Vân -Báo cáo SKKN (năm 2020 - 2021 CẤP HUYỆN)

Hiện trạng trước khi áp dụng giải pháp: Qua nhiều năm công tác, giảng dạy môn Sinh học 7 và trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp, tôi thấy để gây hứng thú cho học sinh học

MỤC LỤC

Trang

I THÔNG TIN CHUNG……… 3

1.Tên sáng kiến:……… 3

2 Lĩnh vực áp dụng:.……… 3

3 Phạm vi áp dụng:……… ……… 3

4 Thời gian áp dụng:……… 3

5 Tác giả:……… 3

II MÔ TẢ SÁNG KIẾN: ……… ……… 3

1.Tình trạng giải pháp đã biết:……… 3

2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến 4

2.1 Mục đích của giải pháp: 4

2.2 Nội dung giải pháp 4

2.2.1.Thay đổi cách kiểm tra bài cũ 5

2.2.2 Thay đổi cách đặt vấn đề vào bài mới “Khởi động” 6

2.2.3 Thay đổi cách giao tiếp 7

2.2.4 Đổi mới cách thức soạn bài và thiết kế các hoạt động dạy học 8

2.2.5 Chuẩn bị đồ dùng dạy học chu đáo cho các tiết dạy 8

2.2.6 Tổ chức các hoạt động dạy học 9

2.2.7 Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học 11

2.2.8 Trong quá trình dạy học phải gắn liền với thực tiễn

12 2.2.9 Hướng dẫn học sinh tự học 12

3 Khả năng áp dụng của giải pháp 13

4 Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được 13

5 Những người tham gia tổ chức áp dụng sáng kiến 13

6 Các thông tin cần được bảo mật 14

7 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến 14

8 Tài liệu kèm theo 14

III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 14

1 Kết luận 14

2 Kiến nghị và đề xuất 14

3 Cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền……… 15

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 TH & THCS Tiểu học và trung học cơ sở

I THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến:

“Một số biện pháp gây hứng thú học tập môn sinh học 7”.

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục và Đào tạo (cụ thể là môn Sinh học).

3 Phạm vi áp dụng sáng kiến: Áp dụng cho giảng dạy và học tập môn Sinh

học, tại trường TH &THCS Số 1 Cảm Nhân, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái

4 Thời gian áp dụng sáng kiến: Sáng kiến kinh nghiệm đã được áp dụng trong

năm học 2020- 2021 (cụ thể là từ ngày 15 tháng 9 năm 2020 đến ngày 30 tháng

10 năm 2020) và sẽ tiếp tục áp dụng đối với học sinh lớp 7 trong các năm học tiếp theo

5 Tác giả:

Họ và tên: Trần Thị Thu Vân

Năm sinh: 1984

Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm Sinh học

Chức vụ công tác: Giáo viên

Nơi làm việc: Trường TH &THCS Số 1 Cảm Nhân, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái

Địa chỉ liên hệ: Trường TH &THCS Số 1 Cảm Nhân, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái

Điện thoại: 0354645770

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP SÁNG KIẾN

1 Tình trạng giải pháp đã biết

Hiện trạng trước khi áp dụng giải pháp:

Qua nhiều năm công tác, giảng dạy môn Sinh học 7 và trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp, tôi thấy để gây hứng thú cho học sinh học tập một cách tích cực đối với môn Sinh học nói chung và môn Sinh học 7 nói riêng, để mang đến cho các em chìa khóa mở cánh cửa bước vào thế giới Động vật, khám phá thế giới Động vật đa dạng, phong phú từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, từ các động vật có kích thước hiển vi trong một giọt nước ao hồ ở cạnh chúng ta đến những động vật khổng lồ như Bạch tuộc, cá Nhà táng… ở tận đáy đại dương cũng là một vấn đề khó khăn Nếu giáo viên chỉ giảng dạy theo phương pháp dạy học truyền thống thì tiết học diễn ra một cách đơn điệu, tẻ nhạt, chất lượng chưa như mong muốn của giáo viên, phong trào tự học của học sinh chưa cao, học sinh ghi nhớ kiến thức một cách thụ động

Qua tìm hiểu và điều tra thực trạng tại trường TH & THCS Số 1 Cảm Nhân, tôi nhận thấy học sinh chưa thực sự có hứng thú học tập môn Sinh học

Nguyên nhân: Do học sinh còn coi bộ môn Sinh học chỉ là môn phụ, phong trào tự học chưa cao, kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn còn hạn chế, nhiều học sinh chưa thực sự nắm vững kiến thức, chưa chú ý nghe giảng, chưa có phương pháp học tập thích hợp và trong các giờ học, học sinh lĩnh hội kiến thức một cách thụ động dẫn đến tình trạng chán học, chất lượng dạy và học chưa được cao

