“quy luật giá trị - lí luận và thực tiễn ở Việt Nam

bài tập học kì môn kinh tế chính trị về đề tài quy luật giá trị lý luận và thực tiễn

Mục lục

Mở bài

I Lí luận về quy luật giá trị……… ……… 2

1 Một số khái niệm liên quan……….2

a Kinh tế thị trường……… ……… 2

b Cơ chế thị trường……….………2

2 Nội dung của quy luật giá trị……….……… 3

3 Tác dụng của quy luật giá trị……… ………3

a Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa……….………3

b Kích thích và cải tiến kĩ thuật, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất lao động, lực lượng sản xuất xã hội phát triển nhanh……… ………4

c Thực hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hóa người sản xuất hàng hóa thành kẻ giàu người nghèo………4

II Thực tiễn về quy luật giá trị ở thực tiễn Việt Nam……….5

1 Việc vận dụng quy luật giá trị trong thực tiễn ở Việt Nam trong thời kì sau chiến tranh đến giai đoạn đổi mới.………… ………5

2 Việc vận dụng quy luật giá trị sau thời kì đổi mới………5

3 Một số giải pháp cho việc phát triển nền kinh tế của đất nước ta hiện nay…… 7

Mở bài:

Hiện nay, nước ta đang phát triển nền kinh tế thị trường, hội nhập kinh tế quốc tế Nền kinh tế nước ta đang cạnh tranh mạnh mẽ đối với các quốc gia trên thế giới và đang có vị trí riêng của mình Mặc dù còn nhiều khó khăn như nền kinh tế chậm phát triển, nhiều vấn nạn cần phải giải quyết, nghèo nàn và lạc hậu Cơ sở hạ tầng thấp kém, trình độ quản lý lạc hậu, khoa học kỹ thuật vẫn còn chậm phát triển hơn nữa tham ô lạm phạt, ô nhiễm môi trường vẫn luôn là một trong những vấn

đề bức xúc chưa hạn chế được Tuy vậy ta cũng không thể một sớm một chiều mà

có thể khắc phục được những yếu điểm đó mà ta phải dần dần khắc phục Song hành với nó ta phải liên tục vận dụng những thành tựu của khoa học kỹ thuật và kinh tế để phát triển đất nước Do vậy, để đất nước vượt qua những thử thách trong giai đoạn khó khan như vậy, thì cần phải có sự đánh giá thực tế khách quan, vận dụng các quy luật để đổi mới tư duy, năng động sáng tạo, thực hiện việc tính toán

về vấn đề hiệu quả của kinh doanh như thế nào…việc lưu thông hàng hóa trong và ngoài nước, phát triển kinh tế ở nước ta cũng cần phải vận dụng quy luật giá trị rất nhiều để đảm bảo cho hoạt động kinh doanh thuận lợi, hạn chế rủi ro và hướng đến mang lại nhiều phần lợi ích cho con người Vì vậy, việc tìm hiểu, học hỏi cũng như vận dụng quy luật giá trị là vô cùng quan trọng, nên em lựa chọn vấn đề “quy luật giá trị - lí luận và thực tiễn ở Việt Nam” để hiểu sâu sắc hơn về quy luật này và việc áp dụng quy luật này đối với thực tiễn ở nước ta

I Lý luận về quy luật giá trị

Quy luật giá trị là quy luật căn bản của sản xuất và trao đổi hàng hóa ở đâu có sản xuất và trao đổi hàng hóa thì ở đó có sự tồn tại và phát huy tác dụng của quy luật giá trị

1 Một số khái niệm liên quan

a Kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường là sự phát triển cao hơn của kiểu tổ chức kinh tế - xã hội mà hình thái phổ biến của sản xuất là sản xuất ra sản phẩm để trao đổi trên thị trường Kinh tế thị trường là một nền kinh tế khách quan do trình độ phát triển của lực lượng sản xuất quyết định, trong đó toàn bộ quá trình từ sản xuất tới trao đổi, phân phối và tiêu dùng đều thực hiện thông qua thị trường

b Cơ chế thị trường

Cơ chế thị trường là cơ chế hoạt động của nền kinh tế hàng hóa, điều tiết quá trình sản xuất và lưu thông hàng hóa theo yêu cầu khách quan của các quy luật vốn có của nó như quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh, quy luật cung cầu, quy luạt lưu thông tiền tệ Có thể nói cơ chế thị trường là tổng thể các nhân tố kinh tế, cung cầu, giá cả, hàng tiền Trong đó người sản xuất và người tiêu a tác động qua lại lẫn nhau thông qua thị trường để xác định ba vấn đề cơ bản là sản xuất cái gì? Sản xuất như thế nào? Và sản xuất cho ai?

