Thực hành về sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh của người dân tại 5 xã thuộc tỉnh cao bằng năm 2020 và một số yếu tố liên quan

tinh Cao Bảng nám trong chương trinh "Mờ rộng quy mô vộ sinh và nước sạch nông thôn”, với sự hỗ trợ kinh phí cho hộ gia dinh xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh.. Nghiên cứu nãy nhầm mõ tã thự

Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỌ ¥ TẾ

TRƯỜNG DẠI HỌC Y HẤ NỘI VIỆN DÀO TẠO Y HỌC DỤ PHÒNG VÀ Y TÉ CÓNG CỌNG

HOÀNG THỊ MỲ

THỤC HÀNH VẾ SƯ DỤNG NHÀ TIÊlỉ HỢP VÈ SINH

CỦA NGUÔI DÂN TẠI 5 XẢ THUỘC TINH CAO BÂNG

NĂM 202(1 VÀ MỘT SÓ YÉU TÓ LIÊN QUAN

Ngành dào tạo: Cứ nhàn Y tế công cộng

HÀ NỘI-2021

tạo Dai học trường Dại học Y Hà Nội, Viện dáo tạo Y học Dự phòng và Y te cỏng cộng: Bộ môn Sức khóc Môi trường đâ tạo diều kiện thuận lọi vâ giúp

dô lỏi trong quả trinh hục làp và nghiên cứu dê lòi có thê hoàn thành khóa luận này

Tòi xin bay lo lòng biết ơn chân thành và sâu sac tới ThS Trân Minh llai va ThS Đặng Quang Tân hai người thầy đã luôn tận tinh chi dạy động viên khích lệ dành nhiều thời gian đinh hưởng và cho eni những ý kiến đong góp quỹ bau lừ bước hình thành ỷ tương cho đen khi khóa luân hoán thánh

Cuối cúng, tôi xin bảy to lòng biết ơn sâu sảc den gia đinh bạn bẽ đà dộng viên, tạo diều kiện giúp dờ tôi trong suốt thời gian học tập và hoàn thành khóa luận

Hà Nội ngày 24 tháng 05 năm 2021

Sinh viên(Ký ghi rò họ tên)

Hoàng Thị My

.?T C : <€

- Phòng đao lạo Đụi học Trường Đại hục Y ila Nội

Tòi xin cam đoan công trinh nghiên cứu "Thực hành về sir dụng nhà

tiêu hợp vị sinh cùa HỊỊirời dân tại $ xã thuộc tmh Cao Bằng nàm 2020 và một so yểu rổ ficn t/1/an " này lả do tôi thực hiện dưới sự hướng dần cùa Ths

Trằn Minh Hái và ThS Đặng Quang Tân Các kết qua, sổ liệu trong khóa luận đcu cỏ thật và chưa được dâng lãi trên tà) liệu khoa học não

Hà Xôi, ngày 24 tháng 05 năm 2021

Sinh viẻn(Kỷ ghi rò họ tên)

Hoàng Thị Mỳ

: <€

1 3

3

I* 4 ••••••••• •• ••••••••••• .8

13 18

— 20 20 20 ĐẠT VẢN ĐẺ _ CHƯƠNG 1: TỎNG QUAN, _ 1.1 Kỉiãi niệm nhã tiêu hợp vệ sinh -

1.2 Các loại nhà liêu hợp vệ sinh khuyến khích sư dung lại Viột Nam

1.3 Quy đinh về kỳ thuàt

1.4 Tầm quan trọng cùa việc bao phu nhà tiêu hợp vệ sinh

1.4 Thực hãnh sử dụng nhã liêu hợp vệ sinh

/.4./ Trẽn thề giời 1.4.2 Tại Việt Nam 1.5 Một sổ yểu tó liên quan đến thực hành sứ dụng nhà tiêu hợp vệ sinh CHƯƠNG 2: ĐỎI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PH,<P NGIIIÊN cửu

2.1 Đối tưựng nghiên cứu

2.1 ỉ Dồi tượng nghiên l im 2.1.2 Tiêu chuân iựa chọn • •••••••••••••••■•••••••••■••••a ••••••■•••••••••••< 2.2 Thoi gian và địa diêm nghiên cứu

2.3 Phương pháp nghicn cứu

2.3 L Thiết kể nghiên cứu : Nghiên cửu mỏ la cắt ngang 2.3 2 Cà nnỉu và cách chọn mầu

2.4 Biên số, chi so

2.5 Tiêu chi nhả tiêu hợp vộ sinh

2.6 Kỳ thuật vả quy trinh thu thập số liệu

2.6 ỉ Kỳ thuật thu thập sổ liệu

2.6 2 Quy trinh thu thộ/ì so liệu 2.7 Xư lý và phân tích sỗ liệu

•••••••• ••••••••••• •••••• ••••• ••••• ••• ••• 20

20 20

23 23 24 24

• ••• •

2.10 Hạn chẻ ưong nghiên cứu 25

CHƯƠNG 3: KÉT QUẢ _ 26

3.1 Đậc đièm cua quẩn thê nghiên cứu 263.2 Thực hãnh VC sư dụng nhà tiêu hợp vệ sinh 283.3 Mòt số yếu tố liên quan den thực hành sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh 35

CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN _ 37

4.1 Đặc diêm chung cùa quân thê nghiên cửu 374.2 Thực hành về sư dụng nhà tiêu hợp vè sinh 384.3 Một sổ yểu tố liên quan đến thực hành sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh 42

1 Thực hanh VC su dụng nhà liêu hụp vệ sinh 45

KIẾN NGHI

TÀI LIỆU THAM KHAO

PHỤ LỤC

CLTS Community-led total sanitation

GDP Gross domestic producVtồng sân phảm trong nước

KHVS Không hợp vệ si nil

THCS Trưng học cơ sở

WB World Bank (ngàn hãng thế giói)

