện có ý nghĩa quan trọng Người kể chuyện có mặt ở mọi lúc, mọi nơi trongcâu chuyện, có thể xuất hiện ở nhiều góc độ khác nhau trong tác phẩm để kể lại

diễn biến câu chuyện, phản ánh hành động, việc làm, tâm trạng của nhân vật.Người kể chuyện xuất hiện với nhiều dạng khác nhau Có khi xuất hiện theochiều hướng ngoại tức là đứng bên ngoài câu chuyện để thuật lại câu chuyệncũng có khi người kể chuyện xuất hiện theo chiều hướng nội, tức là thâm nhậpvào nội tâm nhân vật Dù xuất hiện dưới dạng nào thì cũng luôn in đậm dấu ấn

cá nhân của tác giả, thể hiện tài năng nghệ thuật, phong cách của tác giả và cũng

là cầu nối để người đọc tiếp nhận tác phẩm một cách trọn vẹn, nắm bắt tác phẩmmột cách sâu sắc, quan sát nhân vật ở mọi góc độ… Người kể chuyện xuất hiệntrong tác phẩm có nhiều dạng, với mỗi dạng xuất hiện khác nhau, người trầnthuật dẫn dắt người đọc theo từng cách khác nhau hoặc vô hình hoặc lộ diện vớinhiệm vụ dẫn dắt, miêu tả và kể lại diễn biến đầu đuôi câu chuyện Tác giả cóthể mở rộng điểm nhìn bằng cách cho nhiều chủ thể kể chuyện xuất hiện đanxen Người trần thuật như là chiếc cầu nối tạo mối quan hệ trung gian giữa nhânvật- người kể chuyện- độc giả Người trần thuật có thể dừng mạch kể để phântích, bình luận những thay đổi của hoàn cảnh, diễn biến tâm lí của nhân vật.Gorki nói: “ Trong tiểu thuyết, trong truyện những người được tác giả thể hiệnđều hành động dưới sự giúp đỡ của tác giả, tác giả luôn ở bên cạnh họ, tác giảmách cho người đọc biết cần phải hiểu nhân vật như thế nào, giải thích chongười đọc hiểu những ý nghĩ thầm kín, những động cơ bí ẩn ở phía sau nhữnghành động của các nhân vật được miêu tả, tô đậm thêm tâm trạng của họ bằngnhững đoạn miêu tả thiên nhiên, trình bày hoàn cảnh và nói chung là luôn giậtdây cho họ thực hiện những mục đích của mình, điều khiển một cách tự do vànhiều khi rất khéo léo nhưng lại rất võ đoán mặc dù người đọc không nhận thấynhững những hành động, những lời lẽ, những việc làm, những mối tương quancủa họ, luôn tìm cách để làm cho các nhân vật trong truyện được rõ nét và cósức thuyết phục đến mức độ tối đa về phương diện nghệ thuật” {31, tr.133}.Người trần thuật trong tác phẩm tự sự là yếu tố thể hiện rõ nhất, trực tiếp nhấtquan điểm, tư tưởng, phong cách của nhà văn Do vậy, phổ biến nhất là sự nhầmlẫn về tác giả và người trần thuật hay nhân vật người kể xưng tôi, nhân vật hành

động nói năng Việc đánh đồng người trần thuật với tác giả là một sai lầm cầnkhắc phục Theo M.Bakhtin: “Tác giả nằm ngoài thế giới nhân vật, có thể nhậpvào rồi thoát ra khỏi không gian- thời gian của nhân vật Tác giả ở trên ranh giớicủa thế giới do anh ta tạo ra Lập trường của tác giả có thể xác định qua cách màanh ta miêu tả bề ngoài thế giới đó” [6, tr.126] Không thể đồng nhất tác giảngoài đời với người trần thuật Người trần thuật chỉ là một trong những hìnhthức thể hiện quan điểm của tác giả Tác giả sáng tạo ra những người trần thuật

