Thực trạng tăng đường huyết và mối liên quan với một số yếu tố nguy cơ ở người dân 40 69 tuổi tại miền bắc VN năm 2015

26 Bang 3 9 Phản bố tỳ lý tâng đườnghuyét theo dặc diểm hành vi-lổi sồng 26 Bang 3.10 Mối liên quan giữa tảngđương hu vet và tinh trạng dinhdường.. Bệnh ĐTĐ lá bệnh rối loạn chuyên hóa k

Qua sãu námhọc tập tại Dạihục Y HàNỘI độc biệt la quả trinh thục hiụn khoaluận tốt nghiệp này em muồn gửi lời cảm ơn chân thảnh tới nhà trường thây cồ,

Trước hết em xin bày to lòng biết ơntới hai người thầy đã đổnghành giúp dở

em trong suốt quá trinh thực hiện khóa luận lã Ts I.C Vinh Giang vả Ts Trần Quốc

cẲtlõi cùa nganh yhọcdự phỏng mã em dang theohục Cám ơn bộ món đă huởng

nghiệpcuaminh

Phong

qua cám ơn mọi người dà không ngửng giúp dử dộng viên, đảng hành củng em

Hà Nội, ngày rhting nànt

Kinh gui Phóng Quan lỷ Dáo tao Đai học - Trưởng Dạihục Y HaNội Phòng

Tôi lã Nguyen Ngọc Linh, sinh viên Trưởng Đại học Y Ha NỘI niên khóa

trongphán tài liệu tham khao

CHƯƠNG 1: TÒNG QUAN 3

11 MỘTSố ĐiNHNGUlA, KHÁI NIỆM 3

1.1.1 Dịnhnghía Dái Tháo Dường (DTD) 3

1.1.2 Phân loụi Dái Tháo Dường 3

1.13 Nhữngyểu tổ nguy cơ cua bệnh Đái Tháo Đường type 2 3

1.1.4 Chấnđoán Dái Tháo Ihrửng 5

1.1.5 Cư chế bệnhsinh Dâi Tháo Duongtype2 6

1.1.6: Các biểnchứng cửa Dải Thảo Dường 7

1.1.7 Cácđịnh nghíakhác được dủng chonghicn cứu: 10

12 THỰC trạng Bênh Dai Thao ĐƯƠNG 11

1.2.1 Thực trạngbệnh Dái Tháo Dường trẽn thẻ giói 11

1.2.2 Thực trạng bệnh Dái Tháo Dường tại việt Nam 13

CHƯƠNG2: DÔI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊNcửu lỗ 2 1 D|A DIỀM nghiên cứu 16

