BTHK Luật thương mại 1 đề sự liên kết giữa các mô hình nhóm công ty, thực trạng tại Việt Nam

bài tập học kì đạt 8 điểm hlu môn luật thương mại 1, đề bài sự liên kết giữa các nhóm công ty và thực trạng sự liên kết này tại Việt Nam

MỤC LỤC

Mở bài

I Một số khái niệm liên quan đến sự liên kết giữa các nhóm công ty…2

1 Khái niệm nhóm công ty……….2

2 Đặc điểm nhóm công ty……….2

3 Các hình thức nhóm công ty……… 3

4 Khái niệm công ty mẹ - công ty con……… 4

II Sự liên kết trong mô hình nhóm công ty……… 5

1 Sự liên kết trong mô hình tập đoàn kinh tế, tổng công ty……….6

2 Sự liên kết trong mô hình công ty mẹ, công ty con……….… 9

III Thực tiễn sự liên kết nhóm công ty hiện nay ở Việt Nam………….14

1 Về tập đoàn kinh tế, tổng công ty……… …14

2 Về công ty mẹ - công ty con……….16

IV Kết luận………16

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Mở bài

Điều kiện kinh tế thị trường hiện nay đã mang lại nhiều cơ hội rộng mở để phát , nhưng kèm theo đó là những thách thức về cạnh tranh trên thị trường Để giải quyết các vấn đề này, sự liên kết nhóm công ty xuất hiện với những ưu điểm nổi bật phù hợp vời thời thế như nâng cao khả năng cạnh tranh, tích tụ vốn và tối đa hóa lợi nhuận, đã giải quyết được nhiều vấn đề khó khăn cơ bản và lâu dài,

do đó mô hình này ngày càng phát triển và ngày càng được ưa chuộng Và để hiểu biết thêm về mô hình nhóm công ty, em xin lựa chọn đề trình bày sự hiểu biết về sự liên kết trong mô hình nhóm công ty để làm bài tập học kì của mình

I Một số khái niệm liên quan đến sự liên kết giữa các nhóm công ty.

1 Khái niệm nhóm công ty.

Nhóm công ty là một tập hợp hai hay nhiều công ty, tương tác và có mối liên

hệ lâu dài về kinh tế, công nghệ, thị trường, loại trừ sự cạnh tranh lẫn nhau, cùng nhau hướng tới mục tiêu tăng cường tích tụ, tập trung vốn và tối đa hóa lợi nhuận

Liên kết hình thành nhóm công ty là xu hướng tất yếu khách quan trong nền kinh tế sản xuất hàng hóa, nền kinh tế thị trường Những yếu tố cơ bản như nhu cầu phân tán rủi ro, nhu cầu tích tụ và tập trung vốn, phân công lao động xã hội

và sự chi phối mạnh mẽ từ quy luật cạnh tranh, quy luật cung cầu của nền kinh tế

đã thúc đẩy hoạt động lên kết hình thành nhóm công ty Nhóm công ty là tập hợp các công ty có mối liên hệ gắn bó lâu dài với nhau về lợi ích kinh tế, công nghệ, thị trường và các dịch vụ kinh doanh khác

2 Đặc điểm nhóm công ty.

Thứ nhất, nhóm công ty là một tập hợp của hai hay nhiều công ty Giữa các

công ty có mối quan hệ qua lại, tương tác với nhau trên cơ sở đầu tư kinh doanh

và hợp đồng xác nhận giao dịch Các công ty trong nhóm hoàn toàn độc lập về mặt pháp lý và kinh doanh

Thứ hai, nhóm công ty được hình thành với mục tiêu tăng cường tích tụ, tập trung vốn, nâng cao khả năng cạnh tranh và tối đa hóa lợi nhuận Các công ty

đơn lẻ, thiếu vốn và công nghệ không đủ khả năng cạnh tranh trên thị trường có thể tập hợp hình thành nhóm công ty

Thứ ba, nhóm công ty có nguyên tắc hoạt động và cơ cấu tổ chức Để nhóm

công ty hoạt động hiệu quả, các công ty thành viên phải cùng nhau xây dựng các quy tắc, nội quy, quy chế hoạt động, xây dựng mô hình quản lý để đảm bảo các mục tiêu thành lập nhóm

Thứ tư, trong nhóm công ty có công ty giữ quyền chi phối các công ty còn lại.

