Tài liệu Sáng kiến kinh nghiệm - Một số biện pháp chỉ đạo hoạt động đổi mới phương pháp dạy học của hiệu trưởng ở trường THCS doc

Công tác quản lý giáo dục cần đổimới để theo kịp các yêu cầu, các nhiệm vụ mới, một mặt cần tạo điều kiện cho giáoviên thuận lợi hơn, phấn khởi hơn trong việc thực hiện đổi mới phương ph

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI: “Một số biện pháp chỉ đạo hoạt

động đổi mới phương pháp dạy học của

hiệu trưởng ở trường THCS”

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2

2.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU: 3

3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU: 3

4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU: 3

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: 3

6 TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC VÀ THỰC HIỆN NGHIÊN CỨU: 4

NỘI DUNG CỦA BÁO CÁO 4

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN CHỈ ĐẠO ĐỔI MỚI PPDH Ở TRƯỜNG THCS .5

1.1 Cơ sở pháp lý của việc đổi mới PPDH ở Trường THCS 5

1.2 Cơ sở giáo dục học của việc đổi mới phương pháp dạy học trong trường THCS 6

1.3 Cơ sở tâm lý học của hoạt động Dạy - Học 10

1.4 Cơ sở lý luận quản lý giáo dục 15

1.5 Nhiệm vụ, quyền hạn của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trường THCS 17

2 THỰC TRẠNG CHỈ ĐẠO HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PPDH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 18

2.1 Thực trạng chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH của Hiệu trưởng ở trường THCS 18

2.2 Một số nhận xét từ điều tra khảo sát thực trạng 27

2.3 Kết luận: 28

3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PPDH CỦA HIỆU TRƯỞNG Ở TRƯỜNG THCS 29

3.1 Chỉ đạo xây dựng đội ngũ giáo viên phục vụ đổi mới PPDH 29

3.1.2 Tạo động lực làm việc cho giáo viên trong đổi mới phương pháp dạy học 30

3.2 Chỉ đạo xây dựng và sử dụng CSVC - TBDH phục vụ đổi mới PPDH 35

3.3 Quy trình hoá việc chỉ đạo hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học cơ sở 38

3.4 Tổ chức chỉ đạo việc kiểm tra, đánh giá hoạt động đổi mới PPDH ở trường THCS: 44

3.5 Đổi mới cơ chế quản lý và thể chế hoá các hoạt động quản lý của Trường THCS 47

3.6 Mối quan hệ giữa các biện pháp 54

3.7 Kết quả khảo nghiệm 54

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 56

KẾT LUẬN 56

KIẾN NGHỊ 57

TÀI LIỆU THAM KHẢO 59

MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP

DẠY HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG Ở TRƯỜNG THCS

DANH MỤC VIẾT TẮT

CNH Công nghiệp hoá

HĐH Hiện đại hoá

HĐND Hội đồng nhân dân

XHHGD Xã hội hoá giáo dục

BCHTƯ Ban chấp hành Trung ương

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Đất nước ta đang bước vào giai đoạn công nghiệp hoá hiện đại hoá với mục tiêuđến năm 2020 Việt Nam sẽ từ một nước nông nghiệp trở thành nước công nghiệp ,hội nhập với cộng đồng quốc tế Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc CNH,HĐH và hội nhập quốc tế là con người, là nguồn lực Việt Nam được phát triển về sốlượng và chất lượng trên cơ sở mặt bằng dân trí được nâng cao Vì vậy phải chăm lođến nguồn lực người, chuẩn bị lớp người lao động có những phẩm chất và đáp ứngyêu cầu của giai đoạn mới và việc này cần phải bắt đầu từ giáo dục phổ thông Tinhthần đó được thể hiện qua nhiều văn kiện của Đảng và Nhà nước Đặc biệt ngày9/12/2000 Quốc hội Nước Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam đã phê chuẩnnghị quyết số 40/2000/QH 10 về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông Việc đổimới chương trình giáo dục phổ thông quán triệt về nội dung, phương pháp giáo dục

đã được qui định trong luật giáo dục đối với các bậc học, cấp học

Trung học cơ sở là cấp học nối giữa Tiểu học và Trung học phổ thông tạo nênmột sự liên thông gắn bó các cấp, bậc học của giáo dục phổ thôngvà thực hiện mụctiêu “ Nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của tiểu học Cótrình độ học vấn phổ thông cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướngnghiệp để tiếp tục học THPT, THCN, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động”.Chương trình THCS mới chú ý mục tiêu: “ Phát triển tiếp tục kỹ năng học tậpchung và kỹ năng học tập bộ môn, đặc biệt là kỹ năng vận dụng kiến thức vào cáctình huống học tập mới, vào thực tế sản xuất và đời sống, hình thành thói quen vàphương pháp tự học, phát triển năng lực thu thập, xử lý, và truyền thông tin, khảnăng phát triển và giảI quyết vấn đề Độc lập suy nghĩ, sáng tạo trong tư duy vàtrong hành động “

Chỉ thị 14/ 2001/ CT - TTg là đổi mới nội dung giáo dục, sách giáo khoa, đổimới phương pháp giáo dục, đổi mới đánh giá đồng thời với đổi mới cơ sở vật chất thiết

bị dạy học và công tác quản lý giáo dục

Thực tế cho tháy với cách dạy học phổ biến hiện nay là phương pháp truyền thu 1 chiều “ thầy đọc, trò chép “ ghi nhớ tái hiện kiến thức là chính, cho nên khó đạtđược những yêu cầu của chương trình giáo dục đã đặt ra Vì lẽ đó đổi mới PPDH làđiều hết sức cần thiết cùng với đổi mới nội dung chương trình, sách giáo khoa Trong

-những năm qua đã có không ít -những nghiên cứu đề cập tới đổi mới PPDH nhưng cácphương pháp giảng dạy truyền thống vẫn chế ngự trong việc giảng dạy ở trường THCS.Vậy nguyên nhân nào dẫn tới hiện tượng này? Theo chúng tôi có rất nhiều nguyênnhân và một trong những nguyên nhân là việc chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH củacán bộ quản lý trường THCS chưa đáp ứng yêu cầu Công tác quản lý giáo dục cần đổimới để theo kịp các yêu cầu, các nhiệm vụ mới, một mặt cần tạo điều kiện cho giáoviên thuận lợi hơn, phấn khởi hơn trong việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học,một mặt cần xem chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học là một nội dung của công tácquản lý giáo dục.

Vì thế chúng tôi lựa chọn vấn đề nghiên cứu: “ Một số biện pháp chỉ đạo hoạt động đổimới phương pháp dạy học của hiệu trưởng ở trường THCS “

2.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Đề xuất một số biện pháp chỉ đạo hoạt động đổi mới phương pháp dạy học củahiệu trưởng ở trường THCS nhằm hiện thực hoá chủ trương đổi mới PPDH củangành và góp phần nâng cao hiệu quả quản lý cho cán bộ quản lý trường THCS

3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:

3.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài

3.2 Điều tra, khảo sát và đánh giá thực trạng chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH ởtrường THCS

3.3 Đề xuất một số biện pháp chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH của hiệu trưởng

ở trường THCS

4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU:

Đề tài tập trung nghiên cứu những biện pháp chỉ đạo của hiệu trưởng trườngTHCS đối với giáo viên để thực hiện đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính tíchcực tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh đáp ứng đổi mới nội dung chương trình,SGK ở THCS

Phạm vi khảo sát được thực hiện ở một số trường THCS của Hà Nội, Hà Tây,Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Thanh Hoá, Hà Giang

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu tài liệu, thu thập phân tíchthông tin để tìm hiểu một số khái niệm về PPDH, chỉ đạo dạy học Nghiên cứu một

số văn bản về định hướng đổi mới giáo dục phổ thông, đổi mới PPDH bậc THCS

5.2 Phương pháp điều tra, khảo sát:

Thông qua phiếu hỏi, phỏng vấn cá nhân và dự giờ Việc điều tra khảo sát được thựchiện trên hai nhóm đối tượng:

- Giáo viên trực tiếp giảng dạy ở cấp THCS nhằm phân tích, đánh giá thực trạngcủa việc sử dụng các PPDH về các khía cạnh liên quan đến việc đồi mới PPDH

- Cán bộ quản lý trường THCS nhằm đánh giá thực trạng việc chỉ đạo hoạt độngđổi mới PPDH ở trường THCS

5.3 Phương pháp chuyên gia: Thông qua trao đổi, thảo luận nhằm thu thập các ýkiến đóng góp của các nhà khoa học Ngoài ra nhóm nghiên cứu cũng sử dụngphương pháp tổng kết kinh nghiệm, phương pháp thống kê toán học để phân tích,tổng hợp làm cơ sở cho việc đề xuất các biện pháp

6 TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC VÀ THỰC HIỆN NGHIÊN CỨU:

Từ tháng 5/ 2002 đến 12/ 2002

- Tập hợp lực lượng nghiên cứu

- Tổ chức họp bàn xác định nội dung, kế hoạch nghiên cứu

- Triển khai nhiệm vụ nghiên cứu đến các thành viên tham gia nghiên cứu

Từ tháng 12/ 2002 đến 5/ 2003

- Khảo sát thực trạng chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH của hiệu trưởng ởtrường THCS

- Xử lý kết quả điều tra khảo sát

- Hội thảo đánh giá thực trạng chỉ đạo hoạt động đổi mới phương pháp củahiệu trưởng ở trường THCS

Từ tháng 6/ 2003 đến 12/ 2003

- Viết báo cáo kết quả nghiên cứu

- Bảo vệ cấp cơ sở

- Điều chỉnh sửa chữa báo cáo kết quả nghiên cứu

- Bảo vệ đề tài nghiệm thu cấp Bộ

NỘI DUNG CỦA BÁO CÁO

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN CHỈ ĐẠO ĐỔI MỚI PPDH Ở TRƯỜNG THCS

1.1 Cơ sở pháp lý của việc đổi mới PPDH ở Trường THCS

Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông nói chung và THCS nói riêng thựchiện Nghị quyết Đại hội Đảng IX, Nghị quyết 40/2000/QH 10 Chỉ thị số14/2001/CT-TTg là đổi mới nội dung giáo dục, sách giáo khoa; đổi mới phươngpháp giáo dục, đổi mới kiểm tra đánh giá đồng thời với đổi mới cơ sở vật chất,thiết bị dạy học và công tác quản lý giáo dục Trong đó đổi mới PPGD giữ vaitrò đặc biệt quan trọng để thực hiện mục tiêu giáo dục THCS

Đổi mới phương pháp giáo dục là một chủ trương của Đảng và Nhà nước.Nghị quyết Trung ương 2 khoá 8 đã nêu rõ: “Phải đổi mới phương pháp giáodục-đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duysáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến vàphương tiện hiện đại vào quá trình dạy học bảo đảm điều kiện và thời gian tựhọc, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học”

Luật giáo dục, điều 24 khoản 2 quy định: “Phương pháp giáp dục phổ thôngphải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp vớiđặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học rèn luyện

kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềmvui, hứng thú học tập cho học sinh”

THCS là một cấp học phổ cập trong thời gian tới (năm 2010) nhằm nâng caomặt bằng dân trí, chuẩn bị đào tạo nguồn cho giai đoạn CNH, HĐH Do vậy đã

có những đổi mới đồng bộ về mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện đểđáp ứng các yêu cầu mới của xã hội, cũng như yêu cầu mới của người học Việcbiên soạn sách giáo khoa mới với những yêu cầu đặt ra một mặt nhằm góp phầntạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên đổi mới PPDH theo hướng tích cực hoáhoạt động học tập của học sinh qua việc xây dựng một hệ thống các câu hỏi bàitập Mặt khác sách giáo khoa mới đòi hỏi giáo viên phải đổi mới PPDH, giáoviên là người thiết kế trên giáo án các hoạt động của thầy và trò ở trên lớp, làngười thông báo tin mới, tổ chức hướng dẫn cho học sinh thu thập thông tin, xử

lý thông tin và vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống, là trọng tài trong khihọc sinh tranh luận với nhau, giúp học sinh tự hoàn thành nhiệm vụ học tập

Những điều nêu trên đòi hỏi công tác quản lý giáo dục phải đổi mới để đáp ứngyêu cầu các nhiệm vụ mới trong việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học làmột nội dung của công tác quản lý giáo dục.

1.2 Cơ sở giáo dục học của việc đổi mới phương pháp dạy học trong trường THCS

1.2.1 Phương pháp dạy học

 Khái niệm về phương pháp dạy học:

Phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động thống nhất có sự tươngtác biện chứng giữa thầy và trò nhằm thực hiện mục đích và nhiệm vụ dạy học.Phương pháp dạy học bao gồm phương pháp dạy và phương pháp học Chúng làhai hoạt động khác nhau về đối tượng, nhưng thống nhất với nhau về mục đích vànhiệm vụ, tác động qua lại với nhau và là hai mặt của quá trình dạy học

 Cách phân loại các phương pháp dạy học:

Cách phân loại của BaBanxKi: Ông phân loại hệ thống phương pháp dạy học

thành 3 nhóm:

- Các phương pháp kích thích và thúc đẩy động cơ hoạt động học tập

- Các phương pháp tổ chưc và thực hiện hoạt động nhận thức-học tập

- Các phương pháp kiểm tra và tự kiểm tra hiệu quả của hoạt động nhận thức,học tập

Cách phân loại của Đanilov M.A:

Cách phân loại này dựa trên mục đích và nhiệm vụ dạy học được thể hiện trongmỗi giai đoạn của quá trình dạy học - ông chia hệ thống phương pháp dạy họclàm 3 nhóm:

- Nhóm 1: Nghiên cứu tài liệu mới

- Nhóm 2: ứng dụng kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, củng cố kỹ năng kỹ xảo

- Nhóm 3: Kiểm tra kiến thức của học sinh

Cách phân loại của Pêtrôvsky:

Trên cơ sở các phương tiện được sử dụng trong quá trình dạy học, ông chia

hệ thống phương pháp dạy học thành 3 nhóm lớn:

- Nhóm 1: Phương pháp dùng lời

- Nhóm 2: Phương pháp trực quan

- Nhóm 3: Phương pháp thực hành

Cách phân loại của cố giáo sư Nguyễn Ngọc Quang:

Theo ông phân loại là một quy luật về mối liên hệ qua lại biện chứng giữamục đích, nội dung và phương pháp Theo quan điểm đó, ông phân loại hệ thốngphương pháp dạy học thành 5 nhóm như sau:

- Nhóm 1: Nghiên cứu tài liệu mới

- Nhóm 2: Củng cố kiến thức

- Nhóm 3: Vận dụng phức hợp kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo

- Nhóm 4: Khái quát hoá và hệ thống hoá kiến thức

- Nhóm 5: Kiểm tra đánh giá và uốn nắn kiến thức kỹ năng, kỹ xảo

Trong những năm gần đây với sự phát triển như vũ bão của khoa học côngnghệ, những yếu tố kỹ thuật hiện đại đã xâm nhập sâu vào tất cả mọi lĩnh vựcđời sống xã hội trong đó có lĩnh vực khoa học giáo dục Chính vì thế trong lýluận dạy học nói chung cũng như trong lĩnh vực phương pháp dạy học nói riêng

đã xuất hiện những xu hướng tiếp cận về phương pháp dạy học như:

 Dạy học theo quan điểm hợp tác:

Trong quá trình dạy học hợp tác GVvà HS đều được coi có vai trò bình đẳng,các hoạt động cá nhân riêng biệt được tổ chức lại, liên kết hữu cơ với nhau nhằmthực hiện mục đích chung

PPDH hợp tác là hoạt động có động cơ và tự nguyện của HS, GV được đặtvào tư thế sẵn sàng hỗ trợ, thông qua đó sẽ hình thành được mối quan hệ vừadọc (Thầy-Trò) vừa ngang (Trò-Trò) đảm bảo các nguyên tắc tích cực, tác độngqua lại và tham gia, hợp tác

 Dạy học giải quyết vấn đề:

Dạy học giải quyết vấn đề có nét đặc trưng là giáo viên chính là người tạo ranhững tình huống có vấn đề, dẫn dắt, định hướng cho học sinh phát hiện ra vấn

đề, từ đó hướng cho học sinh hứng thú hoạt động, tích cực và sáng tạo giải quyếtvấn đề Thông qua đó, HS có thể lĩnh hội tri thức, rèn luyện kỹ năng và đạt đượccác mục đích học tập

 Dạy học với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin:

Ngày nay với sự phổ cập máy tính điện tử và sự phát triển của công nghệthông tin, nhiều nước trên thế giới đã cho ra đời những phòng học thông minh,

trường học nối mạng, học tập trực tiếp, xêmina, hội thảo trực tuyến Đây lànhững hình thức học tập hiện đại và có tính tương tác cao giữa người học vớingười học, người học với thầy từ bất cứ khoảng cách nào.

