tim hieu nghe thuat quan su viet nam, van dung no vao su nghiep xay dung va bao ve to quoc XHCN

Trải qua những cuộc khởi nghĩa vũ trang để giành lại độc lập tự do cho đấtnước, các cuộc chiến tranh chống lại các thế lực xâm lược để bảo vệ Tổ quốc, dân tộc ta đã hình thành và ngày cà

Đề tài: T×m hiÓu nghệ thuật quân sự Việt Nam, vận dụng nó vào sự nghiệp xây

dựng và bảo vệ tổ quốc ViÖt Nam XHCN.

PHẦN I: MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểmcủa Đảng cộng sản Việt Nam cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài thể hiện ở các nộidung sau:

Thứ nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh của chúng ta đã từng nói “Dân ta có một

lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và cướp nước”

Việt Nam chúng ta có lịch sử truyền thống đấu tranh dựng nước và giữ nước

vô cùng oanh liệt Các cuộc chiến tranh chống kẻ thù xâm lược do nhân dân ta tiếnhành đều là chiến tranh nhân dân chính nghĩa, thu hút được đông đảo quần chúngtham gia ủng hộ Trong các cuộc chiến tranh ấy, nhiều trận đánh hay đã mãi mãi ghivào sử sách, vào tâm trí mỗi người dân Việt Nam Ngày nay, nhìn lại lịch sử chốnggiặc ngoại xâm của dân tộc, chúng ta càng tự hào về truyền thống hào hùng ấy Nghệthuật chiến tranh nhân dân đã được hình thành rất sớm trong lịch sử chống ngoại xâmcủa dân tộc ta Chiến tranh nhân dân Việt Nam đã trải qua những bước phát triểntrong lịch sử đấu tranh vũ trang của dân tộc từ thấp đến cao và đạt đến đỉnh cao trongthời đại Hồ Chí Minh dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam Cuộc chiến nàocũng phải có yếu tố nhân dân, phải huy động được một lực lượng quần chúng thamgia Quá trình chống kẻ thù xâm lược, giữ nước hoặc giải phóng dân tộc hoặc bảo vệ

Tổ quốc mỗi thời đại lịch sử có khác nhau, song dù dài, dù ngắn nhân dân ta đều đánhbại mọi kẻ thù xâm lược, giải phóng được dân tộc Vận nước có lúc thịnh lúc suy,song mỗi khi có kẻ thù xâm lược, nhân dân ta lại đoàn kết đứng lên chiến đấu chống

bọn xâm lăng, bảo tồn nòi giống, văn hóa dân tộc Việt Nam

Thứ hai, Việt Nam chúng ta trong suốt chiều dài lịch sử phải liên tục chống kẻ

thù xâm lược, dân tộc ta luôn ở trong tình thế chiến đấu không cân sức, nhất là ở thời

kỳ đầu của cuộc khởi nghĩa hoặc chiến tranh So với lực lượng đối kháng chúng tacòn thua kém trên nhiều phương diện, ngoại trừ tinh thần yêu nước và ý chí độc lập tự

do của nhân dân Do đó đòi hỏi nhân dân ta, dân tộc ta muốn đánh thắng kẻ thù chỉ cómột con đường duy nhất là phát động chiến tranh nhân dân, huy động đông đảo lựclượng nhân dân tham gia vào cuộc chiến đấu, tạo nên sức mạnh dân tộc to lớn đánhthắng kẻ thù, tạo nên sức mạnh chiến tranh toàn dân, toàn diện không một thế lựcquân sự tàn bạo nào có thể đè bẹp nổi

Trải qua những cuộc khởi nghĩa vũ trang để giành lại độc lập tự do cho đấtnước, các cuộc chiến tranh chống lại các thế lực xâm lược để bảo vệ Tổ quốc, dân tộc

ta đã hình thành và ngày càng phát triển một nền nghệ thuật quân sự trong chiến tranhnhân dân Việt Nam rất độc đáo, đặc sắc và ưu việt Chính sự độc đáo đó của nghệthuật quân sự việt Nam đã góp phần làm nên những chiến công hiển hách vang dộilịch sử của dân tộc, làm cho quân thù luôn bị động, bất ngờ chuyển mạnh thành yếu

và cuối cùng đi đến thất bại nặng nề Trong các cuộc chiến tranh ấy, lịch sử dântộc việt Nam lại một lần nữa ca khúc khải hoàn ca khi đánh thắng đế quốc Mỹ xâmlược, một đế quốc hùng mạnh nhất trên thế giới Điều đó đã chứng minh cho cả thếgiới thấy rằng dân tộc việt Nam, nhân dân việt Nam tuy nhỏ bé nhưng không dễ gìđánh bại, Việt Nam có chiến tranh nhân dân, có truyền thống đánh giặc giữ nước lâuđời, có tinh thần đoàn kết, thống nhất trong dân tộc đã phát triển lên thành nghệ thuậtquân sự Việt Nam ưu việt và hiện đại không một thế lực nào có thể đánh thắng nổi,nét độc đáo đặc sắc ấy thể hiện một cách đầy đủ trong cuộc kháng chiến chống Mỹcứu nước của nhân dân ta

Lý luận và thực tiễn chiến tranh nhân dân Việt Nam thực sự là một cống hiếnquan trọng đối với phong trào đấu tranh vũ trang giải phóng của nhân dân và các dântộc bị áp bức trên thế giới Chính vì vậy mà tôi lựa chọn đề tài này để tìm hiểu một

cách sâu sắc về nét độc đáo đặc sắc của nghệ thuật “Quân sự Việt Nam"

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Lµm râ kh¸i niÖm vµ c¬ së lý lu©n cña nghÖ thuËt qu©n sù ViÖt Nam

- Tìm hiểu về quá trình hình thành và phát triển của nghệ thuật quân sự ViệtNam

- Tìm hiểu về những nét độc đáo, đặc sắc của nghệ thuật quân sự của cha ôngnhằm vận dụng vào việc xây dựng và phát triển Tổ quốc XHCN

- Nghiên cứu để có thể làm tài liệu tham khảo và làm cơ sở để giảng dạy môn

“Giáo Dục Quốc Phòng”

III NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Để làm sáng tỏ mục đích nghiên cứu, đề tài cần tập trung giải quyết các nhiệm

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Sử dụng phương pháp lý luận thông qua việc nghiên cứu thu thập tài liệu,các kênh thông tin quân đội

- Sử dụng phương pháp hệ thống để thể hiện đầy đủ quá trình hình thành vàphát triển của nghệ thuật quân sự Việt Nam

V Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI

Sau khi nghiên cứu thành công, đề tài này sẽ giúp cho chúng ta hiểu được nétđộc đáo sâu sắc của nghệ thuật quân sự chiến tranh nhân dân Việt Nam qua các giaiđoạn lịch sử đồng thời giúp chúng ta hiểu thêm về nghệ thuật quân sự Việt Nam trongquá trình dựng nước và giữ nước của thế hệ cha anh

PHẦN II: NỘI DUNG

I Khái niệm nghệ thuật quân sự

Nghệ thuật quân sự là cách đánh, cách dùng binh đã trở thành thông thạo, điêuluyện trong một trận chiến đấu, một chiến dịch hay trên toàn bộ chiến tr ờng Nghệthuật quân sự không có một khuôn mẫu cụ thể nào nó có thể biến hoá khôn lờng, muônhình muôn vẻ

II Những yếu tố tác động đến việc hình thành nghệ thuật đánh giặc của tổ tiên.

1 Đặc điểm về địa lý và xã hội

1.1 Địa lý

Nước ta nằm ở cực đụng bỏn đảo Đụng Dương, phớa Đụng Nam lục địa Chõu ỏ(toạ độ địa lý: 16’00N, 18 00E), chiếm diện tớch khoảng 331 688km2 Phớa Đụng vàNam tiếp giỏp Thỏi Bỡnh Dương trong vựng nhiệt đới giú mựa, biờn giới giỏp với vịnhThỏi Lan ở phớa Nam, Bắc Bộ và Biển Đụng ở phớa Tõy, Trung Quốc ở phớa Bắc, Lào

và Căm pu Chia ở phớa Tõy Đất nước ta cú hỡnh chữ S, với khảng cỏch từ Bắc đếnNam khảng 1650 km, vị trớ hẹp nhất chiều Đụng sang Tõy là 50 km (ở Quảng Bỡnh).Với đường bờ biển dài 3260 km khụng kể cỏc đảo, Việt Nam tuyờn bố cú 12 hải lýranh giới lónh thổ Nước ta cú địa hỡnh đa dạng bao gồm rừng nỳi Cao Nguyờn, Trung

Du chiếm 3/4 lónh thổ, nhiều sụng ngũi kờnh rạch Nước ta cú 2 con sụng lớn nhất làSụng Hồng và Sụng MờKụng bắt nguồn từ Tõy Bắc lục địa Chõu Á chảy ra BiểnĐụng tạo ra hệ thống giao thụng, thuỷ chiến lược rộng khắp

Do Việt Nam là nước giàu tài nguyờn, cú điều kiện để phỏt triển nền sản xuấtnụng nghiệp nhưng lại nằm ở vành đai thiờn tai, lụt lội, khớ hậu khụng điều hoà Mặtkhỏc nước ta nằm ở một vị trớ chiến lược hết sức quan trọng, cửa ngừ đi vào lục địaChõu Á, đi ra Thỏi Bỡnh Dương, điểm cắt nhau của đường thiờn di Bắc Nam và ĐụngTõy Vỡ thế nước ta luụn bị cỏc thiờn tai địch hoạ, kẻ thự dũm ngú tiến cụng xõm lược.Điều này đũi hỏi dõn tộc ta phải biết đoàn kết, cảnh giỏc, sỏt cỏnh bờn nhau, cựngnhau tạo nờn sức mạnh tổng hợp chống lại sự tàn phỏ của thiờn nhiờn, đỏnh bại mọi kẻthự để tồn tại, xõy dựng và phỏt triển đất nước Trong đỏnh giặc, tổ tiờn ta đó biết vận

dụng yếu tố “thiờn thời, địa lợi” sỏng tạo ra nhiều cỏch đỏnh phự hợp hiệu quả như:

Lợi dụng nỳi rừng, đốo dốc, sụng biển, đồng ruộng ao hồ, đầm lầy để tiờu diệt kẻ

địch, bảo vệ mỡnh Đỳng như Nguyễn Trói đó viết “Quan hà bỏch nhị do thiờn thiết”

(quan hà hiểm yếu hai người chống lại được trăm người) Để bảo vệ dất nứơc, bảo vệ

sự trường tồn của dan tộc, ụng cha ta đó đoàn kết và phỏt huy tối đa ưu thế của địahỡnh để lập thế trận đỏnh giặc Như, Lý Thường Kiệt chặn giữ 20 vạn quõn Tống ở địa

bàn bắc sông Như Nguyệt, chia cắt hai cánh quân thuỷ, bộ của chúng, quần cho chúngnhược rồi tổ chức đòn phản công chiến lược, đánh tiêu diệt, đánh tan đạo quân chủchốt của giặc trên bộ Hay Trần Hưng Đạo đã đưa đạo quân Nguyên -Mông khổng lồvào địa hình nhiều đầm lầy, sông ngòi, khiến sở trường tác chiến bằng kỵ binh củachúng không phát huy được mà còn bị vây hãm, tiêu hao đến nguy hiểm Trần HưngĐạo tiến hành vây hãm thuỷ trại Chương Dương, một điểm yếu trong thế trận giặc,buộc chúng phảI đưa quân từ Thăng Long ra ứng cứu Ta vừa tiêu diệt quân địch điứng cứu bằng cách đánh vận động, vừa lợi dụng sơ hở đánh úp thành Thăng Long,nơI tập trung quân cua giặc và buộc giặc tan vỡ tháo chạy.

