Chúng ta có th5 tham kh?o nh+ng ý kin dưAi ñây cFa Giáo sư NguyIn Văn Lê vL sC giao tip bMng ngôn ng+: 1.1 L1i nói ph3i ñúng vai xã h8i, ñúng cương vO xã h2i cFa con ngư i.Khi giao tip v
Trang 1M T S ðI U C N BI T
ð THÀNH CÔNG TRONG GIAO TI P
Ph m Phúc Tuy
Khoa CBQL & Nghi p v Trư ng CðSP Bình Dương ( Sưu t!m và biên t&p )
1 S" giao ti(p b+ng ngôn ng.:
Trong giao ti(p, ngôn ng+ là công c quan tr/ng s1 m2t Hi5u bi(t và khéo léo trong
vi c s8 d ng ngôn ng+ phù h;p là m2t trong y(u t1 góp ph!n gây thi n c?m ñ1i vAi ngư i ñ1i di n, tBo sC thành công trong giao ti(p Chúng ta có th5 tham kh?o nh+ng ý ki(n dưAi ñây cFa Giáo sư NguyIn Văn Lê vL sC giao ti(p bMng ngôn ng+:
1.1 L1i nói ph3i ñúng vai xã h8i, ñúng cương vO xã h2i cFa con ngư i.Khi giao ti(p vAi ai, chúng ta hãy ñOnh hưAng cho cách giao ti(p Rng x8 cFa mình sao cho phù h;p, không tC ph kiêu căng mà cũng không tC ti, khúm núm
1.2 L1i nói ph3i phù h;p v<i trình ñ8 ngư1i nghe Trình ñ2 quá chênh l ch vL ngôn ng+ gi+a ngư i nói và ngư i nghe có th5 gây khó hi5u hoUc hi5u l!m
1.3 B3o ñ3m nguyên tCc truyDn ñ t m8t thông ñiEp : rõ ràng, rành mBch, không
có nh+ng tW, nh+ng câu thWa, nhưng mUt khác lBi cho phép X m2t s1 chY nào ñó c!n có sC lUp lBi ít nhiLu vAi m c ñích nh[n mBnh, nêu b&t nh+ng ý c!n thi(t
1.4 Cách nói cơ gi<i và cách nói tình thái:
+ Nói cơ giAi là nói th]ng, nói vY mUt Ví d : tôi không có, tôi không cho,tôi b , tôi c t, anh nói sai
+ Nói tình thái là nói t( nhO, có tình c?m, làm cho ngư i nghe có th5 ti(p thu th^ai mái n2i dung câu nói Ví d :Tôi e r ng ñánh giá như th là chưa th a ñáng.Hai v n
ñ ñó tư!ng không nên nh#p làm m&t.N&i dung t*t, ch+ ti c là thái ñ& hơi gay g t…
Khoanh tay l0i, h1a v2i cô ñi nào!Có mu*n ñư5c cô khen không?Có mu*n ñư5c lên l2p không?
Trái vAi nói tình thái là nói nUng, nói hù d/a:
Chú ý vào sách! Cô g9i, không ñ9c ti p ñư5c là cô cho ñi:m 1 ñ y nhé!
1.5 Cách nói chK rõ và nói g;i, nói ví :
Nói ch_ rõ sC vi c là nói trCc di n, như 2 vAi 2 là 4.Nói g;i là nói ñ(n m2t d[u
hi u gì ñó có liên quan ñ5 ngư i nghe tC hi5u Nói ví là m2t cách nói g;i,dùng sC so sánh
Ví d ñ5 phê bình m2t bài diIn văn nh&m chRc sáo rYng: “ Bài này cho ñăng vào m&t t0p chí văn hóa nghA thu#t thì tuyAt!