Với điều kiện máy tính điện tử đã, đang và sẽ được trang bị đầy đủ hơn chocác trường phổ thông, chúng ta có thể khai thác triệt để thế mạnh này nhằm nângcao chất lượng học tập của học sinh

Tất cả những vấn đề lý luận về PPDH nói trên sẽ là điểm tựa để nghiên cứuđổi mới PPDH ở trường THCS:

 Định hướng đổi mới PPDH ở Trường THCS của Việt Nam.

Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII đã khẳng định: “Phải đổi mới phươngpháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truiyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp

tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến vàphương pháp hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tựhọc, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học”

- Định hướng PPDH ở Trường THCS là phương pháp dạy học tích cực với những đặc trưng cơ bản là:

+ Giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn với vai trò trọng tài, cố vấn.Học sinh là chủ thể nhận thức, được phát triển trong hoạt động, được giáoviên hướng dẫn, khuyến khích, động viên học sinh học tập bằng hành động tuỳtheo hứng thú và khả năng của mình

+ Sử dụng ngày càng nhiều phương pháp và phương tiện kỹ thuật để cóthể cá thể hoá, phân hoá việc học tập của học sinh

+ Quan tâm tới việc hướng dẫn học sinh học tập cá nhân

- Phương pháp dạy học phải :

+ Kế thừa những yếu tố tích cực của phương pháp dạy học truyền thống.+ Lựa chọn, phối hợp các PPDH hiện đại nhằm tích cực hoá hoạt độngnhận thức của từng cá nhân học sinh Cần tiếp cận với PPDH giải quyếtvấn đề vận dụng tinh thần của lý thuyết dạy học tình huống, dạy học hợptác…

- Hệ PPDH được lựa chọn phải:

+ có tính thực thi, có khả năng áp dụng vào thực tiễn dạy học của nước ta

và có tác dụng cải tạo dần thực tiễn đó

+ Các PPDH sẽ phối hợp các hoạt động độc lập của học sinh

+ HS cần được tạo điều kiện hoạt động học tập độc lập dưới sự kiểm tracủa GV

1.2.2 Đổi mới phương pháp dạy học trong trường THCS

 Quan niệm chung về đổi mới PPDH

- Đổi mới giáo dục nói chung, PPDH nói riêng là quy luật phát triển của xãhội, của giáo dục và của chính bản thân người làm công tác giáo dục, của giáoviên và học sinh trong điều kiện mới

- Đổi mới không phải là thay cái cũ bằng cái mới Nó là sự kế thừa, và sửdụng một cách có chọn lọc và sáng tạo hệ thống phương pháp dạy học truyềnthống hiện còn có giá trị tích cực trong việc hình thành trí thức, rèn luyện kỹnăng, kinh nghiệm và phát triển thái độ tích cực với đời sống, chiếm lĩnh các giátrị xã hội

- Đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi phải kiên quyết loại bỏ các phươngpháp dạy học lạc hậu, truyền thụ một chiều, biến học sinh thành người thụ độngtrong học tập, mất dần khả năng sáng tạo vốn có của người học Đồng thời khắcphục những chướng ngại về tâm lý, những thói quen cổ hủ đã trở thành thâmcăn cố đó ở người dạy và người học

- Phải quyết tâm, mạnh dạn chiếm lĩnh những thành tựu mới của khoa học, kỹthuật, công nghệ, tin học có khả năng ứng dụng trong quá trình dạy học nhằmgóp phần nâng cao chất lượng dạy học

- Đổi mới phương pháp dạy học phải thực sự góp phần nâng cao chất lượngdạy học

 Tiếp cận hệ thống trong đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS

- Đặt sự đổi mới PPDH trong mối quan hệ biện chứng với sự đổi mới mụctiêu (M) - nội dung (N) trong chương trình học tập

- Phải bắt đầu từ đặc điểm đối tượng học tập theo tinh thần:

+ Phát huy triệt để tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong giờhọc tập

+ Phân hoá vừa sức cố gắng của đối tượng

+ Tăng cường dạy cách tự học, tự hoàn thiện mình cho mỗi học sinh

- Đầu tư và sử dụng tối ưu các nguồn lực phục vụ cho hoạt động dạy học

+ Tiềm lực của đội ngũ giáo viên

+ Cơ sở vật chất thiết bị dạy học

+ Môi trường giáo dục tích cực

- Đổi mới cách quản lý cho phù hợp với sự đổi mới mục tiêu, nội dung chươngtrình và phương pháp dạy học

- Đổi mới cách kiểm tra, đánh giá

Nhìn chung, muốn đổi mới phương pháp dạy học có hiệu quả phải thực hiệnmột cách có hệ thống đồng bộ trong bản thân các thành tố của quá trình dạy họccũng như toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân trong thời đại mới

Trên đây chúng tôi đã trình bầy những vấn đề cốt lõi nhất của vấn đề lý luậndạy học Trong đó có kế thừa những giá trị của truyền thống và những thành tựumới hiện nay Những vấn đề lý luận đó một mặt có thể ứng dụng một cách sángtạo trong đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông Mặt khác nó cũng

là một trong những cơ sở để chỉ đạo hoạt động dạy học theo tinh thần đổi mới ởtrường THCS

1.3 Cơ sở tâm lý học của hoạt động Dạy - Học

1.3.1 Hoạt động dạy và các đặc điểm tâm lý của nó

Hoạt động dạy bao gồm các loại công việc: a) công việc chuẩn bị của giáoviên (vạch kế hoạch giảng dạy cả năm và từng chương, từng phần, soạn giáoán, v v); b) công việc truyền đạt hay tổ chức sự lĩnh hội nội dung và c) côngviệc nhằm bảo đảm mối liên hệ ngược từ học sinh đến giáo viên, nghĩa là kiểmtra tiến trình và kết quả của hoạt động học

Giáo viên phải hoạch định và thực hiện các loại công việc sau và phải cónhững năng lực tương ứng:

- Xây dựng lôgíc của nội dung tài liệu học tập;

- Thiết kế tài liệu học tập;

- Chuẩn bị phối hợp các thủ thuật, phương pháp dạy học, cải tổ chúng trongtiến trình dạy - học;

- Dự thảo và thực hiện các phương tiện dạy học;

- Hoạch định hành vi và hoạt động cần thiết của học sinh;

Đặc trưng tâm lý của hoạt động dạy còn thể hiện ở việc sử dụng các phươngpháp và thủ thuật dạy học Thông thường trình độ chuyên môn về giảng dạyđược thể hiện ở sự phối hợp các phương pháp dạy học một cách phù hợp với tàiliệu học tập đa dạng và với người học tài liệu đó Những tri thức lý luận phứctạp nhất đòi hỏi phải sử dụng các tri thức bổ trợ để hiểu được tri thức cơ bảntrong bài đồng thời với việc vận dụng các tri thức phức tạp đó vào những tìnhhuống mới đối với học sinh, để lĩnh hội và củng cố được các tri thức đó Do đó,một tài liệu học tập như thế ít nhất cũng đòi hỏi phải có 3 - 4 phương pháp dạyhọc, bao gồm nhiều thủ thuật khác nhau, để học sinh có thể lĩnh hội được nó

Tính chất mềm dẻo trong việc xây dựng các thủ thật và phương pháp dạy họctuỳ thuộc vào tính chất của tài liệu học tập và trình độ của học sinh - đó là mộtthuộc tính đặc biệt quan trọng, cần thiết đối với người giáo viên.