WHO World health oiganization/Tò chức y tc thế giới

Bang 1.2: Nhả tiêu hộ gia đính theo vung sinh thái (2012) - 13

Bang 1.3: Nhà tiêu hộ gia đinh theo vung sinh thai (2013) - 14

Bang 1.4: Nhả tièu cai tiên tại 7 tinh miền núi phía Bẩc (201S) - 14

Bang 2.1: Biến sỗ chi số -22

Bang 2.2: Tiêu chi nhã tiêu hợp vệ sinh - 23

Bang 2.3: Sai sỗ vã cách khống chẻ - 24

Bang 3.1: Thõng tin chung -26

Bung 3.2: Nim xây đựng nhâ tiêu - 28

Bang 3.3: Thục trạng nhà tiêu hợp vệ sinh theo lo;ri - 30

Bang 3.4: Nguyên nhãn chính cua nha tiêu không họp vệ sinh -31

Bang 3.5: Nguyên nhàn cua nhà tiêu tự hoại klxmg hụp vệ sinh -32

Bang 3.6: Nguyên nhân cua nhã tiẽu khõ nói không họp vệ sinh - 33

Bang 3.7: Thực hath sư dụng nhá tiêu theo nhõm tuôi tại hộ gia dinh - 34

Bang 3.8: Một sỗ yếu tổ lien quan đen thực hanh sư dụng nha tiêu HVS -35

: <€

Hình 3.1: xép loại kinh tế hộ gia đính -27Hình 3.2: Thực trang nhà tiêu hộ gia dính 28Hinh 3.3: Thực trạng nhả tiêu họp vệ sinh -29

: <€

Tóm tắt

Nám 2015 tinh Cao Bảng nám trong chương trinh "Mờ rộng quy mô vộ sinh

và nước sạch nông thôn”, với sự hỗ trợ kinh phí cho hộ gia dinh xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh Nghiên cứu nãy nhầm mõ tã thực trạng về thực hanh sử dụng nhà tiêu hợp vộ sinh cũa người dàn tại 5 xà tinh Cao Băng và một số yểu

tố liên quan vảo năm 2020 Nghiên cứu mô tã cãt ngang ưén 190 hộ gia đinh thuộc 5 xà tính Cao Bang, thu thập số liệu qua quan sàt theo bâng kiêm và phỏng vắn bang bộ cảu hoi có sân Kct qua cho thấy ty lộ hộ gia dính có nhả tiêu riêng ở mức cao (94.2%), loại nhà ticu được dùng phô bicn nhất lả nhả tiêu tự hoại (72.6%) tỳ lệ nhà tiêu dạt chuãn hợp vệ sinh ờ mức trung binli (55.2%) Tim thầy 2 mối liên quan đến thực hành sư dụng nliã tiêu họp vệ sinh la điều kiện kinh tề va trinh độ học vẩn đai diện hộ gia dinh Cac khuyến nghi bao gồm lãng cường truy en thòng nang cao nhân thưc ngân sách hố trợ

hộ gia dính khó khản, đau tư giai pháp vao khâu sư dựng va bao quan nỉiá tiêu cho người dãn

Từ khóa: nhã tiêu hợp vệ sinh, hộ gia dính Cao Bằng

: <€

In 2015 Cao Bang province implemented the program "National Targets for Clean Water and Rural Sanitation", with financial support for households to build hygienic latrines A cross-sectional descriptive study on 190 households

in 5 communes of Cao Bang province to describe the reality of people's prac­tice of using hygienic latrines in 5 communes of Cao Bang province and some related factors in 2020 The study collects data through observation according

to the available checklists and questionnaires The results show that the per­centage of households basing their own latrine is high (94.2%) the most commonly used type of latrine is septic tank (72.6%) the proportion of la­trines meeting hygienic standards is very high, axerage birth rate (55.2%) Two associations were found related to the practice of using hygienic latrines, nanrlv economic conditions and education level of representative house­holds Recommendations include increased communication to raise aware­ness budget to support households, invest solutions in the use and mainte­nance of latrines for local people

Keywords: hygienic latrines, households Cao Bang

T C : <€

ĐẠT X ÂN i)È

The giới đang đứng trước một tương lai bảo động trong việc cung cấp điều kiện vệ sinh cho lất ca mọi người váo năm 2030 Ngoái những lien bộ ve mức độ bao phu vệ sinh toan cầu trong nhũng nảm gần đây côn hon một nửa đàn số thế giới (4.2 ty người) sư dụng cãc dịch vụ vệ sinh khiến chất thai cùa con người không dược xư lý đc dọa sức khóc con người và mói trường [1]

Chúng ta đều hiêu tằm quan trọng cua những vấn đẽ liên quan đến vệ sinh dó bao gồm cả vấn đẻ sử dụng nhá tiêu hợp vệ sinh (HVS) không chi trong cuộc sống hang ngày khi chúng ta dành thời gian đê giãi toa mả còn cho sự phát triển bển vững, toàn diộn của xà hội vá toàn cẩu Nhả tiêu cõ ý nghía quyết định dổi với sự phát triên lánh mạnh của con người, không thè không kề đến trê nho Thế nhưng đến 2020 côn 2.3 ty người trên thế giới sõng mà không dược nẽp cận vởi dịch vụ vộ smh cơ ban trong đó gần 892 triệu người trong sỗ náy thực hiện hanh VI dại tiện lộ lieu (hãnh vi mọi người

di ra ngoài đảng, bụi rậm lững cày các vùng nước hoặc cac không gian mơ khac thay vì sư dụng nlìá vệ sinh de di dai tiện) Tình trang thiêu vộ sinh dà kím hãm sự tàng trương kinh té tiêu tồn hàng ty dóng ớ một sỗ nước, tương dương 6.3% GDP ơ Bangladesh (2007) 6.4% GDP ờ Ản Dộ <2006) [2]

Theo dó lụri ích cùa việc giãi quyết các thách thức VC vộ sinh lã rất lớn, dạc biệt lả vần dề sư dung nhá tiêu Góp phần giam gánh nặng bệnh tật, cải thiện dinh dường, giâm thấp cói cái thiện chat lượng cuộc sống trong chiến lược phát triền toàn cầu Nhưng thực tế tính đền năm 2018 ở nước ta còn tồn tại hàng triệu người phóng uể bửa bài vả gần 30% IIGĐ chưa có nha tiêu HVS Trong khi ty lộ IKìl) có nhá tiêu HVS phân bô cũng không đêu giừa các vũng mien trong ca nước |ẵ],[4|