1.6 Cách nói tri(t lý: Cách nói này ñư;c dùng ñ5 gi?m thi5u nYi b[t hBnh cFa ngư i ñ1i di n Ví d :CCa ñi thay ngưDi!
1.7 Nói hiSn ngôn và nói hàm ngôn:
Hi5n ngôn là l i nói có nghĩa bi5u hi n trCc ti(p ra ngòai, còn hàm ngôn là l i nói có nghĩa dn bên trong, ñòi h^i ngư i nghe ph?i c1 geng ñ5 hi5u, ñ5 gi?i mã câu nói
Ví d :
+ f trong phòng h/p, A nói:Nóng quá!, B nói:F, nóng như lGa! Câu nói cFa A trong trư ng h;p này này là hi5n ngôn, không có hàm ngôn
+ f nhà riêng cFa B, A nói:Nóng quá! B b?o:Có chai bia ñây! Câu nói cFa
A vWa là hi5n ngôn ( tr i nóng ) vWa là hàm ngôn ( cho u1ng gì ñi )
Trang 2Theo Ducrot, hi5n ngôn là cái ngư i ta nói ra, còn hàm ngôn là cái ngư i ta mu1n
mà không nói ra
1.8 Nói mKa mai, châm chVc: Theo Paul Guth và Michelle Maurois, tC ái r[t nên gi+ vì ựó là tình c?m cFa con ngư i có phdm cách Vì v&y chúng ta nên tôn tr/ng cái tC ái cFa mYi ngư i và tránh không làm tin thương ự(n nó bMng nh+ng cách nói g;i ý, t( nhO hơn đWng nói ựùa châm ch/c, nh[t là ự1i vAi nh+ng ngư i quá nhBy c?m
1.9 Nói gây bEnh cho ngư1i khác: Làm gì mà bà xanh xao, ti u tKy ự n th ? M2t câu nói ựó có th5 làm tiêu tan công hi u cFa mư i h2p thu1c bi, ngư i nghe có th5 chưa bO b nh nhưng nghe câu nói ựó có th5 bO ám thO mà b nh th&t
2 Nh.ng ựiDu tYi kZ trong ngôn ng giao ti(p :
+ Nói năng n8a chWng rji dWng lBi hoUc cưAp l i ngư i ựang nói, làm nhiIu thR
tC hoUc lujng suy nghĩ cFa ngư i ựó
+ Không nói rõ và gi?i thắch ự!y ựF làm ngư i nghe c?m th[y ự2t ng2t, khó hi5u
ựL tài nói chuy n cFa bBn, không nêu ra nh+ng tr/ng tâm, nh+ng khái quát, làm ngư i ti(p chuy n khó theo dõi mBch chuy n
+ Nói sai ựL tài, không quan tâm tAi ựiLu mình nói
+ Nói thao thao b[t tuy t, không ngWng nêu ra nh+ng câu h^i làm ngư i ti(p chuy n có c?m giác bBn yêu c!u hơi nhiLu
+ Không tr? l i th]ng vào câu h^i mà ngư i khác nêu ra, quanh co dài dòng gây nên c?m giác cho ngư i nghe là bBn là ngư i không trung thCc
+ TC cho rMng m/i ựiLu mình ựLu bi(t c?
+ Làm ra vk hi5u sâu bi(t r2ng
+ Phát tri5n câu chuy n không t&p trung vào chF ựL chắnh làm ngư i ti(p chuy n c?m th[y nhàm chán
+ Nget b^ hRng thú nói chuy n cFa ngư i khác ự5 ép ngư i ựó ph?i chuy5n sang nói vL ựL tài mà bBn thắch
+ Thì th!m vAi m2t vài ngư i trong ựám ựông
+ Dùng ngôn ng+ quá bóng bdy
+ Chêm nh+ng câu ti(ng nưAc ngòai trong câu nói cFa mình m2t cách tùy ti n + đ2t ng2t cao gi/ng
+ Dùng nh+ng l i quá thân m&t so vAi mRc ự2 quan h
+ Dùng nh+ng tW ự m không c!n thi(t
+ Nói gi/ng khắch bác, chBm vào lòng tC ái cFa ngư i khác
3 Hãy bi(t khéo léo s] d_ng ánh mCt:
+ N(u bBn có vi c c!n nh ngư i khác, trong khi ch ự;i ngư i [y tr? l i thì met bBn c!n nhìn xu1ng dưAi m2t cách tC nhiên