Yếu tố tâm lý khi soạn bài cũng giữ một vai trò lớn Giáo viên phải hình dungtrước được trình độ của lớp học, tâm trạng của lớp, dự kiến phân chia lớp họcthành từng nhóm khác nhau theo khả năng lĩnh hội tài liệu có thể có ở học sinh,

dự kiến thái độ, phản ứng của học sinh với bài giảng,v v ở giai đoạn này, giáoviên còn phải thiết kế các thủ thuật cá thể hoá việc dạy học Sự khéo léo và tếnhị về tâm lý đòi hỏi phải cá thể hoá việc dạy học Điều quan trọng là, trong mộtmức độ như nhau phải bảo đảm những điều kiện để cho những khả năng cá nhâncủa từng học sinh - các năng lực, nhịp độ lĩnh hội…được phát huy; đồng thờikhông hạ thấp học sinh yếu hơn, cũng không thúc đẩy sự tự phụ của học sinhkhá hơn

Khi nhận xét và đánh giá các câu trả lời của học sinh thường xuất hiện nhữngtình huống tâm lý phức tạp Các câu trả lời của học sinh thường thiếu chính xác,không định hình Trong những điều kiện đó thì điều cực kỳ quan trọng là giáoviên phải biết nhận ra cái gì là cái mà học sinh muốn nói ra nhưng không biếtcách biểu đạt Một kỹ năng cơ bản là kỹ năng cảm nhận được hạt nhân của một

ý nghĩ đúng đắn hoặc đặc sắc trong câu trả lời không chính xác của học sinh,ủng hộ cái mầm chân lý hay tính độc đáo, đem lại niềm tin cho học sinh

Trong một mức độ đáng kể, thành công của việc dạy, học phụ thuộc vào chỗ:dạy- học như là sự tác động qua lại giữa thầy và trò trên cơ sở một nội dung dạyhọc xác định

Khía cạnh tâm lý của sự tác động qua lại giữa thầy và trò là ở chỗ: nó chính là

sự giao tiếp trong quá trình dạy - học Sự tác động qua lại giữa thầy và trò (như

là một quá trình giao tiếp với mục đích dạy - học) có mặt thông tin, bởi vì thầythông báo cho trò những thông tin xác định Sự giao tiếp này cũng là sự tổ chứchoạt động nhận thức của học sinh (mặt tổ chức) Nó không tránh khỏi sự tácđộng giáo dục đến học sinh (mặt giáo dục) Vì vậy, thầy giáo cần phải suy nghĩ

cả về tính chất của thông tin, lẫn về hình thức biểu đạt thông tin Họ phải suy

nghĩ về tính chất và sức mạnh của tác động tổ chức, phải luôn nhớ rằng mỗihành động giao tiếp bằng cách này hay cách khác đều có tác động giáo dục.Khi thầy giáo thông báo hay tổ chức hoạt động của học sinh, sự giao tiếp giữathầy - trò mang tính chất chế định, tác động của nó sẽ khác với giao tiếp tự dotrong giờ nghỉ, trong thời gian ngoài giờ học Cả hai loại giao tiếp (chế định và

tự do) đều có những đặc điểm tâm lý riêng đối với các nhóm học sinh khácnhau Chẳng hạn, có những học sinh này né tránh sự giao tiếp tự do, có nhữnghọc sinh khác lại tìm kiếm nó Đặc điểm tâm lý của giao tiếp phụ thuộc nhiềuvào chính người giáo viên, vào kỹ năng thực hiện hình thức giao tiếp này hayhình thức giao tiếp kia Do đó, trong dạy- học diễn ra các loại giao tiếp sau: a)giữa cá nhân (giáo viên) với cá nhân (học sinh); b) giữa cá nhân (giáo viên) vớinhóm hay tập thể học sinh; c) Giữa cá nhân (học sinh) với nhóm Đặc điểm tâm

lý của quá trình dạy - học trong loại giao tiếp này khác với đặc điểm tâm lý củaquá trình day - học trong loại giao tiếp khác

Giao tiếp còn là một thành tố của nội dung giáo dưỡng Chúng ta cần phảidạy cho học sinh cả nghệ thuật giao tiếp nữa Như vậy, sự gương mẫu của giáoviên về mặt giao tiếp cũng rất quan trọng Sự tế nhị và lịch thiệp của giáo viên làmột nhân tố rất quan trọng cho sự thành công của dạy học và giáo dục

Giao tiếp trong quá trình dạy - học là một công cụ hiệu lực, nó khiến cho họcsinh cảm thấy được bảo vệ và bảo trợ một cách cần thiết

Cuối cùng, còn một khía cạnh tâm lí nữa cần được nói đến Một người thầygiáo mà không trau dồi trách nhiệm, lương tâm, nâng cao trình độ chuyên môn,tay nghề, thì tất yếu sẽ bị tụt lùi Muốn tránh điều đó, thì điều quan trọng đối vớingười giáo viên là phải có tâm thế không ngừng tự hoàn thiện bản thân và sángtạo: Có thể thấy rõ 3 phạm vi sáng tạo của người giáo viên: hoạt động nghiêncứu trong lĩnh vực giáo dục học hoặc bộ môn giảng dạy; hoạt động thiết kếtrong lĩnh vực các thủ thuật, các phương pháp và phương tiện dạy học; sự sángtạo trong quá trình tổ chức và thực hiện việc dạy học và giáo dục

Những điều đã trình bày ở trên cho ta thấy tâm lí học dạy học giúp chúng tahiểu bản chất của hoạt động dạy và hoạt động học Kết quả của hoạt động này

có những thể hiện bên ngoài có thể quan sát được và đằng sau những sự kiện có

thể quan sát được đó còn ẩn chứa những hiện tượng tâm lí mà người giáo viêncần tìm hiểu, xem xét, để điều khiển hoạt động học tập của học sinh, xác lập mốiquan hệ giữa các hành động của thầy và các hành động tương ứng của trò vàđịnh hướng kết quả của hoạt động phối hợp cùng nhau này.

1.3.2 Hoạt động học và các đặc điểm tâm lí của nó

Hoạt động học là hoạt động của học sinh nhằm lĩnh hội nội dung kinh nghiệm

xã hội Để lĩnh hội các tri thức, kĩ năng, kĩ xảo (kinh nghiệm xã hội) nhất định,học sinh có thể có hai cách học, và do đó có hai dạng hoạt động học khác nhau.Cách thứ nhất chỉ nhằm nắm các khái niệm và kỹ năng mới, xem đó là mục đíchtrực tiếp Cách thứ hai là tiếp thu các tri thức và kĩ năng trong khi thực hiện cácmục đích khác Học tập theo cách thứ hai không phải là một hoạt động độc lập,

mà là một quá trình được thực hiện như là một thành phần và kết quả của mộthoạt động khác Thông thường việc học của học sinh được diễn ra theo cả haicách Còn hoạt động học mà ta nói ở trên đây là hoạt động có mục đích theocách học thứ nhất hướng trực tiếp vào việc nắm các tri thức và kĩ năng nhấtđịnh Các hoạt động khác trong nhà trường (vui chơi, lao động) cũng giúp chohọc sinh nắm được các tri thức, kĩ năng … nhưng việc nắm các tri thức, kĩ năng

đó chỉ là kết quả phụ, kết quả đi kèm theo của hoạt động mà thôi Cho nên hoạtđộng học khác với hoạt động do học sinh tiến hành trong quá trình học tập (vuichơi, lao động…) ở chỗ: một cách khách quan nó cũng hướng vào việc hìnhthành nhân cách học sinh Nhưng khác hẳn các hoạt động khác do học sinh tiếnhành trong quá trình học tập, hoạt động học hướng một cách chủ quan (có mụcđích) vào việc hình thành nhân cách của bản thân “Hoạt động học, trước hết làhoạt động mà nhờ nó diễn ra sự thay đổi trong bản thân học sinh Đó là hoạtđộng nhằm tự biến đổi mà sản phẩm của nó là những biến đổi diễn ra trongchính bản thân chủ thể trong quá trình thực hiện nó” (Đ B Encônin)