Cao Bằng la một diên hình, vơi 76.7% dân số sòng ơ vùng nông thòn

và (rên 90% là đồng bào cảc dãn lòe thiểu sò Tính den nàm 2017 chi cơ 72%

HGĐ ờ nông (hôn có nhà liêu và 47% HGĐ có nhã tiêu HVS, côn (ồn lọi người dàn sir dụng nhà liêu lộ thiên, đà đột ra cho tinh Cao Bang một hài loàn khó Tuy nhiên, linh nâm trong chương trình "Mở rộng quy mõ vệ sinh và nước sạch nóng thôn” VÓI sụ hô trụ kinh phí lừ chuông trinh cho HGĐ xây dựng nha tiêu HVS [5] Và thực trạng việc su dụng nỉìà tiêu HVS tụi HGĐ và các yếu lố liên quan đen vice sư dụng nhà ticu IIvs cua người dân ớ dày sau

5 nảm triển khai chương trình lã nhùng vấn đe cần dược nghiên cứu đánh giá

Do vậy lôi tiền hành nghicn cứu dề tài "Thực hành về sừ dụng nhà

tiêu hợp vị sình của người dân tại > xã thuộc tinh Cao Bằng nàm 2020 và một sẤ yểu tổ Hên quan", với hai mục tiêu sau:

dân tại 5 xà tmh Cao Hàng nàin 2020.

2 Mõ la một sỗ yếu lố iiên quan den thực hành sư dụng nhà tiêu hợp vỷ sinh cua ngutri dãn tại 5 xã tính c ‘ao ỉỉăiig nữm 2020.

Nhà tiêu hạp lỹ sình lã nhá tiêu bao dam cô lập được phàn người, ngản

không cho phán chưa được xư lý tiếp xúc với động vật côn trũng Có khá nâng ticu diệt được cac mầm bệnh có trong phân, không gây mũi khó chịu vá làm ô nhiễm môi trưởng xung quanh (6)

1.2 Các loại nhà tiêu hợp vệ sinh khuyến khích sử dụng tại Việt Nam

Theo Quy trinh kỳ thuật Quốc gia VC nhà tiêu Điều kiện dam bào họp

vệ sinh do Cục Quan lý mỏi trường y te biên soan và dược Bộ trường Bộ Y tế ban hãnh theo Thông tư số: 27/2011/TT - BYT ngày 24 tháng 6 năm 2011 cua

Bô trtràng Bộ Y tề về các loại nhà tiêu như sau [7]:

Bưng LI: Các loụi nhà liêu hợp Vị’ sình

hổ chứa dược thẩm dán vào dãt

La loai nhà tiêu không dung nước dê dội sau mòi lần di lieu Phân dược lưu giừ và xư lý trong diều kiộn u khỏ

Ngtian: Rộ y le (20! ì)

đẩL

Là loại nha tiêu khô có xây bê chúa phàn nôi tiên nứt đất

Nhà tiêu khò nôi một ngân lả loại nhà tiêu khỏ noi cỉu có 1 ngăn chúa vá u phán

Nhà tiêu khô nòi có từ hai ngân trỡ lên lả nhà tièu khỏ nòi có tứ hai ngân tro lên đê luân phiên sư dụng và u phàn, trong dó luôn có một ngán de sử dụng và các ngăn khác de ú

Tủy tửng vừng và điều kiện cùa rừng địa bàn sê sử đụng các 10Ị»i nhà vộ sinh khúc nhau Trong đó nha tiêu tự hoại được coi lỏ tru việt nhất, tru điếm cua NVS nãy lá ràt sạch sè hợp vệ sinh, không mùi không có tuồi nhặng, sư dụng thuận tiện Tuy nhiên, nhược diêm lã giã thành cao vùng điêu kiện kinh

tế khó khàn kho tiếp cận

1.3 Quy định về kỳ thuật cua các loại Iibà tiêu [7]

1.3.1 Nhả tlẻu khó

Nhả tiêu khò chim:

Yêu càu VC vệ sinh ưong xây dựng:

a) Không xảy dựng ở nơi thường bi ngóp, úng;

b) Cách nguồn nước ản uống, sinh hoạt từ 10m trớ lèn;

c) Miệng hổ phân cao hơn một đất xung quanh lì nhất 20cm;

d) Không đè nước mưa trán vào hô phàn:

d) Mội sân nhả nêu và rành ihu dẫn nước liều nhẵn, không dọng nước, không trơn, không b| nứt, vở, sụt lún; nước liêu được dản ru dụng cụ chứa, không chay vào hô phân;

chần kín đáo bao đám mỳ quan;

h) Óng thông hơi có đường kinh trong ít nhất 90mm cao hơn mái nhà liêu ít nhất 4í)0mm và có lưới chắn côn trúng, chụp chán nước mưa

••• Yêu cầu về vệ sinh trong sư dụng và bao quan:

a) San nha tiêu khò sạch;

b) Không cô mùi hôi thôi; không có ruổi, nhộng, giãn trong nhã tiêu;

c) Không đê vật nuôi dao bới phàn trong nha liêu;

d) Không có bọ gày trong dụng cu chứa nưức vã dụng cụ chữa nước liêu;d) Bài phân phai dược phu kín chẩt độn sau mỏi lần di tiêu;

c) Giấy vệ sinh sau khi sử dụng bõ vảo lò ticu (ncu là giấy tụ tiêu) hoặc bò vào dụng cụ chữa giắy bân có nap dậy;

g) Đổi vời nhả tiêu không thực hiện việc ú phân tại chơ thí phai bao dam vệ sinh trong quá trinh lầy vận chuyển và ii phân ớ bèn ngoài nhà tiêu

Nhà tiêu khô nôi

♦♦♦ Yêu cầu về vộ sinh trong xây dựng;

a) Không xây dựng ơ nơi thường bi ngập, úng;

b) Cách nguồn nước ản uổng, sinh hoạt lừ 10m trớ lên;

c) Không để nước mưa tràn vào bê chứa phân

: <€

d) Tường vả đáy ngán chứa phàn kín không bj rụn nirt rò ri:

đ) Cứa lây mùn phân luôn đtrực trát kín;

e) Một sàn nhả tiêu vá rãnh thu dần nước tiếu nhản, không dọng nước, không tron trượt, không bị nứt vờ sụt lún; nước tiêu dược dần ra dung cụ chứa, không chay vảo be chưa phân

g) Có nắp dậy kín các lỏ tiêu:

chan kín đáo hao dâm mỳ quan:

i) Ong thòng hơi có dường kính trong ít nhất ‘M)mm cao hon mái nhà liêu ít nhất 400mm và cố lưới chân côn tiling, chụp chốn ntrờc mưa

a) Sàn nha liêu khò sạch;

b) Không có mủi hôi thối, không có ruồi, nhặng, gián trong nhà liêu;

c) Không de vật nuôi dáo bới phân trong nha tiêu:

d) Không cỏ bọ gậy trong dụng cụ chửa nước và dụng cụ chứa nước lieu;d) Bãi phân phai dược phũ kín chất độn sau mồi lằn di tiêu:

e) Giấy vộ sinh sau khi sứ dụng bó vảo lỗ nêu (nếu lả giầy tự nêu) hoậc bo vào dụng cụ chứa giấy ban có nâp đậy;

g) Đối với nhã tiêu khô nôi có từ hai ngăn trờ len; 1.Ồ tiêu ngân dang sư dụng luôn dược đậy kín câc ngân u được trát kín;

h) Đối vời các loại nhà tiêu không thực hiỹn vice u phân tại chồ thỉ phai bao dam vệ sinh trong quá trinh lẩy vận chuyên Vã u phân 0 bên ngoài nhà tiêu.1.32 5 hả ticu dội nước

.?T C : <€

Nhà tiêu tự hoại

a) Bẽ chứa vá xu lý phân không bị lún sụt rạn nứt rò ri;

b) Nẩp bẽ chửa và bé xư lý phân được trai kín không bị rạn nứt;

•> Yêu cầu VC vệ sinh ương sư dụng và bao quan:

a) Sàn nhà tiêu, bệ xí sạch, không dính dọng phán, nước tiêu;

b) Không cô mủi hôi thối; không có ruồi, nhặng, giãn trong nhà tiêu;

c) Có dũ nước dội; dụng cụ chứa nước dội không cỏ bọ gậy;

vào dụng cụ chứa giây bân có nấp đậy;

d) Nước sat trùng không được dô vào lồ tiêu;

c) Phân bùn phai dưực lẩy khi dầy; bao dam vè sinh trong quá trinh lầy vận chuyên phân bùn

Nhà liêu thẩm dội nước

: <€

a) Không xây dựng ờ ntrj thường bị ngập, úng;

b) Cách nguồn nước ản uổng, sinh hoạt từ lOm trở lèn:

c) Nảp bê hỗ thừa phân được trát kín không bị rạn nứt;

d) Mật san nhà tiêu nhan, phăng, không đụng nước, trơn tnrợt;

đ) Bệ xí có nút nước kín;

chằn kín đáo bao đàm mỷ quan:

g) Óng thòng h<ri có dường kính trong ít nhất 20mm, cao hơn mái nhà tiêu it nhất 400mm;

h) Nước thai từ bê hồ chứa phân không chây trân ra một đắt

a) San nha tiêu, bệ xí sạch, không dính dọng phan, nước tiêu;

b) Không có mùi hôi thòi; không có ruồi, nháng gián trong nhà tiêu;

c) Có dũ nước dội; dụng cụ chửa nước dội không có bo gậy;

vảo dụng cụ chứa giấy bân cỏ nắp đậy;

đ) Phân bún phai được lầy khi day nếu tiếp tục sư dụng nhà tiêu, bào dam vệ sinh trong quá trinh lầy vận chuyền phàn bùn; liêu không sư dụng phai lầp kin

Mặc dủ chúng ta có thê coi nhá tiêu la điêu hiên nhièn nhưng hàng ty người trẽn thẻ giói thi không Tỏ chức Y tè thê giói cho biết, đi dại tiện lộ là nguyên nhân hàng dầu gãy tư vong do tieu chây, sổ ca tư vong do tiêu chay lên đền khoang 6.000 ca mòi ngày, chu yếu lá trê nhẽ Ncu điều kiện vệ sinh

không được cãi thiện, nguy cư nhiễm trùng hoặc cãc bệnh khác từ bùn phân hoộc nước thai lã râỉ cao B<ri chi cần 1 gam phân có thề chím 10 triệu vi rút

1 triệu vi khuân 1.000 nang ký sinh trùng vả 100 trúng ký sinh trùng Bên cạnh đó mục đích chung cua vệ sinh mỏi trường tót là mang lụi một inõi trướng sớng trong lành cho mọi người, bao vệ các nguồn tái nguyên thiên nhiên như nước mặt nước ngầm đẩt Mang lại sự an toàn, an ninh va riêng lư cho mọi người khi họ đi đại tìộn hoặc tiêu tiện [8]

Một ví dụ tại An Độ dài nước dông dãn đứng thứ 2 thế giói vói ước tinh thai ra môi trường gần 65.000 tấn phàn ngày, vởi 188.000 trẻ em dưới 5 tuổi từ vong hàng nìtm dư tiêu chày Ân Độ mat 6,4% GDP- 53.8 tỹ đô la dư điểu kiện vê sinh kẽm hàng năm Những phát hiện náy dựa trên sư liệu nảm

2006 nhưng mức độ thiệt hụi tương tự có thê xay ra trong những nám sau đố [SJ Điều nãy có thê xay ra tưưng tự vói bẩt cử quốc gia nào nen như không thực hiện tổt viộc bao phu hệ thống vệ sinh