+ Tuy t ự1i không bao gi nhìn chMm chMm vào chY khi(m khuy(t trên thân th5 cFa ngư i ự1i di n MUc dù ch_ là vô tâm nhưng ngư i bO nhìn sl c?m th[y r[t khó chOu
+ BBn có vi c, c!n tAi bàn gi[y cFa lãnh ựBo th_nh thO,tuy t ự1i không nên nhòm ngó vào vào các gi[y t , văn ki n trên bàn.đó không ch_ là hi(u kỳ, tò mò mà còn là m2t hành vi th[t lI, khi(m nhã
+ Khi ựRng trên b c nói chuy n trưAc chY ựông ngư i, ánh met bBn c!n bao quát chung quanh, vWa l[y ựư;c bình tĩnh, vWa tBo ựư;c quan h t1t, thông c?m gi+a ngư i nói
và ngư i nghe
Trang 3+ Khi nói chuy n vAi ngư i già, không nên ñRng quá xa T1t nh[t bBn nên tAi g!n bên cBnh, ánh met nhìn th]ng Như v&y vW th5 hi n sC tôn tr/ng, lBi vWa thân m&t
+ TrưAc khi k(t thúc l i nói, có th5 ñưa ánh met m2t cách tC nhiên ra nơi khác ñ5 tBo m2t tín hi u k(t thúc cho nh+ng ngư i ñ1i di n bi(t
+ Nói chuy n trong lúc v2i, bBn có th5 ñi ngay vào v[n ñL m2t cách th]ng then, tuy t ñ1i không ñư;c xem ñjng hj, n(u không ngư i ti(p chuo n sl cho là bBn miIn cưpng, thi(u tôn tr/ng h/
4 Hai mươi bYn bí quy(t gây tình c3m:
+ Hãy làm cho m/i ngư i hi5u bBn có c?m tình vAi h/
+ ðWng ñ2c quyLn trong cu2c nói chuy n
+ ðWng có cách cư x8 khác nhau ñ1i vAi m/i ngư i và ñ1i vAi riêng m2t ngư i
mà bBn ưa thích
+ Hãy làm cho ngư i khác nghĩ rMng h/ là ngư i quan tr/ng
+ ðWng thù dai
+ Ph?i bi(t nh&n lYi l!m cFa mình
+ ðWng nên k5 nh+ng câu chuy n gư;ng gBo, dài dòng hoUc 1 câu chuy n ñã k5
ñi, k5 lBi nhiLu l!n
+ ðWng t^ ra l&p dO và ki5u cách
+ Không nên l[y chuy n dèm pha ra làm trò vui
+ Hãy leng nghe ý ki(n cFa ngư i khác m2t cách lOch sC dù bBn th[y rMng ý ki(n
ñó có nh+ng ñi5m kỳ c c
+ Nên tham gia nh+ng h/at ñ2ng c th5: h/at ñ2ng xã h2i hoUc tôn giáo
+ Hãy bi(t tránh nh+ng cu2c du ñ? mà không làm m[t danh dC
+ Nên bi(t thua cu2c vAi n cư i
+ Nên bi(t theng mà không ngBo nghI
+ Nên t&p chơi thành thBo m2t l/ai nhBc c
+ Hãy bi5u l2 sC sung sưAng khi nh&n ñư;c quà tUng cho dù bBn có ý mong mu1n m2t món khác hơn
+ ðWng e ngBi khi mUc m1t mAi, ph?i có can ñ?m bet ñ!u chR
+ Hãy t^ ra ñang vui ñùa cho dù trong lòng bBn th&t sC không ph?i như v&y + Hãy th?o lu&n vL m2t tôn giáo và không nên có thành ki(n
+ Không nên tr c xu[t ngư i khác kh^i nhóm vì m2t thành ki(n xã h2i hay gì khác
+ Hãy ghi lBi nh+ng thói x[u cFa bBn và c1 geng khec ph c chúng
+ ðWng tìm cách chêm vào câu chuy n tên nh+ng nhân v&t nii ti(ng ñ5 tBo c?m tưXng bBn quen thân vAi h/
+ Hãy cho bBn bè hi5u là khi c!n là h/ có th5 nh c&y bBn
+ ðWng tâm sC vAi t[t c? m/i ngư i
5 Mư1i l1i khuyên giúp b n sYng ñap:
+ Hãy ñ1i x8 vAi ngư i khác nh+ng gì mà bBm mu1n ngư i ta ñ1i x8 vAi mình + Nên chú ý chăm sóc ñ(n b?n thân Khi bBn ăn mUc g/n gàng, bBn sl th[y th^ai mái tC tin trưAc ngư i khác và khi bBn gi+ thái ñ2 vui vk,bBn sl c?m th[y cu2c s1ng này th&t ñáng s1ng bi(t bao