Tuy nhiên, học tập không đồng nhất với lĩnh hội Trong hoạt động học tậpbao gồm việc định hướng học tập, lập kế hoạch hoạt động, bản thân hoạt độnghọc và việc kiểm tra hiệu quả của nó Việc học đòi hỏi kĩ năng thực hiện mộtloạt các hành động không trực tiếp liên quan đến sự lĩnh hội, nhưng lại là tiền đềcần thiết cho nó Có những kĩ năng học tập như: đọc sách, lập đề cương đơn

giản và phức tạp, tóm tắt, trích dẫn; kết hợp đúng đắn làm việc và nghỉ ngơi, biếtcác phương pháp học thuộc, tái hiện trong trí nhớ, xây dựng các bản báocáo v v Hoàn toàn rõ ràng là: quá trình lĩnh hội gắn liền với các thao tác phântích - tổng hợp, so sánh khái quát… của tư duy Đồng thời, việc lĩnh hội cùngmột nội dung như nhau lại có thể được thực hiện bằng nhiều phương pháp vàphương tiện học tập khác nhau.

Vấn đề tâm lí chủ yếu của học tập là xu hướng, với biểu hiện tập trung làhứng thú, đối với loại hoạt động này (thích học), hứng thú tìm tòi, ham hiểu biết,hứng thú tự hoàn thiện bản thân Nếu sự hứng thú đối với việc học tập khôngđược hình thành, thì bản thân sự lĩnh hội sẽ diễn ra thấp hơn nhiều so với cường

độ vốn có của học sinh Ngoài hứng thú ra, thì sự ổn định, tập trung tư tưởng,khuynh hướng khắc phục khó khăn, tình cảm trách nhiệm và nghĩa vụ cũng giữvai trò quan trọng đối với việc học tập

1.4 Cơ sở lý luận quản lý giáo dục

Quá trình quản lý là quá trình hoạt động của chủ thể quản lý nhằm thực hiện

tổ hợp các chức năng quản lý, đưa hệ quản lý tới mục tiêu Quá trình quản lýbao gồm 4 chức năng:

1.4.1 Khái niệm chức năng chỉ đạo:

- Chức năng chỉ đạo là quá trình tác động ảnh hưởng tới hành vi, thái độ củanhững người khác nhằm đạt tới các mục tiêu chất lượng cao

1.4.2 Vị trí, vai trò của chức năng chỉ đạo:

Chức năng chỉ đạo là chức năng thứ 3 trong 1 quá trình quản lý, nó có vai tròcùng với chức năng tổ chức để hiện thực hoá các mục tiêu Chức năng chỉ đạođược xác định từ việc điều hành và hướng dẫn các hoạt động nhằm đạt đượcmục tiêu có chất lượng và hiệu quả Thực chất của chức năng chỉ dạo là quá

trình tác động và ảnh hưởng của chủ thể quản lý tới những người khác nhằmbiến những yêu cầu chung của tổ chức, hệ thống giáo dục và nhà trường thànhnhu cầu của mọi cán bộ công chức, trên cơ sở đó mọi người tích cực tự giác vàmang hết khả năng để làm việc Do đó chức năng chỉ đạo là cơ sở để phát huycác động lực cho việc thực hiện các mục tiêu quản lý và góp phần tạo nên chấtlượng và hiệu quả cao của các hoạt động.

1.4.3 Nội dung chủ yếu của chức năng chỉ đạo

Chức năng chỉ đạo là một chức năng quản lý quan trọng và cần thiết cho việchiện thực hoá các mục tiêu, do trong chỉ đạo giáo dục quán triệt phương châm

“duy trì - ổn định - đổi mới - phát triển” trong các hoạt động của nhà trường và

cả hệ thống giáo dục, từ đó, chức năng chỉ đạo trong giáo dục cần thực hiện cácnội dung sau:

(1) Thực hiện quyền chỉ huy và hướng dẫn triển khai các nhiệm vụ

(2) Thường xuyên đôn đốc, động viên và kích thích

(3) Giám sát và sửa chữa

(4) Thúc đẩy các hoạt động phát triển

Chức năng chỉ đạo có nguồn gốc từ hai thuật ngữ Directing (điều hành) vàthuật ngữ Leading ( Lãnh đạo), do đó chỉ đạo vừa có ý nghĩa ra chỉ thị để điềuhành vừa là tác động ảnh hưởng tới hành vi, tháI độ (ảnh hưởng tới quá trìnhhình thành động cơ làm việc) của mọi thành viên trong toàn bộ hệ thống trên cơ

sở sử dụng đúng đắn các quyền của người quản lý

Thực hiện quyền chỉ huy và hướng dẫn triển khai các nhiệm vụ cũng như tácđộng ảnh hưởng tới các thành viên khác phảI đảm bảo phù hợp, thiết thực và cụ thểvới khả năng và trình độ của từng thành viên trong tổ chức hay trong trường học.Việc thực hiện thường xuyên đôn đốc, động viện và kích thích lao động có tácdụng như quá trình tạo động cơ làm việc của mọi thành viên Trong giai đoạn này,người quản lý cần có những tác động cần thiết tới các đối tượng nghiên cứu để biếncác yêu cầu tập thể thành nhu cầu hoạt động của từng người Khi đó mọi người sẽthể hiện được hết khả năng và công sức của mình cho việc thực hiện các mục tiêuchung của tổ chức

Giám sát là quá trình hoạt động của chủ thể quản lý theo dõi việc thực hiện cácnhiệm vụ của cấp dưới, khi thấy có sự sai lệch, lúng túng thì giúp sữa chữa hoặc hỗtrợ, giúp đỡ đối tượng thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao.

Như vậy chỉ đạo đổi mới PPDH nằm trong mục tiêu của hệ thống giáo dục quốcdân, chịu sự chỉ đạo chung và tuân thủ theo lý luận quản lý Chỉ đạo hoạt động đổimới PPDH của Hiệu trưởng ở trường THCS về thực chất là sự can thiệp của Hiệutrưởng trong toàn bộ quá trình dạy học, huy động lực lượng giáo viên tham gia thựchiện đổi mới PPDH, điều khiển hoạt động đổi mới PPDH, phối hợp các lực lượngtrong nhà trường thực hiện kế hoạch đưa hoạt động đổi mới PPDH đạt tới mục tiêu

đã định

Trong quá trình chỉ đạo Hiệu trưởng chú ý tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở vậtchất cũng như các điều kiện khác cho hoạt động đổi mới PPDH

1.5 Nhiệm vụ, quyền hạn của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trường THCS

1.5.1 Hiệu trưởng có những nhiệm vụ và quyền hạn sau:

• Tổ chức bộ máy nhà trường

• Xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện nhiệm vụ năm học

• Quản lý giáo viên, nhân viên, học sinh; quản lý chuyên môn; phân công côngtác; kiểm tra đánh việc thực hiện nhiệm vụ của giáo viên, nhân viên

• Quản lý và tổ chức giáo dục học sinh

• Quản lý hành chính, tài chính, tài sản của nhà trường

• Thực hiện các chế độ chính sách của nhà nước đối với giáo viên, nhân viên,học sinh; tổ chức thực hiện qui chế dân chủ trong hoạt động của nhà trường

• Được theo học các lớp chuyên môn, nghiệp vụ và hưởng các chế độ hiện hành.1.5.2 Phó hiệu trưởng có những nhiệm vụ và quyền hạn sau:

• Thực hiện và chịu trách nhiệm trước hiệu trưởng về nhiệm vụ được hiệutrưởng phân công

