Tìm hiểu về quy luật và đấu tranh giữa các mặt đối lập

Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập là ‘hạt nhân’ của phép biện chứng.Theo V.I.Lenin, ‘Có thể định nghĩa vắn tắt phép biện chứng là học thuyết về sự thống nhất của các mặt đối lập. Như thế là nắm được hạt nhân của phép biện chứng, nhưng điều đó đòi hỏi phải có những sự giải thích và một sự phát triển thêm’. Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập là quy luật về nguồn gốc, động lực cơ bản, phổ biến của mọi quá trình vận động và phát triển. Theo quy luật này, nguồn gốc và động lực cơ bản, phổ biến nhất của mọi quá trình vận động, phát triển chính là mâu thuẫn khách quan, vốn có của sự vật, hiện tượng. Tìm hiểu về quy luật và đấu tranh giữa các mặt đối lập sẽ đi qua ba nội dung chính bao gồm: Khái niệm mâu thuẫn và các tính chất chung của mâu thuẫn, Quá trình vận động của mâu thuẫn (Nội dung quy luật), Ý nghĩa của phương pháp luận.

Quy lu t th ng nh t và đ u tranh gi a các m t đ i l p là ậ ố ấ ấ ữ ặ ố ậ ‘h t nhân’ ạ c a ủ phép bi n ch ng.Theo V.I.Lenin, ‘Có th đ nh nghĩa v n t t phép bi n ch ng là ệ ứ ể ị ắ ắ ệ ứ

h c thuy t v s th ng nh t c a các m t đ i l p Nh th là n m đọ ế ề ự ố ấ ủ ặ ố ậ ư ế ắ ược h t ạ nhân c a phép bi n ch ng, nh ng đi u đó đòi h i ph i có nh ng s gi i thích và ủ ệ ứ ư ề ỏ ả ữ ự ả

m t s phát tri n thêm’ Quy lu t th ng nh t và đ u tranh gi a các m t đ i l p ộ ự ể ậ ố ấ ấ ữ ặ ố ậ

là quy lu t v ngu n g c, đ ng l c c b n, ph bi n c a m i quá trình v n đ ngậ ề ồ ố ộ ự ơ ả ổ ế ủ ọ ậ ộ

và phát tri n Theo quy lu t này, ngu n g c và đ ng l c c b n, ph bi n nh t ể ậ ồ ố ộ ự ơ ả ổ ế ấ

c a m i quá trình v n đ ng, phát tri n chính là mâu thu n khách quan, v n có ủ ọ ậ ộ ể ẫ ố

c a s v t, hi n tủ ự ậ ệ ượng

Tìm hi u v quy lu t và đ u tranh gi a các m t đ i l p sẽ đi qua ba n i ể ề ậ ấ ữ ặ ố ậ ộ dung chính bao g m: Khái ni m mâu thu n và các tính ch t chung c a mâu ồ ệ ẫ ấ ủ

thu n, Quá trình v n đ ng c a mâu thu n (N i dung quy lu t), Ý nghĩa c a ẫ ậ ộ ủ ẫ ộ ậ ủ

phương pháp lu n.ậ

Đ u tiên chúng ta sẽ tìm hi u v khái ni m mâu thu n và các tính ch t ầ ể ề ệ ẫ ấ chung c a mâu thu n.ủ ẫ

Mâu thu n là gì? Mâu thu n là khái ni m dùng đ ch m i liên h th ng ẫ ẫ ệ ể ỉ ố ệ ố

nh t, đ u tranh và chuy n hóa gi a các m t đ i l p c a m i s v t, hi n tấ ấ ể ữ ặ ố ậ ủ ỗ ự ậ ệ ượng

ho c gi a các s v t hi n tặ ữ ự ậ ệ ượng v i nhau.ớ

V y mâu thu n trong đ i s ng và mâu thu n trong tri t h c có gì khác ậ ẫ ờ ố ẫ ế ọ

bi t? Mâu thu n trong đ i s ng S đ i l p và tệ ẫ ờ ố ự ố ậ ương ph n gi a cái này v i cái ả ữ ớ kia, có cái này thì không có cái kia Ví d nh khen chê trong đ i s ng hàng ngày, ụ ư ờ ố

x u – đ p ho c là hay – d Còn mâu thu n trong tri t h c là s th ng nh t và ấ ẹ ặ ở ẫ ế ọ ự ố ấ

