Giáo dục cho học sinh về chủ quyền biển, đảo trong dạy học lịch sử việt nam ở trường trung học phổ thông tỉnh khánh hòa (chương trình chuẩn)

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIÁO DỤC CHO HỌC SINH VỀ CHỦ QUYỀN BIỂN, ĐẢO TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT TỈNH KHÁNH HÕA .... CÁC BIỆN PHÁP GIÁO DỤC CHO HỌC SINH VỀ C

TỈNH KHÁNH HÕA (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGHỆ AN - 2014

TRẦN THANH QUYẾT

GIÁO DỤC CHO HỌC SINH VỀ CHỦ QUYỀN BIỂN, ĐẢO TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TỈNH KHÁNH HÕA (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử

Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS TRỊNH ĐÌNH TÙNG

NGHỆ AN - 2014

Để hoàn thành luận văn này tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành nhất đến:

- Thầy giáo PGS TS Trịnh Đình Tùng, cô TS Nguyễn Thị Kim Hoa

những người trực tiếp hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ bảo và động viên tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn

- Các thầy, cô: GS TS Nguyễn Thị Côi (Đại học sư phạm Hà Nội) PGS TS Trần Viết Thụ (Trường Đại học Vinh); PGS TS Lê Thanh Hải (Đại học Hồng Đức) đã trực tiếp giảng dạy và đóng góp nhiều ý kiến quý báu trong qúa trình tôi thực hiện luận văn

- Các giáo viên và các em học sinh của một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa cùng gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn

Luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong sự chỉ dẫn và đóng góp ý kiến của các thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp để công trình nghiên cứu của tôi được hoàn thiện hơn

Vinh, tháng 10 năm 2014

Tác giả

Trần Thanh Quyết

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 10

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 11

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 12

6 Giả thuyết khoa học 13

7 Đóng góp của luận văn 13

8 Ý nghĩa của luận văn 13

9 Cấu trúc luận văn 14

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIÁO DỤC CHO HỌC SINH VỀ CHỦ QUYỀN BIỂN, ĐẢO TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT TỈNH KHÁNH HÕA 15

1.1 Cơ sở lí luận 15

1.1.1 Một số khái niệm 15

1.1.2 Mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trường THPT 19

1.1.3 Nội dung giáo dục chủ quyền biển, đảo Việt Nam trong dạy học Lịch sử dân tộc ở trường phổ thông 21

1.1.4 Môn Lịch sử với việc giáo dục thế hệ trẻ về chủ quyền biển, đảo trong bối cảnh quốc tế hiện nay 28

1.1.5 Đặc điểm tâm lí học sinh và việc giáo dục cho học sinh về chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa 29

1.1.6 Vai trò, ý nghĩa của việc giáo dục cho học sinh về chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch sử ở trường THPT 31

đảo trong dạy học Lịch sử ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa 33 1.2.2 Những vấn đề đặt ra cần giải quyết 38

CHƯƠNG 2 CÁC BIỆN PHÁP GIÁO DỤC CHO HỌC SINH VỀ CHỦ QUYỀN BIỂN, ĐẢO TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM

Ở TRƯỜNG THPT TỈNH KHÁNH HÕA 41

2.1 Vị trí, mục tiêu của chương trình Lịch sử Việt Nam (Khối THPT - Chương trình chuẩn) 41 2.1.1 Vị trí 41 2.1.2 Mục tiêu 41 2.2 Những nội dung cần khai thác trong chương trình Lịch sử Việt Nam (từ thế kỉ XVI đến năm 2000) để giáo dục về chủ quyền biển, đảo cho HS THPT tỉnh Khánh Hòa 43 2.3 Những yêu cầu cơ bản khi xác định biện pháp giáo dục cho HS

về chủ quyền biển, đảo trong dạy học LSVN ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa 48 2.3.1 Phải xác định đúng kiến thức cơ bản cần giáo dục 48 2.3.2 Đảm bảo tính khoa học, chính xác về nội dung và tính tư tưởng 49 2.3.3 Đảm bảo tính cụ thể, trực quan sinh động, giàu biểu tượng

lịch sử 50 2.3.4 Cần đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với tâm lí, lứa tuổi HS 51 2.3.5 Cần định hướng thường xuyên và cập nhật 51 2.4 Các biện pháp giáo dục cho HS về chủ quyền biển, đảo trong dạy học LSVN ( từ thế kỷ XVI đến năm 2000) ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa 52 2.4.1 Giáo dục cho HS về chủ quyền biển, đảo trong giờ học nội khóa 52 2.4.2 Giáo dục chủ quyền biển, đảo qua các bài Lịch sử địa phương

ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa 71

2.5 Thực nghiệm sư phạm 82

2.5.1 Mục đích thực nghiệm 82

2.5.2 Đối tượng thực nghiệm 83

2.5.3 Nội dung và phương pháp thực nghiệm 84

2.5.4 Kết quả thực nghiệm 84

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 90

1 Kết luận 90

2 Khuyến nghị 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO 92 PHỤ LỤC

Bảng:

Bảng 2.1: Đối tƣợng thực nghiệm của đề tài 83 Bảng 2.2: Kết quả kiểm tra của HS lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 85 Bảng 2.3: Bảng điểm kiểm tra đã xử lí kết quả thực nghiệm của HS

lớp 12 và lớp 10 85 Bảng 2.4: Tổng hợp kết quả kiểm tra của HS lớp thực nghiệm và lớp

đối chứng, lớp 12 86 Bảng 2.5: Tổng hợp kết quả kiểm tra của HS lớp thực nghiệm và lớp

đối chứng, lớp 10 86 Bảng 2.6: Tổng hợp kết quả kiểm tra của HS lớp thực nghiệm và lớp

đối chứng, lớp 10, lớp 12 87

Hình:

Hình 2.1: Biểu đồ tổng hợp kết quả kiểm tra của HS lớp thực nghiệm

và lớp đối chứng, lớp 12 86 Hình 2.2: Biểu đồ tổng hợp kết quả kiểm tra của HS lớp thực nghiệm

và lớp đối chứng, lớp 10 87 Hình 2.3: Biểu đồ tổng hợp kết quả kiểm tra của các lớp thực nghiệm

và lớp đối chứng 88

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong giáo dục hiện đại, mục tiêu đào tạo con người, trước hết là năng lực Năng lực con người là tổng hòa nhiều nhân tố hợp thành, không chỉ có kiến thức, kỹ năng mà còn bao gồm cả nhân cách, tư duy, cách ứng xử Nhà trường phổ thông có vai trò quan trọng trong việc hình thành năng lực cho

HS Ở đó, mỗi môn học, xuất phát từ đặc trưng của bộ môn, đã góp phần trang bị kiến thức và hình thành năng lực cho các em Môn Lịch sử không chỉ trang bị vốn kiến thức cần thiết về LSDT và LSTG mà còn có ưu thế trong việc bồi dưỡng lòng yêu quê hương đất nước, hình thành nhân cách và bản lĩnh con người, ý thức trách nhiệm công dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc

Thế kỷ XXI được coi là “Thế kỷ của đại dương” Nhờ khoa học kĩ thuật phát triển, nhiều tài nguyên quý giá dần dần được khai thác từ lòng biển, nhất là khi tài nguyên trên đất liền ngày càng bị khai thác cạn kiệt, biển, đảo ngày càng trở nên có giá trị Các quốc gia có điều kiện tiếp xúc với biển đều đang có chiến lược tích cực vận dụng, khai thác và bảo vệ biển

Việt Nam là một quốc gia có biển Tài nguyên biển, đảo ở Việt Nam phong phú và đa dạng, cho phép phát triển nền kinh tế biển trên nhiều lĩnh vực: Thủy sản, khoáng sản (nhất là dầu khí), vận tải biển, du lịch Biển, đảo Việt Nam còn là cửa ngõ mở rộng giao lưu quốc tế và ngày càng thể hiện rõ

vai trò to lớn này Ngoài yếu tố địa - chính trị quan trọng, hai quần đảo Hoàng

Sa, Trường Sa và các đảo ven bờ tạo thành hệ thống đảo tiền tiêu bảo vệ sườn

Đông Tổ quốc Các nhà quân sự trên thế giới đã cho rằng: “Ai chiếm được

Trường Sa, kẻ đó làm chủ Biển Đông”

Biển, đảo từ bao đời nay đã gắn chặt với đời sống của cư dân nước Việt

cả về vật chất và tinh thần Trong tâm thức người Việt, biển, đảo là một phần

của cuộc sống Người Việt đã ra sức khai phá, xây dựng và bảo vệ chủ quyền biển, đảo bằng cả máu xương của mình Ít nhất từ thế kỷ XVII, các thế hệ cha ông đã chiếm hữu thật sự, hòa bình và thực thi liên tục chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa

Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, bên cạnh sự phát triển như vũ bão của khoa học và công nghệ đang tạo ra vận hội mới trong hội nhập và phát triển của đất nước thì Việt Nam phải đối mặt với nhiều nguy cơ và thách thức to lớn: Ô nhiễm môi trường, gia tăng dân số, nhất là chủ quyền quốc gia trên biển bị xâm phạm Trực tiếp là hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa bị các thế lực thù địch nước ngoài can thiệp trắng trợn, tình hình Biển Đông đang trở nên căng thẳng Chính vì vậy, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo là trách nhiệm của mỗi người dân, trước hết là thế hệ trẻ Tuổi trẻ học đường là những thế hệ công dân kế tục sự nghiệp của cha ông trong việc giữ gìn, khai thác, bảo vệ biển, đảo Việt Nam

Một trong những biện pháp chiến lược là phải giáo dục chủ quyền

biển, đảo ngay từ trong nhà trường Nội dung các sự kiện, hiện tượng lịch sử khách quan, khoa học, các minh chứng lịch sử, pháp lý về chủ quyền biển, đảo là cơ sở hình thành niềm tin, lòng tự hào về quê hương đất nước cho HS Nhưng, vấn đề đặt ra hiện nay là dạy học những nội dung này như thế nào thì

có hiệu quả? Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu: “Phải có cách để

những kiến thức liên quan đến chủ quyền biển, đảo đất nước không chỉ nằm trên những tấm bản đồ, tư liệu xơ cứng mà phải thấm sâu vào nhận thức, chảy trong huyết quản và trở thành tâm tình của mọi người dân Có như thế mới tạo thành sức mạnh to lớn để bảo vệ chủ quyền biển, đảo nước nhà” [17]

Từ ý kiến này đặt ra cho GV môn Lịch sử, đặc biệt là những GV đang công tác, giảng dạy ở những tỉnh thành có biển, đảo như Khánh Hòa, trong giảng dạy phải gắn với nhiệm vụ chiến lược chung của đất nước Người GV

vừa phải nâng cao trình độ kiến thức vừa nâng cao năng lực sư phạm nhằm tạo ra những bài giảng về giáo dục chủ quyền biển, đảo ngày càng hiệu quả

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi quyết định chọn vấn đề “Giáo dục cho học sinh về chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông tỉnh Khánh Hòa” (Chương trình chuẩn) làm

đề tài luận văn Thạc sĩ sư phạm Lịch sử chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Lịch sử

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Dạy học Lịch sử nói chung và dạy học về vấn đề chủ quyền biển, đảo nói riêng ở trường PTTH đã và đang được các nhà lý luận dạy học, các chuyên gia, các nhà sử học, cùng nhiều GV trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu Sau đây là một số tài liệu có liên quan đến đề tài mà chúng tôi tiếp cận và sử dụng làm tài liệu tham khảo trong quá trình làm luận văn của mình

2.1 Các công trình nghiên cứu về chủ quyền biển, đảo Tổ quốc

- Sau khi Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư của Ban Chấp hành trung

ương Đảng (khóa X) về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 ra đời,

Trung tâm thông tin công tác tư tưởng phối hợp với Cục chính trị Quân chủng

Hải quân biên soạn cuốn “Biển và hải đảo Việt Nam” xuất bản tại Hà Nội,

năm 2007 Những nội dung cơ bản của tài liệu đã làm rõ về quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc phấn đấu để nước ta trở thành một quốc gia mạnh về biển, giàu lên từ biển, bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia trên biển và nhiều tư liệu quan trọng khác liên quan đến chủ quyền biển, đảo của Việt Nam và quốc tế

- Trong “Những điều cần biết về Đất - Biển - Trời Việt Nam” của tác

giả Lưu Văn Lợi (2010) đã khẳng định rằng: Trên chặng đường bốn mươi thế

kỉ, dân tộc ta đã kiên trì và từng bước mở rộng ra Biển Đông, từ ven bờ tiến ra biển gần, rồi biển xa, từ đất liền tiến vào các đảo ven bờ rồi các đảo xa hơn

- “Nhìn ra biển khơi” là cuốn sách do tác giả Hà Minh Hồng (cb) và

nhóm các tác giả của Trung tâm nghiên cứu biển và đảo trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn - Đại học Quốc Gia Thành phố Hồ Chí Minh - Nhóm khảo sử Nam Bộ biên soạn và phát hành năm 2012 Đây là cuốn sách có nội dung rất phong phú về biển đảo, được tiếp cận qua lăng kính lịch sử với nhiều những tư liệu chính thống, được phổ biến trên những phương tiện thông tin đại chúng, nhằm cung cấp cho những người muốn tìm hiểu, nghiên cứu một góc nhìn hệ thống về biển, đảo Việt Nam ngày nay