1.2 Kinh tế

Nền kinh tế nước ta trước đây chủ yếu lấy sản xuất nông nghiệp, thủ côngnghiệp là chính theo mô hình tự cung tự cấp, trình độ canh tác thấp, quy mô nhỏ, cótính chất phân tán Trình độ phát triển kinh tế thấp ảnh hưởng trực tiếp đến nghệ thuậtđánh giặc của dân tộc Vì vậy ngay từ thời kỳ đầu dựng nước, dân tộc ta đã biết kếthợp chặt chẽ giữa xây dựng đất nước đi đôi với chăm lo củng cố quốc phòng, sẵn

sàng đánh giặc giữ nước theo tinh thần tự lực tự cường, quán triệt tư tưởng “Quốc phú binh cường” Trong xây dựng đất nước tổ tiên ta đã đề ra những chính sách nhằm phát triển kinh tế, củng cố quốc phòng như “ngụ binh ư nông” của nhà Lý, “Khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc” của nhà Trần, “Ra sức làm đường, đắp đê, đào kênh rạch cải tạo đồng ruộng, đẩy mạnh chăn nuôi sản xuất ra các loại công cụ lao động, đóng thuyền bè để phát triển sản xuất, cơ động quân đội” Trong đánh giặc

nhân dân ta đã biết cất giấu lương thực để ổn định đời sống, nuôi quân, sử dụng cáccông cụ lao động sản xuất ra các loại vũ khí trang bị như mũi tên đồng, cung nỏ, vótchông để đánh giặc bảo vệ Tổ quốc

1.3 Chính trị, văn hoá-xã hội

Đất nước ta có 54 dân tộc anh em cùng chung sống, không qua chế độ chiếmhữu nô lệ, phân vùng cát cứ không nhiều Do phải cùng nhau chung lưng đấu cậtchống lại thiên tai, địch hoạ, các nhà nước phong kiến đã có những tư tưởng tiến bộthân dân, những chính sách hoà hợp dân tộc đúng đắn, nên các dân tộc ít xảy ra mâuthuẫn, hận thù Các dân tộc đều sống hoà thuận, gắn bó thuỷ chung, yêu quê hươngđất nước Đây là nhân tố, là cơ sở tạo nên sức mạnh đoàn kết, thống nhất dân tộc, sự

cố kết cộng đồng bền vững Trong quá trình xây dựng đất nước, chúng ta đã tổ chức

ra nhà nước xác định chủ quyền lãnh thổ, tổ chức ra quân đội, đề ra luật pháp để quản

lý, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Các nhà nước phong kiến Việt Nam đều có tư tưởng

trọng dân, đưa ra nhiều chính sách hợp với lòng dân, xác định vai trò, vị trí của quần

chúng nhân dân, mối quan hệ giữa dân với nước, nước với dân được ví như “không thể phân biệt được đâu là cá đâu là nước” nên đã động viên và phát huy được sức

mạnh toàn dân trong công cuộc xây dựng đất nước, động viên cả nước đánh giặc gìngiữ non sông Trong đánh giặc, quân và dân ta đã chiến đấu dũng cảm, kiên cường,bất khuất, tinh thần quyết tâm cao, với ý chí quật cường sắt đá và nghị lực phi thường,luôn sáng tạo ra nhiều cách đánh hay, đánh giặc mềm dẻo khôn khéo, mưu trí sángtạo Dân tộc ta đã chiến đấu và đánh bại nhiều kẻ thù, bảo vệ vững chắc Tổ quốc, giữvững độc lập cho dân tộc

Dân tộc ta có một nền văn hoá bản địa xuất hiện sớm, từ thời tiền sử với kếtcấu bền vững có nhà, có làng, có bản, có nhiều dân tộc cùng chung sống, mỗi dân tộc,làng xã lại có một truyền thống phong tục tập quán riêng Nhưng trong quá trình laođộng, đấu tranh để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thì các dân tộc đã vun đắp nên nhữngtruyền thống văn hóa chung như: Tinh thần yêu nước, đoàn kết, gắn bó, yêu thươngđùm bọc che chở lẫn nhau, ý thức lao động cần cù sáng tạo, ý chí tự lực tự cường, đấutranh dũng cảm, kiên cường, bất khuất Đây là nguồn gốc sức mạnh của dân tộc để

chống lại thiên nhiên, đánh bại mọi thế lực, mọi kẻ thù xâm lược Trong quá trình

xây dựng đất nước, dân tộc ta luôn coi trọng phát triển nền văn hoá, giáo dục kiếnthức hội hoạ, âm nhạc mang bản sắc truyền thống dân tộc, đồng thời không ngừngtiếp thu có chọn lọc những tinh hoa của nền văn hoá thế gới làm cho nền văn hóanước ta ngày càng phong phú, đa dạng và tràn đầy sức sống

Tóm lại, Các yếu tố địa lý kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội có ảnh hưởng rất

lớn đến nghệ thuật đánh giặc của tổ tiên ta Tất cả nững yếu tố đó đã không ngừngđược tìm tòi và phát triển, tạo nên sức mạnh to lớn cho dân tộc ta trong quá trình xâydựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc, đấu tranh bảo vệ giống nòi, giữ vững nền độc lập dântộc, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc

2 Nội dung nghệ thuật đánh giặc giữ nước của tổ tiên

2.1 Tư tưởng, kế sách đánh giặc

Với tư tưởng tích cực chủ động tiến công và kế sách đánh giặc mềm dẻo, khéoléo của dân tộc ta đã được các triều đại Lí, Trần, Hậu Lê và Quang Trung vận dụngmột cách linh hoạt, sánh tạo, đưa quân và dân ta đánh bại nhiều kẻ thù xâm lược, giữvững nền độc lập dân tộc, bảo vệ chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc và đượcthể hiện qua các nội dung sau:

Thứ nhất, Tư tưởng tích cực, chủ động tiến công

Lịch sử chiến tranh giải phóng dân tộc và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc cho thấy:

“Tư tưởng chiến lược tiến công là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình đánh thắng các đạo

quân xâm lược đất nước ta”

Quan điểm quân sự của dân tộc Việt Nam cho rằng: chỉ có tiến công và tiếncông một cách kiên quyết mới có thể đánh bại được kẻ thù để giải phóng đất nước vàbảo vệ Tổ quốc Và trên thực tế, các cuộc chiến tranh chống xâm lược đã giành đượcthắng lợi, dân tộc Việt Nam đều rất coi trọng nghệ thuật tiến công và thực hiện tiếncông rất tài giỏi

Cách tiến công của chúng ta là tích cực chuẩn bị, tiến công liên tục, tiến công

từ nhỏ đến lớn, từ cục bộ đến toàn bộ Đạt được mục tiêu tiến công là tiêu diệt nhiềusinh lực địch, làm thay đổi so sánh lực lượng ta và địch trên chiến trường, thay đổi

cục diện chiến tranh và ta dành thắng lợi Tư tưởng tích cực chủ động tiến công là chủ

động giành quyền đánh giặc trên các mặt trận của dân tộc, kiên quyết tiến công bằngsức mạnh tổng hợp toàn dân, không thụ động phòng ngự đó là yếu tố quyết định thắnglợi trong chiến tranh và là nét đặc sắc trong nghệ thuật đánh giặc giữ nước của dân tộc

ta Với thế cơ động tiến công từ mọi phía, hãm địch vào thế bị động lúng túng, nắmđược thời cơ chuyển sang phản công, tiến công và giành thắng lợi Từ thời nhà Trầnvào thế kỉ thứ XIII, trước thế mạnh của quân Nguyên - Mông, tư tưởng tích cực chủđộng tiến công được thể hiện bằng việc không chấp nhận yêu sách của Chúa Nguyên,

mà động viên nhân dân cả nước chuẩn bị vũ khí kháng chiến, xây dựng quyết tâm

đánh giặc cao cho quân dân cả nước Với ý chí “sát thát” thề giết giặc Nguyên

-Mông Khi quân Nguyên Mông vào xâm lược nước ta, nhà Trần đã phát huy sứcmạnh toàn dân, thế trận làng nước, chặn giặc phía trước, đánh giặc phía sau, triệt pháđường tiếp tế lương thực, cô lập địch, tập trung lực lượng, kết hợp chặt chẽ giữa tiếncông và rút lui, phản công chiến lược và kết quả cả 3 lần đều đánh bại cuộc tiến côngxâm lược của giặc Nguyên Mông

Đầu thế kỉ XV trước sự xâm lăng của giặc Minh, Lê Lợi và Nguyễn Trãi đãđứng lên lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Với lòng yêu nước thương dân, ý chí

căm thù giặc của nghĩa quân Lam Sơn “Không đội trời chung với giặc, thề không cùng sống chung với chúng” đã chuyển thành quyết tâm đánh giặc rất kiên cường của quân sĩ dù phải “Nằm gai nếm mật vẫn bền gan chiến đấu” Thời kỳ đầu khởi nghĩa, nghĩa quân gặp muôn vàn khó khăn “Sớm tối không được hai bữa áo mặc, đông hè chỉ được có một manh, quân lính chỉ độ vài nghìn, khí giới thì thật tay không” Nhiều

lần bị kẻ địch vây hãm, Lê Lợi đã tổ chức cuộc tiến công phá thế bao vây phong tỏa

của kẻ thù Đến năm 938 chỉ bằng một trận Ngô Quyền đã đánh tan đội thuỷ quânxâm lược của Lưu Hoằng Thao trên sông Bạch Đằng, kết thúc thời kỳ mất nước kéodài hàng ngàn năm

