Sinh kế của người nghèo ở Phường 3, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

Bài viết sinh kế của người nghèo ở Phường 3, TP. Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp là một cách phân tích toàn diện về phát triển và giảm nghèo. Các tiếp cận này giúp chúng ta hiểu được việc con người sử dụng các loại vốn mình có để kiếm sống, thoát nghèo, hay tránh bị rơi vào đói nghèo như thế nào, vì nó không chỉ minh hoạ các chiến lược tìm kiếm thu nhập. Mời các bạn cùng tham khảo!

SINH KẾ CỦA NGƯỜI NGHÈO

Ở PHƯỜNG 3, THÀNH PHỐ CAO LÃNH, TỈNH ĐỒNG THÁP

SV: Phan Hoàng Thanh – Võ Thiện Khiếp

Lớp: ĐHCTXH13

GVHD: CN Đỗ Thị Thảo

Tóm tắt: Bài báo sinh kế của người nghèo ở phường 3, TP.Cao Lãnh,

Tỉnh Đồng Tháp là

b

Từ khóa: phường 3, người nghèo, sinh kế

1 Mở đầu

Việt Nam là quốc gia đang phát triển với hầu hết dân số sinh sống

ở nông thôn, việc phát triển kinh tế hộ nông dân là giải pháp quan trọng để có thể xóa đói giảm nghèo, đảm bảo sinh kế bền vững ở nước

ta Trong quá trình đổi mới chuyển sang cơ chế thị trường ở nước ta, sinh kế bền vững đang là mối quan tâm đặt lên hàng đầu trong phát triển kinh tế hộ nông dân Bởi nó là điều kiện cần thiết cho quá trình phát triển, nâng cao đời sống của con người Việc lựa chọn phương thức mưu sinh đối với các hộ nông dân khu vực đồng bằng đã khó, đối với hộ nông dân ở khu vực Miền Tây càng khó khăn hơn Do đó, vấn

đề đảm bảo nguồn sinh kế lâu dài cho hộ nông dân Miền Tây luôn được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm Đây là việc làm gắn liền với mục tiêu xoá đói giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội của các vùng dân tộc thiểu số trên đất nước ta Chỉ có trên cơ sở đó mới khắc phục được tính tự cấp, tự túc, thúc đẩy trao đổi hàng hóa và phân công

lao động xã hội, hình thành, mở rộng và hoàn thiện các loại thị trường, nâng cao mức sống cũng như chất lượng sống của người dân cả nước Đồng Tháp là một tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, ở đầu nguồn sông Tiền, phía Bắc giáp Long An, phía Tây Bắc giáp tỉnh Preyveng – Campuchia, phía Nam giáp An Giang và Cần Thơ Tổng diện tích tự nhiên 3.238 km2 (có 2/3 diện tích tự nhiên thuộc khu vực Đồng Tháp Mười), với 9 huyện, 01 thị xã và 2 thành phố (Cao Lãnh và Sa Đéc), trung tâm tỉnh lỵ đặt tại thành phố Cao Lãnh

Phường 3 nằm ven nội ô thành phố Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp được chia thành 05 khóm ( Mỹ Phước, Mỹ Long, Mỹ Hưng, Mỹ Thiện, Mỹ Đức) với tổng số 2.766 hộ gồm 11.945 nhân khẩu Trong

đó hộ nghèo chiến 323 hộ gồm 1.237, hộ cận nghèo chiếm 228 hộ gồm 918 nhân khẩu, hộ khá giàu chiếm 1.107,5 hộ gồm 4.186 hộ còn lại là các hộ có mức sống trung bình tuy phường 3 ở vị trí thành phố Cao Lãnh nhưng đa số người dân làm nông nghiệp và buôn bán nhỏ,

do đó mức thu nhập còn nhiều hạn chế Có thể thấy rõ việc phân tầng

xã hội và phân hóa giàu nghèo Khóm Mỹ Long là một trong ba khóm còn khó khăn nhất trong Phường, chủ yếu là nghề nông đời sống nhân gặp khó khăn về kinh tế, kết cấu hạ tầng phát triển chưa đồng bộ, một