đ u tranh gi a các m t đ i l p, chúng t n t i và x y ra cùng nhau nh hai m t ấ ữ ặ ố ậ ồ ạ ả ư ặ

c a t gi y, không có cái nào t t hay x u h n Ví d nh có th ng tr thì có b tr , ủ ờ ấ ố ấ ơ ụ ư ố ị ị ị

có áp b c bóc l t thì có đ u tranh, áp b c bóc l t càng l n thì đ u tranh càng ứ ộ ấ ứ ộ ớ ấ

m nh mẽ, luôn xung đ t và đ u tranh nh ng cùng t n t i.ạ ộ ấ ư ồ ạ

Sau đây tôi sẽ l y m t s ví d v mâu thu n trong tri t h c Đ u tiên đó ấ ộ ố ụ ề ẫ ế ọ ầ

là s đ i l p gi a đi n tích âm và đi n tích dự ố ậ ữ ệ ệ ương trong cùng m t nguyên t ộ ử

Th hai là quá trình đ ng hóa, d hóa c a m t c th s ng Trong m t t bào ứ ồ ị ủ ộ ơ ể ố ộ ế luôn có quá trình chuy n hóa v t ch t, năng lể ậ ấ ượng N u đ ng hóa là quá trình ế ồ

t ng h p ch t và tích lũy năng lổ ợ ấ ượng t nh ng ch t dinh dừ ữ ấ ưỡng đã h p th thì dấ ụ ị hóa là quá trình phân gi i ch t và gi i phóng năng lả ấ ả ượng

Nhân t t o thành mâu thu n là m t đ i l p V y m t đ i lâp là gì? M t ố ạ ẫ ặ ố ậ ậ ặ ố ặ

đ i l p là khái ni m dùng đ ch nh ng m t, nh ng thu c tính, nh ng khuynh ố ậ ệ ể ỉ ữ ặ ữ ộ ữ

hướng v n đ ng trái ngậ ộ ược nhau nh ng đ ng th i l i là đi u ki n, ti n đ t n ư ồ ờ ạ ề ệ ề ề ồ

t i c a nhau V m t đ i l p bi n ch ng, là m t đ i l p ràng bu c, th ng nh t ạ ủ ề ặ ố ậ ệ ứ ặ ố ậ ộ ố ấ

và đ u tranh v i nhau trong mâu thu n ch không ph i m t đ i l p b t kì gi a ấ ớ ẫ ứ ả ặ ố ậ ấ ữ

s v t hi n tự ậ ệ ượng này v i s v t hi n tớ ự ậ ệ ượng kia Ví d : M i ho t đ ng kinh t ụ ọ ạ ộ ế

đ u có s n xu t và tiêu dùng ề ả ấ Chúng th ng nh t v i nhau t o thành m t ch nh ố ấ ớ ạ ộ ỉ

th nh ng đ ng th i cũng luôn tác đ ng bài tr nhau Ho t đ ng s n xu t t o raể ư ồ ờ ộ ừ ạ ộ ả ấ ạ

s n ph m cònả ẩ ho t d ng tiêu dùng thì l i tri t tiêu s n ph m.ạ ộ ạ ệ ả ẩ

Ph n th hai là các tính ch t chung c a mâu thu n Mâu thu n có tính ầ ứ ấ ủ ẫ ẫ khách quan và ph bi n Tính khách quan th hi n ch mâu thu n là cái v n ổ ế ể ệ ở ỗ ẫ ố

có trong s v t, hi n tự ậ ệ ượng, là b n ch t chung c a m i s v t, hi n tả ấ ủ ọ ự ậ ệ ượng Mâu thu n có tính ẫ ph bi n ổ ế vì nó t n t i trong t t c m i s v t hi n tồ ạ ấ ả ọ ự ậ ệ ượng, m i giaiọ