để phát ngôn cho mình nhưng không thể đồng nhất tác giả và người trần thuậttrong tác phẩm Nghiên cứu tác giả trong mối quan hệ với người trần thuật phảithâm nhập vào thế giới nghệ thuật do nhà văn sáng tạo ra rồi từ đó nhìn ra lậptrường, tư tưởng quan điểm thẩm mĩ của nhà văn Tác giả thường được nhậndiện qua chính văn bản nghệ thuật của mình Tác giả và người trần thuật cùnghiện diện trong tác phẩm nghệ thuật nhưng sự xuất hiện của tác giả thường là ẩnkín Theo Trần Đình Sử: “Tác giả không bao giờ hiện diện trong tiểu thuyết như

là một người kể, một người phát ngôn mà chỉ xuất hiện như là một tác giả hàm

ẩn, một cái tôi thứ hai của nhà văn với tư cách là người mang hệ thống quanniệm và giá trị trong tác phẩm hoặc là người nghe trộm kể Người trần thuật là

kẻ được sáng tạo ra để mang lời kể Và hành vi trần thuật là hành vi của người

kể đó mà sản phẩm là văn bản tự sự Người trần thuật trong văn bản văn học làmột hình tượng phức tạp nhất mà ngôi kể chỉ là hình thức biểu hiện ước lệ” {32,tr.156} Tìm hiểu người trần thuật cũng là cách chiếm lĩnh thế giới nghệ thuậtcủa tác phẩm, làm cho thế giới đó sống dậy cụ thể và gợi cảm với những sự vật,hiện tượng đời sống, những tính cách, số phận

2.1 Người kể chuyện tác giả với điểm nhìn tâm lý của nhà văn nữ

2.1.1 Người kể chuyện ngôi thứ 3 – tác giả ẩn tàng

Trần thuật ngôi thứ ba là dạng thức phổ biến trong văn học Việt Nam Vớikiểu trần thuật này câu chuyện được kể lại bởi một người không phải là mộtnhân vật trong truyện Người trần thuật nằm ngoài những biến cố, sự kiện củacâu chuyện mà nó được kể lại Đây là kiểu trần thuật dấu mặt, không công khai,

lộ diện Người kể chuyện đứng đằng sau nhân vật để “bài trí, tổ chức, sắp xếp”câu chuyện (…) Phương thức trần thuật với ngôi kể thứ ba có ưu thế rất mạnhtrong việc phản ánh hiện thực khách quan Người kể chuyện có một năng lực vôsong, nó phản ánh mọi vấn đề, mọi sự kiện của lịch sử, chính trị, đời sống vănhóa và tôn giáo” Việc sử dụng phương thứ này tác giả nhằm nhấn mạnh khoảngcách giữa các nhân vật và người kể chuyện, mang lại màu sắc khách quan chotác phẩm Lối kể chuyện này được nhiều nhà văn quan tâm Hình thức trần thuậtnày đến nay đã có nhiều thay đổi: người kể chuyện ngôi thứ ba với sự hòa nhậpsong trùng chủ thể Khoảng cách giữa người kể chuyện và nhân vật được rútngắn, thậm chí xóa nhòa Tức là “ở đây, vẫn sử dụng hình thức trần thuật ngôithứ ba, nhưng không đóng vai trò thượng đế Người kể chuyện bị hạn chế tầmnhìn…Ở đây, sự hiểu biết của nhân vật quy chiếu sự hiểu biết của người trầnthuật, quy chiếu sự hiểu biết của nhân vật” Trong truyện ngắn hiện đại, hìnhthức này được các nhà văn sử dụng linh hoạt.

Tiểu thuyết của Nguyễn Khắc Ngân Vi phần lớn sử dụng kiểu trần thuật từngôi thứ ba Với ưu thế của phương thức trần thuật này, nhà văn có cơ hội quansát toàn diện về cuộc sống cũng như số phận của con người, đặc biệt là nhữngngười phụ nữ có thân phận không hạnh phúc và những ám ảnh trong quá khứ.Chính việc sử dụng trần thuật ngôi thứ ba đã giúp nhà văn hướng ngòi bút củamình vào việc phát hiện các hiện tượng đời sống, thể hiện nhu cầu chiêmnghiệm, tự thoại đối với chính mình nhưng vẫn giữ được thái độ khách quan Vìthế, cuộc sống trong truyện của chị không diễn ra theo sự quy định của nhữngđộng cơ, ý muốn chủ quan, mà là kết quả của sự tác động khách quan nhiềumặt Câu chuyện được kể từ ngôi thứ ba nhưng khoảng cách giữa người trầnthuật và nhân vật đã bị rút ngắn hoặc xóa bỏ “Nó dồn toàn bộ chức năng cungcấp thông tin, chức năng chứng thực sự kiện, cũng như khả năng bộc lộ tưtưởng tác giả vào nhân vật chính Vì vậy hầu như điểm nhìn hướng nội, cáchành động, sự kiện bộc lộ qua việc miêu tả tâm lí nhân vật, nhiều hơn là kể lại

