Giải được các bài toán đơn giản có ứng dụng nhiều trong thực tế xây dựng nền móng toán học để các em học tiếp lên các bậc học trên đồng thời ứng dụng thiết thực trong cuộc sống hàng ngày[r]
Trang 11 Tên sáng kiến: “Rèn kĩ năng đọc, viết các số có bốn chữ số cho học sinh lớp 3”
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn Toán
3 Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ ngày 6 tháng 9 năm 2013 đến ngày 20 tháng
4 năm 2014
4 Tác giả:
Họ và tên: Đinh Thị Hoài
Năm sinh: 06/01/1987
Nơi thường trú: Xuân Tiến – Xuân Trường – Nam Định
Trình độ chuyên môn: Cao đẳng Sư phạm
Chức vụ công tác: Giáo viên
Nơi làm việc: Trường Tiểu học Xuân Tiến
Địa chỉ liên hệ: Xóm 1 – Xuân Tiến – Xuân Trường – Nam Định
Điện thoại: 0977 648 479
5 Đơn vị áp dụng sáng kiến:
Tên đơn vị: Trường Tiểu học Xuân Tiến
Địa chỉ: Xóm 6 – Xuân Tiến – Xuân Trường – Nam Định
Điện thoại: 0350 3885049
Trang 2I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN
Như chúng ta đã biết dạy học Toán ở tiểu học nhằm giúp học sinh: Có những kiến thức cơ bản ban đầu về số học các số tự nhiên, phân số, số thập phân; các đại lượng thông dụng; một số yếu tố hình học và thống kê đơn giản Giải được các bài toán đơn giản có ứng dụng nhiều trong thực tế xây dựng nền móng toán học để các em học tiếp lên các bậc học trên đồng thời ứng dụng thiết thực trong cuộc sống hàng ngày của các em ; góp phần bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lý và diễn đạt đúng (nói và viết) cách phát hiện và cách giải quyết các vấn đề đơn giản, gần gũi trong cuộc sống; kích thích trí tưởng tượng, gây hứng thú học tập toán ; góp phần hình thành bước đầu phương pháp tự học và làm việc có kế hoạch, khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo
Để giúp học sinh đạt được mục đích trên, giáo viên cần thiết phải có nhiều yếu tố, trong đó yếu tố quan trọng là phương pháp dạy học Trong đó việc dạy đọc viết số là một trong những nhiệm vụ quan trọng và quyết định trong việc học toán của các em học sinh Đối với học sinh tiểu học, tư duy của các em đang dần dần chuyển từ trực quan sinh động sang tư duy trừu tượng, tư duy của các em chưa thực sự hình tượng các vấn đề phức tạp Do vậy việc đọc, viết số là một trong những vấn đề đem lại hiệu quả cao trong việc học toán cho các em
Có nhiều biện pháp giúp học sinh đọc viết đúng các số có nhiều chữ số phù hợp với đặc điểm tư duy của học sinh bậc tiểu học, đem lại niềm vui và hứng thú trong học toán của các em Chính vì vậy mà trong chuyên đề này tôi chọn đề tài
“Rèn kỹ năng đọc, viết số có bốn chữ số cho học sinh lớp 3” làm đề tài nghiên cứu
của mình để trao đổi với các thầy cô giáo và các bạn
II CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY ĐỌC, VIẾT CÁC SỐ
CÓ BỐN CHỮ SỐ
Bậc tiểu học tạo ra những cơ sở ban đầu rất cơ bản và bền vững cho trẻ em tiếp tục học lên bậc học trên, hình thành những cơ sở ban đầu, đường nét ban đầu của nhân cách Những gì thuộc về tri thức và kỹ năng, về hành vi và tình người được hình thành và định hình ở học sinh tiểu học sẽ theo suốt cuộc đời mỗi người (như chữ viết, như kĩ năng thực hiện các phép tính, như kĩ năng ứng xử trong cuộc
