Quan niệm của triết học mác –lênin về nguồn gốc, bản chất chủa ý thức, mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Phân tích cơ sở lý luận chung về nguồn gốc của ý thức, bản chất của ý thức, mối quan hệ giữa vật chất và ý thức. vận dụng quan niệm vật chất và ý thức trong hoạt động học tập và học tập thưc tiễn của bản thân

MỤC LỤC

MỤC LỤC i

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

NỘI DUNG 2

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG 2

1.1 Nguồn gốc của ý thức 2

1.2 Bản chất của ý thức 3

1.3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 3

2 VẬN DỤNG QUAN NIỆM VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC LUẬN GIẢI VAI TRÒ CỦA NHÂN TỐ CHỦ QUAN TRONG HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP VÀ HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN CỦA BẢN THÂN 6

KẾT LUẬN 9

TÀI LIỆU THAM KHẢO 10

ĐẶT VẤN ĐỀ

Thế giới xung quanh ta có vô vàn sự vật và hiện tượng phong phú và đa dạng Nhưng dù phong phú và đa dạng đến đâu thì cũng quy về hai lĩnh vực là vật chất và ý thức Từ trước đến nay có nhiều quan điểm triết học về mối qua hệ vật chất và ý thức, mối quan hệ biện chứng giữa chúng Tuy nhiên có thể khẳng định rằng quan điểm triết học Mác –Lênin là đúng đắn và đầy đủ nhất về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức Theo đó quan điểm khẳng định rằng vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định ý thức và ý thức tác động trở lại vật chất Nước ta từ một nước nông nghiệp lạc hậu, bắt đầu tiến lên công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước Vì vậy, còn gặp rất nhiều khó khăn về cơ sở vật chất cũng như về năng lực người lao động Đến nay phần đông người lao động là lao động chưa được đào tạo Mà sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước đòi hỏi cần có nguồn lực chất lượng Chính vì vậy Nhà nước ta đã và đang thực hiện những chủ trương và đường nối để phát huy vai trò của nhân tố con người nói chung và của toàn thể sinh viên nói riêng Là nột sinh viên năm nhất đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) em cần phát huy tối đa vai trò của bản thân mình góp phần đống góp năng lực và trí tuệ, lao động để xây dựng đất nước Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác –Lênin về ý thức và mối quan hệ giữa vật chất

và ý thức, thông qua tìm hiểu nghiên cứu em xin chọn đề tài “ Quan niệm của triết học Mác –Lênin về nguồn gốc, bản chất của ý thức, mối quan hệ giữa vật chất và ý thức Vận dụng quan niệm đó luận giải về vai trò của nhân tố chủ quan trong học tập và hoạt động thực tiến của bản thân.” làm đề tài cho bài tiểu luận của mình

NỘI DUNG

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG

1.1 Nguồn gốc của ý thức

Theo quan điểm triết học Mác- Lênin chia nguồn gốc ý thức thành:

- Nguồn gốc tự nhiên

Xét về nguồn gốc tự nhiên ý thức chỉ là thuộc tính của vật chất, nhưng không

phảỉ của mọi dạng vật chất, mà là thuộc tính của một dạng vật chất sống có tổ chức cao nhất là bộ óc người Óc người là khí quan vật chất của ý thức và ý thức là chức năng của bộ óc người Khoa học đã chứng minh rằng Trái đất hình thành trải qua quá trình tiến hoá lâu dài dẫn đến sự xuất hiện con người Đó cũng là lịch sử phát triển năng lực phản ánh của thế giới vật chất từ thấp đến cao và cao nhất là trình độ phản ánh Có thể thấy rằng ý thức không thể tách ra khỏi bộ não vì ý thức là chức năng bộ não, bộ não là khí quản của ý thức Sự phụ thuộc ý thức vào hoạt động bộ não thể hiện khi bộ não bị tổn thương thì hoạt động ý thức sẽ bị rối loạn Tuy nhiên chúng ta không thể quy một cách đơn giản ý thức về quá trình sinh lý bởi vì óc chỉ là cơ quan phản ánh Sự xuất hiện của ý thức gắn liền sự phát triển đặc tính phản ánh Đó là sự tái tạo những đặc điểm của một hệ thống vật chất này ở một hộ thống vật chất khác trong quá trình tác động qua lại của chúng Sự phản ánh phụ thuộc vào vật tác động và vật nhận tác động;