sự kiện” Có thể thấy rõ đặc điểm này trong Đàn bà hư ảo, Phúc âm cho một

người Người kể chuyện dường như “men theo” ký ức của “An” và “bà Khuê”

để thuật lại bi kịch của nhân vật nhiều hơn là đứng ngoài kể lể Với phương thứctrần thuật từ ngôi thứ ba với sự hòa nhập song trùng chủ thể, người trần thuậtkhông chỉ đơn thuần kể lại câu chuyện mà nhiều khi chuyển điểm nhìn vào

trong nhân vật, đan xen trong đó là những lời phẩm bình đánh giá “Người phụ

nữ tên Trang thoạt nhìn chẳng mấy ăn nhập với căn phòng Chị là một Việt kiều

Mỹ, tầm ba lăm tuổi, tóc thẳng xơ xác làm nền cho hàng lông mi rậm rạp và ngăn nắp dưới cặp chân mày cong vòng trên khuôn mặt hơi dài Khuôn mặt ấy phảng phất hình ảnh của những người mẹ sau một đời lam lũ, nhìn thấy con cái thành đạt rồi mới ngơ ngác trưng diện cho mình An luôn ác cảm với hàng lông

mi rậm rạp…Nhưng nếu hào phóng bỏ qua hai hàng lông mi rậm rạp kia ra, Trang trông khá giống một người phụ nữ Nhật” [16, tr.1] Lúc này điểm nhìn tác

giả gần như trùng với điểm nhìn của nhân vật đó là An Điều này đã rút ngắnthậm chí xóa nhòa khoảng cách giữa người kể chuyện và nhân vật, làm cho sự

việc diễn ra trong câu chuyện có độ tin cậy lớn hơn Hay trong Phúc âm cho một người, những kí ức của bà Khuê về mẹ mình dường như cũng được người

kể đan xen, di chuyển vào điểm nhìn của bà để kể lại, nhận xét về tính cách của

mẹ mình: “Khoảng thời gian đó, bà hay mơ thấy mẹ mình Mẹ bà Khuê rất kiệm lời, trái ngược tính cách của ba bà Mẹ bà không tỏ thái độ gì khi nhà có khách.

Bà dọn mâm lên, so đũa, bới cơm, rồi bà từ tốn xuống bếp làm những việc linh tinh khác Mẹ bà, đúng thế, hay để mặc những người đàn ông với thế giới riêng của họ” [17, tr.7]

Hình thức kể này cho phép người kể có thể kể tất cả những gì họ biết Đây

là hình thức người kể chuyện giấu mặt, đứng ở một vị trí nào đó trong khônggian, thời gian bao quát hết mọi diễn biến của câu chuyện đã xảy ra trọn vẹn vàthuật lại với chúng ta Dù người kể chuyện không xuất hiện, ta không biết têntuổi, hình hài, tư cách ra sao nhưng ngầm hiểu trước sau vẫn một người ấy Ở

Đàn bà hư ảo, cuốn tiểu thuyết mở đầu bằng một buổi điều trị tâm thần, kể lại

câu chuyện của một cô gái trẻ tên An, và từ đó là những sợi dây lòng thòng của

sự rên rỉ: lớn lên trong một gia đình tan nát vì có ông bố hay say xỉn đập pháđến tinh thần của các thành viên trong gia đình, và hậu quả là những sang chấnthần kinh này ảnh hưởng cho mãi đến sau này của An, biến cô trở thành một côgái sốc nổi và điên loạn Thay vì trở thành một cá thể độc lập, An bám víu vàcác mối quan hệ, với cả nam lẫn nữ, quẫn bách vừa tìm vừa phá một sợi dây liên

hệ giữa cá nhân và thế giới bên ngoài An chung sống với Nhai, một người đànông yêu, chịu đựng cô, và đồng thời là những ám ảnh của An với những cô gáikhác Đó là Thùy cô bạn thân hồi thuở bé, đó là Huyền cô bạn thân của An nay

