Cuộc chiến Afghanistan hiện nay , khi nhắc đến nó , một bộ phận giới nghiên cứu đều cho rằng đây là “ cuộc Chiến tranh Việt Nam lần hai của Mỹ”. Tìm hiểu về cuộc chiến này , trước tiên chúng ta cần hiểu nguyên nhân sâu xa của nó . Vào những năm 80 của thế kỷ 20 , sau khi Liên Xô đưa quân vào Afghanistan hỗ trợ cho chính phủ AFG thân liên xô và nhận thất bại trước phong trào hồi giáo Mujahideen được Mỹ , Pakistan , Trung Quốc ,.. hậu thuẫn
Trang 1Cuộc chiến Afghanistan hiện nay , khi nhắc đến nó , một bộ phận giới nghiên cứu đều cho rằng đây là “ cuộc Chiến tranh Việt Nam lần hai của Mỹ” Tìm hiểu về cuộc chiến này , trước tiên chúng ta cần hiểu nguyên nhân sâu xa của nó Vào những năm 80 của thế kỷ 20 , sau khi Liên Xô đưa quân vào Afghanistan hỗ trợ cho chính phủ AFG thân liên xô và nhận thất bại trước phong trào hồi giáo Mujahideen được Mỹ , Pakistan , Trung Quốc , hậu thuẫn Từ đây AFG rơi vào hỗn loạn, các đảng phái , lực lượng thi nhau tranh giành quyền lực , Taliban viết tắt của” Phong trào sinh viên” ra đời , đến năm 1996 phong trào này kiểm soát hoàn toàn Afghanistan Sau sự kiện 11/9/2001 chấn động thế giới , Mỹ và đồng minh phương Tây đã đưa quân đội vào Afghanistan với mục tiêu chính là lật đổ chế độ
hà khắc của lực lượng Taliban, tiêu diệt tận gốc các phần tử khủng bố al-Qaeda khi
tổ chức này sử dụng Afghanistan làm bàn đạp để thực hiện các vụ tiến công khủng bố
Khoản 4 Điều 2 Hiến chương Liên Hợp quốc xác lập nguyên tắc cấm sử dụng
vũ lực với quy định: “Tất cả các quốc gia thành viên của Liên Hợp quốc từ bỏ đe dọa sử dụng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế chống lại sự bất khả xâm phạm về lãnh thổ hay nền độc lập chính trị của bất kỳ quốc gia nào cũng như những cách khác trái với những mục đích của Liên Hợp quốc” Tuy nhiên, Hiến
chương cũng thừa nhận hai trường hợp ngoại lệ của nguyên tắc này là: trường hợp quốc gia thực hiện quyền tự vệ khi bị tấn công vũ trang theo Điều 51 và hành động của Hội đồng bảo an tiến hành hoặc cho phép sử dụng vũ lực để duy trì, khôi phục hòa bình và an ninh quốc tế theo Điều 42 So với cuộc chiến tại Iraq sau này , cuộc chiến này Mỹ đã có lý do chính đáng hơn , đó là đưa quân vào AFG chống khủng
bố Tuy nhiên chính quyền Taliban dù không được Mỹ và đông đảo cộng đồng quốc tế công nhận nhưng vẫn có tư cách là một quốc gia có chủ quyền , và việc Osama binladen AI-Qeada không phải là lực lượng Taliban cũng như các băng , nhóm của Taliban Tương tự như vụ việc Kết luận tư vấn vụ bức tường ở
Jerusalem, Tòa ICJ cũng khẳng định: “Điều 51 của Hiến chương thừa nhận sự tồn
Trang 2tại quyền tự vệ vốn có của một quốc gia trong trường hợp bị tấn công vũ trang chủ thể tấn công vũ trang phải là quốc gia được thực hiện trực tiếp qua hoạt động của lực lượng vũ trang thường xuyên hoặc được thực hiện gián tiếp thông qua các băng, nhóm vũ trang, lính đánh thuê được quy cho quốc gia Do đó thay vì tấn
công AI-qeada như lời mình nói , Mỹ đã đưa quân tiêu diệt Taliban và dựng lên chính phủ dân chủ thân phương Tây Đây hoàn toàn vi phạm Luật pháp quốc tế , xâm lược một quốc gia có chủ quyền , sử dụng nguyên tắc bất tương xứng với quốc gia khác gây ra cái chết của hàng trăm nghìn người AFG, phá hủy cơ sở hạ tầng, áp dụng giá trị của mình lên một quốc gia hoàn toàn khác biệt về tôn giáo , địa lý , chính trị , trực tiếp gây lên bất ổn ở quốc gia này cho tận đến khi rút toàn bộ quân vào 31/8/2021
