SV sư phạm cần được trang bị hệ thống tri thức và KN để thực hiện tốt các nhiệm vụ của người GV trong giai đoạn hiện nay, trong đó có KN tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học.. - X
Trang 1TẠP CHÍ THIẾT BỊ GIÁO DỤC - SỐ 242 kỳ 1 - 6 / 2021 ● 33
1 Mở đầu
Môn Sinh học là môn khoa học tự nhiên, nghiên
cứu về sự sống, gắn liền với thực tiễn đời sống và
sản xuất Vì vậy, cần thiết phải tăng cường hoạt động
trải nghiệm các môn học nói chung và môn Sinh
học nói riêng giúp học sinh (HS) phát huy tính sáng
tạo, khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn Để đạt
được hiệu quả đó cần phát huy vai trò của giáo viên
(GV) với tư cách là người định hướng, hướng dẫn
HS trong quá trình hoạt động Nhằm đáp ứng được
các yêu cầu đổi mới của giáo dục phổ thông cần phải
đổi mới việc đào tạo GV ở các trường đại học sư
phạm trong cả nước SV sư phạm cần được trang bị
hệ thống tri thức và KN để thực hiện tốt các nhiệm
vụ của người GV trong giai đoạn hiện nay, trong đó
có KN tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học
2 Nội dung nghiên cứu
2.1 Kỹ năng tổ chức HĐTN trong dạy học sinh
học ở trường phổ thông (TPT)
2.1.1 Khái niệm KN tổ chức HĐTN
Từ những nghiên cứu về KN và HĐTN, chúng
tôi quan niệm rằng: “KN tổ chức HĐTN là khả năng
chủ thể thực hiện có kết quả việc tổ chức các HĐTN
cho HS nhằm đạt được nhiệm vụ giáo dục đề ra trong
những điều kiện phù hợp”.
GV có KN tổ chức HĐTN trước hết phải là người
am hiểu về mục tiêu giáo dục, vai trò của HĐTN
đối với sự hình thành và phát triển phẩm chất, năng
lực của HS; nắm vững các nội dung, hình thức tổ chức các HĐTN ở TPT từ đó có động cơ tích cực để triển khai, tổ chức HĐTN nhằm phát huy tối đa tính tích cực của HS, giúp HS phát triển toàn diện Đồng thời GV còn cần có kinh nghiệm tổ chức hoạt động HĐTN sao cho phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, địa phương; của HS và các điều kiện khách quan khác
2.1.2 Cấu trúc KN tổ chức hoạt động trải nghiệm
Dựa trên nguyên tắc, quy trình xây dựng cấu trúc
KN (Đặng Thị Thuận An, 2017) chúng tôi xác định cấu trúc KN tổ chức HĐTN cho SVSP sinh học bao gồm 4 KN thành phần với 10 tiêu chí (bảng 2.1)
Bảng 2.1 Cấu trúc KN tổ chức HĐTN theo KN thành phần và tiêu chí của SVSP sinh học
KN thành phần Tiêu chí
KN nhận thức về HĐTN
- Tìm hiểu các văn bản, tài liệu hướng dẫn liên quan đến HĐTN
- Tìm hiểu cơ sở lí luận của HĐTN
KN thiết kế HĐTN
- Xác định chủ đề, mục tiêu, nội dung của chu trình trải nghiệm.
- Lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức HĐTN theo chu trình trải nghiệm phù hợp với mục tiêu và nội dung
- Xây dựng tiến trình hoạt động của các HĐTN
KN triển khai HĐTN
- Hướng dẫn HS thực hiện HĐTN
- Quản lý, giám sát và điều chỉnh HĐTN
- Giải quyết các tình huống sư phạm nảy sinh trong quá trình tổ chức HĐTN
RÈN LUYỆN CHO SINH VIÊN KỸ NĂNG TỔ CHỨC
HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC
SINH HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG
Trần Thị Thanh Thảo*
ABSTRACT
Experiential learning plays an important role in fulfilling education goals, particularly developing learners’ competence In order to successfully implement the innovation in the upcoming school curriculum, the universities of education needs to innovate the traning method in order to help pedagogical students practice teaching skills, especially the skills of organizing experiential learning actiyities In this article, we present in skills of pedagogical students on organizing experiential learning activities of teaching in high school