Công ty giữ quyền chi phối đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các chiến lược phát triển của nhóm công ty, chủ trì xây dựng điều lệ nhóm công ty, xây dựng bộ máy quản trị nhóm công ty

3 Các hình thức nhóm công ty.

Nhóm công ty có hai hình thức cơ bản theo quy định của pháp luật, đó là tập đoàn kinh tế và tổng công ty Trong đó:

“Tập đoàn kinh tế, tổng công ty thuộc các thành phần kinh tế là nhóm công ty có mối quan hệ với nhau thông qua sở hữu cổ phần, phần vốn góp hoặc liên kết khác Tập đoàn kinh tế, tổng công ty không phải là một loại hình doanh nghiệp, không có tư cách pháp nhân, không phải đăng ký thành lập theo quy định của Luật này

Tập đoàn kinh tế, tổng công ty có công ty mẹ, công ty con và các công ty thành viên khác Công ty mẹ, công ty con và mỗi công ty thành viên trong tập đoàn kinh tế, tổng công ty có quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp độc lập theo quy định của pháp luật.” Điều 194 luật doanh nghiệp 2020

Từ góc độ pháp lý thì tập đoàn kinh tế, tổng công ty là một tổ hợp liên kết giữa các pháp nhân độc lập trên cơ sở hoạt động đầu tư và thỏa thuận trong hợp đồng liên kết Hoạt động đầu tư và thỏa thuận trong hợp đồng liên kết tạo lập quyền và nghĩa vụ cho mỗi thành viên trong tập đoàn, trong đó có những pháp nhân giữ quyền chi phối, những pháp nhân bị chi phối và những pháp nhân không bị chi phối

4 Khái niệm công ty mẹ, công ty con.

Căn cứ theo Điều 195 luật doanh nghiệp 2020,

“Một công ty được coi là công ty mẹ của công ty khác nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây:

a) Sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần phổ thông của công ty đó; b) Có quyền trực tiếp hoặc gián tiếp quyết định bổ nhiệm đa số hoặc tất cả thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của công ty đó;

c) Có quyền quyết định việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ của công ty đó.”

Như vậy, có thể thấy công ty mẹ - công ty con” là khái niệm dùng để chỉ một

tổ hợp các công ty có mối quan hệ với nhau về sở hữu, độc lập về mặt pháp lý và chịu sự kiểm soát chung của một công ty có vai trò trung tâm quyền lực, nắm giữ quyền chi phối các công ty còn lại trong tổ hợp Sự chi phối thể hiện ở nhiều điểm khác nhau mà thông qua đó cũng có thể thấy đực sự liên kết giữa công ty

mẹ và công ty con, sự liên kết này là liên kết cứng, đó là liên kết về vốn Những công ty dù có vốn đầu tư của công ty mẹ song không bị công ty mẹ không nắm quyền chi phối thì không phải là công ty con Như vậy, để trở thành công ty mẹ

của công ty khác thì phải có hai điều kiện đó là có vốn đầu tư vào công ty đó và nắm quyền chi phối công ty đó

II Sự liên kết trong mô hình nhóm công ty.

Có rất nhiều hình thức liên kết trong nhóm công ty, các hình thức liên kết có thể

từ đặc điểm của từng lọai hình nhóm công ty, quan hệ giữa các công ty trong nhóm Tuy nhiên, có ba hình thức liên kết chính đó là: liên kết theo chiều ngang, liên kết theo chiều dọc và liên kết hỗn hợp đa ngành, đa lĩnh vực

Về liên kết theo chiều ngang, liên kết này diễn ra giữa các công ty hoạt động

trong cùng một ngành bằng việc tham gia cổ phần góp vốn lẫn nhau hoặc các thỏa thuận nhằm phân chia thị trường, kiêm soát sự gia nhập nhóm của các công

ty bên ngoài Các công ty liên kết theo chiều ngang có các sản phẩm, dịch vụ liên quan với nhau và có thể sử dụng cùng một hệ thống phân phối để gia tăng hiệu quả (Ví dụ như sự liên kết giữa doanh nghiệp sản xuất bánh kẹo với doanh nghiệp sản xuất đường) Ưu điểm của hình thức liên kết theo chiều ngang là tạo điều kiện đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ, tận dụng hệ thống phân phối để tiết kiệm chi phí, phân tán rủi ro Tuy nhiên, hình thức này có nhược điểm là thiếu sự chủ động ở một số khâu như cung ứng nguyên liệu, sản xuất, bảo quản, vận chuyển,…