Trang 4+ Hãy c1 khoan dung vAi ngư i khác Tuy nhiên ựó không có nghĩa là bBn ch[p nh&n b[t cR m2t ựiLu gì mà là tôn tr/ng b?n ngã riêng cFa mYi ngư i
+ Hãy luôn nghĩ rMng mình là ngư i may men khi ựư;c s1ng trong xã h2i này.Ngư i ta nói rMng cu2c s1ng ựôi khi có nh+ng ựiLu khec nghi t nhưng hãy nhìn xem cu2c s1ng cFa bBn còn hơn r[t nhiLu ngư i khác trên hành tinh
+ TBo cho mình m2t thói quen thắch hòa ựjng, chia sk và ban tUng cho ngư i khác, có th5 là m2t n cư i,m2t chút tiLn bBc và th i gian cFa mình khi c!n thi(t
+ Hãy s1ng chân th&t TC d1i mình và d1i ngư i khác ch_ có th5 che ự&y ựư;c m/i vi c trong m2t th i gian ngen
+ Khi làm m2t vi c gì bBn hãy nghĩ ự(n h&u qu?, ựWng hành ự2ng m2t cách nóng v2i và thi(u suy nghĩ
+ Bi(t thWa nh&n nh+ng sai l!m, khuy(t ựi5m.Không nên vì tắnh hi(u theng hay b?o thF mà khư khư m2t quan ni m sai trái
+ Hãy bi(t tha thR đWng quá khec nghi t hay cay ự2c vAi m2t ai nh[t là khi ngư i ựó ựã bi(t nh&n ra lYi l!m
+ Hãy hài lòng vAi nh+ng gì mình v1n có.đWng than thân trách ph&n vAi nh+ng ựiLu không th5 thay ựii: Vắ như bBn hơi th[p,vắ như bBn có khuôn mUt hơi b!u bĩnh Hãy m_m cư i, n cư i sl làm cho bBn trX nên dI m(n Hãy nghĩ rMng ựó chắnh là nét ự2c ựáo
mà tBo hóa ựã ban tUng cho bBn
6 Chắn ựiDu Ộ kZ Ộ trong giao ti(p nam n.:
+ B[t k5 là nam hay n+ ựLu r[t ghét h^i tuii và lương tháng cFa mình
+ Ph n+ r[t ghét ai h^i chuy n chjng con
+ Ph n+ r[t ghét ự(n chơi nhà mà không hrn trưAc
+ Ph n+ r[t ghét ự(n chơi nhà, chưa ựư;c sC ựjng ý ựã xông vào bujng ngF hoUc ngji X giư ng ngF cFa mình
+ Ph n+ r[t không ưa lp hrn
+ Ph n+ r[t ghét ngư i không quen bi(t bình phdm vL cách ăn mUc ( cFa mình ) + Ph n+ r[t ghét bO ép u1ng rư;u
+ Ph n+ r[t ghét hành ự2ng ?nh hưXng tAi ngư i khác mà không xin lYi
+ Thanh thi(u niên r[t ghét ngư i lem l i
7 Sáu l1i khuyên ựYi v<i ngư1i hay nóng n3y:
+ đWng gi+ riêng nh+ng ựiLu khó chOu trong lòng mình Thi l2 vAi nh+ng ngư i
có thi n chắ và bi(t suy xét vL ựiLu ựang làm cho mình bujn phiLn, như v&y sl th[y nhr nhõm hơn nhiLu
+ Hãy bi(t cách tBm th i quên lãng nh+ng nYi lo âu cFa mình Trong b[t kỳ trư ng h;p nào cũng không ự5 cho tâm trBng bujn phiLn cFa mình lan ra nh+ng ngư i chung quanh
+ Không nên tRc gi&n Hãy luy n cho mình kh? năng tC kiLm ch(, bMng m2t công
vi c tay chân nUng nh/c hoUc m2t bài t&p nào ựó SC m t m^i lành mBnh vL th5 ch[t sl làm tiêu tan cơn tRc gi&n cFa bBn
+ đôi lúc cũng c!n như;ng b2 SC như;ng b2 h;p lý không nh+ng có l;i cho công vi c, mà còn làm cho m/i ngư i tôn tr/ng mình
+ Không nên là ngư i hòan thi n tuy t ự1i trong m/i vi c ChA quên rMng tài ba