Keywords: Experiential learning, experiential leaming activities, skills of organizing experiential
learn-ing activities, trainlearn-ing
Ngày nhận bài: 3/5/2021; Ngày phản biện: 7/5/2021; Ngày duyệt đăng: 13/5/2021
* ThS Trường Đại học Tây Nguyên
Trang 234 ● TẠP CHÍ THIẾT BỊ GIÁO DỤC - SỐ 242 kỳ 1 - 6 / 2021
KN đánh
giá HS qua
HĐTN
- Thiết kế các tiêu chí và bộ công cụ đánh
giá năng lực HS trong HĐTN
- Sử dụng bộ công cụ để HS đánh giá qua
HĐTN
2.2 Quy trình rèn luyện KN tổ chức HĐTN
trong dạy học cho sinh viên sư phạm sinh học
Những nghiên cứu lý thuyết về mô hình học tập
trải nghiệm (HTTN) đã cho thấy: Học tập qua trải
nghiệm là quá trình đòi hỏi người học sử dụng tất
cả các giác quan tương tác với sự vật, hiện tượng để
thực hiện nhiệm vụ được giao Khi tổ chức hoạt động
học tập qua trải nghiệm, người học được trực tiếp trải
nghiệm trong môi trường học tập, tham gia các hoạt
động và sử dụng các giác quan để tìm hiểu nội dung
bài học
Như vậy, trong quá trình rèn luyện KN tổ chức
HĐTN, giảng viên (GgV) sẽ tiến hành vận dụng
chính mô hình trải nghiệm đó trong việc thiết kế và
tổ chức các HĐTN cho SV Thông qua sự trải nghiệm
trong giờ dạy của GgV, SV sẽ được khái quát hóa
hình thành nên kiến thức về HĐTN, được rèn luyện
các KN tổ chức HĐTN và hình thành thái độ mong
muốn vận dụng tổ chức HĐTN trong quá trình dạy
học sinh học ở TPT sau này
Chúng tôi áp dụng mô hình học tập qua trải
nghiệm của David Kolb (Kolb D., 1984) tạo cơ hội
để SV suy nghĩ, chia sẻ và tham gia vào quá trình
HTTN Qua đó, nâng cao nhận thức của SV về mô
hình HTTN và giúp SV vận dụng kiến thức để thiết
kế và tổ chức HĐTN để dạy học một mạch nội dung
cụ thể của môn Sinh học ở TPT Cụ thể việc vận dụng
mô hình HTTN để rèn luyện KN tổ chức HĐTN cho
SVSP sinh học như bảng 2.2
Bảng 2.2 Quy trình rèn luyện KN tổ chức HĐTN
cho SVSP sinh học
Các giai
đoạn Mục đích Hoạt động
Trải nghiệm
cụ thể - Hình thành cho SV nhận thức của về tổ chức HĐTN
- SV đóng vai là HS tham gia HĐTN do GgV tổ chức Quan sát
và phản hồi
kết quả trải
nghiệm
- Phân tích được bản chất
về HTTN, HĐTN
- Phân biệt được HĐTN và
các hoạt động học tập khác.
- Xác định mô hình HTTN
trong DHSH
- Thảo luận
- Bài tập
Khái quát
hóa hình
thành kiến
thức
- Khái quát hóa về HĐTN
- Xác định quy trình chung
để thiết kế HĐTN
- Lập sơ đồ
tư duy về HĐTN
Vận dụng, thử nghiệm tích cực
- Thiết kế HĐTN để dạy học một chủ đề trong chương trình sinh học ở phổ thông
- Tổ chức HĐTN theo bản thiết kế đã xây dựng được tại lớp học với các SV khác đóng vai là HS.
- Bài tập: thiết kế HĐTN
- Tập giảng
Giai đoạn 1: Trải nghiệm cụ thể
- GV lựa chọn một chủ đề trong chương trình sinh học ở TPT để tổ chức cho SV đóng vai là HS để tham gia vào HĐTN Cụ thể là chủ đề: Phân bào – Phần
II Sinh học tế bào, Sinh học 10 với chu trình trải nghiệm gồm 4 pha:
(1) Làm tiêu bản quan sát quá trình nguyên phân (NP), giảm phân (GP);
(2) Thảo luận: sự vận động của NST qua các kì của quá trình phân bào;
(3) Xây dựng sơ đồ tư duy và lập bảng so sánh quá trình NP và GP;
(4) Dự án: Tìm hiểu về bệnh ung thư
- SV tham gia vào các pha của chu trình trải nghiệm mà GgV tổ chức một cách tích cực, chủ động SV phải lập kế hoạch, thực hiện các hoạt động
và đánh giá kết quả của các hoạt động trải nghiệm
Giai đoạn 2: Quan sát và phản hồi kết quả trải nghiệm
- Trong giai đoạn này, GgV chia SV của lớp thành
các nhóm nhỏ và tổ chức cho các nhóm thảo luận
về chu trình HTTN GgV đã tổ chức và yêu cầu các nhóm SV hoàn thành phiếu ghi chép và thảo luận về các vấn đề sau:
Phiếu ghi chép
STT Tên hoạt động Mục tiêu Nội dung Bước tiến hành
1 2
…
1 HĐTN có đặc điểm gì khác biệt so với các hoạt động học tập khác?
2 Các HĐTN được sắp xếp theo trình tự nào trong chu trình trải nghiệm?
3 Thông qua tổ chức HĐTN trong dạy học sinh học phát triển được năng lực gì cho HS?
4 Thuận lợi và khó khăn khi tổ chức HĐTN theo chu trình trải nghiệm trong dạy học sinh học ở phổ thông
- Đồng thời GgV yêu cầu các nhóm SV, nghiên cứu một số giáo án mẫu về HĐTN và thảo luận hoàn thành phiếu học tập sau:
Trang 3TẠP CHÍ THIẾT BỊ GIÁO DỤC - SỐ 242 kỳ 1 - 6 / 2021 ● 35
Các pha Mục tiêu dungNội và phương Địa điểm
tiện
Phương pháp phẩmSản Trải
nghiệm
cụ thể
Quan sát,
phản ánh
Trừu
tượng
hóa hình
thành
khái niệm
Thử
nghiệm
tích cực
Các pha
Kiến thức
Trải
nghiệm
cụ thể
Quan sát, phản ánh
Trừu tượng hóa khái niệm
Thử nghiệm tích cực Cấu tạo,
hình thái,
phân loại
Quá trình,
quy luật
sinh học
Phương
pháp
nghiên
cứu KH
Ứng dụng
Giai đoạn 3: Khái quát hóa hình thành kiến
thức
- GV yêu cầu SV tìm hiểu, nghiên cứu các tài
liệu về quan điểm HTTN, tổ chức HĐTN trong dạy
học sinh học ở TPT theo định hướng đổi mới chương
trình phổ thông của Bộ GD&ĐT Bên cạnh đó GgV
cung cấp tài liệu đã biên soạn “Tổ chức HĐTN trong
dạy học sinh học ở TPT” cho SV Các nhóm SV thảo
luận và trình bày định nghĩa, đặc điểm và vai trò của
HĐTN trong dạy học ở TPT Khái quát hóa các nội
dung về HĐTN thành sơ đồ tư duy và trình bày sản
phẩm của nhóm trước cả lớp GgV tổ chức cho các
nhóm SV trao đổi, thảo luận, hoàn thiện bài tập và sơ
đồ tư duy về HĐTN
- Đồng thời GgV yêu cầu các nhóm SV trình bày,
thảo luận và thống nhất được quy trình chung cho
thiết kế và tổ chức HĐTN trong dạy học sinh học ở
TPT, lập thành dạng sơ đồ tóm tắt
Ở giai đoạn này SV hình thành nên kiến thức cơ
bản về HĐTN, KN nhận thức về HĐTN và KN thiết
kế HĐTN được hình thành và phát triển
Giai đoạn 4: Vận dụng, thử nghiệm tích cực
- GgV yêu cầu cho SV vận dụng quy trình thiết
kế HĐTN đã xây dựng được để thiết kế HĐTN cho
một chủ đề trong chương trình sinh học ở phổ thông
- Yêu cầu SV tổ chức HĐTN đã thiết kế được trên lớp học mà các SV khác đóng vai là HS
- GgV tổ chức cho SV thảo luận đánh giá, rút kinh nghiệm cho việc tổ chức HĐTN bằng các câu hỏi: + Các HĐTN đã được sắp xếp phù hợp với trình
tự trong chu trình trải nghiệm hay không?
+ Các hoạt động được tổ chức trong các pha của chu trình trải nghiệm đã phù hợp với mục tiêu hay không?
+ Việc tổ chức các HĐTN có những khó khăn và thuận lợi như thế nào?
+ Tổ chức các HĐTN theo chu trình trải nghiệm
đã phát triển được những phẩm chất và năng lực nào cho HS?
Sau khi hoàn thành 4 giai đoạn của mô hình HTTN này, SV được rèn luyện các KN nhận thức HĐTN, thiết kế HĐTN, triển khai HĐTN và KN đánh giá HĐTN; cũng như KN tổng hợp về tổ chức HĐTN được hình thành và phát triển
3 Kết luận
Trên cơ sở nghiên cứu về mô hình HTTN, chúng tôi đã vận dụng mô hình này để rèn luyện KN tổ chức HĐTN cho SV năm cuối của trường Đại học Tây Nguyên Thông qua quá trình thực nghiệm, hầu hết
SV đều chủ động, tích cực, tự lực và sáng tạo trong việc thiết kế và tổ chức thử nghiệm các HĐTN, bên cạnh đó SV đã tự xác định được sự tiến bộ về KN tổ chức HĐTN của bản thân qua quá trình rèn luyện Như vậy, việc vận dụng mô hình học tập qua trải nghiệm vừa rèn luyện KN tổ chức HĐTN vừa kích thích tinh thần, ý thức học tập và lòng yêu nghề cho
SV
Tài liệu tham khảo
[1] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2017), Chương trình
giáo dục phổ thông chương trình tổng thể, Hà Nội.
[2] Nguyễn Thị Thuận An (2017), Phát triển
năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên sư phạm hoá học thông qua học phần phương pháp dạy học hóa học phổ thông, Luận án Tiến sỹ Giáo dục học,
Trường ĐHSP Hà Nội
[3] Trần Thị Gái, Phan Thị Thanh Hội (2017),
Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học sinh học ở TPT, tạp chí Khoa học giáo dục, số 144, tr
59 – 64
[4] Trần Văn Hoan, Nguyễn Văn Thà (2020),
Vận dụng mô hình HTTN trong thiết kế và tổ chức dạy học học phần “xác suất thống kê” cho sinh viên khối ngành kinh tế Trường Đại học Lạc hồng, Tạp
chí Giáo dục, Số đặc biệt kì 2 tháng 5/2020, tr 85-89