Kết quả học tập của học sinh được phản ánh cụ thể thông qua các bài kiểm tra Có rất ít bài làm sáng tạo, chặt chẽ, vận dụng linh hoạt, trình bày khoa học và có nhiều bài làm sơ sài, đơn giản, thiếu chặt chẽ, thiếu sự sáng tạo và thiếu vận dụng, có nhiều học sinh không biết làm bài bị điểm dưới trung bình

Từ thực tế đó tôi nhận thấy rằng để gây hứng thú cho các em học tốt môn Sinh học ngay từ những phút đầu tiên, chất lượng môn Sinh học được nâng cao phần lớn phụ thuộc vào các thủ thuật, phương pháp dạy học cũng như cách thức tổ chức các hoạt động lên lớp của giáo viên

2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến.

2.1 Mục đích của giải pháp

Xuất phát từ hiện trạng thực tế trên, tôi băn khoăn, suy nghĩ làm thế nào để học sinh hứng thú học tập môn Sinh học đặc biệt là môn Sinh học 7 Vì vậy tôi

đã mạnh dạn nghiên cứu và đưa ra “Một số biện pháp gây hứng thú học tập môn sinh học 7”.

Tôi nghiên cứu giải pháp này nhằm mục đích chính là: Để các giờ dạy sôi

động giúp học sinh hứng thú học tập môn Sinh học 7 góp phần nâng cao chất

lượng dạy môn Sinh học 7 của giáo viên và học sinh cũng như chất lượng dạy và học của trường TH & THCS Số 1 Cảm Nhân

2.2 Nội dung giải pháp

* Tính mới, sáng tạo của giải pháp:

Giải pháp quan tâm và chú trọng với sự hứng thú học tập của học sinh đối với môn Sinh học để phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo, để học sinh tự tìm đến kiến thức, biết vận dụng kiến thức vào thực tế, có ý thức tự học cao Chính vì vậy mà người giáo viên phải luôn tìm tòi, đổi mới phương pháp dạy học vừa để phù hợp với đối tượng học sinh vừa để mang lại những hiệu quả

thiết thực, giúp học sinh tích cự chủ động trong học tập qua đó tôi đã nghiên cứu và đưa ra một số biện pháp sau:

1 Thay đổi cách kiểm tra bài cũ

2 Thay đổi cách đặt vấn đề vào bài mới “ Khởi động”

3 Thay đổi cách giao tiếp

4 Đổi mới cách thức soạn bài và thiết kế các hoạt động dạy học

5 Chuẩn bị đồ dùng dạy học chu đáo cho các tiết dạy

6 Tổ chức các hoạt động dạy học

7 Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học

8 Trong quá trình dạy học phải gắn kiến thức với thực tiễn

9 Hướng dẫn học sinh tự học

Các biện pháp tiến hành: Khảo sát thực tiễn, đánh giá, kiểm tra, trao đổi kinh nghiệm, nghiên cứu tài liệu, thu thập và xử lý thông tin, nhằm phát hiện, đánh giá tính tích cực, chủ động, sáng tạo hợp tác trong việc thực hiện các nhiệm vụ học tập của học sinh Đồng thời lưu giữ kết quả để đánh giá sự tiến bộ của học sinh

Để thực hiện được giải pháp, giáo viên và học sinh cần tham khảo, nghiên cứu và tìm hiểu một số tài liệu như: SGK Sinh học 7, một số sách tham khảo nâng cao Sinh học 7 Cũng như tìm hiểu tham khảo qua mạng Internet, quan tâm tới những vấn đề về đổi mới giáo dục, hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Sinh học THCS Ngoài ra, tôi cần tìm hiểu học sinh thông qua các giờ dạy, dự giờ đồng nghiệp, trao đổi với giáo viên, học sinh để đưa ra cách thức, biện pháp thực hiện phù hợp, hiệu quả nhất

2.2.1 Thay đổi cách kiểm tra bài cũ

Thông thường, phần kiểm tra bài cũ được giáo viên tiến hành ở đầu giờ Đây là việc làm theo đúng tiến trình dạy học

Tuy nhiên, sự lặp đi lặp lại cách làm đó sẽ khiến học sinh nhàm chán, đôi khi gây áp lực, tạo sự căng thẳng cho học sinh trong suốt tiết học hôm đó

Theo tôi giáo viên có thể lồng ghép các câu hỏi kiểm tra kiến thức đã học trong quá trình dạy bài mới để làm giảm bớt đi sự căng thẳng không đáng có