Thời nhà Lý, do có nhiều chính sách, cải cách tiến bộ để xây dựng đất nước,

củng cố quốc phòng như: “khuyến nông”, “ngụ binh ư nông” (gửi quân ở dân) đã

tạo nên sức mạnh, giành quyền chủ động đánh bại mọi âm mưu thủ đoạn mua chuộclôi kéo, đe doạ, xâm lấn biên giới của kẻ thù Trước nguy cơ bị quân Tống xâm lược,

tư tưởng chỉ đạo tác chiến của nhà Lý là: “Giành quyền chủ động đánh trước để phá thế mạnh của giặc” Lý Thường Kiệt nói “Ngồi yên chờ giặc không bằng đem quân

ra chặn trước mũi nhọn của chúng”, bằng hành động thiết thực của mình, đích thân

vua Lý Thái Tông cầm quân xuống phương Nam đánh giặc Chăm Pa, đã phá được thếliên kết gọng kìm của kẻ thù từ hai đầu đất nước, tạo điều kiện tập trung lực lượngđánh giặc phương Bắc Cuối năm 1075 đầu năm 1076 Lý Thường Kiệt đã mở cuộctiến công chủ động đánh sang thành Ung Châu, Khâm Châu, Liêm Châu phá thếchuẩn bị tiến công xâm lược của quân Tống Sau đó chủ động lui về xây dựng phòng

tuyến Sông Cầu (sông Như Nguyệt) thành thế “hoành trận” để đánh giặc Tư tưởng

chỉ đạo đánh giặc của quân và dân nhà Lý là kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngự và phảncông, xây dựng lực lượng phát triển mở rộng thế trận, chủ động tiến công địch, quy

mô ngày càng lớn cả bằng quân sự, chính trị, binh vận kết hợp đánh tiêu diệt địch

Khởi nghĩa Tây Sơn thế kỉ XVIII do ba anh em nhà Nguyễn Nhạc, NguyễnHuệ, Nguyễn Lữ lãnh đạo đã được nhân dân đồng lòng ủng hộ

“Anh đi theo chúa Tây Sơn

Em về cày cuốc mà nuôi mẹ hiền” (ca dao)

Lực lượng nghĩa quân ngày càng phát triển mạnh, vốn tư tưởng tích cực chủđộng tiến công nghĩa quân đã giải phóng một vùng rộng lớn từ Quảng Nam đến BìnhThuận, đánh tan Chúa Nguyễn ở đằng trong, Chúa Trịnh ở đằng ngoài Nghe tin bọn

Nguyễn ánh, Lê Chiêu Thống “Cọng rắn cắn gà nhà”, “rước voi về giày mộ tổ” mở

đường cho gần 3 vạn quân Xiêm và gần 30 vạn quân Mãn Thanh sang xâm lược nước

ta, Nguyễn Huệ đã tổ chức cuộc hành binh thần tốc, tập trung lực lượng mạnh, đánhbất ngờ, với sự hiệp đồng giữa quân thuỷ, kỵ binh, pháo binh và voi chiến đã đánh tanquân Xiêm ở Rạch Gầm - Xoài Mút tiêu diệt quân Mãn Thanh ở Ngọc Hồi - Đống

Đa, giữ vững nền độc lập dân tộc, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc

Những lần đánh thắng quân xâm lược đó là những lần biểu hiện cho nghệ thuậttiến công rất tài giỏi của cha ông ta, là nét đặc sắc về tư tưởng, chủ động và kiên quyết

tiến công, nghệ thuật tiến công còn gắn liền với tinh thần tích cực chủ động tiến côngcủa một dân tộc nhỏ đánh thắng những kẻ thù xâm lược lớn hơn mình rất nhiều lần ởphạm trù chiến lược, nghệ thuật quân sự Việt Nam không có phòng ngự mà chỉ cótiến công, coi tiến công là tư tưởng chỉ đạo, cũng có nghĩa coi phòng ngự là tạm thời,

là sách lược, là biện pháp cần thiết để tạo thế, tạo thời có lợi cho phản công Nhưngkhông vì thế mà dân tộc ta coi nhẹ phòng ngự vì thành luỹ và tổ chức phòng ngự cũng

là biện pháp, phương tiện tạo ra thế trận và thời cơ giống như các yếu tố khác để pháthuy sức mạnh của mình, đạt tới mục đích tiến công và phản công Bằng cách đó đãchặn đứng các cuộc tiến công quyết liệt của địch để tạo thời cơ, sau đó chuyển sangphản công và tiến công đánh bại quân giặc

Trong nghệ thuật quân sự dân tộc Việt Nam, phòng ngự luôn gắn liền vớitiến công và phản công Vừa chặn địch ở chính diện, vừa đánh vào bên sườnphía sau, kết hợp phản công và tiến công ngay khi đang còn phòng ngự, tìmcách bộc lộ sơ hở để ta chuyển sang tiến công hoặc phản công, đó là cách phòngngự thế công

Thứ hai, kế sách đánh giặc

Chiến tranh là một quá trình đấu tranh vũ trang rất quyết liệt giữa hai bên thamchiến để dành ưu thế mà thắng Sự đọ sức quyết liệt ấy đòi hỏi phải có lực lượng,song nó còn gắn liền với sự đấu tranh rất gay go quyết liệt về trí tuệ của các bên thamchiến, bên nào thông minh hơn sẽ thắng Càng đọ sức quyết liệt và gay go thì càng

biểu hiện quy luật chung của chiến tranh “Mạnh được yếu thua”, mạnh yếu tuỳ thuộc

vào số lượng, chất lượng mọi người tham chiến, trang bị vật chất kỹ thuật và nguồnlực bảo đảm các mặt cho cuộc chiến tranh đó, và còn phụ thuộc rất lớn vào tài nghệchỉ đạo, chỉ huy của người cầm quyền cùng năng lực sáng tạo trong vận dụng nghệthuật của người tham chiến trên chiến trường Vì vậy ai có sức mạnh hơn, thông minhhơn và sáng tạo hơn thì ngưới đó sẽ chiến thắng

Do đó kế sách đánh giặc ở đây là mưu kế, là sách lược đánh giặc của dân tộc

Kế sách phải mềm dẻo, khéo léo kết hợp chặt chẽ giữa tiến công và phòng ngự, quân

sự với binh vận, ngoại giao tạo ra thế mạnh của ta phá thế mạnh của địch, trong đótiến công quân sự luôn giữ vai trò quyết định Kế sách đó được vận dụng linh hoạtsáng tạo cho từng cuộc chiến tranh Vì vậy mưu kế và kế sách giữ vai trò hết sức quantrọng trong nghệ thuật đánh giặc

Mưu kế trong chiến tranh tạo ra thế trận và thời cơ có lợi mà đánh thắng địch,

đó là yếu tố thế và thời trong chiến tranh do mưu kế tạo nên Trong lịch sử đấu tranh

của dân tộc, nhân dân ta luôn phải đương đầu với những kẻ thù lớn mạnh hơn mìnhrất nhiều lần, chúng vừa đông lại có tiềm lực kinh tế, quân sự to lớn hơn Nhân dân tađánh giặc trong điều kiện nhỏ đánh lớn, ít địch nhiều, yếu chống mạnh và thường bịquân thù bao vây về mọi phía

Từ đó mà nghệ thuật đánh giặc của cha ông ta kể từ xưa đến nay đều vì thế mà

nghĩ đến mưu kế, tạo thời cơ, nắm bắt thời cơ, dành chủ động, đánh bất ngờ để thắng

địch Trên sông Bạch Đằng, Ngô Quyền đã dùng mưu trí cắm cọc nhọn bịt sắt chônxuống lòng sông có quân mai phục tạo ra sức mạnh tổng hợp làm thế mạnh của ta dụquân địch vào thế trận, rồi đánh quặt lại chúng lúc thuỷ triều rút nước xuống để tiêudiệt địch Đây là nghệ thuật tạo, nắm thời cơ Sự thông minh, sáng tạo trong chiếntranh là biểu hiện trước hết ở mưu kế hay và khéo léo Mưu hay kế sâu không chỉ biểuhiện ở phạm trù chiến lược mà còn biểu hiện rất rõ ở phạm trù chiến dịch, chiến đấutrong nghệ thuật quân sự của dân tộc ta Có mưu hay kế khéo thì các trận đánh lớn,nhỏ cũng như tác chiến đều cho phép ta với lực lượng ít hơn, có thể đánh thắng đượcmột đối thủ có lực lượng đông và vũ khí trang bị kỹ thuật mạnh hơn Mưu hay kếkhéo có thể buộc địch đánh theo cách đánh của ta, biến địch từ tiến công thành bị tiếncông, quá trình giao chiến buộc địch bộc lộ ra những sơ hở để ta chủ động và bất ngờđánh thắng

Trước thế giặc Nguyên - Mông đang mạnh, mưu lược đánh gặc của quân dân

thời Trần là: Tránh chỗ mạnh, đánh chỗ yếu, nơi hiểm yếu của kẻ thù “Nguyên binh nhuệ khí đang hứng kíp đánh chẳng bằng kiên thủ chờ suy” Quân dân thời Trần vừa chặn đánh vừa rút lui từng bước, kết hợp với tổ chức cho toàn dân lập kế “thanh dã” (làm vườn không nhà trống) với đánh phá nhỏ lẻ ở phía trước, bên sườn phía sau.

Quân dân ta đã đẩy quân Nguyên vào thế cùng lực kiệt tiến thoái lưỡng nan Lúc đó tamới tập trung lực lượng, chuyển sang phản công kiên quyết, tiến công liên tục, lậpnên chiến thắng vang dội ở Đông Bộ Đầu, Hàm Tử, Chương Dương ba lần đem quânxâm lược Đại Việt, đạo kị binh thiện chiến Nguyên - Mông đã từng chinh phục khắplục địa Âu - á đã bị đánh bại Trong cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, thời kỳ đầukhởi nghĩa, so sánh lực lượng ta yếu hơn địch, nhưng tổ tiên ta đã sử dụng nhiều kếsách đánh giặc rất mềm dẻo và vô cùng khôn khéo Nghĩa quân Lam Sơn thì dùng kế

“Bên ngoài giả thác hoà thân” để “bên trong lo rèn chiến cục” Nghĩa quân lại dùng mưu: “Hoà hoãn với Chúa Trịnh ở đằng ngoài, để tập trung lực lượng đối phó với Chúa Nguyễn ở đằng trong” Nhờ có nghệ thật khôn khéo đó mà ta đã tránh được sự

đánh phá rất quyết liệt của kẻ thù, đưa phong trào khởi nghĩa phát triển mạnh mẽ

trong công cuộc giải phóng dân tộc Có mưu hay kế khéo không những tiêu diệt đượcnhiều địch phá huỷ được nhiều phương tiện chiến tranh, lấy được trang bị vũ khíphương tiện của địch để dùng cho ta, làm cho ta càng đánh càng mạnh, mà một vấn đềquan trọng hơn nữa là ta đã đánh bại được những chủ trương biện pháp, thủ đoạn, tácchiến quan trọng của địch, làm cho địch quân đông mà không dám dùng, còn lựclượng tinh nhuệ mà không dám sử dụng để thi thố tài năng vào đúng nơi và đúng lúc

Mưu đồ của địch từ đó mà đi tới chỗ dần dần suy sụp, càng đánh càng bị thuađau đớn, thiệt hại của chúng càng lớn hơn, tác động tinh thần đối với chúng còn nguyhại nhân lên gấp bội, dẫn đến ý chí tinh thần của chúng bị lung lay, âm mưu xâm lược

bị nứt rạn, mâu thuẫn tăng lên cuối cùng bị tan vỡ Mưu kế trước hết là lừa địch, tìmcách điều địch để phá thế địch mà tiêu diệt địch