đã có gia đình, Trang – bác sĩ tâm lí của An bị An chê ngu dốt nhưng An lạikhông ngừng đến các buổi trị liệu, và Lam - chị thợ tóc bí hiểm như màu tóc chị

làm cho An Ở Phúc âm cho một người, cuốn tiểu thuyết mở đầu bằng câu chuyện bà Khuê đi làm xa nhà: “Dạo ấy, bà Khuê đi làm xa nhà Bà không biết liệu dùng từ “xa nhà” có đúng cho trường hợp của mình không? Bởi trong suy nghĩ của bà, xa nhà tức là rời bỏ nơi mình sanh ra Mà chuyện đó thì xảy ra được vài chục năm rồi” [17, tr.6], suốt cuốn tiểu thuyết bà đóng vai trò như một

“nội tướng” của cả gia đình, một người như biết xoay sở để cáng đáng gia đình

Bà tự chủ trong nhiều tình huống ấy nhưng trong một khoảnh khắc không hiểunỗi, lại rơi vào một cuộc ngoại tình chớp nhoáng

Tác giả Nguyễn Thái Hòa khi bàn về người kể chuyện ngôi thứ ba đãkhẳng định: “Ở lối kể này, người kể đứng ở vị trí khách quan “giả vờ” khôngdính líu đến câu chuyện Nói cách khác, là giữ một khoảng cách giữa người kể

và nhân vật, cốt truyện để rộng đường hư cấu và đảm bảo tính khách quan củahiện thực, làm người thư kí của thời đại” [26] Trên văn đàn Việt Nam đã xuấthiện rất nhiều tác phẩm có giá trị sâu sắc khi sử dụng hình thức người kể chuyệnngôi thứ ba Có thể kể đến các tác giả cũng viết về phụ nữ như: Y Ban, NguyễnNgọc Tư, Võ Thị Xuân Hà

Đọc tiểu thuyết của Nguyễn Khắc Ngân Vi, ta dễ dàng nhận thấy chị đã sửdụng lối kể chuyện ngôi thứ 3 này rất nhiều, tác giả như hòa mình vào từngnhân vật Nhân vật An qua ngôi kể thứ ba hiện lên là người có ký ức đau thương

về tình yêu gia đình, cô bị trầm cảm, dù đã lớn lên nhưng những vết thương tâm

hồn đó vẫn còn mãi: “nó như miếng bã kẹo cao su siêu bền ấy, tất nhiên chỉ là giả dụ thôi Nó gắn một đầu ở nơi cố định, một đầu nó dính vào lưng An, và dù

An có chạy đi bất kì đâu, và dù nó có đứng yên một chỗ ban đầu, cách xa An bao lâu thì nó vẫn cứ bám lấy An Nên có lần An thử không chạy nữa An trở về nơi đầu kia đang bám trụ Nó không ở chỗ mẹ An Nó cũng không ở chỗ ngoại

An Nó ở chỗ ông ấy” [16, tr.26] Từ nhỏ đã chứng kiến những trận đòn roi, nhìn

thấy cảnh mẹ cam chịu vì ba cô, cô tự nhủ lớn lên cô sẽ trở thành một người

khác mẹ, phải bản lĩnh, phải sống cho bản thân mình: “nhưng rồi ngay lúc ấy, anh trai cô đi đâu chơi về tới, và, chớp mắt một cái, An đã thấy anh cô nằm ngất ra Ông đã đánh anh của An bằng một thanh sắt mà ông vớ được, vì cái tội

mà khi mà khi công an ấp hỏi, ông đã trình báo rất mạch lạc, nó chơi với những thằng nghiện, tôi đánh cảnh cáo nó” [16, tr.28] Những kí ức đó khiến