Việt Nam la một nước nằm trong vành đai nội chi tuyến, quanh nãm cứ nhiệt độ cao va độ âm lớn đặc đicm khi hàu nóng âm mưa nhiều bất kỳ mua náo cùng có kha nàng làm cho mam bệnh là trũng giun sản cỏ kha nang phảt triển Như vậy ở đẩt, nước, không khi thực phàm đều co mặt cua các loại ký sinh trùng gảy bênh đường ruột chư người Điểu dó chửng tữ việc sư dung nhã tiêu HV$ quan lý va xử lý phản cỏn nhằm mục dích làm giam sự ô nhiêm môi trường và giâm sự anh hương trực tiếp den site khoe cua ngưữi dàn Trong thởì gian qua Việt Nam đang gộp phai những thách thức rât lớn nong việc khồng chề cảc dịch bộnh lây truyền qua dưòng tiêu hóa Đê hạn chẽ dược tinh trụng õ nhiêm mói trường giam ti lộ mắc bệnh, dịch liên quan đen phàn Iiưữc từng bước cai thiộn vã nâng cao sức khoe cộng dồng cần tụp trung đây manh các hanh vi vệ sinh ca nhàn và đặc biệt la quan lý tốt các

: <€

nguồn phàn thõng qua việc xây dựng vã sư dụng các loại nhà tiêu HVS cùng Iihư sư dụng phân đúng cách trong sàn xuất nòng nghiệp [9].

1.4 Thực hành sứ (lụng nhã tiêu hựp vệ sinh

1.4.1 Trên the giới

Vẩn đề vệ sinh luón la một vẩn đề được tỏ chức Y tể the gi ơi quan tam nám 2017 theo lố chức nãy llú 74% dàn sỗ tile giói (khoang 5.5 tý người) đà

sư dụng ít nhất một dịch vụ vệ sinh cơ bán Tuy nlìiẽn 2,0 ty người vàn chưa

có cảc thiết bị vệ sinh cơ bán như nhà tiêu, trong số nay 673 triệu người vẵn

di vệ sinh lộ thiên [10] Đen 2019 còn 1.5 tỷ người trên the giới thiếu kha nâng tiếp cận vơi các dịch vụ vệ sinh cơ hán và chi 2% dãn số ớ khu vực nông thôn được tiếp cận với các công trinh vệ sinh an toàn Cùng với đỏ, 673 triệu người trên thế giới vẫn tiếp tục thói quen đại tiện lộ thiên Cơ sơ họ tầng vệ sinh kém tụi các khu định cư nông thôn cùng dãn den việc xứ lý nguôn phàn

vá nước tiêu không an toàn, đặc biệt là ỡ các nước đang phát triên [11]

Một nghiên cứu cat ngang ở Orissa ba năm sau khi thực hiện chương trinh “Tác động cua Chien dich Tỏng vệ sinh ỡ Án Dộ đổi với việc bao phu

vá sư dụng nhà liêu" năm 2013 đả cho kềt qua: Ty lệ bao phu nhã tiêu trung binh cũa các thôn dà thực hiên chương trinh can thiệp là 72% cao hơn ơ cãc thôn chưa dược thực biên Chiến dịch Tổng, mặc dù ba trong so các thỏn được nghiên cứu cỏ tỹ lệ bao phu dưới 50% Trong số cảc hộ gia dính có nhả liêu nay tỹ lộ 39% không dược thành viên náo trong 11Ộ sir dtnig Kết hợp với 28%

hộ gia đính không cỏ nhà liêu, cỏ vé như hầu hềt cốc hoạt động phóng uẻ trong cảc cộng đồng này vàn được thục hiện ngoải tròi [12] Trong khi đó một thống kê mò ta khác tại nóng thôn cua nước náy nám 2011 là lum một phần

ba số hộ gia đính nông thôn lức 3S% cô nhã liêu, cao lum múc trung binh cua

ca nước là 30% vào năm 2011 [13]

Các nước ớ khu vực Châu Phi cùng ghi nhận sự thay đồi trong vấn đề xây dựng vã sư dụng nhã tiêu Các loại nhá tiêu đang dược sư dụng nong các khu vục đõ thị cua các quôc gia Sub-Saharan Africa khác nhau Vào năm

2015 theo nghiên cứu cua Anne Nakagiri va cộng sự tại thời diêm dó kha nâng tiếp cận với các nhà tiêu cai tiến là rất cao Tông mức sư dụng nhã tiêu cai tiên đạt khoang 63%, tảng so với mức 1-4% ghi nhận vào nám 2007 [14]

Với một quốc gia phát triển hãng đau như Mỹ thi ty K' tiếp cận vệ sinh

cơ ban cho người dàn thành thi ờ Hoa Kỳ được ước tính là lum ơ nhóm nước cao nhất thế giới Trong khi diêu kiện vệ sinh hạn chế vệ sinh không dược cải thiện vả dai tiện lộ thiên chi dưới 1% theo Drew Capone vã cộng sự trong một nghiên cứu năm 2017(15]

Ở Trung Quốc theo Shikun Cheng nghiên cứu nôm 2018 thi múc độ bao phu cua nhà tiêu hụp vệ sinh ớ khu vực nông thôn đà tàng tư 7.5% nâm

1993 lẽn 78.5% năm 2015 tại nưck nãy trong khi ty lệ nhá tiêu vó hại dụt 57,5% vào cuối nãm 2015 Tuy nhiẻn, 57 triệu HGĐ không có nhà tiêu riêng, nhưng 40 triệu hộ trong số dó có thè sư dụng nhà tiêu cõng cộng Có 17 triệu

hộ côn lai vần còn các Van dề vệ sinh nghiêm trọng do nhà vệ sinh kém chất lượng Cũng với đỏ chính phú Trung Quốc dà đưa ra nhiều kề hoạch chính sách nhằm cái thiện hê thổng vệ sinh nước nhả qua nhiều cuộc cách mạng vả hoãn thành muc riêu theo từng giai đoạn Muc riêu cua việc trang bì thèm nhà tiêu nòng thôn ờ Trung Quốc lá dạt tý lệ phô biên nhá tiêu 85% vào năm 2020

và 100% vảo nám 2030 [16]

Một thống kẽ tại Bangladesh nám 2018, Sally Cawood cho ra kết qua bao cáo về ty lộ sứ dụng nha tiêu ngoải trơi ơ nông thôn lã 40% năm 1990 và cơn 2% vào năm 2015 trong khi đõ ơ thảnh thị tý lộ nay thầp lum nhiều vả con 0% váo cùng ki năm 2015 [17],

Cùng năm 2018 nghiên cữu tại một thành phổ lởn của Cameroon do Dorine Djuissi Tekara tiền hành cho kết qua rang 2/752 HGĐ cùa thành phố tức là 0.26% hộ không có nhà tiêu Một ty lộ được COI lả đáng mơ ưóc với nbều thành phố vã quốc gia trên thê giới nám 2018 [18].