Trần Hưng Đạo nói “Đời xưa người giỏi dùng binh ý muốn như thế mà không

là như thế, nay thì ý muốn không như thế cho nên làm như thế, khiến họ lại ngờ là ý muốn như thế Đó là phép tinh vi để phá quân, bắt tướng Cái làm chỉ là cái bóng, làm mà không nghĩ thế chỉ là cái bóng trong cái bóng mà thôi - như hai cái gương trao đổi nhau, thực là huyền ảo mà không huyền ảo”

Ngoài ra mặt trận ngoại giao cũng gĩư vai trò hết sức to lớn Thời Trần đánhthắng giặc Nguyên - Mông đã mở mặt trận tiến công ngoại giao, buộc chúa Nguyên

phải công nhận xâm phạm quốc cảnh “Đại Việt” để ta thả 5 vạn tù binh về nước

Nghĩa quân Lam Sơn, Tây Sơn dùng kế sách “hoà hoãn” tránh sức mạnh ban

đầu của giặc để xây dựng lực lượng phát triển thế trận, sau đó mới mở các cuộc tiếncông ngày càng lớn

Từ đó cho thấy tư tưởng chỉ đạo đánh giặc của nhân dân ta phải dành, giữ vữngquyền chủ động, liên tục tiến công địch Nhưng tuỳ theo điều kiện của từng cuộcchiến tranh, so sánh lực lượng ta và địch, để tìm ra cách đánh thích hợp tiêu diệtchúng Kế sách đánh giặc của nhân dân ta rất mềm dẻo, khôn khéo, kết hợp chặt chẽgiữa tiến công quân sự với binh vận, ngoại giao tạo ra thế mạnh của ta, phá thế mạnhcủa địch, đánh bại chúng, trong đó tiến công quân sự luôn giữ vai trò quyết định

2.2 Toàn dân là binh cả nước đánh giặc

Đây là nghệ thuật về tổ chức, sử dụng lực lượng, động viên tinh thần, phát huysức mạnh, cách đánh giặc theo sở trường của từng người, từng lực lượng, mỗi bản

làng, thôn xóm trên cả nước tạo thành sức mạnh "toàn dân là binh cả nước đánh giặc"

Toàn dân là binh, cả nước đánh giặc là nghệ thuật đánh giặc truyền thống độcđáo, sáng tạo của dân tộc ta, là chiến thuật chiến tranh nhân dân toàn dân đánh giặc,

nó được thể hiện trong cả khởi nghĩa vũ trang, trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc vàchiến tranh giải phóng dân tộc

Thắng lợi của nhân dân ta chống kẻ thù xâm lược trong lịch sử đều do biết tiến

hành chiến tranh nhân dân, phát huy sức mạnh" toàn dân là binh, cả nước đánh giặc"

mà nội dung thực chất là nghệ thuật quân sự dựa vào dân, lấy dân làm gốc để tiếnhành chiến tranh Nó mang tính truyền thống của nghệ thuật quân sự Việt Nam, nó đãtrở thành nguyên lý sâu sắc nhất để tiến hành giành thắng lợi khởi nghĩa vũ trang vàchiến tranh cách mạng suốt hàng ngàn năm lịch sử

- Cơ sở phát động toàn dân đánh giặc

Các cuộc chiến tranh mà nhân dân ta tiến hành đều là chiến tranh yêu nướcchính nghĩa để bảo vệ Tổ quốc hoặc giải phóng dân tộc, đây là nguồn sức mạnh tinhthần to lớn thúc đẩy toàn đân hăng hái tham gia, nhà nhà hưởng ứng, người ngườiđứng lên đánh giặc cứu nước Dân tộc ta có truyền thống đoàn kết, yêu nước, thươngnòi, ý chí đấu tranh kiên cường bất khuất, tinh thần quyết đánh quyết thắng quân xâmlược để bảo vệ độc lập dân tộc, chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc

Từ xa xưa, nhân dân ta đã biết đứng lên chống giặc ngoại xâm, biết dựa vàosức lực của chính mình, tạo ra sức mạnh đoàn kết và kiên trì đấu tranh lâu dài, cuốicùng dành được thắng lợi, mở đầu cho trang sử chống ngoại xâm rất vẻ vang của dântộc Lực lượng chủ yếu ấy là những người dân của các bộ tộc, bộ lạc được huy động

ra đi làm dân binh để chiến đấu Với trang bị vũ khí lúc ấy vừa bằng tre, gỗ, vừa bằngsắt, đồng, đá Tre, gỗ, đá dùng làm gậy gộc, mũi tên, lao và đá ném; sắt đồng làm ragiáo, mác, rìu, lao

Những trang bị ấy thường ngày là những phương tiện lao động sản xuất, sănbắn thú rừng để sinh sống, đồng thời cũng là vũ khí chiến đấu chống giặc khi cầnthiết Sức mạnh đó là sức mạnh dựa vào sự đoàn kết của các bộ tộc chống ngoại xâm

để bảo vệ dân tộc, bảo vệ giống nòi

Thực hiện “trăm họ là binh, toàn dân đánh giặc” Do có bước phát triển tiến bộ về tư

tưởng, tổ chức xây dựng đất nước, củng cố quốc phòng, các nhà nước phong kiến ĐạiViệt đã gắn chặt dân với nước, nước với dân, tạo cơ sở vững chắc cho nghệ thuật

đánh giặc “toàn dân vi binh, cử quốc nghênh địch” thời chiến đã có bước phát triển

quan trọng, ảnh hưởng lớn đến quá trình hình thành và phát triển nghệ thuật quân sựViệt Nam

Trải qua bao nhiêu thế hệ, dân tộc Việt Nam với khí phách anh hùng ngày càngnảy nở và phát triển, đã kiên quyết liên tục đứng lên chống ngoại xâm, sẵn sàng chịuđựng mọi gian khổ, bảo vệ quyền sống của mình trên mảnh đất quê hương

- Nội dung nghệ thuật phát huy sức mạnh toàn dân là binh, cả nước đánh giặc

Thứ nhất, tổ chức động viên lực lượng

Là tổ chức động viên toàn dân, mọi nhà, mọi người đều đánh giặc, “trăm họ là binh, cả nước đánh giặc” tạo nên sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc Với truyền thống

yêu nước nồng nàn, tự lập tự cường, anh dũng bất khuất gắn liền với ngọn cờ đại nghĩa

chiến đấu vì độc lập, thống nhất đất nước “nhân dân ta đã sớm có ý thức gắn quyền lợi của Tổ quốc với quyền lợi của gia đình và bản thân, gắn bó nước với nhà, làng với nước trong mối quan hệ keo sơn bền chặt”, “nước mất nhà tan”, câu nói đó đã có từ

lâu đời cho nên mỗi khi có giặc xâm lược thì mọi người đều đồng lòng đứng dậy chống

giặc để giữ nước, giữ nhà “Cả nước chung sức đánh giặc đó là truyền thống quân sự của dân tộc Việt Nam”

Trong các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, các nhà nước phong kiến Đại Việt

đã tổ chức sử dụng lực lượng vũ trang cùng nhân dân biên giới, đánh bại mọi âm mưuthủ đoạn mua chuộc lôi kéo, kích động của kẻ thù, giữ vững biên cương của Tổquốc, các địa phương còn tích cực tổ chức lực lượng, động viên nhân dân chủ độngxây đồn luỹ, chuẩn bị vũ khí sẵn sàng đánh giặc

Thời nhà Lý đã động viên hàng trăm vạn dân tham gia lập nên thế "hoành trận” để đánh giặc ở sông Cầu (sông Như Nguyệt) Do cũng chuẩn bị tốt lực lượng,

thế trận nên quân dân địa phương vùng Lạng Sơn, Cao Bằng cùng quân đội triều đìnhsang đất Tống để phá thế tiến công chuẩn bị trước của giặc Sự tham gia đông đảo củaquần chúng nhân dân với khí thế tiến công ngày càng mạnh đã trở thành nhân tố rấtquan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng và bảo tồn dân tộc

Thời nhà Trần tổ chức hội nghị “Diên Hồng”, cùng nhân dân bàn cách đánh

giặc sau hội nghị cả nước dấy lên phong trào đánh giặc lập công Tiêu biểu là đội dânbinh người Tày ở Lạng Sơn do Nguyễn Thế Lộc và Nguyễn Lĩnh chỉ huy cùng một bộphận quân triều đình liên tục chặn giặc trong nhiều ngày đêm Đội quân gia nô củaNguyễn Địa đã chém chết tên phản bội Trần Kiệm ngay trên mình ngựa trước cửa ChiLăng Lực lượng dân binh ở Tây Bắc do Hà Bổng, Hà Đặc, Hà Chương đã chặn đánhkiên quyết liên tục quân Nguyễn ở Thu Vạt, Bạch Hạc khi tiến công địch ở NamThăng Long, lực lượng dân binh, quân các lộ phủ của Trần Thống, Nguyễn Khả Lạp

đã phối hợp với quân triều đình đánh giặc lập nên chiến công ở Tây Kết, Hàm Tử,Chương Dương

Chiến thắng Vạn Kiếp có công to lớn của Hoài Văn Hầu, Trần Quốc Toản người đã tổ chức chặn đánh quyết liệt ở sông Như Nguyệt buộc quân Nguyên phải

-đi vào đúng thế trận của ta Trận quyết chiến trên sông Bạch Đằng được nhân dânđồng lòng, quyết tâm ra sức ủng hộ Trần Quốc Toản, đã giàn thế trận hiểm, kếthợp với tài nghi binh lừa địch của dân binh địa phương, ta đã bắt gọn quân giặc,bắt sống nhiều tướng giặc như Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp, Trích Lê Cơ Ba lần xâmlược Đại Việt, cả 3 lần đều thất bại dưới quân và dân ta, làm cho kẻ thù khiếp sợkhông dám xâm phạm Thắng lợi của dân tộc ta đã góp phần làm suy yếu thế lựccủa đế quốc Mông Cổ, làm thất bại âm mưu biến nước ta thành bàn đạp để mởrộng xâm lược xuống các nước Đông Nam á Đó là những cống hiến quan trọng có

ý nghĩa lớn lao của dân tộc ta đối với cuộc chiến tranh của các dân tộc Châu A¸chống xâm lược và thống trị của đế quốc Nguyên - Mông hồi thế kỉ XIII

Khởi nghĩa Lam Sơn với mục tiêu “kéo cùng dân ra khỏi lầm than”, quân khởi

nghĩa được nhân dân ủng hộ mạnh mẽ phát triển lên thành cuộc chiến tranh giải

phóng dân tộc Khi đánh giặc, quân khởi nghĩa đi đến đâu cũng “chật đất người theo”, nghĩa quân đánh giặc ở đâu nhân dân ở đó nổi dậy hưởng ứng Quân Lam Sơn

tiến quân vào Nghệ An, Tân Bình, Thanh Hoá người trẻ gia nhập nghĩa quân, ngườigià cũng tham gia đánh giặc, chỉ riêng Trà Lân đã có hơn 5000 thanh niên được tuyểnvào quân đội Khi tiến quân ra Bắc Bộ, cả đồng bằng vùng lên đánh giặc, chiến thắngTốt Động, Chúc động, Đông Quan, Chi Lăng đều có dân binh và nhân dân trong vùng

giúp sức mà sử sách còn ghi “Hào kiệt các lộ ở kinh đô và nhân dân các lộ, phủ, huyện tấp nập kéo đến cửa quân hết sức liều chết đánh thắng giặc ở các xứ” Sau

mười năm chiến đấu bền bỉ, gian khổ và ngoan cường, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đãhoàn thành vẻ vang nhiệm vụ giải phóng dân tộc Thắng lợi của cuộc chiến thật làoanh liệt, toàn diện và triệt để đã đập tan hoàn toàn ý chí xâm lược nước ta của nhàMinh, đất nước được giải phóng và nền độc lập dân tộc nhờ đó mà được bảo đảm gần