An bị trầm cảm phải gặp bác sĩ tâm lí để được chữa trị Người kể như hòa vàodòng suy tư của nhân vật, những câu chuyện xung quanh An, những mối quan

hệ lần lượt rời bỏ An được kể lại một cách chi tiết Là câu chuyện An phải gặpbác sĩ tâm lí, trả chín mươi đô la trong một giờ để được nghe Trang hỏi và tư

vấn: “Nói về mẹ em nhé Những lần trước, chị chưa từng nghe em nhắc đến mẹ mình Em có gần gũi với mẹ không? [16, tr.6] Những diễn biến câu chuyện giữa

An và Trang, những lúc An thầm nghĩ và nhận xét về Trang Tiếp đến câu chuyệntình mở giữa An và Nhai, An phá vỡ những quy luật gia đình truyền thống, hônnhân gia đình không còn là vấn đề đặt nặng trong cô Cô và Nhai chung sống vớinhau như vợ chồng mà không cần phải có giấy kết hôn hay đăng kí nào, không bịràng buộc bởi hôn nhân Không phải lo những bộn bề mang tên gia đình Cô cótính cách cá tính, ngang ngược, táo bạo quyết liệt, Nhai là người luôn ở bên, âmthầm chịu đựng tính cách của cô, dù cô có làm gì, có giận dữ hay cào cấu phátkhùng lên thì Nhai vẫn luôn điềm tĩnh và im lặng như đã quá quen thuộc, và Nhai

chính là người mà cô muốn chung sống: “Nhai đã quá quen với những dấu hiệu này của An, như người ta quen với một ả đàn bà ngoa ngoắt, hoặc hờn dỗi, hoặc

mộng mơ An rất chịu khó nổi khùng Nó chỉ là một sắc thái Ngay từ đầu Nhai

đã biết An là vậy Nhai cũng chưa bao giờ ngạc nhiên về điều đó” [16, tr.17].

Ở đầu tác phẩm Đàn bà hư ảo, người kể chuyện kể lại từ không gian xung quanh An và hành động của An: “Căn phòng sáng trưng nhờ bốn bức tường xanh lá và những chiếc ghế nhựa phối màu lạ lẫm An ngồi trên chiếc ghế, An ngồi trên một chiếc ghế dựa có thân màu xanh ngọc và miếng đệm màu mây xám” Sau đó người kể đã dẫn dắt đến tâm trạng, cuộc đời và số phận của nhân

vật, những câu chuyện xoay quanh nhân vật An dần dần được hé lộ ra Người kểchuyện đã mượn điểm nhìn của nhân vật An để tổ chức diễn ngôn Với cách kểchuyện này ta thấy nếu sử dụng ngôi thứ nhất ta không thể kể được thế giới cảmxúc tâm hồn, ký ức trong cả hai nhân vật An, Nhai

Là những cuộc trò chuyện điều trị tâm thần giữa An và Trang: “Mẹ em là người thế nào?, Trang hỏi.

Thế nào là thế nào ạ?, An mở to mắt nhìn Trang.

Không cần phải rõ ràng về mặt cá nhân hay xã hội Nhưng nếu phải nói những lời đầu tiên về mẹ mình, điều đầu tiên hiện ra trong đầu em là gì? Trang

từ tốn giải thích.

Mẹ thương bọn em, An líu ríu, và hơi yếu đuối một tí” [16, tr.7].

Tiếp đến việc An về quê thăm bà ngoại và đi mua một chiếc quần màu đen

để mặc lỡ may ngoại mất đi, vì năm nay ngoại đã tám sáu, tám bảy tuổi rồi Và

những giấc mơ về tình dục của An như: “Ngực An như bị khoét rỗng, và qua cái

lỗ hổng ấy, mọi thứ trôi tuột đi mất Những lỗ hổng nơi lồng ngực là điều cuối cùng cơ thể An có thể nói Một cái mồm to đang ra sức ngoác với những sợi gân run bần bật bên dưới và âm thanh là cả thế giới”.