Trang 3sống thường ngày ) Trong đó kĩ năng học toán và giải toán là một nội dung quan trọng trong việc học tập và cuộc sống mỗi con người Đồng thời Toán học là một môn công cụ để học các môn học khác, phục vụ trực tiếp cuộc sống của con người
Việc lĩnh hội kiến thức, kỹ năng toán và đọc, viết số có bốn chữ số là yêu cầu cơ bản của học sinh học tập bộ môn Toán Để giải quyết yêu cầu cơ bản trên Học sinh không chỉ nghe đọc mẫu mà phải được tham gia hoạt động, thực hành, rèn luyện kỹ năng đọc, viết số có bốn chữ số Do vậy trong việc dạy toán cho học sinh người giáo viên cần phải dạy cho học sinh phương pháp học toán, phương pháp thực hành rèn luyện kỹ năng đọc, viết số có bốn chữ số
Đọc, viết số là cơ sở giúp học sinh học môn toán Do đó đòi hỏi học sinh phải được trang bị kiến thức về đọc, viết số một cách cơ bản, có hệ thống
Hệ thống kiến thức đọc, viết số được sắp xếp xen kẽ với các mạch kiến thức
cơ bản khác của môn Toán bậc tiểu học Đọc, viết số ở bậc tiểu học, học sinh vừa thực hiện nhiệm vụ củng cố kiến thức toán học đã lĩnh hội, đồng thời vận dụng kiến thức ấy vào đọc, viết, so sánh các số, thực hiện các phép tính
Dạy học toán ở tiểu học nhằm giúp học sinh biết cách vận dụng những kiến thức về toán vào các tình huống thực tiễn đa dạng, phong phú và những vấn đề thường gặp trong cuộc sống Nhờ học toán học sinh có điều kiện rèn luyện và phát triển năng lực tư duy, rèn luyện phương pháp suy luận và những phẩm chất cần thiết của người lao động mới
III KHẢO SÁT THỰC TIỄN VIỆC DẠY ĐỌC, VIẾT CÁC SỐ CÓ BỐN CHỮ SỐ CHO HỌC SINH
1 Thực trạng
Trong nhà trường, đội ngũ giáo viên luôn coi việc đổi mới phương pháp dạy học là nhiệm vụ trọng tâm, coi trọng việc dạy cho học sinh có phương pháp học tập đúng, rèn kỹ năng thực hành ứng dụng trong cuộc sống Nhà trường đã có nhiều thành tích điển hình trong hoạt động dạy và học Có nhiều cô giáo đạt danh hiệu giáo viên giỏi cấp tỉnh, cấp huyện, nhiều học sinh đạt giải cao trong các kì thi học sinh giỏi các cấp
Trang 4Trong hoạt động dạy học, nhà trường luôn lấy học sinh làm trung tâm, áp dụng các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh Trong đó môn Toán là môn học được giáo viên và học sinh trong trường đầu tư thời gian và trí tuệ nhiều nhất Trong các giờ học toán giáo viên và học sinh đã nghiên cứu và áp dụng nhiều phương pháp dạy toán khác nhau vào việc rèn kỹ năng đọc viết số có bốn chữ số
2 Kết quả khảo sát (Riêng ở khối lớp 3)
HS biết đọc, viết số có bốn chữ số
Tỉ lệ HS đọc, viết số có bốn chữ số chưa đúng
Tỉ lệ HS đọc đúng, viết đúng số có bốn
chữ số
Như vậy, qua nghiên cứu thực trạng tôi thấy hầu hết các em học sinh lớp 3 trường tôi đã biết đọc, viết đúng số có bốn chữ số Song vẫn còn một số em đọc, viết số có bốn chữ số chưa đúng Chính vì vậy tôi đã chú ý đến việc rèn kỹ năng đọc, viết số có bốn chữ số cho học sinh lớp 3
IV CÁC BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG ĐỌC, VIẾT CÁC SỐ CÓ BỐN CHỮ
SỐ CHO HỌC SINH LỚP 3