2 2 Tllơl GIAN NGHIỀN cửu - 16

2.3 Doi TƯỢNG XG1IIÉN CÚU: 16

2.4 CỡMÁU VÃ PHƯƠNG PHÁP CHỌNMÁU 17

2.4.1.Cờmàu 17

2.4.2 Phương pháp chọn mỉu: 17

2 5 TlllÉTKÊ nghiên Cứu 17

26 BlI'N SỐ VA <111 Sơ NCỈIIIÍ N CỬU

2.7 CÔNG cv THU TIIÃP sô LIEU 19 2.7.1 Bộcâu hoi:

2.7.2 Công cụ đo nhân trác,huyếtáp:

2.7.3 Thiết b| xét nghiêm

2.7.4 Hướng dẫn sử dụng bộ công cụ: 2.7,5 Thứ nghiệm bộcông cụ vảdiềutra thư: 19

20 20 20 .20

2 9 Xu l.l VA PHÀNTÍCHSỏ lieu: • < 21

2.10 Sai số - CACIIKIIÀCPHỤC, IIAN CHÉCUANGIIlP.N cưu 21

2.9.1 Sai sổ 21

2.9.2.Cảch khấc phụcsaisổ: 21

2.10 Dao Đưc nghiên cửu ~ 21

CHƯƠNG 3: KÉT QUẢ - 22

3 1 MỘT SO PACDIEM CHƯNG CỨA ĐOITVƠNGNGHÉN CỨU: 22

3 2 TH1X2 TRẠNG TẢNG RƯƠNG HUY ÉTCUAĐÔITƯƠNGNGHIÊNcửu 24

3 3 MÔI LIỀN QUAN GI ƯA TÂNGDƯƠNGHUYẾT VA MỘT SỎ YÊUTÓ 27

CHƯƠNG 4: BAN LUẬN 31

4 1 DÁCỉ>11-M CHUNGCUAĐỒITƯỢNGNGHÉN CUV 31 4.2 Thục trạngTảng ĐươngHuyết 32

4 3 MỎỈ LÉN QUAN GIỮA THỰCTRANG TANG DƯƠNGHuy ÉT VÁ MỘTsoYỂVTỔ LẼN QUAN 35

KẾT LVẶN 38 KHUYẾN NGHI- 39

: <€ 4» HỄ?

Khoangtin cậy (ConfdenceInterval)

Federation)

nhiễm(STEPwise approach for NCD risk factor surveillance )

Tángdường huya

Tảnghuyct ap

: <€ 4» HỄ?

Bâng 2.1- Các biển số trongnghiên cứu 18

Báng 3.1: Dặc diêmvềnhãnkhâu học cua đoi tươngnghiêncứu 22

Bang 3.2 DặcdiemVCnhantrắc học cua doi lượngnghiêncuu 23

Báng 3.3 Tinh trạngdinhdường cùa dổi tượngnghiên cứu 23 Bảng3.4: Tỷ số eo-hòng (WHR) cua đổi tượngnghiên cứu 24

Bang3.5: Týlệ Tàng đườnghuyếtCua dời tượngnghiên cứu 24

Bảng 3.6 Tý lộ phát hiện váđiểu trị trong nhóm tângđườnghuyết 24

Bang 3.7 Phân bố tỹ lệ tủng dườnghuyêt theodãc diêm nhản khâu học 25

Bang 3.8 Phânbỗ ty lệ tâng dườnghuyếttheo dặc điểm nhan trie hục 26

Bang 3 9 Phản bố tỳ lý tâng đườnghuyét theo dặc diểm hành vi-lổi sồng 26 Bang 3.10 Mối liên quan giữa tảngđương hu vet và tinh trạng dinhdường 27

Bang 3.11 Mỗi lien quan giữa tảng dươnghuyêtva ti sỗ eo hong(\VHR> 27

Bang 3 12 Mối liên quan gĩừa láng đường hu yet và lânghuyết áp 28 Báng 3.13: Mối liên quan giữa tảngdườnghuyết và sư dụngrượu bia 28

Bang 3 14: Mổi lien quan giữa tảng đươnghuyết vá chẽ độ ản rau qua 28

Báng3.15 Mồi lien quan giừa táng dươnghuyết va khu vực sinh sõng 29

Bang 3.16 Mối liên quan giữa láng dườnghuyết và giỏi tinh 29

Bàng3.17;Mồi lien quan giữa lủng dươnghuyếtva nhóm tuổi 30

ữật vần lỉề: Đái Tháo Đường (DTD) Id một vắn đề limvề súc khoe y tố cõng

: <€ 4* HỄ?

DẬT VẢN ĐẺ

Dai Tháo Đưỏng (DTD) là mộc trong nhùng thách thức vẻ súc khoelớn đát ra

chotoàn nhãn loại trong the ky 21 Theo Liên Đoản DTD quỏc tề (IDF) sổ lượngngười tnrơngthành phai sốngchungvới DTĐ tàng lên gấp 3 làn trong vòng 20 nămqua?

Bệnh ĐTĐ lá bệnh rối loạn chuyên hóa không đổng nhất, có đặc diêm tăng

Tâng glucose mạn tinh trong thời gian dãi gãy nên nhùng rồi loạn chuyên hóacarbohỵdiate protide lipide gãy ton thương o nhiều cơ quan khác nhau, dặc biệt ớ