đồng thời luôn mang nội dung thông tin của vật tác động Lịch sử tiến hoá của thế giới

vật chất đồng thời là lịch sử phát triển thuộc tính phản ánh của vật chất, có phản ánh vật lý, hoá học, phản ánh sinh học…Sự xuất hiện của xã hộ loài người đưa lại hình thức cao nhất của sự phản ánh,đó là sự phản ánh ý thức luôn gắn liền với việc làm cho tự nhiên thích nghi với nhu cầu phát triển của xã hội

- Nguồn gốc xã hội

Sự ra đời của ý thức không phải chỉ có nguồn gốc tự nhiên mà còn do nguồn

gốc xã hội Sự phát triển của giới tự nhiên mới tạo ra tiền đề vật chất có năng lực phản

ánh, nó chỉ là nguồn gốc sâu xa của ý thức Hoạt động thực tiễn của con người mới là nguồn gốc trực tiếp quyết định sự ra đời của ý thức Lao động của con người là nguồn gốc vật chất có tính xã hội nhằm cải tạo tự nhiên nhằm thoả mãn nhu cầu của con

người nhờ vậy mà con người và xã hội loài người mới hình thành và phát triển Lao động là thức tồn tại cơ bản của con người, lao động mang tính xã hội đã làm nảy sinh nhu cầu giao tiếp, trao đổi kinh nghiệm giữa các thành viên trong xã hội dẫn đến ngôn ngữ ra đời Ph.Ăngghen viết: “Đem so sánh con người với các loài vật, người ta sẽ thấy

rõ rằng ngôn ngữ bắt nguồn từ lao động và cùng phắt triển với lao động, đó là cách giải thích duy nhất đúng về nguồn gốc của ngôn ngữ” Nhờ có nó mà con người có thể giao tiếp, trao đổi, truyền đạt kinh nghiệm cho nhau, thông qua đó mà ý thức cá nhân trở thành ý thức xã hội và ngược lại

1.2 Bản chất của ý thức

1.2.1 Bản chất ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, là quá trình

phản ánh tích cực, sáng tạo hiện thực khách quan của óc người

Khi xem xét ý thức về mặt bản thể luận, thì ý thức chỉ là “hình ảnh” về hiện thực khách quan trong óc người Ý thức là cái phản ánh thế giớii khách quan, ý thức không phải là sự vật, mà chỉ là “hình ảnh” của sự vật ở trong óc người Ý thức tồn tại phi cảm tính, đối lập với các đối tượng vật chất mà nó phản ánh luôn tồn tại cảm tính Thế giới khách quan là nguyên bản, Còn ý thức chỉ là bản sao Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, về nội dung mà ý thức phản ánh là khách quan, còn hình thức phản ánh là chủ quan Ph.Ăngghen từng viết “ Trên thực tế, bất kỳ phản ánh nào của hệ thống thế giới vào trong tư tưởng cũng đều bị hạn chế về mặt khách quan bởi những điều kiện lịch sử, và về mặt chủ quan bởi đặc điểm về thể chất và tinh thần của tác giả” Trong ý thức của chủ thể, sự phù hợp giữa tri thức và khách thể chỉ là tương đối, biểu tượng về thế giới khách quan có thể đúng đắn hoặc sai lầm, và cho dù phản ánh chính xác đến đâu thì đó cũng chỉ là sự phản ánh gần đúng, có xu hướng tiến dần đến khách thể

1.2.2 Ý thức có bản chất xã hội

Bản chất của ý thức là bản chất xã hội bởi vì nguồn gốc chủ yếu của ý thức là nguồn gốc xã hội Mặt khác con người phản ánh về thế giới là con người xã hội, sống trong những quan hệ xã hội nhất định và trong những điều kiện lịch sử nhất định Cho nên ý thức rất khác nhau ở các tầng lớp và các giai cấp khác nhau Tri thức của con người cũng phát triển cùng với sự phát triển của xã hội

1.3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

1.3.1 Vật chất quyết định ý thức

Thứ nhất, vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức: Theo quan điểm triết học Mác –Lênin thì vật chất sinh ra ý thức vì vì ý thức xuất hiện gắn liền với sự xuất hiện của con người, mà con người là kết quả của một quá trình phát triển và tiến hóa lâu dài, phức tạp của giới tự nhiên, của thế giới vật chất Vật chất tồn tại khách quan và độc lập với ý thức và là vật chất cũng là nguồn gốc sinh ra ý thức Bộ óc người là một dạng vật chất có tổ chức cao nhất, là cơ quan phản ánh để hình thành ý thức Sự vận động của thế giới vật chất là yếu tố quyết định sự ra đời của cái vật chất có tư duy là bộ óc người