4 thế kỉ (đầu thế kỉ XV đến cuối thế kỉ XVIII) không bị nạn ngoại xâm, phong kiếnphương Bắc đe doạ

Dưới chế độ hà khắc và ngột ngạt của họ Nguyễn, nhân dân ta từ lâu đã tíchchứa nhiều bất mãn oán giận và căm thù Trước họa xân lược của giặc Thanh, mùaxuân năm 1789 Quang Trung cấp tốc mở cuộc hành binh ra Bắc, chỉ dừng lại Nghệ

An có 10 ngày mà đã có hàng vạn thanh niên tình nguyện gia nhập nghĩa quân Trong

các trận quyết chiến ở Ngọc Hồi, Khương Thượng, Thăng Long có sự giúp đỡ phối

hợp của nhân dân, nghĩa quân đã có “luỹ mộc” để cản phá hoả lực của Hứa Tế Hanh lập thành “trận rồng lửa” (hoả long trận) quân vây kín bốn mặt thành, đánh tan hàng

vạn quân của Sầm Nghi Đống, Tổng đốc Tôn Sĩ Nghị sợ mất mật, ngựa không kịpđóng yên, người không kịp mặc áo giáp vượt cầu phao nhằm hướng Bắc mà chạy

Trong các cuộc chiến tranh này, ngoài lực lượng quân sự thì dân chúng cũngtham gia trực tiếp chống giặc bằng nhiều hình thức rất phong phú, ra sức hỗ trợ vềmọi mặt để đánh thắng kẻ thù Đối với đất nước ta, trước nạn xâm lược thường xuyên

đe dọa của kẻ thù, các vị lãnh tụ luôn biết dựa vào dân, coi việc chăm lo súc mạnh củanhân dân làm nền tảng cho việc giữ nước và giải phóng đất nước Hình thức chiếntranh nhân dân sớm xuất hiện, không những kế thừa được phong trào đấu tranh cótính chất quần chúng rộng rãi với truyền thống anh hùng bất khuất đã có từ xa xưa,

mà còn phát triển lên một trình độ mới rất cao, lập nên những kỳ tích vang dội vớinhững chiến công hiển hách Hình thức tổ chức lực lượng quân sự lúc này bao gồm bathứ quân (quân cấm của triều đình, quân các lộ các địa phương và dân binh) ngàycàng hoàn thiện, gồm bộ binh, thuỷ quân và các loại hình binh chủng khác Tổ tiên tađánh thắng địch không chỉ ở miền rừng núi, trung du mà ở cả đồng bằng, trên sôngnước và ngoài cửa biển Đánh thắng giặc Tống, Nguyên, Minh, Xiêm, Thanh đã

chứng minh sức mạnh toàn dân trong nghệ thuật đánh giặc “toàn dân là binh cả nước đánh giặc”, điều đó được nhà quân sự thiên tài Trần Quốc Tuấn khẳng định “Sở dĩ nước ta thắng được giặc ngoại xâm qua nhiều thời đại là do ta biết đồng lòng đánh giặc, cả nước chung sức…”, ngược lại thời Hồ dựng nước và giữ nước theo tư tưởng

“ích kỉ phi gia”, “để trong nước lòng dân oán hận” vì thế dù cho Hồ Quý Ly có xây thành cao, đắp được luỹ dày thì khi chiến tranh xảy ra mà “dân không theo” cũng dẫn

đến thất bại thảm hại, làm cho đất nước bị đô hộ kéo dài hàng ngàn năm

Thứ hai, Với sức mạnh“toàn dân là binh, cả nước đánh giặc” đã hình thành nên thế trận đánh giặc độc đáo, sáng tạo ra nhiều cách đánh đạt hiệu quả cao

Trong quá trình đánh giặc, quân và dân nước Đại Việt đã khéo léo vận dụng

kết hợp chặt chẽ giữa mưu, kế, thế, thời, lực để tạo ra sức mạnh của ta đánh phá, làm

suy yếu hạn chế thế mạnh của địch trên phạm vi chiến lược và chiến đấu tiêu diệtchúng Thế trận của ta là kết hợp chiến tranh nhân dân địa phương (thế của các lộ, cácvương hầu xưa kia, thế bộ đội địa phương và quân du kích) với thế trận chiến tranhbằng hoạt động tác chiến của quân chủ lực (du quân của triều đình) là thế trận chiến

lược của các lực lượng vũ trang kết hợp với các lực lượng chính trị triển khai trên cácđịa bàn xung yếu và kết hợp chặt chẽ với nhau hãm địch vào thế không có lợi

Thời nhà Lý do tạo được thế bất ngờ chủ động đánh trước phá được thành lũycủa giặc ở hai đầu đất nước đã làm đảo lộn kế hoạch xâm lược của kẻ thù Trong trậntiến công thành Ung Châu, tướng giặc Tô Giám thúc quân phòng thủ chống trả quyếtliệt Quân ta đã sử dụng cách đánh vừa vây hãm vừa công thành, trong đột phá ta sửdụng hoả công, thang mây (vân thê) để nhập thành, đào hầm qua chân thành, dùngbao đất xếp thành bậc cao đưa quân vào thành đánh phá Khi lui về phòng thủ đấtnước, quân dân tổ chức thành hai tuyến chặn giặc Tuyến trước do quân các lộ, phủcùng dân binh địa phương bố trí lực lượng dọc các tuyến đường bộ và đường sông màđịch tiến công, dựa vào thế hiểm trở của núi rừng, sông suối, đèo ải để chặn đánhgiặc Tuyến sau dựa vào thế núi, thế sông ta xây dựng chiến luỹ dài hàng trăm dặm,cao mấy thước; ở Nam sông Như Nguyệt, phía trước đóng cọc tre dày đặc với nhiềuhầm chông Lực lượng bố trí có quân bộ, quân thủy cùng với dân binh tại chỗ có cảthế phòng và thế công tạo nên thế trận vững chắc, có cả chính diện, chiều sâu và trọngđiểm phát huy sức mạnh, sở trường của các lực lượng, chặn giặc ở phía trước, tiếnđánh giặc ở phía sau, hãm địch vào thế bất lợi để ta chuyển sang phản công Trong

tiến công, quân ta lại dùng kế “dương Đông kích Tây”, tổ chức những trận tập kích

bất ngờ làm cho quân Tống không kịp chống đỡ tổn thất rất nhiều Kết hợp với đòntiến công ngoại giao, dân tộc ta đã đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của giặc Tống.Thắng lợi huy hoàng của cuộc kháng chiến trước hết là kết quả của một bước pháttriển vượt bậc của dân tộc ta mọi mặt về tinh thần, vật chất và tổ chức Sau hơn mộtthế kỉ giành được độc lập (thế kỉ X), do sự lớn mạnh đó quân dân thời Lý đã tiến hànhcuộc kháng chiến với tinh thần chủ động, tư thế đạp lên đầu kẻ thù, khí phách hiênngang và ý thức sâu sắc về quyền bất khả xâm phạm của dân tộc, làm chủ đất nước vàvận mệnh của mình

Khởi nghĩa Lam Sơn, nghĩa quân đã phát huy thế mạnh của chiến tranh giảiphóng dân tộc, sức mạnh của toàn dân, vận dụng cách đánh vây hãm thành, đánh quân

cứu viện Với tư tưởng “Giặc đông ta ít, lấy ít đánh đông, chỉ ở nơi đất hiểm mới được công” ta thực hiện “nhử người đến chứ không để người nhử đến” trong trận

Chúc Động, Tốt Động

Sau chiến thắng Ninh Kiều, nghĩa quân Lam Sơn được tăng cường cả về sốlượng cũng như chất lượng và trang bị vũ khí Trên cơ sở đó nghĩa quân tiếp tục vâyhãm thành Đông Quan và các thành luỹ nằm sâu bên trong hậu phương của ta (như

thành Nghệ An, Diễn Châu, Tây Đô, Cổ Lộng, Chí Linh ) còn những thành luỹ nằmtrên hai đường tiếp viện của địch từ Vân Nam và Quảng Tây đến Đông Quan (Nhưthành Điêu Diêu, Thị Cầu, Xương Giang, Khâu Ôn, Tam Giang ) thì nghĩa quân chủtrương kiên quyết tiêu diệt địch cho kỳ hết trước khi viện binh của nhà Minh kéosang Đặc biệt trong giai đoạn này, công tác vận động và thuyết phục kẻ thù được đẩymạnh nhằm hỗ trợ cho cuộc tiến công bằng quân sự Đúng như dự kiến của ta, VươngThông tập trung 9 vạn binh, sử dụng hai mũi chính kỳ vây chặt Cao Bộ nhằm tiêu diệt

quân khởi nghĩa Nắm được ý đồ của giặc “tương kế tựu kế”, “nhanh chóng như thần máy then đóng mở” (Nguyễn Trãi) quân ta lợi dụng địa hình hiểm trở lập thế trận mai

phục, chặn địch ở Cao Lỗ, khoá đuôi cắt địch ở Ninh Kiều, dồn quân Minh xuốngcánh đồng Tốt Động, Chúc Động để tiêu diệt; đúng như dự kiến đến canh năm địchtiến công lên Cao Bộ; tướng Đinh Lễ cho pháo ở nơi yếu hại lừa địch, nghe tiếngpháo Vương Thông lầm tưởng cánh quân kỳ đã đánh phía sau Cao Bộ, liền xua quân

đi tắt vào Cao Bộ Khi quân địch đã qua cầu, toàn bộ quân Minh lọt vào trận địa maiphục của ta Từ 3 phía quân ta xông ra thả sức chém giết, quân địch bị hãm vào đầmlầy người ngựa vướng vào nhau không sao chống cự được, tướng Trần Hiệp tử trận,tổng chỉ huy Vương Thông bị thương, quân chết vô kể, cánh kị binh vội tháo chạy quacánh đồng Chúc Động lại bị rơi vào trận địa mai phục của ta quân số chết quá nửa.Sau mười năm chiến đấu bền bỉ, gian khổ và ngoan cường cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