và kh? năng cFa mYi ngư i chúng ta ựLu có hBn
Trang 5+ Không yêu c!u quá cao Nh+ng ai trông ự;i quá nhiLu X m/i ngư i xung quanh thì sl luôn luôn tRc t1i BBn sl phBm sai l!m lAn, n(u luôn luôn mu1n phê phán, Ộch[n ch_nhỢ lBi v;, mr v;, hay bBn bè, ựjng nghi p cFa mình Hãy bi(t ti(p nh&n m/i ngư i như h/ v1n có ự5 tìm cách khéo léo c?i bi(n h/ d!n d!n
8 Vài ựiDu t( nhd cen lưu ý:
+ Khi bBn nh&n ựư;c ựi n th/ai g/i cho ựjng sC cFa mình, n(u ựjng sC cFa bBn
có mUt X cơ quan, bBn chA nên h^i ngư i g/i ựi n th/ai ựó là ai, X ựâu mà nên g/i ngay ựjng sC ựó ự(n nghe ựi n th/ai Khi ngư i ta ựang nói vAi nhau qua ựi n th/ai, bBn không nên ựRng cBnh nghe l^m Sau ựó cũng không nên nên truy h^i ngư i g/i ựó là ai
và ựã nói nh+ng gì
+ Có ngư i ự(n tìm ựjng sC cFa bBn, khi ngư i ựjng sC có mUt, dù ngư i ựó là nam hay n+, n(u bBn ựjng sC không chF ự2ng giAi thi u, thì bBn cũng ựWng h^i khách là
ai, cũng không nên bàn lu&n vAi vAi ựjng sC vL di n mBo, cách ăn mUc,nh+ng ựiLu hay
dX cFa khách
+ Khi m/i ngư i vi(t thư riêng ( hoUc ựang s/an th?o m2t văn b?n nào khác ), không nên ựRng cBnh xem gây r1i cho ngư i vi(t ( trW trư ng h;p h/ ựjng ý ),th&m chắ còn dò h^i xem vi(t thư cho ai.đó là nh+ng ựiLu c!n kiêng ko
+ Trên ựư ng gUp ngư i quen, n(u h/ ựang ựi dBo hoUc chuy n trò vAi ngư i yêu, sau khi bBn h^i thăm ngư i [y m[y câu, nên chF ự2ng chia tay, không nên nói chuy n dài dòng.BXi vì, như v&y sl gây cho h/ lâm vào tình th( khó x8 hoUc m[t tC nhiên
9 đS t o mYi quan hE tYt v<i thf trưgng:
+ Hãy tôn tr/ng quyLn cFa h/ đWng tranh cãi vAi h/ vL quyLn ựư;c giao công
vi c cho bBn hoUc quyLn phê phán vL nh+ng vi c bBn ựã làm Vai trò cFa h/ là như v&y
+ Hãy tìm hi5u xem h/ thắch ựư;c ti(p c&n theo cách nào: có ngư i ưa nghe báo cáo qua ựi n th/ai, có ngư i yêu c!u báo cáo bMng văn b?n ựàng hòang,có ngưAi có th5 nghe ý ki(n cFa nhân viên b[t cR lúc nào nhưng có ngư i ph?i theo nh+ng quy tec nh[t ựOnh
+ Bi(t gi+ kh^ang cách trong giao ti(p
+ đWng quá hăng say l[y lòng thF trưXng Cách t1t nh[t ự5 chinh ph c tình c?m cFa h/ là hãy làm t1t công tác cFa mình
+ B?n thân giàu năng lCc nghi p v , tinh thông trong công vi c cFa mình nhưng ựWng t^ ra kiêu ngBo
+ Gi+ ựúng thái ự2 trong công vi c Trong công vi c ph?i chăm ch_, thCc thà; có tinh th!n trách nhi m, bi(t ti chRc công vi c khoa h/c, h;p lý,
+ Có năng lCc ph1i h;p công vi c t1t, luôn tBo cho thF trưXng c?m th[y mình là ngư i thi n chắ, là ngư i tr; thF ựec lCc
+ đL cao năng lCc dC ựóan cFa mình; mBnh dBn, tắch cCc tham gia ựóng góp xây dCng cho cơ quan, xắ nghi p, công ty
+ Swn sàng gánh vác ự?m ựương công vi c
hhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhh
Ph m Phúc Tuy (sưu tem và biên so n)
phuctuy@yahoo.com