Liên kết theo chiều dọc: diễn ra giữa các công ty trong cùng một dây chuyền

công nghệ, trong đó, các công ty cùng nhau hợp tác để hình thành một sản phẩm, một mục tiêu chung nào đó Đây là mô hình liên kết các công ty hoạt động trong cùng một chuỗi giá trị ngành (Ví dụ như sự liên kết giữa doanh nghiệp may mặc với doanh nghiệp cung cấp nguyên liệu) Liên kết theo chiều dọc có thể là tích

hợp ngược (backward integration) – hướng về bên trái chuỗi giá trị, (ví dụ, công

ty sản xuất mua lại hoặc đầu tư vốn vào các công ty cung ứng nguyên liệu cho

mình) hoặc tích hợp xuôi (forward integration) – hướng về bên phải chuỗi giá

trị, (ví dụ, công ty sản xuất mua lại hoặc đầu tư vốn vào một công ty thương mại/ tiếp thị/vận tải để tiêu thụ sản phẩm do mình sản xuất) hoặc cả hai Hình thức này có ưu điểm là đem lại nhiều lợi thế về chi phí, về sự chủ động nguồn nguyên liệu, chủ động trong việc sản xuất và đưa hàng ra thị trường, khả năng kiểm soát các dịch vụ,… tuy nhiên hình thức liên kết dọc cũng có khó khăn là sẽ bị phân tán nguồn lực, khó tập trung vào hoạt động chủ yếu tạo giá trị gia tăng cao nhất trong chuỗi giá trị

Liên kết hỗn hợp đa ngành, đa lĩnh vực là loại liên kết các doanh nghiệp hoạt

động trong nhiều ngành, nghề và lĩnh vực có mối quan hệ và không có mối quan

hệ về công nghệ, quy trình sản xuất,… nhưng có mối quan hệ chặt chẽ về tài chính Công ty mẹ không nhất thiết phải trực tiếp sản xuất kinh doanh một sản phẩm cụ thể mà chủ yếu làm nhiệm vụ đầu tư, kinh doanh vốn; điều tiết, phối hợp kinh doanh giữa các lĩnh vực Các công ty con bằng kế hoạch, chiến lược phát triển kinh doanh thống nhất, thực hiện điều hoà vốn, lợi nhuận giữa các công ty con, lĩnh vực kinh doanh hoặc điều chỉnh, chuyển dịch vốn đầu tư vào lĩnh vực kinh doanh có hiệu quả cao,…

1 Sự liên kết trong mô hình tập đoàn kinh tế, tổng công ty.

Thực chất tập đoàn kinh tế tổng công ty là tập hợp các công ty ở quy mô lớn hoạt động một trong nhiều lĩnh vực khác nhau, ở phạm vi một nước hay nhiều nước; trong đó có một công ty (công ty mẹ) nắm quyền lãnh đạo, chi phối hoạt động của các công ty khác (công ty con)

Tập đoàn kinh tế, tổng công ty không có tư cách pháp nhân mà chỉ là một tổ chức tập hợp của các công ty (pháp nhân độc lập) có mối liên hệ về vốn, tài chính, công nghệ, thị trường, thương hiệu, nghiên cứu, đào tạo, v.v Bản chất của tập đoàn kinh tế, tổng công ty là sự liên kết của các doanh nghiệp có tư cách

pháp nhân độc lập (liên kết nhóm), do đó mô hình tập đoàn kinh tế, tổng công ty khá đa dạng