người trẽn toàn the giớidang sổng chungVỚI bệnh tiêu dường

nhanh Sau 10 nám, tư 2002 den2012,tý lộ bệnh ĐTĐ tàng trẽn 2 lẩn tu 2,7% lên

5.4% Điổu tra cùng chi ra một thực trạng dáng quan tâm ở nưóc ta tỳ lộ Iiguởi

nhiềubiểnchúng can có thuốc diều trI dát tiền, phương pháp kỳ thật y tể hiện đại

Quỳ DTĐ quốc tề nảnr 2013 ước tinh chi phi y tẽ cho 1 bệnh nhãn ĐTD ờ

Tuy bệnh gãy hâuqua nựng nc về sức khoecủng nhu kinh te nhưng DTD lại

Cùng trưng đà thay dõi và phát triền với Ca nước, Miên Bắc gốm 25 tinh

thánh nẳmó phía Bấc Thanh Hóa lả khu vục sinh sồng cùa nhiêu dán tộc với nền

het súc đa d.ug liên quan trựctiẽp hay gián tiẻp đen mõ hình bênh tũt đặc biẽt lã

Trước bói canh do có nhiêu nghiêncứu veTàng dườnghuyết - DTD dà dược

Do dứ chúng tôi thục hiên nghiên cửu dề tai “Thực trạng tùng dườnghuyết và mối liên quan với một sô yếu tố nguycơ ờ người dãn từ 40 - 69 tu ôi tại

J, Mò lư thực trụng tàng dường huyễí ở người dán 40Ó9 tuổi lụi mủn Stic

thê nói trên.

Chương 1

TONG QI AN

ưnhiềucơquan khác nhau, độc biệt ớ tim vã mạch mâu thẠn mắt.thần kinh 4

DTD type 1: cơ thê sán xu.it ra ràt ít hoặc không săn xu.it ra insulin, thường

1.13.1 Các yếu lổ nguy cu không the can thiýpdưẹc

nàng lict insulin giam sút, đóng thời với sự giam nhậy cam cua te hao dổi vớiinsulin, glucose máu tăng va bệnhDTD thực sư xuất hiên ‘

cộng sự sổ phụ nũ chiêm 2 3 tông sờ ca mác I)II) nghiên cửu cua Nguyen Hoài

huyết thững bi ĐTĐ tlu ly lẽ ĐTD cao gap 4 6 lằn ngươi khac Con cái cõ bô mụ b|

bộnhDTI) tỷp 2 là 20-40%

yếu tó chung rộc: Ty lệ ĐTĐtýp 2 gápữhầu het cãc dãn tộc với ty lẽ độ hoan

tuyểntụy khac nhau

1.13.2 Cãc yều tố nguy cơ cùa bệnh Dai ThảoDường cỏ thì'can thiệp được

Béo phỉ: Nguycơ hảng dâu của ĐTĐ tỷp 2 Năm 19X5 WHO cóng nhận bẽo

nguy cơ mic một loạt cảc BKLN khác khong chi riêng ĐTD.ft Nhát la trong bối

: <€ 4» HỄ?

canh còng nghiẽp hoa biện dai hoa sự thay đổi nhanhchong trong cõng nghe lãm

suất rau qua trên một ngày) dê phóng ngứa các bênh lý mần tinh không lây nôi

chung trong dó cỏ DTĐ.1*

Thuốc \-<ì độc chất: Nhiều loại thuốc vá dộc chất có kha nâng phat triền bệnh

DTD thứ phát do có tác dụng dộc dồi với te bào bêta cùa tụy như dùng nhiều

trong 4 tiêu chuẩn saudây:lĩ

a) Glucose huyẽl tương lúc doi (fasting plasma glucose: FPG) > 126 mg ill

(hay 7 mmol'l ) Bẻnh nhàn phai nhịn ân (không uống nước ngọt, cố thể uỗng nướclọc nước đun SÔI dẽ nguội) ít nhắt giờ (thướng phai nhịn đói qua đèm tư x-14giờ),hoác

b) Glucose huyết tương à thòi diêm sau 2 giờ làm nghiêm pháp dung nụp

glucose dường uống 75g (oral glucose tolerance test: (XÌTT) > 200 mgr'dL (hay

trong 250-300 ml nước, uống trong 5 phút; trong 3 ngày trước dó bệnh nhãn An

d) Ơ bênh Iiliãn cứ triệu chúng kinh diến của tâng glucose huyêt hoặc mức

định lượng glucose huyết lương lúc đói 2 lan > 126 ing dl (hay 7 mmohl.) NếuIIbAle dược do tại phòng xét nghiệm được chuẩn hóa quốc te cò thê do llbAlc 2

hiênchán đoán "TăngĐuởng Huyết" vời nhùng đồi tượng cỏ Glucose huyết tương

tương lúc đói tú 100 (5.6mmol/L)den 125 mg/dl (6.9 inmol/L) hoặc

• Rồi loan dung nap glucose (impaired glucose tolerance: IGT): Glucosehuycttương ơ thời diem 2 giở sau khi làm nghiêm pháp dung nạp glucose bang dường