- Tác giả Trần Công Trục (2011) trong cuốn “Dấu Ấn Việt Nam trên

Biển Đông” đã nhấn mạnh vị trí vai trò của Biển Đông trong lịch sử dân tộc,

đồng thời tác giả đã cung cấp thông tin chính xác về tình hình biển, đảo đến với người dân; chuyển tải những quan điểm, quy định đúng đắn, khách quan của nhà nước Việt Nam, phù hợp với Công ước Luật Biển của Liên Hợp Quốc 1982 về các vấn đề tranh chấp trên Biển Đông cũng như việc thực hiện nghĩa vụ của Nhà nước Việt Nam trước cộng đồng quốc tế

- Tiếp tục khẳng định về chủ quyền biển, đảo Việt Nam, “Người Việt

với biển” của tác giả Nguyễn Văn Kim (2011) đã tập trung khai thác và lý

giải mối quan hệ giữa đất nước Việt Nam, dân tộc Việt Nam với thế giới bên ngoài qua con đường biển Tác giả nhấn mạnh: Chủ quyền và an ninh biển là chủ đề được quan tâm xuyên suốt theo dòng chảy của lịch sử đất nước… Việc bảo vệ chủ quyền, giữ gìn an ninh, phát triển kinh tế biển là nhiệm vụ mang tính chiến lược lâu dài

- Vụ giáo dục quốc phòng và chương trình phát triển Giáo dục phổ

thông đã ban hành cuốn “Tài liệu tập huấn giáo viên cốt cán giáo dục quốc

phòng - an ninh” (2012) Các tác giả đã khẳng định về chủ quyền biển, đảo

của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trên cơ sở những văn bản của Đảng và Nhà nước về biển, đảo; các chứng cứ lịch sử chứng minh chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa

- Tháng 7/2013, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã giới thiệu tác

phẩm “Những bằng chứng về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo

Hoàng Sa, Trường Sa” của tác giả Hãn Nguyên Nguyễn Nhã Cuốn sách này

gồm có 6 chương Trong đó năm chương đầu, tác giả tập hợp và nghiên cứu

có hệ thống các tư liệu liên quan đến việc khẳng định chủ quyền của Việt Nam tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, còn chương cuối đề cập tới vị trí, tầm quan trọng chiến lược của hai quần đảo này đối với việc phát triển kinh tế, an ninh quốc phòng của đất nước Nguồn tư liệu mà tác giả khảo cứu rất đa dạng, phong phú, không chỉ của người Việt Nam mà còn của người phương Tây, và của chính người Trung Quốc Cuốn sách này giúp người đọc hiểu thấu đáo hơn về chủ quyền biển, đảo của Việt Nam tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa

- Tháng 5/2014 Bộ Thông tin và Truyền thông tổ chức Lễ tiếp nhận và công bố Bộ Atlas bản đồ thế giới của Philipe Vandemaelen xuất bản năm

1827, có giá trị quan trọng, khẳng định chủ quyền Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa Việt Nam khi đó được giới thiệu thông qua các tấm bản đồ số 97, 105, 106, 110 Partie de la Cochinchine là tờ số 106, vẽ đường bờ biển miền Trung từ vĩ tuyến 12 đến vĩ tuyến 16 Phía ngoài khơi, Paracels (Hoàng Sa) được vẽ khá chi tiết và chuẩn xác trong khoảng vĩ độ từ

16 đến 17 và kinh độ từ 109 đến 111 Quần đảo Paracels (Hoàng Sa) trong bản đồ có các đảo Pattles, Duncan ở phía Tây; Tree và LinColn, Rocher au desus de l’eau (Bãi đá ngầm) ở phía Đông và Triton ở phía Tây Nam, ngay dưới vĩ độ 16; Investigateur ở sâu xuống phía Nam khoảng vĩ độ 14,5 Bên cạnh khu vực được xác định là Paracels, bản đồ có một bản giới thiệu tóm tắt

về Đế Chế An Nam Thứ trưởng Bộ Thông tin Truyền thông Trương Minh

Tuấn nhấn mạnh: “Bộ Atlas được nhiều nhà khoa học Pháp và Mỹ khẳng

định là bằng chứng không thể chối cãi về chủ quyền Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam”