2 Nội dung quy luật giá trị

Sản xuất và trao đổi hang hóa dựa trên cơ sở giá trị của nó, tức là dựa trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết

Theo quy luật giá trị, sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết Trong kinh tế hàng hóa, mỗi người sản xuất tự quyết định hao phí lao động cá biệt của mình, nhưng giá trị hàng hóa không được quyết định bởi hao phí lao động cá biệt của từng người sản xuất hàng hóa, mà bởi hao phí lao động xã hội cần thiết Vì vậy, muốn bán được hàng hóa, bù đắp được chi phí và

có lãi, người sản xuất phải điều chỉnh làm cho hao phí lao động cá biệt của mình phù hợp với mức chi phí mà xã hội nhận được

Trao đổi hàng hóa cũng phải dựa trên cơ sở hao phí lao động xã hội càn thiết,có nghĩa là trao đổi theo nguyên tắc ngang giá

Sự vận động của quy luật giá trị thông qua sự vận động của giá cả hàng hóa Vì giá trị là cơ sở của gí cả, nên trước hết là giá cả phụ thuộc vào giá trị Hàng hóa nào nhiều giá trị thì thì giá cả nó sẽ cao vầ ngược lại Trên thị trường, ngoài giá trị, giá

cả còn phụ thuộc vào các nhân tố: cạnh tranh, cung cầu, sức mua của đồng tiền Sự tác động của nhân tố này làm cho giá cả hàng hóa trên thị trường tách tách rời với giá trị và lên xuống xoay quanh trục giá trị của nó Sự vận động giá cả thị trường của hàng hóa xoay quanh trục giá trị của nó chính là cơ chế hoạt động của quy luật giá trị Thông qua sự vận động của giá cả thị trường mà quy luật giá trị phát huy tác dụng

Cơ chế tác động của quy luật giá trị thể hiện cả trong trường hợp giá cả bằng giá trị, cả trong trường hợp giá cả lên xuống xung quanh giá trị

3 Tác dụng của quy luật giá trị

a Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa

Điều tiết sản xuất tức là điều hòa, phân bố các yếu tố sản xuất giữa các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế Tác dụng này của quy luật giá trị trông qua sự biến động của giá cả hàng hóa trên thị trường dưới tác động của quy luạt cung cầu Nếu ở ngành nào đó khi cung nhỏ hơn cầu, giá cả hàng hóa sẽ cao hơn giá trị, hàng hóa bán chạy, lãi cao, thì người sản xuất sẽ đổ xô vào ngành ấy Do đó, tư liệu sản xuất

và sức lao động được chuyển dịch vào ngành ấy tăng lên Ngược lại, khi cung vượt quá cầu, giá cả hàng hóa giảm xuống, hàng hóa bán không chạy và có thể lỗ vốn Tình hình ấy buộc người sản xuất phải thu hẹp quy mô sản xuất lại hoặc chuyển sang đầu tư vào ngành có giá cả hàng hóa cao

Điều tiết lưu thông của quy luật giá trị cũng thông qua giá cả trên thị trường Sự biến động của giá cả trên thị trường cũng có tác dụng thu hút luồng hàng hóa từ nơi giá cả thấp đến nơi giá cả cao, do đó làm cho lưu thông hàng hóa thông suốt Như vậy, sự biến động của giá cả trên thị trường không những chỉ rõ sự biến động

về kinh tế mà còn có tác động điều tiết nền kinh tế hàng hóa

b Kích thích và cải tiến kĩ thuật, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất lao động, lực lượng sản xuất xã hội phát triển nhanh

Trong nền kinh tế hàng hóa, mỗi người sản xuất hàng hóa là một chủ thể kinh tế độc lập, tự quyết định hoạt động hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình Nhưng

do điều kiện sản xuất khác nhau nên hao phí lao động có biệt khác nhau, người sản xuất nào có hao phí lao động cá biệt nhỏ hơn hao phí lao động xã hội của hàng hóa