: <€

1.4.2 Tại lift Nam

Theo báo cảo của Bộ Nông nghiệp va Phát triển Nông thôn năm 2005 cũng xác định dâ hoàn thành mục tiên vê HGĐ có nhà tiêu HVS; vệ sinh mòi trướng nóng thôn ngáy cang đưực cai thiện, ý thức về vệ sinh cua người dàn nang lẽn rỏ rệt vá đang có sự thay đôi hành vi theo hướng tích cực [19]

Theo kết qua bao cáo thực hiên hợp phan vệ sinh 6 tháng đầu nám và nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2013 góp phẩn hiện thụ-c hóa Chiến lược quốc gia về cấp nước và vệ sinh nông thôn đền năm 2020 [20J Nâng cao sửc khóe và chất lượng curk sổng cho nguởi dân nông Thôn thõng qua cãi thiện điều kiộn vệ sinh nông thốn Cá the so sãnh tỷ lộ nhã tiêu HV$ cũa 8 vùng miền trài ca nirớc (Bang 1.2)

Bàng 1.2: Nhà tiên hộ gia dinh theo vùng sinh thủi (2012)

quốc

Miền núi phía Bấc

ĐBsòng Hồiụ?

BắcTrungBó

DuyênHaiNamTrung

TâyNguyên

ĐôngNamBộ

DB sõng Cừu Long

Ngu ôn Bộ Y tẽ Cục Quan lý mõi trưởng y lê (2013)

Vào nãm 2014 Bộ Nòng nghiệp và Phát triển Nông thôn dã bão câo thu tướng chính phu VC kết qua thực hiên chuông trinh mục tiêu quốc gia nước sạch vá vệ sinh mói trường nóng thôn nảm 2013 [20] vá cùng dưa ra kết quà về tỷ lê nha tiêu HVS theo vũng miền tại Việt Nam (Bang l 3)

: <€

Bting J3: Nhà tiêu hộ gia dinh theo vùng sinh thải (201 ì)

Tiêu chi

Toan

quốc

Mien nũi phía Bắc

ĐBsôngHống

BÁCTrungBộ

DuyênHáiNamTrungBộ

TàyNguyên

ĐôngNamBộ

ĐBsôngCứuLong

Bang 1.4: Nhá tiêu cãi tìển tụi 7tinh miền Iiủipỉiia Rue (2018)

Tinh

CaoBằng

BaeCạn

LạngSơn

TháiNguyên

TuyênQuang

HàGiang

BằcGiang

Theo Trằn Thị Hừu vói nghiên cứu tậ một sổ xà tinh Kon Turn nàm

2011 đà thống kẽ được tý lệ HGĐ cỏ nhà liêu ờ đây là 69.2% va không cõ nhã tiêu lả 30,8% Đặc biệt trong SŨ hộ có nhà tiêu thi chi 22.6% la nhã tiêu đạt tiêu chuẩn HVS đồng nghía vói 77.4% HGĐ tuy có nhà tiêu nhung không đàm bào về tiêu chuẩn HVS Nghiên cứu cùng đề cập đen tinh hình sư dụng phân người cua người dãn ớ dãy vói tý lệ 19.8% HGD có sứ dung phân người ưong sán xuất nông nghièp Và theo tác già việc sư dụng phân người như vậy cùng gây hậu qua khó lường cho con người vã mói trường xung quanh [22]

Theo Trằn Thị Phương và Vù Phong Tủc năm 2014 nghiên cứu trên

400 HGĐ đồng bão dãn tộc Mông tai Sơn La cho thấy tý lộ HGĐ có nhà ticu

ờ các xã là 3% - 37% Loại nhã tiêu dược sư dụng nhiều nhất là nhà riêu khô chim, có ống thõng hơi Ty lộ nhã tiêu dam bào về bao quan và sư dụng đều rất thấp theo từng tiêu chí hầu hết tiêu clú chi dụt mức dưới 20% [23],

Cũng tụi Sim l.a sau dó một năm Lù Th| Đoàn và Hoang Cao Sạ nghiên cứu tại hai xã phương thuộc thành phố Sơn La năm 2015 cho thấy là 100% ty lệ IIGD trẽn dịa ban có nhà tiêu Trung dó ty lộ nha tiêu HVS chiếm 53.6% tý lệ nhá tiêu tự hoại dật yêu câu đẽ xây dựng lã 74.4% vả dạt yêu càu

VC sư dụng bao quan là 57.3% Ty lê nha tiêu thẩm dội nước dạt yêu cầu về xây dựng lã 90,2% vã dạt yêu cầu về sữ dụng bao quan là 48.8% Tý lộ nhã tiêu hai ngân dat yêu cầu về xây dựng lã 66,7% vả dạt yêu cầu về sứ dụng bão quân lả 66.7% Tỳ lệ nhã tiêu dáo cai tiến dạt yêu cầu về xàv dựng lả 88.1%

vá đọt yêu cầu về sư dụng bao quan là 88.1% [24]

Nghiên cứu cua Nguyen Till Liên Hưtmg tụỉ một nhóm xà dược hương

va một nhóm xà không dược htumg canthiộpCLTS tụi 5 tinh Điện Biên Kon Turn Ninh Thuận An Giang Dồng Tháp năm 2015 Kết qua nghiên cứu cho thầy chi có 28.5% sô HGĐ tham gia nghiên cứu dược tiếp càn với nha tiêu HVS lâ 40.8% có nhã tiêu nhưng KHVS và 30.7% không cõ nhà tiêu [25]