Trong Phúc âm cho một người, người kể chuyện kể lại từ chuyện bà Khuê

phải xa nhà để lên Sài Gòn làm việc, mỗi tháng gửi một phần ba tiền lương củamình cho chồng, dùng phần lớn đóng một chân hụi, việc con trai bà lấy vợ sinhcon, việc bà ngoại tình với bác sĩ, việc con dâu bà mở chỗ giữ trẻ, cuộc gặp gỡ,trò chuyện giữa bà và cậu giao thịt, rồi câu chuyện bà gặp vị linh mục để xưng

tội vì đã giấu chồng và con cái về một khoản tiền tiết kiệm: “con không biết trong cuộc sống gia đình, liệu việc người vợ giấu chồng mình một khoản tiề tiết kiệm riêng của mình thì có lỗi đạo gì không” [17, tr 175].

2.1.2 Điểm nhìn toàn tri và cái nhìn sâu vào các câu chuyện nữ giới

Trong Đàn bà hư ảo, với điểm nhìn toàn tri này, người đọc có thể dễ dàng

tìm thấy An trong từng trang sách với những hoạt động và tâm tư đời thường rấtđỗi đàn bà: An đi shopping, An đi làm tóc, An đi massage, An tắm, An suy nghĩ

về việc nấu ăn trong gia đình, những kỳ kinh của An, và ngay cả những hammuốn bản năng Nhưng ẩn sau những lớp vỏ ngoài phù phiếm mà chính An tựnhận, ta lại thấy một người phụ nữ với tâm hồn chằng chịt vết thương, như nhữngvết thương do cô tự tạo ra trên cơ thể Cô chạy trốn quá khứ, lạc lõng trong xãhội, cô đơn trong các mối quan hệ, và tuyệt vọng khi đi tìm bản ngã của mình

An sống ở lằn ranh của sự tỉnh táo và những cơn trầm cảm, rồi lại vô tìnhdằn vặt người xung quanh bằng sự nổi loạn vô cớ của mình Và sự bất ổn đến từnhững giấc mơ mà An luôn mắc kẹt Đó là những giấc mơ gợi nhắc về quá khứ

mà An muốn lãng quên, về người cha nát rượu, thường xuyên đánh đập vợ con,

người mà thực chất cũng đã bị cuộc sống làm cho trở thành cay nghiệt: “Ông ấy

đã để mọi thứ, cuộc đời, mơ ước, và cả phần linh hồn lành lặn của mình ở lại những khu rừng ông ấy đi qua Mảnh linh hồn khuyết tật ông ấy đem về chỉ đầy đau khổ và hằn học Nó không cho phép ông ta được hạnh phúc Và nó hành hạ mọi người xung quanh, kéo họ xuống cái vực sâu bất hạnh”.

Dù An đã rời bỏ quá khứ ấy, tìm được một người yêu thương và chiềuchuộng An hết mực, bất chấp mọi sự quá quắt và dị thường của An, thì cuộcsống của An vẫn luôn có những khoảng trống An đã từng hỏi Huyền, cô bạn

thân nhất của mình rằng: “Có bao giờ Huyền nghĩ đến sự rời rạc vốn dĩ trong những mối quan hệ giữa người và người, về sự cô độc của con người và cái ảo tưởng lấp vùi nó bằng việc chồng lên mình thêm những mối quan hệ khác không?" Hơn ai hết, An thấy sự lạc lõng của những thân phận người trong xã

hội, sự lạc lõng luôn bị che đậy bởi những mặt nạ hình thức phù phiếm, sự lạclõng khiến con người liên tục phải bấu víu vào những mối quan hệ bấp bênh.Giống như mẹ An và bố An, giống như Huyền và chồng Huyền, hay giống như

An khi luôn tìm cách sẻ chia với những người hoàn toàn xa lạ

An chất vất, lần theo những đầu mối của hành xử, những cơn bốc đồng đưađến những hành vi hủy hoại bản thân, như uống rượu mạnh, cắt tay cùng vớinhà tâm lý của cô Những bất an, những cơn ác mộng, những lần An "lên cơn"

từ đâu mà có? An đập phá đồ đạc, quẳng cả miếng thịt gà nhễu mỡ trên đèn, cắttay và đòi nhảy lầu tự vẫn, để cho bạn trai phải dỗ dành Không phải vì An chỉmuốn sự chú ý, muốn được "phù phiếm" (Cho dù cô tự nhủ, từ khi cô phùphiếm, cô được đàn ông yêu hơn) Cô đổ những cư xử cho những lần hành kinh,một lý do đàn bà và dễ dãi Nhưng tính phù phiếm đàn bà, dù như tựa đề cố gợi