đo n, m i quá trình, t n t i c trong t nhiên, xã h i và t duy Tính ch t cu i ạ ọ ồ ạ ả ự ộ ư ấ ố cùng c a mâu thu n là tính đa d ng, phong phú Bi u hi n M i s v t, hi n ủ ẫ ạ ể ệ ở ỗ ự ậ ệ

tượng, quá trình đ u có th bao hàm nhi u lo i mâu thu n khác nhau, bi u hi nề ể ề ạ ẫ ể ệ khác nhau trong nh ng đi u ki n l ch s , c th khác nhau; chúng gi v trí, vai ữ ề ệ ị ử ụ ể ữ ị trò khác nhau đ i v i s t n t i, v n đ ng và phát tri n c a s v t.Bao g m: ố ớ ự ồ ạ ậ ộ ể ủ ự ậ ồ mâu thu n bên trong và bên ngoài, c b n và không c b n, ch y u và th ẫ ơ ả ơ ả ủ ế ứ

y u, v.v Trong m i mâu thu n, các m t đ i l p v a th ng nh t v i nhau, v a ế ỗ ẫ ặ ố ậ ừ ố ấ ớ ừ

đ u tranh v i nhau t o nên tính phong phú trong s bi u hi n c a mâu thu n.ấ ớ ạ ự ể ệ ủ ẫ

Ph n cu i cùng đó là quá trình v n đ ng c a mâu thu n S th ng nh t c a ầ ố ậ ộ ủ ẫ ự ố ấ ủ các m t đ i l p dùng đ ch s liên k t, ràng bu c, không tách r i nhau, quy đ nhặ ố ậ ể ỉ ự ế ộ ờ ị

l n nhau c a các m t đ i l p, m t này l y m t kia làm ti n đ t n t i Ví d nhẫ ủ ặ ố ậ ặ ấ ặ ề ề ồ ạ ụ ư

Qu bóng đ ng trên bàn vì nó có s cân b ng gi a s c hút c a Trái đ t và ph n ả ứ ự ằ ữ ứ ủ ấ ả

l c c a m t bàn.ự ủ ặ

Cũng gi ng nh khái ni m mâu thu n Khái ni m th ng nh t trong tri t h c ố ư ệ ẫ ệ ố ấ ế ọ

và khái ni m mâu thu n trong cu c s ng cũng có s khác bi t N u th ng nh t ệ ẫ ộ ố ự ệ ế ố ấ trong tri t h c Là s liên h p , không tách r i, t n t i ph thu c vào nhau trong ế ọ ự ợ ờ ồ ạ ụ ộ các m t đ i l p Ví d nh ho t đ ng H p th và bài ti t trong c th con ngặ ố ậ ụ ư ạ ộ ấ ụ ế ơ ể ười thì th ng nh t trong cu c s ng Là s phù h p, nh t trí v i nhau, h p l i thành ố ấ ộ ố ự ợ ấ ớ ợ ạ

m t kh i Ví d nh Th ng nh t đ t nộ ố ụ ư ố ấ ấ ước là th ng nh t thu n túy Theo đó, ta ố ấ ầ

có th k t lu n để ế ậ ượ ằc r ng Th ng nh t trong tri t h cố ấ ế ọ là s liên h p trong các ự ợ

m t Còn ặ Th ng nh t trong cu c s ngố ấ ộ ố là s th ng nh t trong các khía c nh c a ự ố ấ ạ ủ

m t v n đ ộ ấ ề

S đ u tranh c a các m t đ i l p dùng đ ch khuynh hự ấ ủ ặ ố ậ ể ỉ ướng tác đ ng qua l i,ộ ạ bài tr , ph đ nh nhau c a các m t đ i l p ừ ủ ị ủ ặ ố ậ Tôi sẽ đ a ra m t ví d minh h a choư ộ ụ ọ