Để rèn kỹ năng đọc, viết số có bốn chữ số cho học sinh lớp 3, giáo viên phải xác định được mục tiêu về dạy đọc, viết số có bốn chữ số và chương trình sách giáo khoa toán 3, cụ thể như sau:
1 Mục tiêu
- Nhận biết các số có bốn chữ số
- Biết đọc, viết các số có bốn chữ số và nhận ra giá trị của các chữ số theo vị trí của mỗi chữ số ở từng hàng
- Biết mối quan hệ giữa đơn vị của hai hàng liền kề nhau
- Biết viết một số thành tổng các số theo các hàng và ngược lại
Trang 5- Biết sử dụng cấu tạo thập phân của số và giá trị theo vị trí của các chữ số để so sánh các số có bốn chữ số
- Biết xác định được số lớn nhất, số bé nhất trong một nhóm có không quá bốn
số cho trước
- Biết sắp xếp các số có bốn chữ số theo thứ tự từ bé đến lớn hoặc ngược lại
2 Chương trình sách giáo khoa toán 3
Môn toán lớp 3 gồm 175 tiết Trong đó có 5 tiết dạy về đọc, viết các số có bốn chữ số
- Các tiết lý thuyết gồm 3 tiết (Tiết 91, 93, 94)
- Các tiết thực hành gồm 2 tiết (Tiết 92, 95)
3 Các biện pháp rèn kỹ năng đọc, viết số có bốn chữ số cho học sinh lớp 3
Khi dạy đọc, viết số có bốn chữ số ở lớp 3, giáo viên cần rèn cho học sinh các
kĩ năng như :
- Hình thành biểu tượng về số có bốn chữ số
- Xác định hàng tương ứng với từng chữ số trong số có bốn chữ số
- Rèn kĩ năng viết số có bốn chữ số dựa vào cấu tạo thập phân của số và giá trị theo vị trí của các chữ số trong số đó
- Rèn kĩ năng đọc số có bốn chữ số
a Bước 1: Hình thành biểu tượng về số có bốn chữ số
Để hình thành biểu tượng về số có bốn chữ số ta xét một số 1423, có thể tổ choc các hoạt động như sau:
* Hình thành số 1423
* Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh lấy các tấm ô vuông như SGK đặt trên bàn:
+ Lấy lần thứ nhất: 10 tấm ô vuông, mỗi tấm có 100 ô vuông, xếp thành một hàng
Ta lấy được 1000 ô vuông
+ Lấy lần thứ hai: 4 tấm ô vuông, mỗi tấm có 100 ô vuông, xếp thành một hàng Ta lấy được 400 ô vuông
+ Lấy lần thứ ba: 2 thanh ô vuông, mỗi thanh có 10 ô vuông, xếp thành một hàng
Ta lấy được 20 ô vuông
+Lấy lần thứ tư: 3 ô vuông nhỏ Ta lấy được 3 ô vuông
Trang 6* Hoạt động 2: Yêu cầu học sinh đọc toàn bộ số ô vuông đã có trên bàn hoặc đã
lấy ra, các em có thể đọc như sau:
+ Một nghìn bốn trăm hai mươi ba ô vuông
+ Một nghìn, bốn trăm, hai chục, ba đơn vị
+ Một nghìn bốn trăm hai mươi ba
Giáo viên yêu cầu HS nhắc lại số thẻ đã lấy được để biểu diễn cho số ô vuông trong mỗi hàng, sau mỗi lần HS nêu được thì viết số vào hàng tương ứng
Cụ thể là:
+ Hàng thứ nhất lấy được 1 thẻ 1000 (1000 ô vuông) viết 1 vào hàng nghìn
+ Hàng thứ hai lấy được 4 thẻ 100 (400 ô vuông) viết 4 vào hàng trăm
+ Hàng thứ ba lấy được 2 thẻ 10 (20 ô vuông) viết 2 vào hàng chục
+ Hàng thứ tư lấy được 3 thẻ 1 (1000 ô vuông) viết 3 vào hàng đơn vị
Ta có bảng sau:
Hàng
- Từ kết quả ghi số ô vuông được lấy theo hàng như trên, giáo viên có thể hỏi: Số trên gồm mấy nghìn, mấy trăm, mấy chục và mấy đơn vị ?
Học sinh nêu: Số trên gồm 1 nghìn 4 trăm, 2 chục, 3 đơn vị
* Hoạt động 3: Tổ chức cho HS ghi số: 1423 (Viết liền các số của hàng nghìn,
hàng trăm, hàng chục, hàng đơn vị ta được số 1423)
* Hoạt động 4: Tổ chức cho HS đọc số từ cách ghi trên.