ý, là "hư ảo", không đủ để lý giải cho nỗi đau của An An không hành xử nhưmột đứa trẻ hư, luôn vòi vĩnh sự chú ý, để khác biệt với những người đàn bàkhác

Dù khoác lên những hành xử “điên khùng” (như lời Huyền, một nhân vật

nữ khác trong câu chuyện nhận xét) của An lý do gì, thì ở thẳm sâu, đó là sự bộc

lộ ra của một vết thương chưa lành, một lời kêu cứu An cho rằng mình ổn, cảvới người chữa trị tâm lý, cả khi tự nhủ với mình, chỉ có “một quá khứ lộn xộn”

mà cô không nhớ rõ mà thôi Nhưng người đọc không nên tin lời cô, mà phảinhìn những gì cô làm

An có cái tôi nhỏ bé và dễ bị tổn thương Khi người bạn tưởng chừng thân

thiết, Huyền, chỉ nói một câu: “Nhưng có bao giờ An tự hỏi anh ấy chịu đựng mọi thứ điên khùng ở An là do anh ấy muốn làm thế, hay anh ấy phải làm thế không? Huyền nhìn anh ấy nhiều tháng trở lại đây, và Huyền không thấy khuôn mặt Nhai hạnh phúc” Và thế là, đột ngột tình bạn của họ chấm dứt, qua một lần

An làm mình làm mẩy An mơ hồ, yếu đuối và cần Nhai (người bạn trai) để cómột cuộc sống bình thường, một bàn tay để kéo cô lên Mọi nghi ngờ, từ bất kỳ

ai, cả cô bạn thân thiết nhất cũng sẽ khiến An bùng lên như một quả bóng, vàmuốn tung hê tất cả Cô sẵn sàng làm tổn thương Huyền và lập tức đưa Huyền,

từ bên đây chiến tuyến, một người đàn bà hấp dẫn, dám sống, dám khác, thành

ra một người tầm thường, ghen tị, chỉ biết có cuộc sống gia đình An không thểchịu bất kỳ sự nghi ngờ, chỉ trích nào dù là nhỏ nhất Vì dù mặt ngoài, cô tự trấn

an mình, “đã sống tích cực, có một công việc tốt, có những sở thích lành mạnh,

và những mối quan hệ ổn định”, thì cái tôi dễ bị tổn thương và ngờ vực cũng sẽ

bị khuấy đảo dễ dàng, chỉ bởi một lời bâng quơ như vậy

Từng người thân quanh An bắt đầu rời bỏ An Huyền rời bỏ An, Nhai bỏrơi An, những người trong quá khứ đã từng bỏ rơi An An ý thức được thế giớicủa mình quá nhỏ hẹp, không đủ không gian để người khác có thể thở trong nó.Trong những ngày Nhai biến mất, dù bao nhiêu trăn trở, An vẫn tiếp tục sự sốngcủa mình, và tự xây dựng lại thế giới của riêng mình Rồi khi Nhai trở về, khinhững bí ẩn được sáng tỏ, mọi thứ lại trở về nguyên vẹn như lúc đầu, An đãhiểu ra được ý nghĩa cuộc sống của mình và của những người phụ nữ xungquanh

Trong Phúc âm cho một người, thông qua điểm nhìn toàn tri cho chúng ta

thấy được bà Khuê đi làm, rồi lại tranh thủ về thăm chồng, đi gặp bác sĩ đểkhám bệnh, sốt sắng lo cho con cái, rồi đi gặp linh mục để xưng tội Từ đầu tớicuối tác phẩm, hình như ta không thấy bà sống cho bản thân mình, không có lúcnào bà rảnh rỗi để nghỉ ngơi, không có những cuộc đi mua sắm hay Cuộc sốngcủa bà dường như rất gấp gáp, bận rộn, nhưng là bận rộn vì gia đình Những chitiết tưởng như vu vơ về quá khứ của bà Khuê, về hình ảnh Sài Gòn trong ký ứccủa bà, hay những giấc mơ nơi nhân vật tham gia vào những cuộc đối thoại vừasiêu hình, vừa trần thế, hay cả những cảm giác đau vai gây khó chịu đối vớibà… đều là những gợi dẫn để từ đó ta có thể nhìn ra con người bên trong củanhân vật Người phụ nữ ấy, bởi thời thế, đã chấp nhận gò mình vào nhữngkhuôn thước xã hội, nén lại những thèm khát về một đời sống phóng túng hơn,rộng rãi, để đổi lấy một cuộc đời bằng lặng, làm vợ, làm mẹ Người phụ nữ ấyhóa ra đã gần cả đời mang trên vai những gánh nặng vô hình nhưng lại làm đauchính cơ thể mình