• Cùng với hiệu trưởng chịu trách nhiệm trước cấp trên về phần việc được giao

• Thay mặt hiệu trưởng điều hành hoạt động của nhà trường khi được uỷ quyền

• Được theo học các lớp chuyên môn, nghiệp vụ và hưởng các chế độ hiện hành

2 THỰC TRẠNG CHỈ ĐẠO HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PPDH Ở TRƯỜNG

TRUNG HỌC CƠ SỞ

Để tìm hiểu thực trạng chỉ đạo hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ởtrường THCS, nhóm nghiên cứu đã tiến hành điều tra khảo sát thực trạng quanhững hoạt động sau :

 Tổ chức đi nghiên cứu thực tế một số trường THCS

 Nghe báo cáo về thực trạng dạy học và chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH

ở một số trường THCS

 Dự giờ của một số giáo viên trường THCS thực hiện đổi mới PPDH

 Tham gia hội nghị đánh giá việc thực hiện chương trình đổi mới và sáchgiáo khoa lớp 6 với việc đổi mới PPDH của phòng giáo dục quận Đống

Đa Hà Nội

 Phỏng vấn, toạ đàm với một số hiệu trưởng trường THCS

 Sử dụng phiếu điều tra với hai đối tượng: CBQL và GV trường THCS.(chúng tôi đã thu được trả lời của 96 phiếu trưng cầu ý kiến dành choCBQL trường THCS, 368 phiếu trưng cầu ý kiến dành cho GV trườngTHCS)

Trên cơ sở nghiên cứu thực tế cùng với phân tích và xử lý số liệu đã thu thậpđược nhóm nghiên cứu đưa ra một số nét cơ bản về thực trạng việc dạy học theotinh thần đổi mới PPDH và chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH của Hiệu trưởng ởtrường THCS và cũng như một vài ý kiến đánh giá từ thực tế điều tra

2.1 Thực trạng chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH của Hiệu trưởng ở trường THCS

2.1.1 Thực trạng việc dạy học theo tinh thần đổi mới PPDH ở trường THCS.

• Mức độ sử dụng các PPDH trong quá trình dạy học của giáo viên

Qua thực tế điều tra cho thấy khoảng 73% giáo viên thường xuyên sử dụngphương pháp thuyết trình; khoảng 43% giáo viên thường sử dụng phương pháp nêu vàgiảI quyết vấn đề, khoảng 48% giáo viên thường xuyên sử dụng phương pháp gợi mở,vấn đáp; khoảng 8,3% giáo viên thương xuyên dạy học có sử dụng Video, đèn chiếu khoảng 1.7% giáo viên thường dạy học có sự hỗ trợ của máy tính, 13% giáo viênthường xuyên sử dụng phương pháp chia nhóm học tập Các phương pháp khác giáoviên rất ít sử dụng.

• Mức độ hiểu biết và kỹ năng vận dụng các PPDH của giáo viên

Từ không hiểu (mức 1), (mức 2) hiểu, ( mức 3 ) hiểu rõ và từ chưa biết vận dụng(mức 1), đến biết vận dụng ( mức 2 ), vận dụng thành thạo (mức 3) Kết quả chothấy:

Bảng 1: Kết quả điều tra về mức độ hiểu biết và kỹ năng vận dụng PPDH

Với kết quả như bảng 1 chứng tỏ rằng bước đầu các giáo viên đã hưởng ứng

và thực hiện đổi mới PPDH với đổi mới chương trình SGK ở trường THCS nhưng chủyếu giáo viên vẫn sử dụng nhóm phương pháp bằng lời

 Việc sử dụng các PPDH đối với giờ lý thuyết, giờ bài tập, giờ thực hànhSố

TT PPDH

Giờ lýthuyết Giờ bài tập

Giờ thựchành

5 Tài liệu phục vụ giảng dạy 32,5

6 Kỹ năng sử dụng thiết bị dạy học 53,6

7 Thời gian dành cho soạn giáo án nhiều 32,4

8 Cơ chế quản lý 41,6

Bảng 3 Những vấn đề khó khó khăn của GV khi thực hiện đổi mới PPDH.Kết quả điều tra cho thấy trong quá trình Dạy học các giáo viên đều gặp phảinhững khó khăn, tuy mức độ có khác nhau nhưng đây là những nguyên nhân chínhcản trở việc áp dụng các PPDH tích cực Ngoài khó khăn chủ quan của mỗi giáoviên thì có nguyên nhân khách quan cần quan tâm như CSVC - TBDH không đápứng được yêu cầu đổi mới PPDH, công tác chỉ đạo chưa hiệu quả

 Những vấn đề cần quan tâm trong việc đổi mới PPDH

Kết quả thăm dò được xếp theo thứ tự từ ý kiến của nhiều người nhất tới ý kiếncủa ít người nhất.

Số TT Những vấn đề cần quan tâm

1 Cách xây dựng giáo án theo tinh thần đổi mới PPDH

2 Trang bị đầy đủ thiết bị dạy học, đồng bộ với sách giáo khoa

3 Có sự chỉ đạo thống nhất, đồng bộ

4 Đổi mới PPDH và sử dụng thiết bị dạy học

5 Tăng cường dự giờ của giáo viên

6 Tăng thời gian soạn bài

7 Xây dựng chuẩn đánh giá phù hợp

8 Coi trọng việc rút kinh nghiệm sau dự giờ và đánh giá giờ dạy của GV

Bảng 4: ý kiến về những vấn đề cần quan tâm để đổi mới PPDH

Đây là những vấn đề mà giáo viên trực tiếp giảng dạy tại các trường THCSthấy cần quan tâm để đổi mới PPDH

 Sự quan tâm của GV đến các yếu tố khi đánh giá GV

Nhóm nghiên cứu đưa ra một số yếu tố: Thực hiện giờ lên lớp, chuẩn bị kếhoạc bài giảng, kỹ năng sử dụng các PPDH, kế quả học tập của học sinh với mức độ quan tâm ở 5 mức độ (từ mức 1 là không quan tâm đến mức 5 làrất quan tâm) Kết quả quan tâm ở mức 4 và 5 như sau:

- Yếu tố thực hiện giờ lên lớp đạt 92.7 %

- Yếu tố chuẩn bị kế hoạch bài giảng đạt 93.5 %

- Yếu tố kỹ năng áp dụng các PPDH phát huy tính tích cực của HS đạt 89,1%

- Yếu tố kết quả học tập của HS đạt 93,7%

 Những biện pháp GV đề đạt để thực hiện đổi mới PPDH

Kết quả điều tra được xếp theo thứ tự từ biện pháp được nhiều người đưa ratới biện pháp có ít người đưa ra nhất

3 Tăng cường kỹ năng xây dựng bài giảng, tổ chức hội thảo về đổi mới PPDH

4 Tăng cường công tác quản lý

5 Bồi dưỡng các PPDH phát huy tính tích cực của học sinh

6 Cải tiến cách kiểm tra, đánh giá GV

7 Tăng cường dự giờ

8 Có chính sách khuyến khích giáo viên

Bảng 5: Những biện pháp giáo viên đề đạt để có thể đổi mới PPDH

2.1.2 Thực trạng chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH của hiệu trưởng THCS:

Qua điều tra,khảo sát thực tế cho thấy tất cả các trường THCS đã quan tâm vàthực hiện chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH

100% CBQL trường THCS đều có nhận thức: đổi mới PPDH là một giải phápquan trọng để nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục và đào tạo

83% CBQL trường THCS đồng ý đổi mới PPDH là rất cần thiết

17% CBQL trường THCS đồng ý đổi mới PPDH là cần thiết Tuy nhiên hiệuquả của việc chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH của hiệu trưởng trường THCS chưacao vì việc chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH của các hiệu trưởng còn nhiều bấtcập,nhiều yếu tố không đồng bộ,sự thúc đẩy các hoạt động của tổ chức còn hạnchế Nhóm nghiên cứu xin đề cập tới một số thực trạng trong chỉ đạo hoạt động đổimới PPDH của hiệu trưởng trường THCS

 Thực trạng chỉ đạo của hiệu trưởng làm thay đổi nhận thức của giáo viên về việc đổi mới PPDH:

Trong việc thực hiện đổi mới PPDH thì vai trò của giáo viên là rất quan trọngbởi khó mà chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH đạt kết quả cao khi giáo viên khôngmuốn đổi mới Đây là mâu thuẫn trong thực tế mà hiệu trưởng các trường THCS cầnphải giải quyết

100% CBQL trường THCS cho rằng để giải quyết mâu thuẫn nêu trên thìphảI tác động tới đội ngũ giáo viên để họ có nhận thức đúng đắn về đổi mới PPDH

để rồi họ tự giác thực hiện đổi mới PPDH

Hầu hết các trường đều tổ chức sinh hoạt dưới hình thức phổ biến hướng dẫnthực hiện nhiệm vụ năm học và đổi mới PPDH là một nhiệm vụ được nhắc tới mangtính lý thuyết Rất ít hiệu trưởng quán triệt đòi hỏi đổi mới PPDH dựa trên mối quan

hệ qua lại của nội dung phương pháp và những yêu cầu của SGK mới Những thựctiễn đang tồn tại trong quá trình dạy học như giáo viên chỉ truyền thụ kiến thức cósẵn,giáo viên lên lớp chủ yếu là giảng giải, thuyết trình đã không được các hiệu

trưởng trường THCS xem xét như những lực cản để tìm kiếm biện pháp khắc phục.Đặc biệt quan còn một bộ phận giáo viên có tuổi đời cao và đã có thói quen tronggiảng dạy rất khó thay đổi một quan niệm nhưng các hiệu trưởng trường THCS chưa

có tác động đủ mạnh để giáo viên nhận thức đúng tầm quan trọng của đổi mớiPPDH

Kết quả điều tra cho thấy còn 19% giáo viên chưa có nhận thức đúng đắn vềđổi mới PPDH, chủ yếu họ không muốn thay đổi một thói quen đã tồn tại lâu và họcho rằng đổi mới PPDH cần có những điều kiện hỗ trợ khác mà thực tế chưa đápứng

• Thực trạng chỉ đạo bồi dưỡng giáo viên để thực hiện đổi mới PPDH

Hầu hết các trường đều chỉ đạo bồi dưỡng giáo viên theo kế hoạch chung, kếhoạch bồi dưỡng giáo viên dạy theo sách giáo khoa mới và chủ yếu diễn ra trong hè

Tỷ lệ giáo viên tham gia bồi dưỡng đạt 99.2% nhưng hiệu quả còn thấp nên giáoviên gặp nhiều khó khăn trong quá trình dạy học đặc biệt trong việc thực hiện đổimới PPDH ( xem bảng 3 phần thực trạng ) Nội dung bồi dưỡng giáo viên góp phầnđổi mới PPDH như:

- Kỹ năng xây dựng giáo án theo hướng đổi mới PPDH

- Lựa chọn PPDH phù hợp với nội dung, chương trình, SGK

- Kỹ năng sử dụng các PPDH tích cực

- Kỹ năng sử dụng thiết bị dạy học với việc thực hiện đổi mới PPDH chưađược chỉ đạo bồi dưỡng thoả đáng Kỹ năng sử dụng thiết bị dạy học gắn với đổimới PPDH không được quan tâm và nhiều trường chưa chọn đây là một nội dungcần bồi dưỡng Nguyên nhân chủ quan của CBQL cũng không nắm được kỹ năng sửdụng thiết bị dạy học, nguyên nhân chủ quan là thiếu các phụ tá phòng thí nghiệm,thiếu thiết bị dạy học

 Thực trạng chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH trong qúa trình dạy học:

Trong quá trình dạy học người giáo viên đóng vai trò chủ đạo và dấu hiệu cơbản của đổi mới PPDH - giáo viên là:

- Người thiết kế trên giáo án các hoạt động của thày và trò ở trên lớp

- Người thông báo thông tin mới,tổ chức hướng dẫn cho học sinh thu thập thôngtin xử lý thông tin ( thông qua hoạt động cá nhân hoặc nhóm ) và vận dụng kiến thức

- Chỉ đạo hoạt động dạy học trên lớp theo tinh thần đổi mới PPDH

- Chỉ đạo kiểm tra đánh giá giáo viên

Hầu hết CBQL trường THCS cho rằng thiết kế giáo án theo hướng phát huy tínhtích cực của người học là tiêu đề thực hiện đổi mới PPDH Đây là lĩnh vực sáng tạocủa giáo viên nếu giáo viên chú ý thích đáng đến logic vận động của nội dung và coitrọng logic nhận thức của người học Tuy nhiên thực tế việc chỉ đạo thiết kế giáo áncủa các hiệu trưởng chưa đạt hiệu quả để đáp ứng những điều trình bày trên Việcchỉ đạo thiết kế giáo án của các hiệu trưởng THCS chủ yếu là nêu phương hướngchung, thiếu sự chỉ đạo cụ thể đến tổ, nhóm chuyên môn, đến giáo viên Hầu hếthiệu trưởng chỉ đạo kiểu đại trà, không chi đạo điểm để trên cơ sở đó nhân rộngtrong đội ngũ giáo viên Đặc biệt những vấn đề cơ bản để giáo viên có thể thiết kếđược giáo án theo tinh thần đổi mới PPDH đã không được hiệu trưởng chỉ đạo bàibản, kết quả điều tra khảo sát cho thấy:

- 31% giáo án chưa đáp ứng yêu cầu theo hướng đổi mới PPDH

- Thời gian thiết kế giáo án theo tinh thần đổi mới PPDH gấp 5 - 6 lần so vớisoạn giáo án trước đây

Nguyên nhân những hạn chế trên chủ yếu do giáo viên chưa nắm vững yêu cầucủa SGK mới Nhiều vấn đề kiến thức không được trình bày tường minh trong SGK

mà chỉ nêu những câu hỏi hoặc gợi ý để học sinh tìm tòi dưới sự hướng dẫn của GV

để đI đến kết luận và lĩnh hội kiến thức Do đó GV phải lựa chọn những PPDH thíchhợp để đáp ứng yêu cầu mà SGK đặt ra Giáo viên không được bồi dưỡng về mọi

mặt như cập nhật kiến thức mới, bản chất của PPDH tích cực,kỹ năng thiết kế giáo

án theo hướng đổi mới PPDH

Việc tập huấn giáo viên trong hè để thực hiện nội dung, chương trình SGK mớicủa các sở chưa thoả đáng, nên nhiều giáo viên gặp khó khăn trong thiết kế giáo ántheo tinh thần đổi mới PPDH

Chỉ đạo hoạt động dạy học trên lớp là khâu nối tiếp để triển khai thực hiện việcđổi mới PPDH Phần lớn hiệu trưởng các trường THCS đều chỉ đạo đại trà, các giáoviên phụ trách tất cả các bộ môn thực hiện việc dạy học trên lớp theo tinh thần đổimới PPDH Trên cơ sở thiết kế giáo án,hiệu trưởng các trường THCS đã yêu cầu GVthực hiện đúng giáo án và thể hiện được:

- Mức độ chuẩn bị giờ lên lớp

- Các thao tác sư phạm trong giờ lên lớp

- Khả năng sử dụng các PPDH khơi dậy tính tích cực chủ động của học sinhtrong giờ lên lớp

- Đạt được mục tiêu của giờ lên lớp

- Đạt hiệu quả của giờ lên lớp

Kết quả khảo sát điều tra cho thấy: Thực tế việc chỉ đạo trên chỉ mang tínhphong trào, hiệu quả các giờ lên lớp đạt yêu cầu đổi mới PPDH còn thấp: 73% giáoviên thường xuyên sử dụng phương pháp thuyết trình 43% giáo viên đã cố gắng ápdụng những PPDH tích cực nhưng hiệu quả thấp và gượng ép Các giờ thực hànhchưa đạt yêu cầu vì thiếu thiết bị dạy học hoặc TBDH không đồng bộ Hiệu trưởngcác trường THCS chỉ đạo hoạt động dạy học trên lớp mà không nắm được thực lựccủa GV, chưa phối hợp hiệu quả với tổ trưởng chuyên môn và lực lượng giáo viênnòng cốt để giúp giáo viên vận dụng các PPDH tích cực cho bộ từng môn