Thứ hai, vật chất quyết định nội dung của ý thức: Thế giới hiện thực vận động, phát triển theo những quy luật khách quan của nó, được phản ánh vào ý thức mới có nội dung của ý thức Thế giới khách quan, mà trước hết và chủ yếu là hoạt động thực tiễn có tính khách quan của loài người là yếu tố quyết định nội dung mà ý thức phản ảnh “Ý thức không bao giờ có thể là cái gì khác hơn là sự tồn tại được ý thức” Ý thức chỉ là hình ảnh của thế giới khách quan Sự phát triển của hoạt động thực tiễn cả về chiều sâu và bề rộng là động lực để quyết định tính phong phú và độ sâu sắc của nội dung của tư duy, ý thức con người qua các thế hệ, qua các thời đại từ mông muội tới văn minh, hiện đại,

Thứ ba, vật chất quyết định bản chất của ý thức: Sáng tạo và phản ánh là hai thuộc tính không tách rời trong bản chất của ý thức Sự phản ánh của con người lả phản ánh tích cực, tự giác, sáng tạo thông qua thực tiễn Khác với chủ nghĩa duy vật cũ, xem xét thế giới vật chất như là những sự vật, hiện tượng cảm tính, chủ nghĩa duy vật biện chứng xem xét thế giới vật chất là thế giới của con người hoạt động thực tiễn Chính thực tiễn là hoạt động vật chất có tính cải biến thế giới của con người - là cơ sở để hình thành, phát triển ý thức, trong đó ý thức của con người vừa phản ánh, vừa sáng tạo, phản ánh để sáng tạo và sáng tạo trong phản ánh

Thứ tư, vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức: Mọi sự tồn tại, phát triển của ý thức đều gắn liền với quá trình biến đổi của vật chất; vật chất thay đỗi dẫn đến việc ý thức cũng phải thay đổi theo Cùng với mỗi bước phảt triển của sản

xuất, tư duy, ý thức của con người cũng ngày càng mở rộng, đời sống tinh thần của con người ngày càng phong phú Con người không chỉ ý thức được hiện tại, mà còn ý thức được cả những vẩn đề trong quá khứ và dự kiến được cả trong tương lai, trên cơ sở khải quát ngày càng sâu sắc bản chất, quy luật vận động, phát triển của tự nhiên, xã hội

và tư duy của họ Sự vận động, biến đổi không ngùng của thế giới vật chất, của thực tiễn là yếu tố quyết định sự vận động, biến đổi của tư duy, ý thức của con người

1.3.2 Ý thức tác động trở lại vật chất

Thứ nhất, tính độc lập tương đối của ý thức thể hiện ở chỗ, ý thức là sự phản

ánh thế giới vật chất vào trong đầu óc con người, do vật chát sinh ra, nhưng khi đã ra đời thì ý thức có “đời sống” riêng, có quy luật vận động, phát triển riêng, không lệ thuộc một cách máy móc vào vật chất Ý thức một khi ra đời thì có tính độc lập tương đối, tác động trở lại thế giới vật chất Ý thức có thể thay đổi nhanh, chậm, đi song hành

so với hiện thực, nhưng nhìn chung nó thường thay đổi chậm so với sự biến đổi của thế giới vật chất

Thứ hai, sự tác động của ý thức đối với vật chất phải thông qua hoạt động thực tiễn của con người Nhờ họat động thực tiễn, ý thức có thể làm biến đổi những đỉều kiện, hoàn cảnh vật chất, thậm chí còn tạo ra “thiên nhiên thứ hai” phục vụ cho cuộc sống của con người Còn tự bản thân ý thức thì không thể biến đổi được hiện thực Con người dựa trên nhũng tri thức về thế giới khách quan, hiểu biết những quy luật khách quan, từ đó đề ra mục tiêu, phương hướng, bỉện pháp và ý chí quyết tâm để thực hiện thắng lợi mục tiêu đã xác định Đặc biệt là ý thức tiến bộ, cách mạng một khi thâm nhập vào quần chúng nhân dân - lực lượng vật chất xã hội, thì có vai trò rất to lớn