ý này, đó là Giai c p t s n và giai c p vô s n là s đ u tranh c a hai m t đ i l pấ ư ả ấ ả ự ấ ủ ặ ố ậ

v hình thái xã h i Nó là hai khuynh hề ộ ướng đ i l p, bài tr và ph đ nh l n ố ậ ừ ủ ị ẫ nhau Hình th c đ u tranh c a các m t đ i l p cũng R t phong phú, đa d ng ứ ấ ủ ặ ố ậ ấ ạ Tùy thu c vào tính ch t, m i quan h và đi u ki n c th c a s v t hi n tộ ấ ố ệ ề ệ ụ ể ủ ự ậ ệ ượng

Và M t s hình th c đ u tranh c a nó là: s th tiêu l n nhau, s bài tr l n ộ ố ứ ấ ủ ự ủ ẫ ự ừ ẫ nhau

Phân bi t khái ni m đ u tranh trong tri t h c v i cách hi u đ u tranh trong ệ ệ ấ ế ọ ớ ể ấ sinh ho t hàng ngày.ạ

Trong tri t h c, đ u tranh khuynh hế ọ ấ ướng tác đ ng qua l i, bài tr ph đ nh ộ ạ ừ ủ ị nhau c a các m t đ i l p T n t i khách quan và không ph thu c vào suy nghĩ ủ ặ ố ậ ồ ạ ụ ộ con người Ví d nh s đ u tranh gi a hai c c đi n tích âm và dụ ư ự ấ ữ ự ệ ương trong nguyên t Còn trong tri t h c, đ u tranh là ch ng l i đ b o v ho c giành l y ử ế ọ ấ ố ạ ể ả ệ ặ ấ

v i hình th c duy nh t là tri t tiêu l n nhau Đ u tranh thớ ứ ấ ệ ẫ ấ ường được hi u theo ể nghĩa tiêu c c ho c tích c c ph thu c vào quan ni m c a con ngự ặ ự ụ ộ ệ ủ ườ Ví dụ nh i ư

s ự đ u tranh giai c p.ấ ấ

V ề Quan h bi n ch ng gi a th ng nh t và đ u tranh gi a các m t đ i l p ệ ệ ứ ữ ố ấ ấ ữ ặ ố ậ

Th ng nh t là tố ấ ương đ i t m th i, đ u tranh là tuy t đ i T i sao l i nói là ố ạ ờ ấ ệ ố ạ ạ

tương đ i t m th i? B i vì đ ng im là s tố ạ ờ ở ứ ự ương đ i Là tuy t đ i vì v n đ ng là ố ệ ố ậ ộ

s tuy t đ i Trong s th ng nh t đã có đ u tranh, đ u tranh trong tính th ng ự ệ ố ự ố ấ ấ ấ ố

nh t c a chúng “S th ng nh t c a các m t đ i l p là có đi u ki n t m th i, ấ ủ ự ố ấ ủ ặ ố ậ ề ệ ạ ờ thoáng qua, tương đ i S đ u tranh c a các m t đ i l p, cũng nh s phát tri n,ố ự ấ ủ ặ ố ậ ư ự ể

s v n đ ng là tuy t đ i.”ự ậ ộ ệ ố

Sau đây tôi xin tóm t t l i ý nghĩa và vai trò c a đ u tranh b ng m t s đ ắ ạ ủ ấ ằ ộ ơ ồ sau Lúc m i xu t hi n, mâu thu n th hi n s khác bi t và phát tri n thành ớ ấ ệ ẫ ể ệ ở ự ệ ể hai m t đ i l p Khi hai m t đ i l p c a mâu thu n xung đ t v i nhau gay g t vàặ ố ậ ặ ố ậ ủ ẫ ộ ớ ắ khi đi u ki n đã chín mu i thì chúng sẽ chuy n hóa l n nhau, mâu thu n đề ệ ồ ể ẫ ẫ ược

gi i quy t Mâu thu n cũ m t đi, mâu thu n m i đả ế ẫ ấ ẫ ớ ược hình thành và quá trình tác đ ng, chuy n hóa gi a hai m t đ i l p l i ti p di n, làm cho s v t, hi n ộ ể ữ ặ ố ậ ạ ế ễ ự ậ ệ