+ Gọi HS đọc số 1423 ( gợi ý cho HS cách đọc tương tự như đọc số có ba chữ số) + HS rút ra cách đọc: Một nghìn bốn trăm hai mươi ba
Sau khi hình thành được được biểu tượng, cách viết, đọc số 1423, tiếp tục hình thành biểu tượng, cách viết, cách đọc một số nữa là số 4231 (Bốn nghìn hai trăm ba mươi mốt) Tiếp đó thông qua các bài tập thực hành có dạng dựa vào cấu tạo để viết số, đọc số
Trang 7HS dần dần hình thành được biểu tượng về các số có bốn chữ số, biết đọc, viết số có bốn chữ số Để học sinh hình thành chắc chắn biểu tượng về các số có bốn chữ số, cần chia các số có bốn chữ số thành các dạng khác nhau:
+ Số có bốn chữ số mà cả bốn chữ số đều khác 0
+ Số có bốn chữ số mà chữ số hàng trăm có giá trị là 0
+ Số có bốn chữ số mà chữ số hàng chục có giá trị là 0
+ Số có bốn chữ số mà chữ số hàng đơn vị có giá trị là 0
Qua các bài dạy các dạng số có bốn chữ số HS có thể tự nhận thấy rằng một
số được gọi là số có bốn chữ số khi nó có đủ các chữ số ở tất cả các hàng: Hàng nghìn, hàng trăm, hàng chục, hàng đơn vị, trong đó chữ số hàng trăm, hàng chục, hàng đơn vị có thể bằng 0 nhưng chữ số hàng nghìn phải khác 0
b Bước 2: Dạy đọc, viết số có bốn chữ số
Việc dạy đọc, viết số là hoạt động liền ngay sau khi hình thành biểu tượng
số Vì thế việc dạy đọc, viết các số vẫn dựa vào hình ảnh trực quan đó là các thẻ số
đã được mô tả ở trên
Như vậy có thể thấy học sinh có thể dựa vào kinh nghiệm đã tích luỹ được ở toán lớp 2 để học đọc, viết số tương ứngvới các hình ảnh trực quan Mặt khác với việc sử dụng các hình ảnh trực quan- thẻ số có mức độ trừu tượng và khái quát cao hơn các hình ảnh trực quan học sinh có khả năng đọc, viết các số có nhiều chữ số Căn cứ vào quy ước về giá trị biểu diễn của các thẻ số, khi thấy 1 thẻ số 1000 HS
tự hình dung ra được là có 1000 ô vuông Hoặc chỉ cần viết, chẳng hạn 7 ở cột hàng nghìn HS tự hiểu được số 7 ở đây biểu thị cho 7 thẻ số dạng 1000 tức là có
7000 đơn vị, Đây là sự tiếp tục củng cố về “ Giá trị theo vị trí (theo hàng) của chữ
số đã được chuẩn bị từng bước ở lớp 1, lớp 2
Nội dung dạy đọc, viết các số có bốn chữ số đều có cùng cấu trúc, cụ thể là: + Dạy học đọc, viết các số có tất cả các chữ số đều khác 0 Trong trường hợp này giáo viên rèn cho học sinh khi đọc đến chữ số hàng chục ta đọc thêm từ
“mươi’’ rồi đọc đến chữ số hàng đơn vị
+ Dạy học đọc, viết các số có các chữ số ở hàng cao nhất khác 0 và các chữ
số còn lại đều là 0 hoặc có ít nhất một chữ số là 0
Trang 8Trong trường chữ số 0 đứng ở hàng trăm đọc là không trăm, chữ số 0 đứng ở hàng chục đọc là linh, chữ số 0 đứng ở hàng đơn vị đọc là mươi
+ Trong quá trình dạy học đọc, viết các số đều có các bài luyện tập về đọc, viết một nhóm các số liên tiếp nhau Dạng bài tập đọc, viết số này giúp làm rõ dần đặc điểm của dãy số tự nhiên (nếu thêm 1 vào một số thì được số liền sau nó ; nếu bớt 1 ở một số thì được số liền trước nó) và cũng để củng cố kĩ năng đọc, viết các
số một cách chắc chắn cho học sinh
Như vậy, khi dạy học đọc, viết các số nên căn cứ vào nội dung bài học để xác định có những hoạt động nào, trong đó học sinh tham gia mức nào, Sử dụng đồ dùng trực quan gì để HS tự nêu được cách đọc, viết các số
* Trong khi dạy học sinh đọc số có bốn chữ số tôi lưu ý cho học sinh cách
đọc số có bốn chữ số ở một số trường hợp sau :
Trường hợp 1: Số có 4 chữ số mà có chữ số 1 đứng ở hàng đơn vị:
+ Nếu chữ số hàng chục là 0 hoặc 1thì chữ số 1 ở hàng đơn vị được đọc là
“một”
Ví dụ: 1301: Đọc là Một nghìn ba trăm linh một
1311: Đọc là Một nghìn ba trăm mười một
+ Nếu chữ số hàng chục lớn hơn 1 thì chữ số 1 ở hàng đơn vị đọc là “mốt”
Ví dụ : 8721: Đọc là Tám nghìn bảy trăm hai mươi mốt
Trường hợp 2: Chữ số 5 trong số có bốn chữ số.