Thứ ba, vai trò của ý thức thể hiện ở chỗ nó chỉ đạo hoạt động, hành động của

con người; nó có thể quyết định làm cho hoạt động của con người đúng hay sai, thanh công hay thất bại Khi phản ánh đúng hiện thực, ỷ thức có thể dự báo, tiên đoán một cách chính xác cho hiện thực, có thể hình thành nên nhũng lý luận định hướng đúng đắn và những lý luận này được đưa vào quần chúng sẽ góp phần động viên, cổ vũ, khai thác mọi tiềm năng sáng tạo, từ đó sức mạnh vật chất được nhân lên gấp bội Ngược lại, ý thức có thể tác động tiêu cực khi nó phản ánh sai lạc, xuyên tạc hiện thực

Thứ tư, xã hội càng phát triển thì vai trò của thức ngày càng to lớn, nhất là trong

thời đại ngày nay, thời đại thông tin, kinh tế tri thức, thời đại của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, khi mà tri thức khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp Trong bối cảnh toàn cầu hóa, vai trò của tri thức khoa học, của tư tưởng chính trị, tư tưởng nhân văn là hết sức quan trọng

2 VẬN DỤNG QUAN NIỆM VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC LUẬN GIẢI VAI TRÒ CỦA NHÂN TỐ CHỦ QUAN TRONG HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP VÀ HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN CỦA BẢN THÂN.

Thứ nhất, có thể thấy rằng vật chất quyết định ý thức nên trong nhận thức và hoạt động thực tiễn đòi hỏi phải xuất phát từ thực tế khách quan Đầu tiên mỗi người cần xác định các các điều kiện khách quan ảnh hưởng đến cuộc sống học tập của bản thân mình Đối với em, sinh viên năm nhất kinh doanh quốc tế trường Đại học Kinh tế-ĐHQGHN Đang học online vì tình hình dịch bệnh Covid – 19 diễn ra căng thẳng, điều này ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình quá trình giảng dạy của giảng viên và quá trình học tập của học sinh trường nói chung và em nói riêng Mặt khác, em cần phải đặc biệt chú ý tôn trọng tính khách quan và hành động theo các qui luật mang tính khách quan, thể hiện qua một số hành động như học đúng giờ, tuân thủ chấp hành nội quy của trường của lớp, chú ý nghe giảng trong giờ học…

Thứ hai, vì ý thức có sự tác động trở lại đối với vật chất nên cần phải phát huy tính năng động chủ quan tức là phải phát huy tính tích cực, năng động và sáng tạo của

ý thức Theo qui định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trường Đại học Kinh tế- ĐHQGHN

đã thực hiện tổ chức đăng ký học phần trên hệ thống quản lí đào tạo vì vậy bản thân cần phải chủ động hơn, năng nổ trong từng tiết học

Trong kết cấu của ý thức thì tri thức là yếu tố quan trọng nhất Tri thức là phương thức vận động và tồn tại của ý thức Chính vì vậy em cần có nhận thức đúng đắn về mục tiêu, yêu cầu đào tạo, về vai trò của tự học trong quá trình học tập, về vai trò của mình trong hoạt động nhận thức nói chung và hoạt động tự học nói riêng, từ đó

để xác định trách nhiệm, động cơ trong tự học của mình Năng động, chủ quan, tích cực trong mọi hoạt động tự học không nên phụ thuộc quá nhiều vào giảng viên mà thay vào đó tiếp thu những kiến thức đã học và phát triển thành những ý tưởng của riêng mình Ví dụ như những buổi thảo luận nhóm hay buổi chia sẻ kiến thức, em thường

chuẩn bị kĩ các kiến thức cần thiết để đưa ra ý kiến đống góp cho nhóm bằng cách tìm kiếm qua các tài liệu trong thư viện trường, hoặc tìm kiếm trên mạng Tuy nhiên những tri thức tiếp thu từ sách vở là chưa đủ, bản thân em cần có tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo và khả năng vận dụng lý thuyết vào thực hành Vì vậy, tuy là sinh viên năm nhất nhưng em có tham gia vào một số hoạt động tình nguyện, hoạt dộng đoàn trường và làm thêm sau giờ học để kiếm thêm thu nhập cũng như trau dồi thêm những kĩ năng mền khác…