Tập đoàn kinh tế, tổng công ty là mô hình thuộc nhóm công ty, có sự liên kết chặt chẽ thông qua nhiều hình thức khác nhau Về mặt thực tế, theo tìm hiểu thì

mô hình này có sự liên kết theo Sự liên kết trong mô hình tập đoàn kinh tế, tổng

công ty được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, cụ thể

Thứ nhất, liên kết về vốn trong tập đoàn kinh tế, tổng công ty Đây là hình thức liên kết chủ yếu trong các tập đoàn kinh tế, tổng công ty tại Việt Nam Liên kết vốn trong tập doàn kinh tế, tổng công ty được hình thành từ quá trình đầu của công ty này nhằm mục đích sở hữu cổ phần, phần vốn góp trong công ty khác Hoạt động đầu tư bao gồm vốn góp thành lập công ty, mua, nhận chuyển nhượng

cổ phần, phần vốn góp trong công ty Liên kết này thường mang tính chất chi phối mạnh và là yếu tố liên kết của mô hình công ty mẹ - công ty con trong tập đoàn kinh tế, tổng công ty

Thứ hai, liên kết về quyền sở hữu công nghiệp trong tập đoàn kinh tế, tổng công ty Có hai hình thức liên kết đó là liên kết giữa các đồng sở hữu chung quyền sở hữu công nghiệp và liên kết giữa công ty sở hữu quyền sở hữu công nghiệp và công ty được chuyển quyền sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp Thứ ba, liên kết về thị trường trong tập đoàn kinh tế, tổng công ty Hình thức này xuất hiện trên cơ sở thỏa thuận giữa các công ty độc lập nằm trong quá trình sản xuất (theo chiều dọc) và trên cùng thị trường liên quan (theo chiều ngang) Liên kết thị trường có tính bền vững, lâu dài Các công ty trong liên kết hoạt động kinh doanh độc lập nhưng vẫn tuân thủ những lợi ích chung của toàn bộ tập đoàn Trong liên kết có công ty giữ quyền chi phối, thực hiện việc phân chia thị trường cho các công ty còn lại

Thứ tư, liên kết kinh doanh tạo thành tổ hợp kinh doanh trong tập đoàn kinh

tế, trong công ty Đây là sự liên kết giữa các công ty về nhãn hiệu và địa điểm kinh doanh để tạo thành một sản phẩm hay hệ thống cung cấp dịch vụ, sự liên kết này mạng tính lâu dài, vì quyền và lợi ích của các bên chi phối lẫn nhau nên giữ được tính ổn định và bền vững của liên kết

Thứ năm, các hình thức liên kết khác trong tập đoàn kinh tế, trong công ty như là liên kết thông qua quyền chi phối tài nguyên, qua đó công ty mẹ sử dụng quyền khai thác tài nguyên để chi phối hoạt động công ty con Thêm nữa là sự liên kết thông qua việc công ty mẹ nắm giữ thị trường của công ty thành viên, theo đó hầu hết sản phẩm dịch vụ của công ty con cung ứng đều cung ứng cho công ty mẹ

a Tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước.

Tập đoàn kinh tế, tổng công ty có hai hình thức, đó là: tập đoàn kinh tế nhà nước, tổng công ty nhà nước và tập đoàn kinh tế, tổng công ty tư nhân

Tập đoàn kinh tế nhà nước, tổng công ty nhà nước là nhóm công ty có quy mô lớn liên kết dưới hình thức công ty mẹ – công ty con và các hình thức khác, tạo thành tổ hợp các doanh nghiệp gắn bó chặt chẽ và lâu dài với nhau về lợi ích kinh tế, công nghệ, thị trường và các dịch vụ kinh doanh khác Trong đó, công ty

mẹ là doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ hoặc giữ quyền chi phối theo quyết định của thủ tướng chính phủ; công ty con của doanh nghiệp cấp

I là các doanh nghiệp do doanh nghiệp cấp I giữ quyền chi phối, được tổ chức dưới hình thức công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn một hoặc hai thành viên trở lên, tổng công ty theo hình thức công ty mẹ – công ty con, công ty liên doanh, công ty con ở nước ngoài, công ty con của doanh nghiệp cấp II và các cấp tiếp theo; các doanh nghiệp liên kết của tập đoàn

b Tập đoàn kinh tế, tổng công ty tư nhân.