- HbAlc tữ 5.7% (39 mntol mol) dển 6.4% (47 minohmol)

Những tính trạng rổi loan glucose huyết nảy chưa du tiêu chuẩn dè chan đoán

1.1.5 Cơ chẻ býuh sinh Dái I háu Duùng type 2

: <€ 4» HỄ?

- Rối loạn tict insulin: <5 nguôi binh thuờng khi đường mâu tảngsẻ xuãt hiệntiềt insulin sớm vả du dê cỏ thê kiêm soái nóng độ đường máu Đoi vói người bi

đưởng máu chụm hơn (không cỏ pha sớm xuất hiện pha muộn) Ngộ dộc glucose,

hiên những tác dộng cua minh như người binh thường Khi te bào beta không còn

kha nàng tiẽt insulin bú vào số lượng khăng insulin, đường mâu luc đói sètâng vaxuãt hiện ĐTĐ Khăng insulin chu yểu lã ớ gan cơ mó mò Hâu qua cua sự dekháng insulin là; tang san xuất glucose u gan giâm thu nạp glucose o ngoại vi;

1.1.6: Các hiến chữngcũa Đái Tháo Đường

a Biếuchứng do rối loạn chuyền hoa cấp tinh

Tàng acid lactic máu

Lá loai hôn me ít gặp nhưng liên lượng rắt náng thường xay ra ở ĐTĐ lờn

tuổi, cósuygan thán, dược diều trị băng Biguanid (nhất la phenfonuin)

gộpơbệnh nhàn ĐTĐ

kiêng khem hoẠc bó bừa do vận động thê lực quã múc do tu tư Biêu hiện:khô

: <€ 4» HỄ?

Nựng hôn inè có thê kèmco giật vi mó hôi không códâu hiệumất nuủc Ihxờngmâuthấp<3,9mmol 1

háy là biển chứng đặc hiộu h«rn cho bộnh lý DTĐ Tôn thươngcơbán là sự

cẩuthận.Giai doan nãycô kha nàng phục hói nêu kiàn soát tut glucose máu

Giai đoan 2: Tòn thương mãng đáy mao quán cầu thận lảng <1<x*s hình nốt tôn thương xơ hoáhyalincầu thân cua Kimmelstiel - Wilson

thường kỏm theo tảng huyết áp nhẹ ( > 140 90 mmHg), co thổcophi đại timtrái

quã trinh tịnh tiến, quá trinh náy sè tiên triển nhanh hơn ncu có những đợt nhicmtrùng kẽmtheo Biêu hiện Protein niỹu dương tính từ ít den nhicu có the có hội

chưng thân hư <protein niệu nhiêu > 3.5 g 24h) Táng huyết ãp rò rệt vã ngàymột

ghépthân

: <€ 4» HỄ?

Bệnh ỉỷ vỏng do đãi thào đưừng

nuốt, tráo ngược thực quan, rối loan vãn dtjug bang quang,tuthuyết ap tư thê.thiêu

Bỷnh mợch màu nào: (hay gãp là dột quy do huyết khối gày tấc mọch nghèn

thấytiếng thối ởdộng mạch cành nàng hơn là liệtnửa người liột nua một hỏn mẽ

: <€ 4» HỄ?

Bỡih mụch máu ngữựi vi; Chu VCU lã tảc nghẽn đụng mạch chi dưới, gây

thưởng Tàng huyết áp ớngười ĐTĐ cò các đặc lính: tâng thê tíchmáu: giữ muối;

Ngoài da mun nhụt,ngửa

trùng cơ hội gãyhoai thư cần phai cat cut

nhiêm trung, gãy ra nhùng cuc chai, dám loét nhiêm tiúng keo dai khã dàchiệu.”