tượng luôn luôn v n đ ng và phát tri n B i v y, s liên h , tác đ ng và chuy n ậ ộ ể ở ậ ự ệ ộ ể hóa gi a các m t đ i l p là ngu n g c, đ ng l c c a s v n đ ng và phát tri n ữ ặ ố ậ ồ ố ộ ự ủ ự ậ ộ ể trong th gi i Lê nin đã g i đó là s phát tri n c a m t cu c đ u tranh gi a các ế ớ ọ ự ể ủ ộ ộ ấ ữ

m t đ i l p.ặ ố ậ

Quá trình th ng nh t và đ u tranh c a các m t đ i l p d n đ n s chuy n ố ấ ấ ủ ặ ố ậ ẫ ế ự ể hóa Và quá trình này di n ra h t s c phong phú, đa d ng, tùy thu c vào tính ch tễ ế ứ ạ ộ ấ

c a các m t đ i l p cũng nh đi u ki n l ch s c th ủ ặ ố ậ ư ề ệ ị ử ụ ể

Cu i cùng, tôi xin trình bày v ý nghĩa c a phố ề ủ ương pháp lu n ậ

Mâu thu n là ngu n g c, đ ng l c c a s v n đ ng và phát tri n c a s v t ẫ ồ ố ộ ự ủ ự ậ ộ ể ủ ự ậ

và hi n tệ ượng Vì v y, mu n tìm nguyên nhân s v n đ ng, phát tri n c a s v tậ ố ự ậ ộ ể ủ ự ậ

ph i phân tích mâu thu n c a b n thân s v t, hi n tả ẫ ủ ả ự ậ ệ ượng

Mâu thu n v a có tính ph bi n, v a có tính riêng bi t Vì v y, ph i phân tích ẫ ừ ổ ế ừ ệ ậ ả

c th t ng lo i mâu thu n đ xác đ nh đụ ể ừ ạ ẫ ể ị ược phương pháp ho c hình th c gi i ặ ứ ả quy t thích h p ế ợ

Mâu thu n trong gi i t nhiên thì nó t đ ng gi i quy t, mâu thu n trong đ i ẫ ớ ự ự ộ ả ế ẫ ờ

s ng xã h i ph i qua ho t đ ng có ý th c c a con ngố ộ ả ạ ộ ứ ủ ười Vì v y, c n ph i có ý ậ ầ ả chí, quy t tâm khi gi i quy t mâu thu n ế ả ế ẫ

Th ng nh t và đ u tranh gi a các m t đ i l p là thu c tính c a mâu thu n ố ấ ấ ữ ặ ố ậ ộ ủ ẫ

M i m t đ u có ý nghãi c a nó, tránh tuy t đ i hóa 1 m t nào N u tuy t đ i ỗ ặ ề ủ ệ ố ặ ế ệ ố hóa m t “th ng nh t” gi a các m t đ i l p sẽ r i vào h u khuynh, ngặ ố ấ ữ ặ ố ậ ờ ữ ượ ạ ếc l i n u tuy t đ i hóa m t “đ u tranh” gi a các m t đ i l p sẽ r i vào t khuynh ệ ố ặ ấ ữ ặ ố ậ ơ ả

“Đ u tranh” gi a các m t đ i l p c a mâu thu n là 1 quá trình Đ u tranh ấ ữ ặ ố ậ ủ ẫ ấ

gi a các m t đ i l p ph i đ t đ n c c đi m, có đi u ki n thích h p, mâu thu n ữ ặ ố ậ ả ạ ế ự ể ề ệ ợ ẫ

m i đớ ược gi i quy t Vì v y, c n ph i có tinh th n cách m ng tri t đ , tránh tháiả ế ậ ầ ả ầ ạ ệ ể

đ n a v i, c i lộ ử ờ ả ương

C m n cô và các b n đã l ng nghe! Mong cô và các b n đóng góp thêm nh ngả ơ ạ ắ ạ ữ

ý ki n h u ích đ bài thuy t trình c a nhóm em thêm hoàn thi n.ế ữ ể ế ủ ệ