Tập đoàn kinh tế tư nhân được hình thành bằng chính sự tăng trưởng quy mô

và mở rộng phạm vi hoạt động của chính các doanh nghiệp Việc hình thành tập đoàn hoàn toàn là do nhu cầu và nội lực của doanh nghiệp và không có bất cứ một quyết định chuyển đổi hay sắp xếp hành chính nào.Tập đoàn có thể nắm giữ 100% vốn hoặc giữ cổ phần, vốn góp chi phối tại các công ty con

Trong tập đoàn kinh tế tư nhân, công ty mẹ được tổ chức dưới hình thức công ty

cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn Công ty con được tổ chức dưới hình thức công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn theo quy định của luật doah nghiệp hoặc của pháp luật liên quan

2 Sự liên kết trong mô hình công ty mẹ - công ty con.

Giữa công ty mẹ - công ty con có sự liên kết chặt chẽ, từ định nghĩa cũng như trong các quy định về công ty mẹ và công ty con đều thể hiện sự liên kết một cách rất rõ ràng Luật doanh nghiệp 2020 cũng quy định một cách cụ thể và thể hiện rõ về sự liên kết này trong các điều 195, Điều 196, Điều 197 luật này

Thứ nhất, dựa trên quy định tại Điều 195 về Công ty mẹ, công ty con

“1 Một công ty được coi là công ty mẹ của công ty khác nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây:

a) Sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần phổ thông của công ty đó;

b) Có quyền trực tiếp hoặc gián tiếp quyết định bổ nhiệm đa số hoặc tất cả thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của công ty đó; c) Có quyền quyết định việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ của công ty đó.”

Qua đây có thể thấy được sự liên kết trong mô hình công ty mẹ, công ty con trước hết thể hiện qua hai yếu tố thứ nhất là liên kết thông qua vốn và liên kết qua sự chi phối giữa công ty mẹ và công ty con, trong đó công ty mẹ giữ vai trò chi phối toàn bộ nhóm, công ty con chịu sự chi phối của công ty mẹ

Thứ nhất, về sự liên kết thể hiện qua yếu tố vốn: công ty mẹ - công ty con là hai thực thể pháp lý độc lập, có tư cách pháp nhân, song lại có mối quan hệ ràng buộc và sự liên kết chặt chẽ với nhau Trong đó yếu tố vốn là nút liên kết cơ bản,

sự vận động của các cổ phần trong vốn điều lệ dẫn tới sự vận động của quyền sở hữu và sự thay đổi mức sở hữu của công ty này đối với vốn điều lệ của công ty khác dẫn tới sự thiết lập mối quan hệ mẹ - con hoặc chấm dứt mối quan hệ đó Điều đó có nghĩa là công ty mẹ đầu tư toàn bộ hoặc có cổ phần, vốn góp chi phối

ở các công ty con, sự chi phối này phụ thuộc vào mức độ vốn đầu tư, thông thường công ty mẹ phải sở hữu trên 50% vốn của công ty con Bằng việc nắm giữ và chi phối về vốn đầu tư, công ty mẹ có vị trí, vai trò quan trọng trong việc quyết định chiến lược phát triển của các công ty con thông qua việc quyết định

về tổ chức, quản lý, nhân sự chủ chốt, thị trường cũng như những vấn đề quan trọng khác nhằm thực hiện mục tiêu chung của cả tập đoàn Công ty con được công ty mẹ góp 100% vốn thì sự liên kết với công ty mẹ sẽ hết sức chặt chẽ, thể hiện ở việc công ty mẹ có quyền quyết định hoàn toàn những vấn đề quan trọng của công ty con

Thứ hai, sự liên kết thể hiện thông qua quyền chi phối quyền chi phối của công ty mẹ đối với công ty con Cũng bởi nắm ưu thế về vốn (trên 50%) nên công ty mẹ có thể chi phối được các hoạt động của công ty con, từ quản lý điều hành đến nhân sự Với ưu thế về vốn đã quyết định được quyền chi phối trong tay công ty mẹ, theo đó công ty mẹ có thể cử đa số người vào ban điều hành công ty con nhằm quyết định phương thức, hướng kinh doanh của công ty con Khi đã ở trong quan hệ mẹ - con, công ty mẹ chi phối các quyết định liên quan đến hoạt động của công ty con thông qua các hình thức như bỏ phiếu, quyền bổ nhiệm và miễn nhiệm hội đồng quản trị, ban lãnh đạo hoặc quyền tham gia quản lý Tuy nhiên, vị trí giữa công ty mẹ và công ty con chỉ trong mối quan