1.1.7 Các (tịnh nghía khácdược dùng cho nghiêncứu:

.Ưộ/ dơn vị cần fStandard đrinkì: lương đương VỚI |0g rượu nguyên chát

cốc rượu vang l20ml nòng dộ 11% 1 lỵ rượu khai vị 60ml nồng dộ 20% một chén

: <€ 4» HỄ?

Phùn loụi thừa lân bẽơ phì: dựa trên chi sờ khói cư thê (BMh theohiệp hội

1.2.1 Thực trạng bệnh hái Tháo hường trên thế giới

người thi cô I ngươi núc DTĐ?

KHi

Nãm 2015 ước tinh có 415 triệu nguôi mắc bênh tiêu duimg tu 20-79 tuổi

lả 673 tý USD Ba phần tư(75%) những người màc bệnh tiêu dường sồng ớ các

Trước đây Đái Tháo Dường chu yểu được nhác đến như một vân de sức khoe

Ả nhưng nhùng nâm gân đây những thống kê toan cầu đã cho thẩysụ phát triẽnnhanh chõng cua cán bênh nảy không chi ớ nhừng nước phát triên mà côn trơnên

Dồi VỚI khu vực Tây Thái Bính Dương bao gồm Australia, một số nước châu

Á trong đo có Việt Nam sự gia tâng ty lệ mác DTD cùng là một thực trạng nhức

la những yếu tô gop phân lãm gia tàng tỵ lộ mẳc bệnh DTD loại ơ cắp dộ xà

1.2.2 Thực trạng bỹnh Đái TháoBuỉmg tại ViệtNam

Nhìnchung DTD tụi Vỉột Nam có xu hướng gia tàng nhanh chõng, nhát lả ờ

các thanh phó lớn vãkhu cõng nghi ộp phát triên đi kèm với dó là tinh trạngphát

hiên quanlý, điêutri côn chưa phu hợp

Nàm 2002, Bệnh Viện Nội Tiết Trung Ương tiến hành nghiêncứu ơmột số

63.6%)so VÓI nủm 2002 (64%)

Theo hội Nội Tiết Va Dái Tháo Dường Việt Nam nam 2013 ty lệ mic DTD

tụi Việt Nam lã 5.4% trong đó chi có 33,4% bênh nhãn được chân đoán và cố tỏi

Singapore.AusUalia 25

ty lệ DTD cho khu vực miên Bảc là 1.4% vảo nảm 1994 vả táng lèn 3.7% năm

2012 Các you tố có liên quan đến ty lẽ mằc lã tuói cao sinh sóng tại khu vực

thánh thị;thửa cân bẽo phi; it vậndõng thé lục Sau gân 20 nàm tý lệ ĐTD khu vực

Theo nghtẻncứu cũa Pham Ngục Minh và cộng Sự thục hiên tại khu vưc tinh

nghiêncứu nảy vần chưa mang tinh dụi diện chotoàn khu vực BÁc Việt Nam

MỘC nghiên cứu khác cua Nguyễn Hoải Lê nảm 201 tỉ tai Vinh Phúc cho kết qua 10 7% người dãn 25 tuõi trơ lèn mầc ĐTĐ vã cỏ mỗi liên quan với một sổ yêu

nhiêu nghiên cữu cúng thin diêm và đưực tác gia lý giai do Sự khác biệt riêng về

Quỳ DTĐ quồc tê nảm 2013 ưoc tinh chi phi y ti cho 1 bệnh nhãn D I D 0

: <€ 4* HỄ?

nãmsẽ tiêu too khoáng 419 triệu đõ la Mỹ.tương dưong vời khoáng8.400 ty đồng.

theo V lỳnhkhiến tinh trạng tiến trién vá biến chứngtrờ nên nặngnè_ gây giâm chắtlượngcuộc sốngnghiêm trọnglt

triền am thâm vã gãy nen nhiêu biền chung náng ne đỏi hôi phương pháp diếu tr I

này?5

tõt nhấtBẽn canh những điêu tradặc thù nho le Bộ Y Tẽ cùng đà có nhùng chuchương chính sách đằu tư cho nghiên cứu í)TI)cùng nhu cãc BKl.N khác phai kê

hiện 10 nám một lán hay điềutraquõc gia yéu tô nguy cơbỹnh không lây nhiêm do

: <€ 4» HỄ?