đã hoàn thành vẻ vang nhiệm vụ giải phóng dân tộc

Trong khởi nghĩa Tây Sơn, nghĩa quân đã sử dụng kế sách tác chiến “Nghi binh thăm dò”, đưa một bộ phận linh thuyền ra phía trước tiến đánh một số trận tập kích thăm dò rồi bỏ chạy, mặt khác sai người đàm phán với tướng Xiêm “xin” rút

binh làm cho địch càng chủ quan gây được mối nghi ngờ trong nội bộ của chúng, phía

ta có thêm thời gian chuẩn bị chiến đấu Chúng lầm tưởng lực lượng Tây Sơn nhỏyếu, nên quân Xiêm - Nguyễn lợi dụng lúc nước cường, gió chướng, đêm ngày 8tháng chạp năm Giáp Thìn (18/01/1875) đưa toàn bộ thuyền binh từ Trà Tân tiếnthẳng đến Mỹ Tho, để tiêu diệt quân Tây Sơn Nắm được ý định của giặc, quân TâySơn tổ chức thế trận phục kích trên sông Tiền Giang tập trung lực lượng tiêu diệt quânđịch trên đoạn Rạch Gầm - Xoài Mút Tận dụng địa hình kín đáo, hiểm trở quân TâySơn bí mật bố trí thuyền binh chặn đánh đầu, khoá đuôi, hãm địch trong khu quyếtchiến tập trung lực lượng ở hai bên bờ và cù lao Thới Sơn đánh tạt sườn quân giặc.Khoảng đầu canh năm ngày 19/01/1785 gần 400 thuyền binh của giặc lọt vào thế trậnchiến đấu ta đã bày đặt sẵn Bằng một thế trận chiến đấu hiệp đồng thuỷ, bộ, pháo,

Tây Sơn đã tiêu diệt gọn 5 vạn quân Xiêm - Nguyễn Từ đó quân Xiêm “Sợ quân Tây Sơn như sợ cọp”, vua Xiêm phải thừa nhận tướng Xiêm “Ngu hèn, kiêu căng hung hãn đến nỗi bại trận” làm “Bại binh nhục quốc” Nghệ thuật đánh giặc tài giỏi của

quân Tây Sơn còn được thể hiện trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhàThanh Trước thế mạnh của giặc, lại có lực lượng tay sai Lê Chiêu Thống dẫn đường,

quân Tây Sơn ở Bắc Hà không nhiều, Ngô Thì Nhậm nói “Phép dùng binh chỉ có một đánh, một giữ mà thôi ” Tướng sĩ Tây Sơn đã tìm ra cách đánh “Lường thế giặc rồi mới đánh, nắm phần thắng rồi mới hành động, tuỳ theo tình thế mà bày ra chước lạ”.

Quân Tây Sơn quyết định rút về giữ vùng đất hiểm ở Tam Điệp, Bỉm Sơn để bảo toànlực lượng, không bỏ mất mũi tên, cho chúng ngủ nhờ một đêm rồi lại đuổi đi Nhậnđược tin quân giặc vào Thăng Long, Quang Trung tổ chức cuộc hành binh thần tốc raBắc Hà, biết được quân Thanh đang dựa vào quân đông, tướng nhiều, xem thường đối

phương, nói “Quân Tây Sơn như cá chậu chim lồng còn chút hơi thừa thoi thóp không đáng nói đến” Trước tình hình đó, quân ta dùng kế “kích tướng” đẩy quân giặc vào thế chủ quan, ít đề phòng, sai người mang thư đến Tôn Sỹ Nghị “để xin hàng”, làm cho quân Thanh càng mất cảnh giác, xem thường ta Tôn Sỹ Nghị ra lệnh cho Quang Trung “Hãy rút quân về Thuận Hoá để chờ phân xử”, truyền lệnh cho quân sỹ “Nghỉ mười ngày để cùng vui đón xuân” Tận dụng sai lầm đó của giặc, quân

Tây Sơn lập kế hoạch, tổ chức lực lượng tiến công chiến lược đánh địch trên cả 5

hướng Cách đánh: Bí mật cơ động, triển khai lực lượng nhỏ, hình thành thế bao vây,

vu hồi chia cắt, đồng loạt tiến công chính diện, hẹp, chiều sâu lớn Tập trung lựclượng mạnh, đột kích vào các cụm quân lớn của giặc ở Ngọc Hồi, Khương Thượng(Đống Đa), Thăng Long Bị bất ngờ trước cách đánh nhanh hiểm ở phía trước, bênsườn, phía sau của nghĩa quân Tây Sơn, quân Thanh không kịp chi viện cho nhau,quân Tây Sơn đã thọc sâu tiến thẳng tới cung Tây Long Tại bản doanh, Tôn Sỹ Nghịđang lo lắng theo dõi mặt trận phía Nam để sẵn sàng điều quân đi tiếp viện Bỗngnhiên hắn được tin cấp báo đồn Khương Thượng bị tiêu diệt, hắn đang hoảng hốt chưakịp đối phó thì đạo quân của Đô đốc Long đã tràn vào thành Thăng Long như mộtmũi tên lao thẳng vào bản doanh của hắn Hắn khiếp sợ đến nỗi không kịp mặc áogiáp và đóng yên ngựa, vội vàng cùng với toán quân kị binh hầu cận vượt cầu phaotháo chạy trước Quân Thanh tan vỡ tranh nhau tìm đường chạy trốn, Tôn Sỹ Nghị ralệnh cắt cầu phao để cản đường truy kích của quân Tây Sơn Do hành động tàn nhẫncủa hắn, hàng vạn quân Thanh bị bỏ xác dưới sông Hồng Tôn Sỹ Nghị và bọn tànquân chạy trốn một cách thảm hại Khắp nơi trên đường chạy trốn, chúng bị chặn

đánh tơi bời và bị tiêu diệt gần hết, số sống sót phải luồn rừng, lội suối theo đường tắttrốn về nước Bại tướng Tôn Sỹ Nghị cũng phải vứt bỏ tất cả sắc thư ấn tín để lo chạy

thoát thân, theo lời kể của một viên quan chạy theo Tôn Sỹ Nghị: “Tôi và Tôn Sỹ

Nghị đói cơm khát nước không kiếm ra đâu được, ăn uống cứ phải đi suốt bảy ngàybảy đêm mới đến chốn Nam Quan” Bằng một cuộc hành binh thần tốc đánh giặc mưutrí sáng tạo chỉ trong thời gian ngắn, nghĩa quân Tây Sơn đã quét sạch gần 30 vạnquân Thanh ra khỏi bờ cõi nước ta

Từ đó cho thấy: Nghệ thuật đánh giặc mưu trí sáng tạo của dân tộc ta là giànhgiữ vững quyền chủ động trong cả công và phòng Trong đánh giặc phải linh hoạt sửdụng mưu kế để lừa địch, tạo lợi thế, tận dụng thời cơ để tập trung lực lượng đánh

địch Ta thắng địch là thắng địch ở chỗ khôn khéo như Nguyễn Huệ nói “Người khéo thắng là thắng ở chỗ rất mềm dẻo”

Một nước nhỏ bị một nước lớn đang lúc cường thịnh chinh phục và nô dịch, lại

có thể tự giải phóng hoàn toàn bằng những chiến thắng quân sự hết sức lẫy lừng trongmột thời gian ngắn như vậy, thì đó là một sự kiện hiếm có trong thời đại bấy giờ Điều

đó chứng tỏ rằng vào thế kỉ XX dân tộc Việt Nam đã là một dân tộc trưởng thành, có

ý thức dân tộc sâu sắc, có sức sống phi thường và năng lực sáng tạo phong phú Đó làmột dân tộc đã có hàng ngàn năm lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước, một dântộc anh hùng và không một thế lực xâm lược nào có thể khuất phục nổi

2.3 Nghệ thuật lấy nhỏ đánh lớn, lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh

- Cơ sở xác định:

Nghệ thuật lấy nhỏ đánh lớn, lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh xuất phát từđiều kiện thực tiễn chiến tranh ở nước ta Một nước đất không rộng, người khôngnhiều, luôn phải chống lại nhiều kẻ thù lớn mạnh, chúng có lực lượng quân đội, trang bị

vũ khí, kinh tế lớn hơn ta rất nhiều lần Đó là vấn đề tưởng chừng như không thểtrong cuộc đối đầu giữa một quốc gia nhỏ bé với những kẻ thù lớn mạnh Tuy thếnhưng lịch sử Việt Nam chứng minh được rằng kẻ địch dù có đến từ đâu, lớn mạnh cỡ

nào ta cũng tìm cách tiêu diệt chúng Trong binh pháp người việt, kỹ thuật lấy nhỏ đánh lớn, lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh đã trở thành nghệ thuật quân sự Trong các

cuộc chiến tranh giải phóng và giữ nước của dân tộc, nghệ thuật quân sự Việt Nam cónhiều sáng tạo và linh hoạt, phù hợp với tương quan lực lượng giữa địch và ta để định

ra phương thức sử dụng lực lượng phù hợp với tình hình đặc điểm của từng cuộcchiến tranh Lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta mỗi thời một khác nhưng

đều để lại truyền thống “Biết địch, biết ta trăm trận không nguy”, nghệ thuật sử dụng

lực lượng trên cơ sở đánh giá địch một cách chính xác, từ so sánh lực lượng và phântích thế địch, thế ta, dự báo hình thái đôi bên sẽ diễn biến trên chiến trường từ đó đưa

ra phương thức để đánh địch Đánh giá so sánh lực lượng địch ta là nghệ thuật quân

sự của dân tộc để vận dụng quan điểm tổng hợp không chỉ dựa vào số lượng quân đội,

vũ khí, phương tiện mà còn xem xét toàn diện: quân sự, kinh tế, chính trị, văn hoá, vậtchất và tinh thần, số lượng và chất lượng, điều kiện thế giới và trong nước có liênquan đồng thời không chỉ nhìn trước mắt, ban đầu, tìm ra chỗ mạnh, chỗ yếu củamỗi bên để định ra hình thức và phương thức cho phù hợp Do đó, đối với một dân tộcnhỏ bé như chúng ta nếu không biết lựa sức mình thì không bao giờ có thể đánh bạiđược kẻ thù hùng mạnh Vì thế chủ động bất ngờ là mạch sống tác chiến trong nghệthuật quân sự của dân tộc ta

- Nội dung tiến hành

Trong quá trình dựng nước và giữ nước thế kỉ X đến thế kỉ XVIIIT, nghệ thuật

đánh giặc dùng nhỏ đánh lớn, lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh đã có bước phát

triển mới, được vận dụng rất linh hoạt trong chiến tranh, chiến lược và chiến đấu.Quân dân ta kết hợp rất chặt chẽ mưu, kế, thế, thời, lực để nâng cao sức mạnh chiếnđấu đạt hiệu quả đánh tan mọi âm mưu, thủ đoạn Thời nhà Trần, sử

dụng cách đánh giặc: “Dĩ đoản chế trường”, lực lượng quân đội chỉ có 20 vạn, nhà

Trần đã động viên nhân dân cả nước tham gia đánh giặc Trong đánh giặc quân dân đãkết hợp chặt chẽ giữa đánh giặc phía trước với tiến công ở phía sau, bằng cả đòn quân

sự, kinh tế, binh vận, ngoại giao, giỏi sử dụng mưu kế lập được thế trận, tạo được thời

cơ, quân dân thời Trần chuyển sang phản công kiên quyết, tiến công liên tục, ba lầnđánh bại quân Nguyên, lần cao nhất chúng sử dụng tới 50 vạn quân Khởi nghĩa TâySơn, khi quân Thanh xâm lược nươc ta, Nguyễn Huệ đem mười vạn quân mở cuộchành binh thần tốc, bất ngờ tiến công mạnh, đánh liên tục cả phía trước bên sườn phíasau, chỉ trong 5 ngày đánh tan 29 vạn quân Thanh, cùng 2 vạn tàn quân Lê ChiêuThống Trong trận Khương Thượng, Đống Đa, ta có một vạn quân vận dụng cáchđánh bất ngờ táo bạo, bao vây chặt, tiến công nhanh tiêu diệt 3 vạn quân của SầmNghi Đống, thọc sâu vào cung Tây Long tiêu diệt một vạn quân của Tôn Sỹ Nghị