ở thế có lợi Sẽ thu được lãi cao Người sản xuất có hao phí lao động ca biệt cao hơn hao phí lao động xã hội cần thiết thì ở thế bất lợi, lỗ vốn Để giành lợi thế trong cạnh tranh và tránh nguy cơ vỡ nợ, phá sản, họ phải hạ thấp hao phí lao động

cá biệt của mình, sao cho bằng với hao phí lao động xã hội cần thiết Muốn vậy,

họ phải luôn tìm cách cải tiến kĩ thuật, cải tiến tổ chức quản lý, thực hiện tiết kiệm chặt chẽ, tăng năng suất lao động Sự cạnh tranh quyết liệt càng thúc đẩy quá trình này diễn ra mạnh mẽ hơn, mạng tính xã hội Kết quả là lực lượng sản xuất xã hội được thúc đầy phát triển mạnh mẽ

c Thực hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hóa người sản xuất hàng hóa thành kẻ giàu người nghèo

Quá trình cạnh tranh theo đuổi giá trị tất yếu dẫn đến kết quả là những người có điều kiện sản xuất thuận lợi, có trình đọ, có kiến thức cao, trang bị kĩ thuật tốt nên

có hao phí lao động cá biệt thấp hơn lao động xã hội cần thiết, nhờ đó phát tài, giàu lên nhanh chóng Họ mua sắm thêm tư liệu sản xuất, mở rộng sản xuất, kinh

doanh Ngược lại, những người không có điều kiện thuận lợi, làm ăn kém cỏi hoặc gặp rủi ro trong kinh doanh nên bị thua lỗ, dẫn đến phá sản, trở thành nghèo khó

Tác dụng của quy luật giá trị có ý nghĩa: một mặt, quy luật giá trị chi phối sự lựa chọn tự nhiên, đào thải các yếu kém, kích thích các nhân tố tích cực phát triển; mặt khác,phân hóa xã hội thành kẻ giàu người nghèo, tạo ra sự bất bình đẳng trong xã hội

Tóm lại quy luật giá trị vừa có tác dụng đào thải cái lạc hậu, lỗi thời, kích thích sự tiến bộ, làm cho lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ; vừa có tác dụng lựa chọn, đánh giá người sản xuất, bảo đảm sự bình đẳng đối với người sản xuất.; vừa có cả những tác động tích cực lẫn tiêu cực các tác động đó diễn ra một cách khách quan trên thị trường nên cần có sự điều tiết của nhà nướcđể hạn chế tiêu cực, thúc đẩy tác động tích cực

II Thực tiễn quy luật giá trị ở thực tiễn Việt Nam

Nền kinh tế thị trường ở Việt Nam là “nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật khách quan của kinh tế thị trường” như quy luật tự do cạnh tranh, quy luật cung cầu, quy luật giá trị; thực hiện tự do hoá thương mại Các nguyên tắc, thông lệ quốc tế trong quản lý và điều hành kinh tế được tuân thủ và vận dụng một cách hợp lý, linh hoạt Nhà nước quản lý, điều hành nền kinh tế bằng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách, pháp luật và bằng cả sức mạnh vật chất của lực lượng kinh tế nhà nước; thực hiện sự điều tiết ở tầm vĩ mô, “định hướng, xây dựng

và hoàn thiện thể chế kinh tế; tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch” bảo đảm cho thị trường phát triển lành mạnh, tuân thủ các quy luật của kinh tế thị

trường

1 Việc vận dụng quy luật giá trị trong thực tiễn ở Việt Nam trong thời kì sau chiến tranh đến giai đoạn đổi mới

Ngay sau khi kết thúc chiến tranh, thống nhất đất nước, nước ta gặp nhiều khó khăn trong hầu hết các lĩnh vực từ chính trị, an ninh, quốc phòng, và kinh tế cũng

là một trong những vấn đề nan giải khi nước ta bị Mĩ cô lập sau khi thắng lợi trước quân đội và nhà nước Mĩ Trước tình khó khăn bao trùm như vậy, để vượt qua khó khăn và giúp cho đất nước đi lên đòi hỏi nhà nước cần phải lựa chọn con đường phát triển đúng đắn cho nền kinh tế Là một người “em” của Liên Xô, sau khi nhận thấy Liên Xô thực hiện thành công cơ chế bao cấp tại đất nước mình để đưa đất nước đi lên, thì năm 1986 nhà nước ta cũng quyết định đưa nền kinh tế vận hành theo kiểu kế hoạch hóa tập trung, cơ chế bao cấp trên cả nước Tuy nhiên, phương pháp này không mang lại hiệu quả do những yếu tố khách quan cũng như chủ quan Nền kinh tế nước ta trong tình hình đó không những không đạt được tiến bộ như mong muốn, mà sau một thời gian cơ chế này bộc lộ bất cập, tác động tiêu cực đến sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và cả đời sống xã hội Mặt khác, nó còn đem lại một số hệ lụy khá nghiêm trọng và điều này cho thấy việc thực hiện chế độ bao cấp là không phù hợp đối với nước ta Để một lần nữa đưa đất nước thoát khỏi tình trạng khó khăn, hướng tới phát triển hơn thì trước hết cần thay đổi hướng phát triển kinh tế