Ví dụ: Khi dạy mục II bài 4: Trùng roi, giáo viên có thể cho học sinh lên

bảng hoàn thiện bài tập bằng cách chọn các từ, cụm từ thích hợp nhận xét về tập đoàn trùng roi, sau đó nhận xét và ghi điểm (khuyến khích những học sinh còn rụt rè)

2.2.2 Thay đổi cách đặt vấn đề vào bài mới “Khởi động”

Trong một giờ học, nếu ngay từ phần vào bài giáo viên đã tạo ra sự hứng thú cho học sinh, chắc chắn trong những phút tiếp theo, các em sẽ hào hứng hơn với những hoạt động do giáo viên tổ chức

Do đó phần vào bài có vai trò quan trọng đến hoạt động dạy cũng như kích thích quá trình tiếp thu kiến thức của học sinh trong một tiết dạy

Kinh nghiệm của tôi để có cách dẫn dắt vào bài mới hấp dẫn hơn là: Mở đầu bằng trò chơi; mở đầu bằng một số hình ảnh; hay mở đầu bằng một câu hỏi gợi mở

Một điều cần lưu ý là: đặt vấn đề hay góp phần làm tăng tính hấp dẫn cho bài học, tạo hứng thú cũng như làm cho không khí học tập trở nên thoải mái hơn Tuy nhiên, giáo viên cũng cần chú ý đến thời gian cho phần vào bài để tránh ảnh hưởng đến thời lượng dành cho bài mới

Ví dụ: Khi dạy bài 8: Thủy tức, giáo viên có thể khởi động như sau:

- Giáo viên cho học sinh quan sát các hình ảnh có các con vật sau: trùng roi, trùng giày, trùng biến hình, trùng kiết lị, trùng sốt rét và thủy tức

- Giáo viên yêu cầu các em học sinh nhanh nhẹn chọn ra một con khác loại trong những con động vật trên và giải thích

- Học sinh vận dụng các kiến thức đã học để chọn ra con thủy tức là khác loại, còn những con kia xếp cùng 1 nhóm là động vật nguyên sinh vì có những đặc điểm chung

- Giáo viên: như vậy chúng ta thấy rằng động vật nguyên sinh là các động vật đơn bào, có cấu tạo đơn giản, kích thước hiển vi Còn đối với thủy tức nó thuộc nhóm động vật khác vậy nó có cấu tạo như thế nào, thuộc vào nghành động vật nào chúng ta sẽ tìm hiểu trong bài hôm nay

Hoặc giáo viên có thể khởi động, kết hợp với kiểm tra bài cũ bằng cách chơi trò chơi giải ô chữ:

- Giáo viên chiếu trên màn hình cho học sinh chơi trò chơi giải ô chữ:

1 Bảy chữ cái: Trùng roi có hình thức dinh dưỡng nào giống thực vật?

2 Bảy chữ cái: Trùng kiết lị và trùng sốt rét đều phá hủy gây bệnh cho người

3 Bảy chữ cái: Một loài trùng roi ở Châu Phi gây ra bệnh gì ở người?

4 Tám chữ cái: Vừa tiến vừa xoay là hình thức của trùng giày

5 Sáu chữ cái: Động vật nguyên sinh có hình thức sinh sản nào là chủ yếu?

6 Sáu chữ cái: Động vật nguyên sinh là của nhiều loài động vật lớn hơn trong nước

7 Trùng biến hình di chuyển nhờ

- Giáo viên cho học sinh lựa chọn các hàng ngang

- Học sinh nhanh nhẹn vận dụng các

kiến thức đã học chọn ra các từ chìa

khóa hàng ngang và hàng dọc

* Đáp án hàng ngang: 1 Tự dưỡng.

2 Hồng cầu 3 Ngủ li bì

4 Di chuyển 5 Vô tính

6 Thức ăn 7 Chân giả.

* Hàng dọc: Thủy tức

- Giáo viên nhận xét, ghi điểm cho những em học sinh trả lời nhanh

- Giáo viên: như vậy những từ chìa khóa hàng ngang đều nói lên những đặc

điểm của ngành động vật nguyên sinh chúng ta đã học, nhưng hàng dọc nói về thủy tức đó là một động vật thuộc nhóm động vật khác vậy nó có cấu tạo như thế nào, thuộc vào nghành động vật nào chúng ta sẽ tìm hiểu trong bài hôm nay