số trường cấp hai và cấp ba chưa được xây dựng là một tỉnh khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long, Trong những năm đổi mới vừa qua, sự cải thiện điều kiện kinh tế - xã hội đã thúc đẩy kinh tế hộ nông dân ở Phường 3 có những bước tiến mới Tuy nhiên, các hộ nông dân ở Phường 3 hiện nay vẫn gặp rất nhiều khó khăn cản trở trong quá trình phát triển như tập quán sản xuất lạc hậu, thiếu vốn, giao thông đi lại khó khăn, hạn chế về trình độ học vấn, nhận thức, năng lực sản xuất nên luôn luôn luẩn quẩn trong vòng nghèo đói Do vậy vấn đề đặt ra hiện nay để cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm nghèo bền vững cho các hộ nông dân của phường 3 là phải nâng cao năng lực cho hộ nông dân trong tiếp cận và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn sinh kế Trước yêu cầu đó, việc nghiên cứu, lý giải một cách đầy đủ có

cơ sở lý luận và thực tiễn vấn đề lựa chọn các hoạt động sinh kế của

hộ nông dân cũng như tìm hiểu các nhân tố hỗ trợ và cản trở hộ nông dân tiếp cận các nguồn vốn sinh kế để đưa ra các giải pháp phù hợp với thực tiễn của địa phương, tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy hình thức kinh tế hộ nông dân phát triển nhanh và giảm nghèo được bền vững là yêu cầu cấp thiết Để tìm hiều thực trạng xóa đói giảm nghèo của người dân Phường 3 Thành Phố Cao Lãnh nhằm tìm ra các giải

pháp nâng cao chất lượng cuộc sống người dân tốt hơn nên Tôi đã chọn đề tài: “SINH KẾ CỦA NGƯỜI NGHÈO Ở PHƯỜNG 3, THÀNH PHỐ CAO LÃNH, TỈNH ĐỒNG THÁP”

2 Nội dung chính

1 Thu thập số liệu:

1) Thu thập tài liệu thứ cấp: Bao gồm các tài liệu về khung sinh kế bền vững, các văn kiện báo cáo đánh giá của các tổ chức, các nhà khoa học về sinh kế và vấn đề sử dụng nguồn vốn sinh kế của hộ nông dân

2) Phương pháp chuyên gia: Nghiên cứu sẽ sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp các cán bộ phường hoặc người dân tại phường 3 Thành phố Cao Lãnh

3) Phỏng vấn cấu trúc: Hệ thống câu hỏi phỏng vấn được soạn thảo và điều tra thử để kiểm tra mức độ thu thập thông tin và kiểm tra tính chính xác của thông tin thu thập Các câu hỏi in sẵn tập trung vào việc thu thập các tư liệu, số liệu phục vụ nghiên cứu như thực trạng, nhu cầu nâng cao năng lực tiếp cận nguồn vốn sinh kế của người dân và những đề nghị của người dân về cơ chế, chính sách giúp họ trong việc tiếp cận và sử dụng nguồn lực sinh kế để phát triển kinh tế

4) Phỏng vấn sâu cán bộ và người dân: Thông qua việc thu thập những người nắm tin chính, như cán bộ tại địa phương, người có vai trò trong phường 3 nhằm mục đích thu thập các thông tin chuyên sâu về thực trạng kinh tế của địa phương, thực trạng sử dụng các nguồn vốn sinh

kế trong những năm qua, khả năng tiếp cận các nguồn vốn sinh kế của người dân Yếu tố thúc đẩy và cản trở người dân tiếp cận nguồn lực Đây là những thông tin định tính quan trọng phục vụ cho nghiên cứu

2 Phân tích số liệu

1) Phương pháp thống kê mô tả: Phương pháp này được vận dụng để

mô tả bức tranh tổng quát về tình hình cơ bản các địa bàn nghiên cứu, thực trạng kinh tế của các hộ nông dân, thực trạng các nguồn lực sinh

kế cho phát triển kinh tế hộ tại các địa phương Bằng phương pháp này chúng ta có thể mô tả được những nhân tố thuận lợi và cản trở sự tiếp cận các nguồn vốn sinh kế đối với các hộ nông dân

2) Phương pháp phân tích so sánh: Từ việc phân tổ thống kê các nhóm

hộ theo các tiêu chí phân tổ, chúng ta sẽ so sánh các nhóm hộ nông

dân với nhau về điều kiện và khả năng tiếp cận nguồn vốn sinh kế Trên cơ sở đó phân tích được mức độ ảnh hưởng, nguyên nhân của hạn chế giữa các vùng, các nhóm hộ So sánh giữa các vùng tiếp cận

dễ dàng hay khó khăn đối với từng nguồn lực và khả năng của người dân trong việc tiếp cận