Như vậy, trong thời kỳ này chúng ta đã có cách hiểu không đúng về việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế và thực hiện công bằng, bình đẳng xã hội Do đó, việc vận dụng quy luật giá trị đã có những thiếu sót, sai lệch Hậu quả là đã làm triệt tiêu những nhân tố tích cực, năng động của xã hội Nền kinh tế rơi vào tình trạng trì trệ, kém phát triển

2 Việc vận dụng quy luật giá trị sau thời kì đổi mới

Xuất phát từ việc cần phải đổi mới tư duy, trước hết là tư duy kinh tế, Đảng và Nhà nước ta đã chủ trương xóa bỏ nền kinh tế kế hoạch hóa, tập trung, bao cấp chuyển sang nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế Chủ trương đó nhanh

chóng được các nhà đầu tư trong, ngoài nước và đông đảo người sản xuất, tiêu dùng hưởng ứng Các doanh nghiệp tư nhân trong nước và có vốn nước ngoài xuất hiện ngày càng nhiều, hộ nông dân chuyển sang kinh doanh hàng hóa, hộ tư thương phát triển mạnh, thị trường hàng hóa và dịch vụ phát triển với quy mô ngày càng lớn, chủng loại phong phú hơn Thị trường tài chính, nhất là thị trường tín dụng và chứng khoán phát triển khá nhanh Thị trường bất động sản, thị trường lao động và khoa học - công nghệ, dù còn chưa phát triển một cách chuẩn tắc, nhưng cũng đã hình thành Xuất khẩu, nhập khẩu phát triển mạnh, đưa nước ta trở thành nước có nền kinh tế mở ở mức độ cao trong khu vực Bộ mặt kinh tế nước

ta thay đổi rõ rệt, năng lực cạnh tanh dịch vụ nâng cao chủ yếu là nông sản, khoáng sản chưa qua chế biến

Tuy nhiên, các yếu tố xã hội chủ nghĩa xuất hiện nhưng không có hiệu quả hoặc chưa rõ nét Cụ thể là, thành phần kinh tế nhà nước tuy chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế nhưng hiệu quả thấp Thậm chí một số tập đoàn kinh tế nhà nước lớn lâm vào tình trạng mất vốn, phá sản, nợ nần (nợ của doanh nghiệp nhà nước đến năm 2013 đạt con số hơn 1 triệu tỷ đồng) Hợp tác xã còn yếu kém hơn, đặc biệt là không hấp dẫn nông dân Nhà nước quản lý nền kinh tế chủ yếu theo chính sách ngắn hạn, hiệu lực và hiệu quả thấp, các vấn đề về lũng đoạn thị trường, gian lận, hàng giả… diễn ra phổ biến Nhà nước làm mất dần niềm tin ở nhân dân do quản

lý nền kinh tế chưa thực sự hiệu quả và công bằng, do “lợi ích nhóm” chi phối nên nhiều chính sách kinh tế chưa thực sự xuất phát từ lợi ích chung của quảng đại nhân dân lao động Sự phân hóa giàu - nghèo ngày càng gia tăng, tệ quan liêu, lãng phí và tham nhũng chưa được ngăn ngừa hiệu quả Số đông người dân làm nông nghiệp có thu nhập thấp, hầu như rất khó thoát nghèo

Kinh tế vĩ mô tuy cơ bản ổn định nhưng chưa vững chắc, còn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức Kinh tế phục hồi còn chậm, việc thực hiện tái cơ cấu tổng thể nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng gặp nhiều khó khăn và chưa đáp ứng được yêu cầu Những kết quả bước đầu của việc thực hiện ba đột phá

chiến lược chưa đủ để tạo ra sự chuyển biến về chất trong đổi mới mô hình tăng trưởng Chất lượng tăng trưởng chưa thật sự được nâng cao và duy trì một cách bền vững Các lĩnh vực văn hóa, xã hội còn nhiều hạn chế, yếu kém Công tác quản lý tài nguyên, môi trường còn nhiều bất cập Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí chưa đạt yêu cầu, mục tiêu đề ra là ngăn chặn, từng bước đẩy lùi