Những bất cập ở đây chính là sự chia rẽ về nhận thức trong điều 51 Hiến chương Liên hợp quốc, một số cường quốc như Anh và Hoa Kỳ đã cố gắng dựa vào
thuật ngữ “quyền vốn có” (inherent right) và câu chữ của Hiến chương “không có một điều khoản nào… làm tổn hại đến… quyền tự vệ vốn có” để khẳng định rằng
Hiến chương đã thừa nhận ngoài trường hợp bị tấn công vũ trang, các quốc gia còn
được quyền tự vệ “vốn có” trong các trường hợp khác mà luật tập quán quốc tế điều
chỉnh Các nước này đã viện dẫn quy tắc xuất phát từ vụ việc Caroline xảy ra vào năm 1837 trong đó Chính phủ Anh và Hoa Kỳ đã thỏa thuận với nhau quyền tự vệ
sẽ chỉ là hợp pháp theo Luật quốc tế khi “sự cần thiết của quyền tự vệ là ngay lập tức, đáng kể, không thể lựa chọn các biện pháp và không có thời gian để cân nhắc việc lựa chọn” Theo thỏa thuận này, thì hành vi tự vệ của quốc gia được xác định
là hợp pháp khi nó thỏa mãn nguyên tắc cần thiết, tương xứng và ngay lập tức chứ không ràng buộc rằng quốc gia chỉ được quyền tự vệ khi bị tấn công vũ trang như quy định của Hiến chương Từ đó các quốc gia này cho rằng quốc gia có thể tự vệ
để đối phó với việc đe dọa sử dụng vũ lực, đe dọa tấn công vũ trang hay để đối phó với chủ nghĩa khủng bố
Trang 3Từ những nội dung và các căn cứ được đề cập và phân tích ở trên, có thể kết luận những nội dung cơ bản về quyền tự vệ của quốc gia được quy định trong
hệ thống pháp luật quốc tế như sau:
- Thứ nhất, Điều 51 Hiến chương đã xác lập một trường hợp quốc gia được quyền
tự vệ duy nhất đó là khi bị tấn công vũ trang bởi một quốc gia khác Để xác định hành vi tấn công vũ trang phải chứng minh được các yếu tố: chủ thể của tấn công
vũ trang phải là quốc gia hoặc được quy cho quốc gia; mức độ của hành vi tấn công phải là việc sử dụng vũ lực nghiêm trọng nhất như hành vi xâm lược, hoặc các hành
vi sử dụng vũ lực khác có quy mô và ảnh hưởng như hành vi tấn công vũ trang; quốc gia bị tấn công phải tuyên bố và xác thực mình là nạn nhân của hành động tấn công vũ trang bởi quốc gia khác Luật quốc tế hiện đại giới hạn trường hợp tự vệ của quốc gia là cần thiết khi cộng đồng quốc tế đã xây dựng cơ chế trao quyền cho Hội đồng bảo an để đối phó với các tình thế quốc tế bảo vệ nền an ninh và hòa bình quốc tế, đồng thời nó còn thể hiện “sự logic” với ý nghĩa là trường hợp ngoại lệ của nguyên tắc cấm sử dụng vũ lực Việc một số cường quốc hiện nay muốn mở rộng trường hợp tự vệ để đối phó các hành động đe dọa tấn công vũ trang, tấn công bởi các thực thể khác không phải là quốc gia như lực lượng khủng bố… thực chất là
“sự xé rào” các quy định của Luật quốc tế về quyền tự vệ
- Thứ hai, quốc gia thực hiện quyền tự vệ khi bị tấn công vũ trang phải đảm bảo
nguyên tắc cần thiết và tương xứng được ghi nhận trong tập quán quốc tế Theo đó quốc gia phải chứng minh biện pháp tự vệ là biện pháp duy nhất cuối cùng để đối phó lại với việc bị tấn công vũ trang, đồng thời các biện pháp tự vệ quốc gia cần đảm bảo sự hài hòa theo nguyên tắc tỷ lệ và nguyên tắc chức năng với hành động tấn công vũ trang
- Thứ ba, nghĩa vụ thông báo ngay cho Hội đồng bảo an Liên Hợp quốc khi quốc
gia thực hiện quyền tự vệ không phải là điều kiện để xác định tính hợp pháp của việc tự vệ Việc quốc gia không thực hiện nghĩa vụ này sẽ cấu thành một vi phạm Luật quốc tế độc lập khác Tuy nhiên, việc thông báo cho Hội đồng bảo an có giá
Trang 4trị chứng minh cùng với những căn cứ khác rằng quốc gia đang là nạn nhân của một cuộc tấn công vũ trang từ quốc gia khác