: <€

Dựa rrên kết qua nglũèn cim của Nguyên Đính Minh Màn và cộng sự thi tỳ lệ sư dụng nhã tiêu tự hoại cua 6(X) HGĐ tại xà 11 thôn tinh Thừa Thiên

- Huề năm 2016 là XX.8% ty lệ đi ra vườn lã 0,5% và còn lụi là sư dụng loại khác Ty lộ IICÌĐ có kiến thức chiuig vã thực hành chung về sư dụng nhà tiêu HVS dụt còn thấp làn lưựl là 66,3% va 59.2% Trưng đó kiến thức VC hiếu dứng nhả tiêu HVS chiếm 64.3%; biết về cãc loại nhà tiêu HVS là 27,2% biết các tiêu chuân cua nhà tiêu HVS là 67,2% biết các tàc hại cũa việc không sứ dụng nhà tiêu HVS chiếm 63.2% [26]

Theo Đặng Văn Nam và Lê Khắc Đức ưong nghiên cứu Thực ưạng nhà tiêu hợp vệ sinh vã một số yếu tố liên quan của hộ gia đính tai xà Dùng Phong huyện Cao Phong, tinh Hòa Bính nám 2018" cho thầy có 4 loại nhà tiêu HVS dang được sư dụng, trong đó nhà tiêu tự hoại chiếm ty lộ cao nhất vửi 52.1% ticp theo nhà tiêu khô nổi với 39.2%: hai loại chiếm ty lộ rẩt thấp

la nhá tiêu khô chim chi 4.8% và nhã tiêu thầm dội nước chi có 3.9% Thực trụng cliằt lượng sư đụng từng loại nhả tiêu HVS theo QCVN 01:2011/BYT lại cãc hộ gia đinh dạt dược rất cao lèn đen 95.4% trong dớ nha tiêu tự hoại chiếm 98.8 %, nhá tiêu khô nói chiêm 92.8% nhá ũéu khô chim chiếm 91,7%

va nhà tiêu thẩm dội nước chiếm 85.7 % [27] Trước dó tai huyện Dà Bắc tinh Hoa Binh nãm 2011 Trần Phúc Quýnh cùng dà thống kê được ty lộ sư dụng nhã tiêu ờ dây lả 93.6%, tỷ lệ hộ không có nhã tiêu là 6.4% Trong dò tý lệ nhã tiêu HVS lá 41.7% Tý lệ HGI) cỏ nhà tiêu KHVS cao với 58.3% [28],

Theo Lưu Vân Trị và Lẽ Thi Thanh Hương thưng kẽ trên 190 HGĐ đóng bảo dân lộc RaGlay huyện Bấc Ái tinh Ninh Thuụn năm 201X chư thấy

ty lộ HGD cõ nhã tièu la 25.8% có nha tiêu HVS la 14.2% Trong dứ dụt tiêu chuân vệ sinh ve xây dựng la 16.3% đạt tiêu chuàn vộ siiứi về sư dụng vá bao quan la 13,5% [29]

MỘI nghiên cứu mỏ ta thực trạng xây dựng, sư dụng, bão quàn nhà tiêu HGĐ nảm 2014 và so sánh sụ thay đôi so vói nghiên cứu năm 2006 do Nguyen Thanh Hà vá Dương Chí Nam thục hiộn So liệu được thu thập từ 4.698 HGĐ cho kết qua: Trên 90% HCÌĐ có nha liêu, trong dó 72,4% nhà tiêu HVS, chu yếu là tự lx>ụi (51%) và thấm dội nước (14.7%) So VỚI nảin 2006

tỹ lệ HGD có nha tiêu tự hoại đà láng 39.5%, ty lệ I1GD có nhá tiêu đạt tiêu chuân vộ sinh về xảy dựng Sừ dụng và báo quan đà tâng 25,8% Tác gia dưa

ra kềt luận tỳ lệ HGĐ có nhà tiêu HVS được xây dựng, sư dụng vả bão quán tăng cao trong giai đoạn 2006 - 2014 và gần dạt mục tiêu cũa quốc gia tuy nhiên kết quã không đều giữa cảc vũng (30]

1.5 Một sổ yếu tổ liên quan đen thực hànli sir (Iụng nhà tiêu hợp vệ sinh

Cỏ tihiều yêu tố anh hướng đền việc xây dụng, sư dụng và bao quan nhà nêu trong dó quan trụng nhất là vần đe kinh tế tiếp dó là vấn dê văn hóa

- xà hội va một so yếu tố khác nhu trinh độ live vấn, kiến thức vè nha tiêu, tuổi cua người $ữ dụng nlia tiêu, điêu cận ticp cận vệ sinh [22],[29]

Một số yếu tó liên quan tới thực ưạng sư dụng nhả tiêu HVS trong nghiên cứu cua Nguyên Thi Liên liương năm 2015 gồm IIGĐ sổng tại xà dược hường can thi ôp vệ sinh tông the do cộng dồng lãm chu nghe nghi ộp cua đối tượng nghiên cứu tinh trạng kinh te hộ gia dính vã tính trạng vệ sinh cua nguồn nước ản uống/sinh hoạt mã HGĐ dang sư dụng Nghiên cứu khuyển nghi tiếp tục duy tri mơ rộng các chương tành can thiệp nưởc sụch vã

vệ sinh nòng thôn, chú trọng tỡi nhóm lao dộng ĩự do/thất nghiộp và nhõm ngươi nghèo [25]

Vè clú phi xảy dựng nha tiêu chiêm dang kê phân trảm thu nhập cua IIGĐ nghèo, cận nghèo Bơi vi hụ lả nhùng người có thu nhập thấp, chu yếu