3) Phương pháp phân tích định tính: Dựa vào nguồn số liệu PRA, phỏng vấn sâu, để phân tích định tính những khó khăn trở ngại, các nhân tố hỗ trợ người dân tiếp cận và sử dụng các nguồn vốn sinh kế trong phát triển kinh tế của hộ

4) Phương pháp SWOT- Phân tích những khó khăn, tồn tại, cơ hội và thách thức

5) Kết hợp phân tích định tính và định lượng các số liệu, thông tin phản hồi; các đề xuất sẽ được đưa ra cho các nội dung chính thức của

đề tài

* Cơ sở lí luận:

Để thúc đẩy các chính sách,

Hình 1: Phân tích khung sinh kế của nông dân nghèo

Nguồn: DFID (2003)

Thứ nhất, thực tế cho thấy tăng trưởng kinh tế là cần thiết cho việc giảm nghèo nhưng không có một liên hệ trực tiếp giữa hai tác

nhân này từ khi nó hoàn toàn phụ thuộc và khả năng của người nghèo

tự tìm kiếm các cơ hội để phát triển kinh tế Vì vậy, điều quan trọng là tìm ra chính xác cái gì đã ngăn cản hoặc thách thức người nghèo cải thiện sinh kế của họ trong điều kiện cụ thể để thiết kế các họat động xóa đói giảm nghèo

Thứ hai, về nhận biết của những người nghèo, không chỉ là vấn đề thu nhập thấp mà còn bao gồm cả các yếu tố như chăm sóc y

tế kém, giáo dục kém, thiếu các dịch vụ xã hội, v.v…, như là tình trạng dễ bị tổn thương và cảm giác của sự bất lực Hơn nữa, đói nghèo hiện nay được xem là có sự liên kết giữa các yếu tố gây ra nghèo đói và cải thiện một yếu tố có thể có tác động tích cực đối với yếu tố khác Cải thiện giáo dục có thể mang lại tác động tích cực cho việc chăm sóc y tế, mà nó có thể tăng khả năng sản xuất Giảm tình trạng dễ bị tổn thương cho người nghèo bằng cách nêu rõ các rủi ro cho họ có thể gia tăng xu hướng để rơi vào các hoạt động rủi ro chưa được kiểm chứng trước đó nhưng mà có hiệu quả kinh

tế hơn, và cứ tiếp tục như thế v.v…

Cuối cùng, chúng ta nhận ra rằng chính người nghèo thường hiểu

về họ và nhu cầu của họ tốt nhất và vì vậy phải lôi kéo họ tham gia trong việc thiết kế các chính sách và dự án để cải thiện số phận của họ

Có ba điểm cơ bản hầu hết các phương pháp thường có Thứ nhất là phương pháp chú trọng vào sinh kế của người nghèo, mà trong

đó giảm nghèo phải là mấu chốt Thứ hai là loại bỏ cách tiếp cận theo

bộ phận đầu vào (nông nghiệp, nước sạch, hay y tế) và thay vào đó là bắt đầu bằng việc phân tích các sinh kế hiện tại để xác định các tác động phù hợp Điểm cuối cùng là chú trọng sự tham gia của người nghèo trong việc xác định các họat động phù hợp để triển khai tại phường 3, TP Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp

Bên cạnh đó, sự tác động cải thiện nâng cao sinh kế của hộ dân bằng các họat động nông nghiệp cho thấy rằng nông nghiệp chính là họat động sinh kế chính của người dân phường 3

* Liên hệ thực tiễn:

Tuy phường 3 ở vị trí thành phố Cao Lãnh nhưng đa số người dân làm nông nghiệp và buôn bán nhỏ, do đó mức thu nhập còn nhiều hạn chế

Số hộ nghèo toàn phường là 412 hộ, cận nghèo 183 hộ

Trong đó hộ nghèo chiếm 142 hộ gồm 2.734, hộ cận nghèo chiếm 183

hộ gồm 713 nhân khẩu, hộ khá giàu chiếm 1.107,5 hộ gồm 4.186 hộ còn lại là các hộ có mức sống trung bình Tuy phường 3 ở vị trí thành phố Cao Lãnh nhưng đa số người dân làm nông nghiệp và buôn bán nhỏ, do đó mức thu nhập còn nhiều hạn chế

Số hộ nghèo toàn phường là 412 hộ, cận nghèo 183 hộ

* Về mặt kinh tế:

Kết quả nghiên cứu của đề tài phần nào giúp các nhà hoạch định chính sách của phường có căn cứ và cơ sở khoa học trong việc xây dựng, quản lý trong lĩnh vực phát triển kinh tế xã hội, phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn và nông dân (một lĩnh vực có nhiều tiềm năng và lợi thế so sánh cho phát triển kinh tế của Thành phố) có thêm cơ sở lý luận và thực tiễn nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật quản

lý trong thời gian tới

Kết quả nghiên cứu sẽ giúp tháo được các "nút thắt" trong các chiến lược sinh kế của hộ nông dân từ đó góp phần tăng thu nhập cho người sản xuất, giảm nghèo bền vững và đồng nghĩa với tăng thu cho ngân sách của tỉnh, góp phần thúc đẩy kinh tế của tỉnh tăng trưởng và phát triển

* Về mặt xã hội

Góp phần giải quyết vấn đề lao động có việc làm trong nông nghiệp, nông thôn của Thành phố Người dân có thu nhập tăng, cải thiện đời sống, giảm tệ nạn xã hội, an toàn trật tự xã hội, bảo

vệ an ninh quốc phòng, xây dựng nông thôn mới

3 Kết luận và khuyến nghị

hay tránh bị rơi vào đói n

gia đình sử dụng để biến các nguồn lực đó thành sinh kế Khu

Nghiên cứu này nhằm khám phá các mối quan hệ qua lại giữa các tài sản sinh kế và tình trạng nghèo của hộ gia đình của Phường Nghiên cứu áp dụng tiếp cận sinh kế gắn kết với khái niệm nghèo đa chiều và giả định rằng các chỉ báo của các tài sản sinh kế của hộ gia đình có thể chỉ thị được nghèo đa chiều Các phương pháp thống kê đa biến như Principle Component Analysis, Multiple Correspondence Analysis và Cluster Analysis được áp dụng trên bộ dữ liệu Điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam 2008 của Tổng cục thống kê Việt Nam Kết quả phân tích cho phép rút ra các kết luận sau đây Có thể xác định tình trạng nghèo đa chiều của hộ gia đình nông thôn dựa trên một số chỉ báo kinh tế - xã hội chỉ thị cho các tài sản sinh kế của hộ Tình trạng nghèo đa chiều có ít nhất mười chiều đo đại diện cho bốn nhóm tài sản sinh kế là vốn con người, vốn tự nhiên, vốn vật chất, và vốn tài chính của hộ gia đình Trong đó, vốn con người được đại diện bởi ba chiều độc lập là nguồn nhân lực cho nông nghiệp, tình trạng sức khỏe và khả năng đa dạng hóa việc làm Vốn vật chất có năm chiều đo đại diện là tình trạng nhà ở, tiện nghi cư trú, tài sản sản xuất, tài sản tiêu dùng thông thường và tài sản tiêu dùng sang trọng Diện tích đất nông nghiệp đại diện cho vốn tự nhiên và thu nhập phụ đại diện cho vốn tài chính Nói cách khác, khái niệm nghèo đa chiều của

hộ gia đình nông thôn Việt Nam có thể được diễn giải với mười khía cạnh kinh tế - xã hội khác nhau Có thể sử dụng 23 chỉ báo trích ra từ

bộ dữ liệu VHLSS 2008 đại diện cho mười chiều đo để mô tả tình trạng nghèo đa chiều của hộ gia đình nông thôn Các chỉ báo bao gồm tổng số lao động của hộ, số lao động phi nông nghiệp, số ngày khám chữa bệnh trung bình trong năm, tổng diện tích đất nông nghiệp, giá trị nhà ở, giá trị tiền gửi nhận được trong năm, chi tiêu bình quân đầu người, kiểu nhà vệ sinh và sở hữu xe máy là những chỉ báo phù hợp nhất về mặt thống kê để đo lường nghèo đa chiều của hộ Các chỉ báo này có mối quan hệ qua lại chặt chẽ với tình trạng nghèo về tiền Vì vậy chúng có thể cung cấp sự hiểu biết sâu sắc hơn về tình hình kinh

tế - xã hội của hộ gia đình nông thôn theo tiếp cận nghèo đa chiều Việc áp dụng đo lường nghèo đa chiều có tác động mạnh mẽ đến các đặc trưng của hộ gia đình nông thôn so với cách phân loại nghèo đơn chiều dựa trên chi tiêu Phân cụm nghèo đa chiều có hiệu quả thống kê tốt hơn khi làm tăng tính đồng nhất của các quan sát trong cùng một

cụm Tuy nhiên, ta không thể dễ dàng xác định tính chất nghèo hay giàu của từng hộ hay từng khóm hộ cụ thể do phải xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau về nguồn lực của hộ Vì các điều kiện kinh tế - xã hội thay đổi rất nhiều theo vùng miền, điều kiện sinh thái nông nghiệp của vùng miền, tập quán sản xuất, và sự chuyên môn hóa các hoạt động kinh tế của hộ gia đình nông thôn nên nghèo đa chiều cần phải được đo lường theo các đặc trưng cụ thể này để bảo đảm tính chính xác trong đo lường