2.2.3 Thay đổi cách giao tiếp

Trong hoạt động dạy học luôn đòi hỏi sự tương tác qua lại thường xuyên giữa thầy và trò Một trong những điều kiện để học sinh có thể học sâu là các

em phải có cảm giác thoải mái

Trong quá trình giao tiếp với học sinh, giáo viên cần có thái độ nhẹ nhàng, vui vẻ, tạo cho học sinh cảm giác được yêu thương, nhưng khi cần vẫn phải nghiêm khắc để học sinh hiểu được giới hạn của sự thoải mái Vì nếu quá dễ dãi, học sinh không kính nể sẽ rất khó dạy, quá nghiêm khắc, học sinh sẽ bị ức chế khó tiếp thu bài học

Hơn ai hết, giáo viên phải nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề trên đối với công tác giáo dục Khi cảm thấy mình được tôn trọng có nghĩa là các em sẽ thêm phần tự tin vào bản thân mình, sẽ đáp lại bằng thái độ tôn trọng, yêu quý đối với thầy cô, nhờ đó mà cũng sẽ yêu thích hơn bộ môn những thầy cô giáo đó đang giảng dạy

Bên cạnh đó, người giáo viên cũng cần quan tâm đến những học sinh chậm tiến của lớp, quan tâm nhắc nhở các em học bài và chỉ cách học bài cho học sinh; kịp thời khen ngợi khi học sinh tiến bộ

N G Ủ L I B Ì

Ví dụ: có em học sinh chậm tiến lần thứ nhất kiểm tra bài cũ chưa thuộc giáo viên có thể động viên để kiểm tra lần thứ hai được 5, 6 điểm, giáo viên cần khen ngợi để học sinh cảm thấy mình có tiến bộ, từ đó sẽ cố gắng nhiều hơn

2.2.4 Đổi mới cách thức soạn bài và thiết kế các hoạt động dạy học

Trước hết, giáo viên cần nghiên cứu kĩ nội dung của bài học trong sách giáo khoa, kết hợp nghiên cứu những tài liệu tham khảo khác như sách giáo viên, sách giải bài tập sinh học, chuẩn kiến thức kĩ năng,… để chỉ ra được mục tiêu chính là những yêu cầu về kiến thức, kĩ năng và thái độ cần hướng học sinh tìm hiểu và đạt được

Tiếp theo, giáo viên xác định số lượng hoạt động, hình thức tổ chức và nội dung các hoạt động nhằm đạt được các mục tiêu ở trên

Tuy nhiên, để hướng đến sự thích thú, say mê của học sinh với mỗi hoạt động đó thì giáo viên cần lựa chọn cách tổ chức phù hợp nhất, làm sao để học sinh phát huy tối đa khả năng và hiểu biết của bản thân, đồng thời có sự liên kết chặt chẽ với tập thể

Trong quá trình thiết kế, giáo viên nên có sẵn những dự kiến và phương

án giải quyết cho những tình huống không theo ý muốn có thể xảy ra để có thể chủ động điều chỉnh nhằm tránh sự lúng túng, kéo dài thời gian, thậm chí là không đạt được các mục tiêu đã đề ra

2.2.5 Chuẩn bị đồ dùng dạy học chu đáo cho các tiết dạy

Trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học, giáo viên không thể bỏ qua vai trò của các đồ dùng, phương tiện dạy học Việc lựa chọn được những đồ dùng phù hợp và có chất lượng không chỉ làm tăng hiệu quả của việc khai thác, phát hiện kiến thức mà còn tạo ra sự hứng thú cho học sinh

Ngay từ khâu soạn bài, giáo viên đã phải xây dựng kèm theo đó là danh sách các đồ dùng dạy học có liên quan Từ danh sách này, giáo viên phải kiểm tra trên thực tế tại các phòng đồ dùng xem các đồ dùng đó có đủ để đáp ứng về số lượng và chất lượng hay không, nếu không thì phương án giải quyết là gì

Trong nhiều trường hợp, giáo viên có thể giao nhiệm vụ cho học sinh chuẩn bị những đồ dùng nhất định Khi được tự chuẩn bị, học sinh sẽ phải nghiên cứu tài liệu để hiểu về vấn đề được giao tức là các em đã được học tập thêm một lần nữa

Ví dụ: Khi sử dụng tranh vẽ “Sơ đồ cây phát sinh giới Động vật” (hình 56.3 - SGK, trang 183, sinh 7) để khai thác phát hiện kiến thức mới, giáo viên

phải hướng học sinh chỉ ra được: Cây phát sinh giới động vật biểu thị điều gì? (mức độ quan hệ họ hàng của các nhóm) ?Tại sao khi quan sát cây phát sinh lại biết được số lượng loài của nhóm động vật nào đó? (Kích thước trên cây lớn thì số loài đông) Từ đó, hướng học sinh đến kết luận Cây phát sinh giới động vật phản ánh mối quan hệ họ hàng giữa các loài sinh vật