An ninh chính trị vẫn còn tiềm ẩn những nhân tố có thể gây mất ổn định; bảo vệ chủ quyền quốc gia còn nhiều thách thức; trật tự, an toàn xã hội vẫn còn nhiều bức xúc

Qua đây có thể thấy, không một nền kinh tế nào có thể coi là hoàn thiện, là phát triển tốt tuyệt đối cho dù đó có là nền kinh tế của một quốc gia phát triển nhất thế giơí đi nữa Lúc nào nó cũng chứa những mặt trái, những mặt còn chưa tốt, những hạn chế cần được tiếp tục khắc phục Việc áp dụng các quy luật kinh tế vào việc vận hành và quản lý nền kinh tế của một quốc gia luôn luôn tiềm ẩn những nguy

cơ đổ vỡ nền kinh tế do vận dụng không đúng cách, không đúng yêu cầu thực tế

Đó vẫn là một trong những vấn đề nan giải của rất nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có cả nước Việt Nam của chúng ta Vậy hiện nay, chúng ta cần phải làm

gì và làm như thế nào để phát triển nền kinh tế yếu kém, lạc hậu đi lên một nền kinh tế mới phát triển hơn, hoàn chỉnh hơn

3 Một số giải pháp cho việc phát triển nền kinh tế của đất nước ta hiện nay

Thứ nhất,không ngừng nâng cao nhận thức về kinh tế thị trường định hướng

XHCN Chỉ có phát triển KTTT ở trình độ cao, mới có thể hoàn thành quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa với một cơ cấu kinh tế chuyên môn hóa sâu dựa trên lợi thế cạnh tranh Sự nỗ lực đó chính là nhằm tăng năng suất lao động và chuyên môn hóa sản xuất là con đường tất yếu khách quan Vấn đề là phải tìm được các ngành có lợi thế cạnh tranh

Thứ hai, không ngừng tạo ra các quy chế đảm bảo tính tổ chức và văn minh của

các giao dịch trên thị trường, nhất là về phương diện giảm thiểu chi phí và rủi ro cho các chủ thể kinh tế, trong đó chú ý tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, cung cấp thông tin về sản phẩm, kỷ luật hợp đồng và thanh toán không dùng tiền mặt… Từng bước phát triển các phương thức giao dịch phái sinh và hỗ trợ (giao dịch tương tác, bảo hiểm…)

Thứ ba,giảm thiểu can thiệp của Nhà nước vào giá cả để tăng cường điều tiết

thông qua các công cụ thị trường như doanh nghiệp nhà nước cạnh tranh bình đẳng với các loại hình doanh nghiệp khác; Nhà nước sử dụng chính sách tài chính, tiền

tệ, thương mại quốc tế để điều tiết phân bổ nguồn lực và phân phối của cải xã hội

Thứ tư,tìm kiếm các mô hình kinh tế tập thể hấp dẫn hộ gia đình Trong khi chưa

thể có kết luận rõ ràng về chế độ sở hữu XHCN về tư liệu sản xuất thì các doanh nghiệp nhà nước hiện tại cần thực hiện theo ba hướng: 1) Nếu là doanh nghiệp nhà nước sản xuất hàng hóa công cộng thì hoặc quản lý nó như một đơn vị sự nghiệp, hoặc cho đấu thầu đơn hàng sản xuất theo gói hỗ trợ của Nhà nước 2) Các doanh nghiệp còn lại phải định hướng theo tiêu chí hiệu quả kinh tế cá biệt trong so sánh

và cạnh tranh bình đẳng với các loại hình doanh nghiệp khác cùng ngành Có thể

cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước phù hợp; hoặc có thể cho giải thể, phá sản doanh nghiệp quá yếu kém đi đôi với xem xét trách nhiệm của cá nhân cán bộ quản lý 3) Thiết lập cơ chế kiểm soát tài sản nhà nước trong các doanh nghiệp theo một cách chặt chẽ, phù hợp với thực tiễn

Thứ năm, cải cách hành chính để có các cơ quan quản lý nhà nước trong sạch, thủ

tục quản lý đơn giản, dễ tiếp cận, công khai, đề cao trách nhiệm phục vụ và giải trình của công chức

Thứ sáu,tăng cường vị thế của đất nước trên thị trường thế giới bằng chính sách

đối ngoại mềm dẻo, bảo vệ hiệu quả lợi ích quốc gia, dân tộc