ĐÓI TI ỢNG VẢ PHUONG PIMP NGHIÊN cứu

Giang Tuyên Quang Cao Báng Bàc Kạn Ihai Nguyên, LạngSơn, Bác Giang Quang

Ninh Bàc Ninh Ilà Nam Hãi Duong Hãi Phông Hung Yên Nam Dinh Ninh Bính.Thải Bình Vinh Phúc

23 Dối tượng nghiên cứu:

Ngườidãn40-69tuồi sống lại mien Bấc Việt Nam đà tham gia diềuIraSTEPS

Tiêu chttẩn lựa chọn trong nghiên cừu này:

• Missingbiếndườnghuyết hoậc missing qua50% số biênnghiên cứu

2.4 Cử mỉu và phương pháp vhọn mẫu.

2.4.1 Cở mâu

tượng nghiên cửutrẽn toànquốccuadiềutraSTEPS

2.4.2 Phinrngpháp chọn màu:

Nghiêncứu mô tacẳt ngang Itòicứu sô liêuco Nin tu diêutraSTE.PS 2015

2.6 Bienw vả chi số nghiên cửa

Các bicn sổ phũ hựp với mục tiêu nghiên cáu được chọn ra từ bộ câu hỏi

Loại biển số

thập

Giới

tượng nghiên cứu được ghi nhận

Trinhđộ

hợcvẩn

Trinhdộ vẽ mát giáodue ma dơi

THPT/Cao đảng Dai học

Mục tiêu 1: Mô ta thực trạng tàngđường huyct ungười dàn

lluyểi áp tám thu tụi thin diêm

(âm trương

lỉuyểt áp tâm tnnmg lụi ihời diêm

bia tiêu thụ

ngay, (suầl chuân)

2.7.1 Bộ câu hôi:

Bộ tranh minh họa (Showcard): llò trựchu người phung vấn trong do lường

2.7.2 Cúng cụ đo nhân trie, huyct áp

- Thưov dây lliườcđo chiều cao chuẩn

Các thict bi do chiều cao cân ning huyết áp vã xét nghiệm máu lãcác thict b|

2.7.4 Hưóng dân sưdụng bộ công cụ:

Một bõtailiộuhường dần sưdựng củc còng cụ diều tra dược xâydựng bao gồm:

- Ilưóng dàndo nhàn trie.huyềl áp vả do các chi sốsinh hóa

2.7.5 Thứ nghiệm bộ công cụ vả diêu tra thứ:

Trước khi tiến hành thu th,ip số liêu tại thực dịa dà tiên hành một cuộc điều

Diều tra STEPS 2015 thu thập $ồ liệu theo 3 bước: bước I- phong vấn; bước

Diêu tra bước 2 vả 3 do Trung Tâm Y Té Dự Phông Tinh phối hựp VỚI cácviênchuyênngành y tế dự phóng thục hiện tại trộm y te xà, gồm; đo huyết áp chiều

cao cân nặng vã vòng co vong mông đê đánh giả tinh trạng thừa cân bẽo phi tăng

huyểtãp vả các thông sổ liên qian; xét nghiệm mâu đềđo chi so về đường huyết

Microsoft access

Tiến hảnh chọn ra cảc ban ghi trên đổi tưựng 40-69 tuôi thuộc 25 linh miền

trạng tàngdường huyết cua đồi tưựng nghiên cứu Phân tích thong kê suy luận xácđinh mõi lương quan giùa các biến dinh tinh qua tỹ suãt chênh (OR) đê mõ ta mối

2.10 Sai số* cách khíc phục, hạn chẻ cua nghiên cưu

2.9.1 Sai số

2.9.2 Cách khắc phục sai sổ:

2.10 lỉạo dức nghiên cứu

2015"cho việc phântích

nghiên cứu

xct nghiệm mau sèdưục thong bão với người tham gia

Chiromg 3 KÉT QUÀ