2.2 Hoán đổi vai kể và di động điểm nhìn

2.2.1 Người kể chuyện ngôi thứ ba và sự trao quyền, nhường vai trần thuật

Mở đầu tác phẩm Đàn bà hư ảo, đầu tiên là sự xuất hiện của người kể

chuyện ngôi thứ ba kể lại không gian và hành động của An, về buổi trị liệu của

An với bác sĩ tâm lí là Trang Sau đó được nhường vai trần thuật lại cho An, cô

miêu tả lại vóc dáng và con người Trang, cô giới thiệu về Trang: “Chị là một Việt kiều Mĩ, tầm ba lăm tuổi, tóc thẳng xơ xác làm nền cho hàng lông mi rậm rạp và ngăn nắp dưới cặp chân mày cong vòng trên khuôn mặt hơi dài” [16,

tr.5] Khi bắt đầu vào cuộc đối thoại, An trả lời “Mẹ rất thương bọn em” xong

cô lại liên tiếp kể mẹ của mình trong một giấc mơ: “Mẹ cũng là một trong số những người em không thể nhớ được mối quan hệ của mình và họ bắt đầu từ đâu Có điều giấc mơ đầu tiên cho một chuỗi giấc mơ cứ quay đi quay lại trong đầu em là giấc mơ về mẹ Em trong giấc mơ ấy hình như bốn hoặc năm tuổi.

Em nằm ngủ say ở căn nhà sát vách nhà ngoại em, mà em không chắc là có thật hay em tưởng tượng ra nữa Chị nhớ căn nhà mà em từng nói về kí ức đầu tiên

về ba mình diễn ra ở đó không? Trong căn nhà ấy mẹ đã hát ru em bằng một bài hát gì đấy Em hỏi rằng: “Mẹ sẽ không đi chứ?” Mẹ bảo: “Ừ, mẹ sẽ không đi” Nhưng khi em thức dậy thì mẹ đã đi mất rồi Em vừa khóc vừa chạy ra đường Căn nhà chỉ cách quốc lộ chừng năm mươi mét Em chạy giữa chừng thì thấy bóng mẹ đã lên xe đò đi mất Rồi em tỉnh giấc Giấc mơ ấy cứ quay đi quay lại suốt nhiều năm trời Có điều, sau bấy nhiêu năm, mỗi lần thức dậy, thứ làm em quan tâm chỉ là bài hát mẹ đã hát ru em trong giấc mơ tên là gì Khi em

có những giấc mơ khác bám riết lấy mình, như giấc mơ răng rụng từ khoảng mười bảy đến hai hai tuổi, hay giấc mơ tình dục kéo dài đến tận hôm nay, giấc

mơ về mẹ không trở lại nữa” [16, tr.7]

Khi An kể lại giấc mơ về mẹ, mối quan hệ giữa cô với mẹ khá tốt đẹp, dùtrong giấc mơ mẹ bỏ cô để đi xa, nhưng khi tỉnh dậy cô vẫn không hề oán trách

vì sao mẹ lại bỏ chị em cô sống với bà ngoại Những lúc Trang hỏi mẹ cô làngười thế nào, thì cô vẫn trả lời “Mẹ rất thương bọn em” Mẹ để chị em cô sốngvới bà ngoại cũng vì muốn đi kiếm tiền nuôi chị em cô ăn học Từ trong giấc

mơ cho tới hiện tại, mẹ cô vẫn luôn tốt đẹp trong mắt cô, An thương mẹ vì mẹ