2.2.6 Tổ chức các hoạt động dạy học

Một số cách tổ chức các hoạt động học tập:

Tổ chức dạy học sử dụng Kỹ thuật “đặt câu hỏi” Để tiến hành kĩ thuật

này, giáo viên cần nghiên cứu đưa ra câu hỏi phải liên kết logic với bài học, ngôn ngữ trình bày câu hỏi rõ vấn đề hỏi (từ nghi vấn phù hợp), phù hợp với trình độ tư duy của lứa tuổi học sinh, kích thích học sinh suy nghĩ, đặt câu hỏi đúng lúc và đúng chỗ, mỗi câu hỏi chỉ hỏi một vấn đề và dùng từng câu hỏi một, không dùng nhiều câu hỏi để hỏi cùng lúc

Tổ chức dạy học theo nhóm sử dụng kĩ thuật “Khăn trải bàn”: Để tiến

hành kĩ thuật này, giáo viên chia học sinh thành nhóm (4 người/nhóm), mỗi người ngồi vào một vị trí đã được sắp xếp Mỗi nhóm được nhận một tờ giấy

có chia các ô dành cho hoạt động của từng cá nhân, ở giữa là ô trống dành cho kết quả chung của nhóm sau khi đã thống nhất ý kiến

Giáo viên đưa ra câu hỏi chung cho mỗi nhóm Các cá nhân tập trung vào các câu hỏi được giáo viên giao cho, hoạt động độc lập trong khoảng vài phút, viết đáp án vào ô của mình Khi mọi người đều đã xong, cả nhóm bắt đầu chia sẻ và thảo luận về các câu trả lời Tiến hành viết những ý kiến chung của cả nhóm vào ô giữa tấm khăn trải bàn

Ví dụ: như khi dạy mục II, bài 10: Đặc điểm chung và vai trò của ngành ruột khoang, giáo viên có thể sử dụng kĩ thuật “Khăn trải bàn” cho học

sinh hoạt động nhóm ( 4 người/ nhóm) cùng tìm hiểu vai trò của ngành ruột khoang, các cá nhân sẽ hoạt động độc lập trong khoản vài phút, viết đáp án vào

ô của mình sau đó cả nhóm bắt đầu chia sẻ và thảo luận về cauu trả lời -> viết ý kiến chung về vai trò của ngành ruột khoang

Tổ chức dạy học theo nhóm sử dụng kĩ thuật “Các mảnh ghép” Để tiến hành kĩ thuật này, vòng 1: Nhóm chuyên gia giáo viên chia học sinh thành

nhóm 3 đến 8 người, mỗi nhóm được giao một nhiệm vụ, mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, suy nghĩ về câu hỏi, chủ đề và ghi lại những ý kiến của mình

Khi thảo luận nhóm phải đảm bảo mỗi thành viên trong từng nhóm đều trả lời được tất cả các câu hỏi trong nhiệm vụ được giao và trở thành “chuyên gia” của lĩnh vực đã tìm hiểu và có khả năng trình bày lại câu trả lời của nhóm ở

vòng 2: Nhóm các mảnh ghép, giáo viên hình thành nhóm 3 đến 6 người mới (1

- 2 người từ nhóm 1, 1 - 2 người từ nhóm 2, 1 - 2 người từ nhóm 3…) Các câu trả lời và thông tin của vòng 1 được các thành viên trong nhóm mới chia sẻ đầy

đủ với nhau Khi mọi thành viên trong nhóm mới đều hiểu được tất cả nội dung ở vòng 1 thì nhiệm vụ mới sẽ được giao cho các nhóm để giải quyết Các nhóm mới thực hiện nhiệm vụ, trình bày và chia sẻ kết quả

Tổ chức dạy học sử dụng kĩ thuật "Lược đồ tư duy" Đối với kĩ thuật này

giáo viên có thể ứng dụng trong nhiều tình huống khác nhau như: Tóm tắt nội dung, ôn tập một chủ đề Trình bày tổng quan một chủ đề Chuẩn bị ý tưởng cho một báo cáo hay buổi nói chuyện, bài giảng Thu thập, sắp xếp các ý tưởng Ghi chép khi nghe bài giảng

Ví dụ: như khi dạy bài 17: Một số giun đốt khác và đặc điểm chung của ngành giun đốt, ở phần luyện tập giáo viên có thể cho học sinh tóm tắt

nội dung đã học bằng cách vẽ lược đồ tư duy