để trang trải nhùng nhu cầu thiết yếu hằng ngày như mua lương thực, thực

phi cho xây dựng nhã tiêu cùng quá dầt với họ Trong một sơ nghiên cứu trước dãy thí tý lê HGĐ nghèo, càn nghèo câng cao thi ty lẽ cõ nhá tiêu KHVS cãng cao Tại Kon Tum nảm 2011 Tran Thị Hừu nghiên cứu cho thấy

tỷ lệ HGD có kinh tể loại nghèo sử dụng nhã tiêu KHVS gầp 3.95 lẩn so vội HGĐ có kinh tể khá hơn Nghiên cứu nay côn cho thấy ca mói liên quan giữa

ty lệ sư dụng nhà tiêu HVS vối trinh độ hục vân cụ thê lả IIGĐ có chu hộ cõ trinh độ THPT trơ nên thi cõ nhã tiêu HVS về xây dựng và bao quan cao gấp 2,82 lần so VỚI IIGĐ cô trinh độ học vần thẩp him [22]

Vỏ kiền thức, nghiên cữu do Lưu Vân Trị vả Lẽ Thị Thanh Hương triền kliai nám 2018 tại Ninh Thuận chi ra nhừng người co kiến thức co nhả tiêu

.?T C : <€

HVS cao gap 3,1% lần so với nhùng người cỏ Idcn rhức không đạt về nhà tiêu Những IIGD không có kiến thức về vệ sinh và sư dụng nhà tiêu HVS đêu sư dụng nha tiêu KHVS [29].

Cũng năm 201S theo kết quâ phân tích néu ĨỊÙ nghiên cửu cua Đặng Ván Nam cho thấy chưa cỏ mối liên quan giữa điểu kiện kinh te với việc sử dụng nha tiêu HVS Tuy nhiên, người cỏ kiến thức “Biết kiêm tra hướng dàn

VC xảy sử dụng nhà tiêu HVS lả cần thiết” liên quan với sir dụng nhá tiêu HVS cao gàp 3,43 lan so với người không biẽt [27]

Nhùng thói quen, phong tục tập quán cùng cỏ anh hương rất lớn đến ty

lệ HGĐ sứ dụng nhả tiêu HVS ơ những vùng nông thôn người dân hâu như không có thỏi quen sư dụng nhà tiêu HVS, hụ cho rủng việc sư dụng những loại nhà tiêu tam bợ như nhà liêu dào hay nhà liêu cầu là vẩn dề bính thường, thậm chi họ còn đi ra ngoài lừng, bụi cây bờ suối đo la nhùng vùng xa nhà thi vệ sinh hơn là việc di vệ sinh trong nhà tiêu Quan niệm vá thỏi quen dóng vai trò quan trọng trong vice chấp nhận sư dụng nhà tiêu hay không Thậm chi

có những hộ gia dính mặc dù dã có nhà liêu nhưng do anh hutmg tu thôi quen thường ngày mà họ không sư dụng đen nhà lieu dó mã vàn lựa chọn cách di ra nhùng chỏ thoáng mát như bia rừng Vice thay dôi thói quen vã quan niệm cua người dân là rât khô khàn Neu không được truyền thõng vã hiểu rò sự nguy hại của việc di vệ sinh bừa bài đen sức khoe bân thân vả sữc khoe cộng đồng thi sè rất khó dể ho chấp nhãn thay đói [9]

: <€

CHƯƠNG 2: ĐÓI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cửu

• Đại diện HGĐ lại 5 xã tinh Cao Bang

Nhà tiêu HGD lụi 5 xà tinh Cao Bang

Đồi tượng phóng vắn dại điện hộ HGD: lã chu hộ hoặc thành viên trong

hộ (trên 18 tuôi) nẳm được nhiều thông tin về vệ sinh môi trường cua HGĐ, có khá nàng tra lời phông vãn và tự nguyện tham gia phỏng ván Nhà tiêu: Được IIGĐ xảy dựng vả IỈGĐ dang sứ dụng

Tiêu chuẩn loại trie

Người từ chổi phong vần hoặc không đủ kha nàng đè tra lởi càu hoi Nhá liêu không được sư dụng hoẠc nhá tiêu chung

Thời gian: tư thang 11/2020 den tháng 06/2021

• D|a diem: Nghiên cửu dược thực hiện tại 5 xà Đức Xuân Thái Cường Hoàng Tung Đức Long Hồng Việt cua tinh Cao Bảng

: <€

Chọn mầu:

Chọn linh: Chọn chũ đích tinh Cao Bảng

• Chọn huyện: chọn ngầu nhiên 5 huyện bằng cách bốc thám theo danh sách huyện

• Chọn xả: Chọn ngảu nhiên 5 xà băng cách bồc thảm ngầu nhiên theo danh sách xà

Chọn thôn: Mồi xả chọn ngầu nhiên 2 thôn bảng cảch bổc thăm ngỉìu nhiên theo danh sách dược tông 10 thôn

Cliụn HGĐ: Mỏi thôn chẹn Iigảu Iihiẻn 188: 10 = 1S.8 hộ (lấy tròn 19 hộ) HGĐ dầu tiên được lựa chọn ngầu nhiên theo danh sách úy ban nhân dãn xà cung cấp HGĐ tiếp theo dưực lựa chọn theo phương pháp

"cổng liền công" cho đen khi du sổ lượng thí dừng lại (do địa bàn miền núi thường khó khan di lại và HGĐ sống rai râc nên áp dụng phương pháp nảy)

C : <€

2.4 Biển sổ, chi $ổ.

Bang 2.1: Biển w», chi sẩ

Thông tin chung

TuôiGiới tínhTrinh độ hục vấnNghề nghi VPĐiếu kiện kinh te

Thục hành về sứ

dụng nhá tiêu HVS

Tỷ lệ HGĐ có nhã tiêu

Tý lệ nhả tiêu HVS KHVS

Ty lệ nhã tiêu HVS theo loại

Tý lệ su dụng nhà tiêu HGĐ theo nhóm tuỏi

Cơ cầu nguyên nhản nlià tiêu KHVS

Một số yếu tố

liên quan

Yếu tố nhản khâu học liên quan đến ty lệ sư dựng nha tieu H vs (nghe nghiệp, trinh độ học van kinh tề )Mối liên quan giửa chính sách hỗ trự xây dựng với tỳ lộ sir dung nhã tiêu HVS

Mối liên quan giửa tiếp cận thông tin về nhà tiêu trong vòng 2 năm qua với ty lệ su dụng nhã tiêu HVS