Nghiên cứu này cũng có một số hạn chế Thứ nhất là các chỉ báo của vốn xã hội chưa được đưa vào tính toán phân tích Ngoài ra, tình trạng nghèo đơn chiều được đo lường bằng chi tiêu bình quân đầu người trong khi thu nhập bình quân đầu người có thể là phù hợp hơn Cuối cùng, kết quả phân tích nghèo đa chiều chỉ mới được áp dụng cho toàn bộ nông thôn Việt Nam chứ chưa được phân tích riêng biệt cho từng vùng kinh tế xã hội cụ thể Hệ quả là tính chất khác biệt về vùng miền có thể tác động đến kết quả phân tích Điều này có nghĩa là nên phân tích nghèo đa chiều cho từng khóm riêng biệt dựa trên các chỉ báo đặc trưng cho từng nơi Các hạn chế trên cần được khắc phục

ở những nghiên cứu tiếp theo

Khuyến nghị:

Chính vì vậy, cơ quan có thẩm quyền khi ban hành văn bản, chính sách về giảm nghèo cần nhận thức đúng yêu cầu, mục tiêu, cách tiếp cận, mô hình giảm nghèo trong giại đoạn mới; đổi mới tư duy

và phương pháp tiếp cận xây dựng các chính sách giảm nghèo và hệ thống chính sách giảm nghèo; chú trọng thiết kế các chính sách nâng cao năng lực nội sinh, kèm theo các biện pháp tuyên truyền, phổ biến

để người nghèo tiếp cận được với chính sách; xây dựng, ban hành chính sách giảm nghèo cần tuân theo các yêu cầu về xây dựng, ban hành văn bản pháp luật

Kết quả nghiên cứu của đề tài mong muốn tìm hiểu và đánh giá được nguồn gốc nghèo đói của người dân phương 3, thành phố Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp, thông qua đó giúp các nhà hoạch định chính sách của phường có căn cứ và cơ sở khoa học trong việc xây dựng, quản lý trong lĩnh vực phát triển kinh tế xã hội, phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn và nông dân (một lĩnh vực có nhiều tiềm năng và lợi thế so sánh cho phát triển kinh tế của Thành phố) có thêm cơ sở lý

luận và thực tiễn nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật quản

lý trong thời gian tới

Kết quả nghiên cứu sẽ giúp tháo được các "nút thắt" trong các chiến lược sinh kế của hộ nông dân từ đó góp phần tăng thu nhập cho người sản xuất, giảm nghèo bền vững và đồng nghĩa với tăng thu cho ngân sách của tỉnh, góp phần thúc đẩy kinh tế của tỉnh tăng trưởng và phát triển

Góp phần giải quyết vấn đề lao động có việc làm trong nông nghiệp, nông thôn của Thành phố Người dân có thu nhập tăng, cải thiện đời sống, giảm tệ nạn xã hội, an toàn trật tự xã hội, bảo vệ an ninh quốc phòng, xây dựng nông thôn mới

Tài liệu tham khảo

[1] Khung phân tích sinh kế bền vững IFAD

(http://corenarm.org.vn/?pid=92&id=571)

[2] Ảnh hưởng của chương trình 135 đến sinh kế của đồng bào dân tộc ít người huyện hướng hóa, tỉnh Quảng Trị

http://hueuni.edu.vn/portal/data/doc/tapchi/38.pdf

[3] Nguyễn Văn Sửu,Khung sinh kế bền vững: Một cách phân tích toàn diện về phát triển và giảm nghèo

http://nhanhoc.edu.vn/thu-vien/thu-muc-tap-chi/328-khung-sinh- ke-ben-vung-mot-cach-tiep-can-toan-dien-ve-phat-trien-va-giam-ngheo.html

[4] Báo cáo của kinh tế-xã hội 6 tháng đầu năm của Ủy ban nhân dân phương 3, thành phố Cao Lãnh