+ Chữ số 5 đứng ở hàng đơn vị:
Nếu chữ số ở hàng chục là 0 thì đọc chữ số 5 ở hàng đơn vị là “năm”
(Ví dụ: 2005: Đọc là Hai nghìn không trăm linh năm)
Nếu chữ số hàng chục khác 0 thì chữ số 5 ở hàng đơn vị đọc là “lăm” (Ví dụ: 2415: Đọc là Hai nghìn bốn trăm mười lăm)
+ Chữ số 5 đứng ở hàng nghìn, trăm, chục khi đọc ta đọc là “năm”
(Ví dụ: 5555 Đọc là Năm nghìn năm trăm năm mươi lăm)
* Trong khi dạy học sinh viết số có bốn chữ số tôi lưu ý cho học sinh cách viết số
có bốn chữ số ở một số trường hợp sau :
Trường hợp 1: Dựa vào cách đọc số để viết số:
Trang 9Hướng dẫn học sinh viết từ trái sang phải viết bắt đầu từ chữ số hàng cao nhất đến hàng thấp nhất
Ví dụ: Năm nghìn chín trăm bốn mươi bảy Viết là 5947
Trường hợp 2: Dựa vào cấu tạo số để viết số:
Trường hợp này khó nên học sinh thường lúng túng Vì vậy tôi lưu ý học sinh đọc kĩ đầu bài và chỉ ra được các hàng tương ứng với từng chữ số
Ví dụ: Viết số gồm : Tám nghìn, năm trăm, năm chục
Tám nghìn: Chữ số 8 ở hàng nghìn
Năm trăm: Chữ số 5 ở hàng trăm
Năm chục: Chữ số 5 ở hàng chục
Hàng đơn vị không có thì ghi chữ số 0
Viết số gồm : Tám nghìn, năm trăm, năm chục: Viết là: 8550
* Trong khi dạy học sinh viết số có 4 chữ số tôi còn lưu ý cho học sinh một số bài
tập về viết một nhóm các số liên tiếp nhau
Dạng bài tập này cần cho học sinh nhận xét để tìm ra quy luật của dãy số
Ví dụ: Bài 3 (trang 95) Viết số thích hợp vào chỗ chấm :
a, 3000 ; 4000 ; 5000 ; ; ;
b, 9000; 9100 ;9200 ; ; ;
c, 4420 ; 4430 ; 4440 ; ; ;
Hướng dẫn học sinh tìm ra quy luật của dãy số:
Dãy số phần a là dãy số tròn nghìn Số viết tiếp vào dãy số này là 6000 ;
7000 ; 8000
Dãy số phần b là dãy số tròn trăm Số viết tiếp vào dãy số này là 9300 ; 9400; 9500
Dãy số phần c là dãy số tròn chục Số viết tiếp vào dãy số này là 4450 ; 446 ; 4470
V KẾT QUẢ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
1 Kết quả
Sau một khoảng thời gian áp dụng các biện pháp trên vào thực tiễn giảng
dạy môn toán lớp 3 tôi thấy tỉ lệ học sinh biết đọc, viết số có bốn chữ số được nâng lên Các giờ học toán đã được diễn ra nhẹ nhàng, gây được hứng thú nhiều hơn cho học sinh
Trang 10Sau đây là số liệu khảo sát cụ thể :
Tổng
số học sinh
HS biết đọc, viết số có bốn chữ số
Tỉ lệ HS đọc, viết các số có bốn chữ số chưa đúng
Tỉ lệ HS đọc đúng, viết đúng các số có bốn chữ số
2 Bài học kinh nghiệm
Để rèn kĩ năng đọc, viết số có bốn chữ số cho học sinh, giáo viên cần rèn
cho học sinh những kĩ năng sau :
- Nhận biết các số có bốn chữ số
- Biết đọc, viết các số có bốn chữ số và nhận ra giá trị của các chữ số theo vị trí của mỗi chữ số ở từng hàng
- Biết mối quan hệ giữa đơn vị của hai hàng liền kề nhau
- Biết xác định số lớn nhất, số bé nhất trong một nhóm số có không quá bốn số cho trước
- Biết sắp xếp các số có bốn chữ số theo thứ tự từ bé đến lớn hoặc ngược lại
- Cần rèn cho học sinh biết vận dụng linh hoạt sáng tạo các kiến thức đã học để đọc, viết số có bốn chữ số đạt hiệu quả cao
Trên đây là một số biện pháp rèn kĩ năng đọc, viết số có bốn chữ số đã được tôi áp dụng vào thực tế giảng dạy Tôi rất mong được sự góp ý của đồng nghiệp
Tôi xin chân thành cảm ơn !