Tuy vậy trong chiến đấu, khi cần thiết tổ tiên ta cũng đã tập trung lực lượnglớn tạo ưu thế để đánh bại kẻ thù Trận đánh vận động ở Bến Đông năm 1258, TrầnHưng Đạo đã tập trung lực lượng ngang bằng với lượng binh Nguyên -Mông, đánhbại chúng Trận công thành Xương Giang, Lê Lợi tập trung 5 nghìn quân, tiêu diệt 2

nghìn quân Minh Trận Ngọc Hồi, Quang Trung sử dụng tới 2 trăm voi chiến, gần hếtpháo binh, đánh tan lực lượng phòng ngự ngăn chặn của Hứa Thế Hanh

Qua đó cho thấy nghệ thuật dùng nhỏ đánh lớn, lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh là nghệ thuật đánh giặc độc đáo, sáng tạo của dân tộc ta Đòi hỏi các nhà

lãnh đạo, chỉ huy phải có tài thao lược, biết động viên, phát huy sức mạnh toàn diện,vận dụng cách đánh phải tạo ra được nhiều lợi thế hơn kẻ thù, để tiêu diệt chúng.Trong đánh giặc nếu ta chưa tạo được lợi thế hơn địch, thì nhất thiết phải tập trungbinh lực mạnh để đánh thắng chúng Nó đã trở thành nét đặc sắc trong nghệ thuâtđánh giặc truyền thống của dân tộc ta

2.4 Nghệ thuật kết hợp đấu tranh giữa các mặt trận quân sự chính trị, ngoại giao, binh vận

Nghệ thuật chiến tranh nhân dân của dân tộc ta là giải quyết mối quan hệ giữa

đấu tranh vũ trang với đấu tranh chính trị, đấu tranh ngoại giao, binh vận, địch vận vàcác mặt đấu tranh khác trong cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện và lâu dài Vì vậy

sự kết hợp giữa các mặt đấu tranh quân sự, đấu tranh chính trị, đấu tranh ngoại giao

và đấu tranh binh vận trong chiến tranh là nét điển hình trong nghệ thuật đánh giặccủa tổ tiên ta

Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông xâm lược, Trần HưngĐạo đã sử dụng mâu thuẫn giữa người Hán và người Mông Cổ trong đạo quânNguyên đi xâm lược lôi kéo người dân tộc Hán về phía mình để chống lại quânNguyên Vì thế Triệu Trung, một viên tướng người Hán trong đạo quân Nguyên đã rahàng và tham gia đạo quân của ta do tướng Trần Nhật Duật chỉ huy, đánh tan đạoquân tiên phong của Toa Đô trong trận Hàm Tử

Tiêu biểu nhất là trong cuộc chiến tranh thời Lê, Nguyễn Trãi đã đặt vấn đềchính trị, ngoại giao, binh vận, địch vận lên một vị thế rất cao, tiến hành một cách có

hệ thống và kiên nhẫn, trở thành chiến lược “Đánh vào lòng người” Hàng vạn tên

địch đã phải hạ vũ khí xin hàng, cuối cùng làm tan rã về tổ chức và tinh thần của mộtđạo quân xâm lược to lớn

Quang Trung trong trận đánh đồn Hạ Hồi tiêu diệt một căn cứ của địch ởThường Tín (Nam Thăng Long) đã không tốn một mũi tên, một viên đạn nào vì ông

đã dùng mưu kế binh vận, địch vận uy hiếp tinh thần binh lính địch làm chúng hoang

mang lo sợ xin đầu hàng Thế trận đó gắn bó ba mặt của cuộc tiến công (quân sự, chính trị, ngoại giao và binh vận) hình thành ba mũi giáp công trong cả phạm trù

chiến lược, nghệ thuật, chiến dịch, đánh địch cả phía trước, phía sau và trong địch,

làm cho địch không những bị tổn thất về lực lượng, vật chất (người và của) mà cònsuy sụp về tinh thần, đẩy quân xâm lược vào thế bị tiến công triền miên ở mọi nơi mọilúc, trên đất nước ta và của đất nước của chúng Không những đã tác động đến tinhthần, ý chí chiến đấu của địch trên chiến trường mà còn tác động mạnh mẽ đến giađình, vợ con binh lính của chúng ngay trên đất nước chúng

Trong chiến tranh, đấu tranh quân sự là điều diễn ra rất tất yếu, và có tínhquyết định trực tiếp đến thắng lợi của cuộc chiến tranh Phải tổ chức thực hành cácphương thức tác chiến, huy động lực lượng đánh giặc, thực hiện các hình thức, thủđoạn chiến đấu rất linh hoạt sáng tạo, tiêu diệt nhiều sinh lực địch tạo lợi thế cho cácmặt trận khác Lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta đã chỉ ra rằng: nhân dân taluôn phải đối chọi với những kẻ thù mạnh hơn ta về mọi thứ, âm mưu của chúng rấtnham hiểm, xảo quyệt Muốn đánh thắng, làm chúng hoàn toàn thất bại về ý đồ xâmlược của chúng thì phải đánh thật mạnh, tiêu diệt nhiều binh lực, phá huỷ nhiềuphương tiện vật chất của chúng mới làm cho chúng suy yếu mà đi tới thất bại Songmặt khác phải tìm cách khoét sâu nhược điểm, yếu điểm của quân xâm lược về mặttinh thần thì thắng lợi của ta mới trọn vẹn, giảm bớt được thương vong tổn thất to lớnvới ta Đấy chính là nghệ thuật phải biết dựa vào thế mạnh, thế thắng của ta mà làm

công tác chính trị binh vân, ngoại giao Thế mạnh của ta là yếu tố chính nghĩa, thế thắng của ta là thế trận chiến tranh nhân dân Dựa vào hai thế đó và kết hợp một

cách chặt chẽ giữa các mặt trận để giành thắng lợi trong chiến tranh

Đánh giặc đến xâm lược đất nước mình, tất yếu là một cuộc chiến tranh chínhnghĩa, là thế mạnh về chính trị của nhân dân ta Phát huy cao độ yếu tố chính nghĩacủa chiến tranh chống xâm lược đánh vào quân xâm lược phi nghĩa Dân tộc ta luôntìm cách làm rõ mục đích chiến đấu chống quân xâm lược, phân biệt rõ tính chấtchính nghĩa của ta và tính chất phi nghĩa của chiến tranh xâm lược, tạo ra sự nhất trícủa nhân dân ta, lôi kéo được những phần tử trong binh lính địch đứng vào trong hàngngũ của ta chống lại quân xâm lược, thu hút sự đồng tình ủng hộ của nhân dân tiến bộtrong nước và trên thế giới

Bên cạnh đó mặt trận ngoại giao cũng rất được chú trọng, ngày càng phát triển

và trở thành một mặt trận phối hợp hiệu quả với đấu tranh quân sự, chính trị, đánhmạnh vào ý chí xâm lược của kẻ thù, làm sáng tỏ giá trị nhân văn quân sự của ta.Ngoại giao đã tích cực, chủ động, luôn giương cao ngọn cờ vì hoà bình, độc lập dântộc, kiên trì kết hợp đấu tranh chính trị, tập trung làm rõ chính nghĩa của ta, vạch trầnnhững âm mưu thủ đoạn và tội ác của kẻ thù

Xuất phát từ tư tưởng “Lấy đại nghĩa thắng hung tàn, đem chí nhân thay cường bạo”, đây là một nội dung mang bản chất chính nghĩa trong nghệ thuật tác

chiến kết hợp với binh vận, địch vận, nó thể hiện tính nhân đạo sâu sắc trong truyền

thống dân tộc “đánh người quay đi, không đánh người trở lại”, có nghĩa rằng đối với

binh lính địch đã bị bắt làm tù binh hoặc đã đầu hàng thì ta luôn có chính sách đối xử

tử tế với họ

Lịch sử đã chứng tỏ rằng, phát huy được tính nhân đạo trong nghệ thuật tácchiến, kết hợp với binh vận, địch vận không những tác động đến tinh thần binh línhđịch mà còn tác động đến phong trào phản chiến trên đất họ, thành quả đem lại hếtsức rõ ràng

Kết hợp giữa đấu tranh quân sự, đấu tranh chính trị, binh vận, địch vận với đấutranh ngoại giao, tiến công địch toàn diện đã thể hiện tính độc đáo sáng tạo, vô cùngphong phú và linh hoạt Nghệ thuật kết hợp cần phải luôn nắm chắc thắng lợi của đấutranh quân sự, chính trị, binh vận, địch vận làm cơ sở và thế mạnh cho tiến công ngoạigiao phát triển Điểm nổi bật ở đây không chỉ là phát triển đấu tranh quân sự ở mứccao mà còn là sự hình thành và phát triển khá hoàn thiện một nghệ thuật đấu tranhchính trị đặc sắc, làm cho chính trị không chỉ là nền tảng cơ bản của cuộc chiến tranh

mà còn là phương thức tiến công địch có hiệu lực cao, trực diện tiến công địch trênchiến trường Chính trị trong chiến tranh của ta là chính trị quân sự, còn quân sự của

ta là quân sự chính trị Nghệ thuật tiến hành chiến tranh hay nhất, đạt hiệu lực chiếnlược lớn nhất của ta là nghệ thuật kết hợp đấu tranh quân sự, đấu tranh chính trị, binhvận và đấu tranh ngoại giao Những bài học kinh nghiệm ấy vẫn giữ nguyên giá trịtrong thời đại mới, thời đại xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay Từ khi có Đảngcộng sản Việt Nam ra đời ngày 03/02/1930, tại hội nghị quân sự toàn quốc lần thứ 4(từ ngày 27 - 29/9/1947), lần đầu tiên quan điểm chiến tranh nhân dân đã được Đảng

ta đề cập với tên gọi ban đầu là “quần chúng chiến tranh”