Có thể thấy rằng tình cảm là những thái độ thể hiện sự rung cảm của con người đối với sự vật, hiện tượng của hiện thực, phản ánh ý nghĩa của chúng trong mối liên quan với nhu cầu và động cơ của con người Nhờ có tình cảm mà tri thức mới có sức mạnh và sau đó trở thành cơ sở cho hành động Nói cách khác tình cảm là động lực thúc đẩy mỗi chúng ta đến nhanh hơn với thành công Đối với em, để đạt được thành tích học tập tốt, cũng như phát triển bản thân trong tương lai cần có đam mê với ngành của mình, môn học của mình…Vì vậy em luôn tạo cho mình tinh thần thoải mái, vui vẻ trong học tập để tạo động lực cho bản thân, báo đáp công ơn nuôi dưởng của cha mẹ, tình cảm của bạn bè và thầy cô góp phần tạo động lực để bản thân vượt qua những khó khăn thử thách trong cuộc sống

Niềm tin là động cơ tinh thần định hướng cho những hoạt động của con người

Em cần có niềm tin vào chính bản thân mình, phải biết đặt ra các hoài bão và ước mơ

và thực hiện các hoài bão và ước mơ đó bằng các kế hoạch cụ thể và chi tiết Ví dụ em

có hoài bão đạt được học bổng trong kỳ II năm nhất Chính vì vậy em đã xem xét các môn học, đánh giá khả năng học tập của mình, cần cố gắng hơn các môn nào từ đó phân chia thời gian học làm sao cho hợp lí, ngoài ra em còn học hỏi các anh chị khóa trên từng đạt học bổng, tham khảo vì sao học có thể đạt được, và họ đạt được như thế nào để rút kinh nghiệp cho bản thân…Em tin rằng có niềm tin chắc chắc có động lực phấn đấu vươn lên nhằm đạt được những mục tiêu cao đẹp Ý chí biểu hiện cho sức mạnh tinh thần của con người, giúp con người vượt qua những khó khăn và trở ngại trong cuộc sống để đạt được những mục tiêu đã đặt ra Môi trường đại học ẩn chứa nhiều thử thách và cám dỗ vì vậy chúng ta cần phải xây dựng cho mình một ý chí kiên định để tránh xa những thói hư tật xấu

Thứ ba, cần phải chống lại bệnh chủ quan duy ý chí cũng như bệnh bảo thủ trì trệ Cụ thể không hải kiến thức nào mình cũng học mà là cần phải tiếp thu có chọn lọc, không được chủ quan trước mọi tình huống, biết nắng nghe các góp ý của mọi người xung quanh và cần chủ động làm việc tránh tình trạng trì trệ trong công việc cũng như học tập Ví dụ, khi tham ra vào buổi thuyết trình của nhóm, em cần phải nắng nghe những góp ý của thầy cô và bạn bè để hoạn thiện hơn bài thuyết trình của mình Từ đó đưa ra các đột phá, sáng kiến mới

Thứ tư, khi giải thích các hiện tượng xã hội bản thấn em cần tính đến các điều kiện về tinh thần cũng như vật chất, điều kiện khách quan và điều kiện chủ quan Ví dụ đối với việc đăng lý học phần, em cần phải tính đến năng lực học tập của bản thân, sở thích, điều kiện tài chính của mình… để có thể đăng kí các lớp học phần phù hợp với mình, tránh tình trạng môn này trồng môn kia, hocj thi không kịp gây ra các tổn thất về mặt kinh tế cũng như thời gian cho bản thân và gia đình

KẾT LUẬN

Nói tóm lại, vật chất quyết định ý thức và ý thức tác động trở lại vật chất ,vật chất có trước ý thức có sau Mối tác động qua lại này chỉ được thực hiện thông qua hoạt động thực tiễn của con người Ngày nay, chúng ta nâng cao vai trò của ý thức với vật chất chính là ở chỗ nâng cao năng lực nhận thức các quy luật khách quan và vận dụng các quy luật khách quan trong hoạt động thực tiễn của con người Với tư cách là một sinh viên trường Đại học Kinh tế- ĐHQGHN em cần vận dụng quan niệm của triết học Mác- Lênin về vật chất và ý thức mối quan hệ giữa vật chất và ý thức vào quá trình học tập của mình từ đó nâng cao hiệu quả học tập và làm việc giúp đất nước sáng vai với các cường quốc nam châu