Những hạn chế nêu trên là do Hiệu trưởng chưa chú trọng vào công tác kiểm tra,đánh giá GV trong việc đổi mới PPDH, chỉ đạo dự giờ của giáo viên lên lớp củagiáo viên còn chưa hiệu quả Hiệu trưởng hoặc phó hiệu trưởng phụ trách chuyênmôn mới dự được 30% số giờ lên lớp ( có đăng ký đổi mới PPDH) của giáo viên.70% số giờ còn lại hiệu trưởng chỉ đạo các tổ chuyên môn kết hợp với một số giáoviên có kinh nghiệm trong việc đổi mới PPDH dự giờ Việc đánh giá chính xác,khách quan kết quả giờ lên lớp của giáo viên cũng là một vấn đề khó khăn thực tế

còn có mâu thuẫn khó giải quyết Hiệu trưởng các trường THCS đều chỉ đạo sửdụng phiếu dự giờ in sẵn các thông số và kết quả được đánh giá bằng việc cho điểmcủa đồng nghiệp 95% hiệu trưởng trường THCS coi đây là trọng số chủ yếu để đánhgiá giáo viên vì thế việc đánh giá thiếu tính khách quan và trong chừng mực chưađảm bảo độ chính xác cao do chủ quan của người dự giờ.

Nhóm nghiên cứu đưa ra một số biện pháp kiểm tra đánh giá giáo viên (mức 1 làkhông cần thiế, mức 2 cần thiết, mức 3 là rất cần thiết ) có kết quả như sau:

1 Kiểm tra định kỳ việc xây dựng kế hoạch bài giảng 9.3 35.3 55.4

2 Kiểm tra định kỳ việc thực hiện KH bài giảng 14 33.7 52.3

4 Kiểm tra định kỳ việc áp dụng PPDH tích cực 31.7 33 35.3

5 Sinh hoạt tổ chuyên môn 18.6 32.1 49.3

6 Phối hợp với thanh tra cấp trên 48.8 21.3 27.5

7 Tìm hiểu dư luận HS 30.4 33.9 35.7

Bảng 6 Kết quả điều tra về mức độ cần thiết đối với các biện pháp đánh giá GV.Trên 90 % hiệu trưởng được hỏi cho rằng các biện pháp dự kiến trên đây là cần

và rất cần thiết Do đó có thể coi những biện pháp được đề xuất có khả năng đượcvận dụng trong công tác quản lý giáo dục và đánh giá GV khi thực hiện đổi mớiPPDH

Việc chỉ đạo rút kinh nghiệm sau dự giờ của hiệu trưởng còn mang tính hìnhthức chưa thực sự là đòn bẩy để phát huy những kết quả đã đạt được, để khắc phụcnhững cái chưa được Trong khi việc đánh giá chính xác và khách quan sẽ giúp hiệutrưởng tìm đúng nguyên nhân để có những biện pháp chỉ đạo hiệu quả hơn và cũng

có ý nghĩa lớn đối với giáo viên để họ tự điều chỉnh việc đổi mới PPDH của bảnthân

Một số thực tế nữa mà nhóm nghiên cứu quan tâm đó là các Hiệu trưởng chỉ đạohoạt động đổi mới PPDH không theo kế hoạch liên tục, không duy trì trong suốtnăm học mà thường tập trung vào dịp kỷ niệm ngày nhà giáo Việt Nam 20/11 thôngqua hoạt động hội giảng Vì thế đã vô tình để giáo viên rất dễ quay trở lại áp dụngPPDH truyền thống mà nó đã trở thành cố hữu

2.2 Một số nhận xét từ điều tra khảo sát thực trạng.

Dựa vào kết quả điều tra thực trạng về việc chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDHcủa hiệu trưởng và thực trạng dạy học ở trường THCS, qua phân tích các ý kiến traođổi với một số CBQL trường THCS chúng tôi có thể rút ra một số nhận xét đánh giáchung như sau:

2.2.1.Ưu điểm:

Hầu hết hiệu trưởng trường THCS đều có nhận thức đúng đắn về tầm quan trọngcủa việc đổi mới PPDH và đã chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH ở trường mình quảnlý

2.2.2.Những hạn chế:

- Công tác chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH còn nhiều bất cập và không đồng

bộ Hầu hết các hiệu trưởng chỉ đạo theo phương pháp chung, thiếu trọng tâm,không theo qui trình nên hiệu quả chưa cao

- Tính kế hoạch trong chỉ đạo còn hạn chế nên khả năng duy trì hoạt động đổimới PPDH chưa thường xuyên, liên tục

- Mặc dù nhận biết được những điều kiện cần thiết để việc chỉ đạo hoạt động đổimới PPDH thành công nhưng chưa có những biện pháp thích hợp như tăng cườngđầu tư cơ sở vật chất và thiết bị dạy học còn 68.6% giáo viên gặp khó khăn không

áp dụng PPDH tích cực vì thiếu thiết bị dạy học

- Công tác chỉ đạo bồi dưỡng giáo viên còn nhiều hạn chế, nội dụng bồi dưỡngchưa cụ thể, một số nội dung cần thiết chưa được quan tâm, hình thức bồi dưỡngchưa hợp lý nên hiệu quả thấp

- Nhiều hiệu trưởng khi chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH chưa chú ý trong chỉđạo những khâu then chốt mạng tính chất quyết định như:

+ Chỉ đạo thiết kế giáo án

+ Chỉ đạo hoạt động dạy học trên lớp

+ Tổ chức, chỉ đạo dự giờ, rút kinh nghiệm và đánh giá

- Việc kiểm tra đánh giá giáo viên trong việc đổi mới PPDH còn chưa toàn diện,thiếu chính xác, thiếu tính khách quan Kiểm tra đánh giá không nêu ra những cáiđược, cái chưa được và nguyên nhân của chúng nên có nhiều hạn chế cho việc chỉđạo hoạt động đổi mới PPDH

- Thiếu tác động nâng cao động lực làm việc đối với giáo viên trong đổi mớiPPDH, chưa khuyên khích động viên đúng mức tạo niềm say mê, hứng thú để giáoviên thực hiện đổi mới PPDH.

- Chưa đổi mới công tác quản lý kịp thời với việc đổi mới chương trình giáo dục

ở THCS, chưa tạo được cơ chế quản lý hữu hiệu trong khi chỉ đạo hoạt động đổimới PPDH

2.3 Kết luận:

Kết quả khảo sát thực trạng dạy học theo tinh thần đổi mới PPDH ở trườngTHCS cho thấy một bộ phận giáo viên đã có những cố gắng nhất định trong việc sửdụng PPDH tích cực nhằm tạo hứng thú, tích cực hoá quá trình nhận thức của họcsinh, song chúng ta phải thừa nhận một thực tế: giáo viên vẫn thiên sử dụng nhómcác PPDH bằng lời Thực trạng chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH còn tồn tại một sốnhược điểm có ảnh hưởng lớn tới hiệu quả đổi mới PPDH ở trường THCS

Nguyên nhân của thực trạng trên là do thiếu những điều kiện cần thiết như GV,CSVC nhưng cần phải nhấn mạnh vai trò của yếu tố quản.Vì thế vai trò của hiệutrưởng trong việc chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH ở trường THCS là rất quan trọng

và những thực trạng nêu trên cũng chính là điểm xuất phát để tìm ra những biệnpháp phù hợp với đặc điểm và điều kiện của nhà trường để việc chỉ đạo hoạt độngđổi mới PPDH ở trường THCS có hiệu quả cao, đáp ứng đổi mới PPGD trong quátrình đổi mới chương trình giáo dục phổ thông

3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PPDH CỦA HIỆU TRƯỞNG Ở TRƯỜNG THCS.

3.1 Chỉ đạo xây dựng đội ngũ giáo viên phục vụ đổi mới PPDH

3.1.1 Nâng cao nhận thức cho giáo viên về sự cần thiết của việc đổi mới PPDH