Với những kinh nghiệm đã đạt được trong các cuộc chiến tranh chống quânxâm lược, mà nhất là trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, thắng lợi của cuộckháng chiến chống Mỹ cứu nước là thiên anh hùng ca bất hủ trong sự nghiệp dựngnước và giữ nước của dân tộc Việt Nam Dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản ViệtNam, trong cuộc đụng đầu lịch sử ấy, quân và dân ta đã đánh hàng ngàn trận, mởhàng chục chiến dịch lớn đánh bại mọi âm mưu thủ đoạn, chiến lược, chiến dịch của

kè thù Qua từng giai đoạn, qua từng chiến dịch nét đặc sắc và sự phát triển của nghệthuật quân sự Việt Nam được thể hiện một cách rõ ràng nhất Quy luật chiến tranh của

nhõn dõn ta trước đõy là quy luật phỏt triển từ nhỏ đến lớn, từ ớt đến nhiều, từ yếuthành mạnh, phỏt triển từ chiến tranh du kớch lờn chiến tranh chớnh quy, càng đỏnhcàng mạnh; đến giai đoạn cuối của cuộc khỏng chiến chống Mỹ cứu nước, lực lượng

vũ trang 3 thứ quõn là lực lượng nũng cốt của chiến tranh nhõn dõn đó cú những bướcphỏt triển vượt bậc, tạo ra bước phỏt triển mới của nghệ thuật chiến tranh nhõn dõn.Phương thức tiến hành chiến tranh nhõn dõn phong phỳ, sỏng tạo, đó phỏt huy caonhất sức mạnh của toàn dõn đỏnh giặc một cỏch toàn diện, rộng khắp với mọi hỡnhthức tổ chức và đấu tranh thớch hợp Phương đú khiến địch đụng mà húa thiếu, cú sứcmạnh lớn mà khụng phỏt huy được tỏc dụng, cú sở trường mà khụng thi thố được, bị

sa lầy trong biển lửa của toàn dõn, lỳng tỳng và bị động trong một kiểu chiến tranhkhụng biết đõu là tiền tuyến đõu là hậu phương, một kiểu chiến tranh xen kẽ triệt để,chiến tranh nhõn dõn đủ khoột sõu vào những mõu thuẫn cố hữu của bất cứ một độiquõn xõm lược nào, đú là mõu thuẫn giữa phõn tỏn và tập trung, giữa phũng ngự vàtiến cụng, giữa đỏnh nhanh và đỏnh kộo dài làm cho lực lượng và phương tiện củađịch ngày càng hao mũn, ý chớ xõm lược ngày càng sa sỳt chiến thắng đú đó chứng

tỏ nột đặc sắc và độc đỏo của nghệ thuật quõn sự Việt Nam Mà đặc biệt là chiếnthắng lịch sử 30/4/1975 đó kết thỳc thắng lợi cuộc khỏng chiến chống Mỹ cứu nước,giải phúng hoàn toàn miền Nam thống nhất nước nhà Bắc - Nam sum họp Cuộckhỏng chiến cứu nước toàn thắng đó để lại cho chỳng ta những bài học vụ cựng quýgiỏ về phương phỏp cỏch mạng, nghệ thuật quõn sự, văn húa quõn sự Việt Nam Từdấu son chúi lọi này, lịch sử dõn tộc bước sang một trang mới, cả nước thực hiện 2nhiệm vụ chiến lược xõy dựng và bảo vệ Tổ quốc xó hội chủ nghĩa

III NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ VIỆT NAM TỪ KHI Cể ĐẢNG LÃNH ĐẠO

1 Cơ sở hình thành nghệ thuật quân sự Việt Nam

1.1 Truyền thống đánh giặc của tổ tiên

Từ khi vua Hùng dựng nớc Văn Lang đến nay, dân tộc ta đã bao lần chiến đấuchống ngoại xâm phong kiến phơng Bắc mạnh hơn ta gấp nhiều lần về quân sự lẫn kinh

tế Biết bao chiến tích oai hùng trớc những kẻ thù mạnh nhất thời đại, nh các đế chếphong kiến Trung Quốc đời Tần, Đờng, Hán, Tống, Nguyên, Minh, Thanh, còn vangvọng trong lòng mỗi ngời dân Việt Nam và đợc nhiều ngời trên thế giới biềt đến và

đánh giá cao Năm 938, chiến thắng Bạch Đằng của Ngụ Quyền trướcquõn Nam Hỏn là một điển hỡnh cho nghệ thuật đỏnh bằng mưu kế,thắng bằng thế, thời: Sau khi Kiều Cụng Tiễn ỏm sỏt Dương Đỡnh

Nghệ để đoạt chức Tiết độ sứ và bán nước cho nhà Nam Hán, NgôQuyền - một tướng tài giỏi và là con rể của Dương Đình Nghệ, lúc đóđang được cử trông coi Ái Châu (Thanh Hoá) – liền kéo quân ra Bắctrị tội tên phản bội và chuẩn bị đón đánh quân Nam Hán Quân NamHán dùng thuỷ quân vào đánh chiếm nước ta theo vịnh Hạ Long NgôQuyền cho binh lính đóng cọc lim trên cửa sông Bạch Đằng Khi thuỷtriều lên, ông cho thuyền nhẹ ra khiêu chiến, nhử địch vào trong cửasông Khi thuỷ triều xuống, thuyền quân ta phản công, phối hợp vớiphục binh ở hai bên bờ Thuyền địch vướng phải cọc đắm vỡ, giặc bịchết và bị bắt rất nhiều, chỉ huy Hoằng Tháo bị giết tại trận Mưu kếcủa Ngô Quyền trong trận này bắt nguồn từ kinh nghiệm dựa vàoquy luật thuỷ triều lên xuống của dân chài, thế - thời được vận dụngrất rõ và rất hay Thế là cọc Bạch Đằng, thời là nước thuỷ triều lênxuống.

Cuối năm 1788, nhân cơ hội Lê Chiêu Thống cầu cứu, quânThanh, dưới sự chỉ huy của Tôn Sĩ Nghị, tiến vào nước ta chiếm đóngThăng Long Trước tình hình đó, Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc, khẩntrương chuẩn bị phản công Nguyễn Huệ chia lực lượng làm hai khối:khối bao vây và khối tiến công Liên tiếp trong ba ngày, quân ta tiếncông tiêu diệt mấy vạn quân Thanh và quân của Lê Chiêu Thống.Sau đó, quân ta tiến hành công kích các mục tiêu chủ yếu: NguyễnHuệ tiến đánh Ngọc Hồi từ chính diện; Đặng Tiến Đông tiến côngĐống Đa Kết quả là Tôn Sĩ Nghị tháo chạy khỏi Thăng Long, tướnggiặc Sầm Nghi Đống và Hứa Thế Hanh bị giết, hàng vạn quân bị tiêudiệt Chỉ sau năm ngày tác chiến, Nguyễn Huệ cùng đại quân tiếnvào kinh đô, đất nước được hoàn toàn giải phóng Có thể nói, tàinăng, nghệ thuật quân sự của Quang Trung - Nguyễn Huệ đã đạt tớiđỉnh cao, chiến tích trận Thăng Long có thể so sánh với các trậnđánh hay nhất trong lịch sử chiến tranh thế giới, là sự kết hợp giữachính binh và kỳ binh Đánh chính diện - đó là chính binh, kết hợpvới bao vây vu hồi, đánh vào sau lưng - đó là kỳ binh Đây là mộtnghệ thuật hay và hiểm, có tính bất ngờ cao, tính thời cơ lớn, và vuaQuang Trung đã vận dụng nghệ thuật này một cách hoàn hảo

Trờn đõy chỉ là hai trong số rất nhiều trận đỏnh trong lịch sửquõn sự nước ta, giành đại thắng nhờ nghệ thuật quõn sự tài tỡnh.Trận Như Nguyệt (Lý Thường Kiệt đỏnh quõn xõm lược Tống), trậnChương Dương - Thăng Long, trận Bạch Đằng, trận Chi Lăng - XươngGiang cũng là những trận đỏnh tiờu biểu cho khả năng vận dụngtuyệt vời nghệ thuật quõn sự của người cầm quõn.

Qỳa trỡnh đỏnh giặc đú tổ tiờn ta đó xõy dựng nờn truyền thống và nghệ thuậtđỏnh giặc rất độc đỏo và sỏng tạo, đú là: Tinh thần đoàn kết, yờu nước, ý chớ tự lực tựcường và tinh thần quyết đỏnh và quyết thắng, với tư tưởng tớch cực chủ động tiếncụng, toàn dõn là binh cả nước đỏnh giặc, đỏnh giặc mưu trớ sỏng tạo, dựng nhỏ đỏnhlớn, lấy ớt địch nhiều lấy yếu chống mạnh

1.2 Mác - Lênin về t tởng quân sự

Chủ nghĩa Mác_lênin với hệ thống luận điểm nguồn gốc, bản chất xã hội củachiến tranh: về phân loại chiến tranh và quân đội dựa theo bản chất chính trị_xã hộicủa nó, về vai trò của chiến tranh trong lịch sử loài ngời, các quy luật phát sinh, quátrình và kết cục của chiến tranh; bản chất xã hội và chức năng của quân đội, công cụchủ yếu để tiến hành chiến tranh.lần đầu tiên trong lịch sử của khoa học xã hội, chủnghĩa Mác_Lênin đã cung cấp cho loài ngời cơ sở lí luận khoa học đẻ nhận thúc dúngnguồn gốc, bản chất của chiến tranh và của quân đội là sản phảm của xã hội có giai cấp

đối kháng, bản chất kinh tế_xã hội của giai cấp đã sử dụng nó

Học thuyết do Mác va Ănghen sáng lập, đơc Lênin phát triển và làm phongphú thêm trong thời đại đế quốc chủ nghĩa và cách mạng vô sản trở thành nền tảng thếgiới quan và phơng phap luận dể các đảng cộng sản Việt Nam Dựa vào đó vạch ra hocthuyết quân sự, xây dựng nền nghệ thuật quân sự tiên tiến, quân đội kiểu mới của giaicấp vô sản, đấu tranh giành chính quyền và bảo vệ chủ nghĩa xã hội Học thuyết còn là

vũ khí của các lực lợng cách mạng và tiến bộ trong đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc

và giải phóng dan tộc Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng Sản Việt Nam đã vận dụnghọc thuyết này kết hợp hài hoà với truyền thống quân sự viêt nam va tinh hoa quân sựcủa thế giới vào thực tiễn Việt Nam, đề ra những luận điểm cơ bản về khởi nghĩa vũtrang và chiến tranh cách mạng ở việt nam trong thời đại mới Ngày nay, trong sựnghiệp đấu tranh cho hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội của cả thếgiới, học thuyết Mác_Lênin về nghệ thuật quân sự vẫn là công cụ sắc bén và đáng tincậy của các đảng cộng sản, công nhân, các nhà nớc xã hội chủ nghĩa, toàn bộ phongtrào cộng sản công nhân quốc tế và phong trào giải phong dân tộc

1.3T tởng quân sự Hồ Chí Minh

.Định nghĩa: Tư tưởng Hồ Chớ Minh là quan điểm và lý thuyết

của Hụ Chớ Minh về việc xõy dựng nền quốc phũng, lực lượng vũtrang, về những vấn đề cú tớnh quy luật của khởi nghĩa vũ trang và