- Đầu tháng 6 vừa qua, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu đã công bố

cuốn sách “Chủ quyền Việt Nam trên Biển Đông và Hoàng Sa, Trường

Sa”, gồm 8 chương, dày 367 trang khổ lớn, tập hợp những chứng liệu lịch sử

và hơn 200 bản đồ cổ khẳng định Việt Nam đã làm chủ phần lớn Biển Đông

từ hàng trăm năm trước Nói về cuốn sách này, PGS TS Phan Thanh Bình, Giám đốc Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Với sự công phu, phân tích chính xác những văn bản cổ, bút ký, họa đồ, hải đồ, cuốn sách của nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu cho công chúng có cái nhìn chân thực hơn, toàn diện hơn về chủ quyền Tổ quốc Đây là những bằng chứng mà các nước phương Tây cũng như chính Trung Hoa ghi nhận về chủ quyền của Việt Nam đối với Biển Đông và Hoàng Sa, Trường Sa

- Ở Khánh Hòa, Uỷ Ban Nhân Dân tỉnh đã cho xuất bản cuốn “Văn hóa

biển đảo Khánh Hòa”(2012) Sách đã tập hợp những bài viết đề cập tới việc

bảo tồn, giữ gìn và phát huy tác dụng những di sản văn hóa liên quan đến quá trình xác lập, thực thi chủ quyền và xây dựng quần đảo Trường Sa Tài liệu này góp phần vào việc giáo dục truyền thống yêu nước, uống nước nhớ nguồn, ghi nhớ công lao của các bậc tiền nhân đối với đất nước Đồng thời nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cán bộ, nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ trong việc tiếp nối cha anh giữ vững chủ quyền biển, đảo Tổ quốc

- Cuối năm 2013, Tài liệu giảng dạy và học tập Lịch sử Khánh Hòa ở

trường THCS, THPT ở Khánh Hòa do TS Nguyễn Thị Kim Hoa chủ biên đã

được Sở GD&ĐT xuất bản, trong đó, nhiều bài học phản ánh tiềm năng thế mạnh của biển, đảo Khánh Hòa Tài liệu có bài ngoại khóa về lịch sử chủ quyền biển, đảo - Trường Sa, Hoàng Sa tạo điều kiện thuận lợi cho GV phổ thông trong tỉnh khi dạy học những nội dung về chủ quyền biển, đảo

Những công trình nghiên cứu nêu trên chính là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng cho chúng tôi khi thực hiện đề tài Luận văn này

2.2 Các công trình nghiên cứu về Giáo dục học và giáo dục Lịch sử

Hiện nay, trên thế giới và cả trong nước đã có rất nhiều công trình nghiên cứu và biên soạn về Giáo dục học cũng như Phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử, qua thu thập và tìm hiểu có thể chia làm 2 loại:

2.2.1 Tài liệu dịch nước ngoài:

- Tiến sĩ N.G Đai ri với công trình “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế

nào” ( 1973), Nxb Giáo dục, Hà Nội, đã nêu lên những vấn đề quan trọng của

việc dạy học bộ môn Tác giả chỉ rõ tiến hành một giờ học được tổ chức một cách khoa học và có hiệu quả Muốn tiến hành giờ học Lịch sử đạt hiệu quả cao thì cần phải chuẩn bị giáo án, vận dụng linh hoạt các khâu, các phương

pháp dạy học Đồng thời tác giả nhấn mạnh: “Tính cụ thể, tính hình ảnh của

sự kiện có một giá trị lớn lao, bởi vì chúng cho phép hình dung lại quá khứ”

[16, tr 25], và quan niệm về tổ chức công tác nghiên cứu thực tế, nghiên cứu

tại những nơi sảy ra các sự kiện lịch sử là “một trong những điều kiện hiện có

của hoạt động dạy và học để hình thành tư duy tự lập và tính tự lập của học sinh” [16, tr 25] Ông cũng đưa ra một sơ đồ, có thể được coi như kim chỉ

nam cho người GV Lịch sử về cách sử dụng linh hoạt các tư liệu để làm rõ kiến thức cơ bản trong SGK

- I.Ia.Lecne, nhà giáo dục Liên Xô trước đây, trong cuốn “Phát triển tư

duy học sinh trong dạy học Lịch sử” (tài liệu dịch thư viện trường ĐHSP Hà

Nội, 1981), tác giả đặc biệt nhấn mạnh đến con đường, biện pháp trong dạy học Lịch sử nhằm phát triển tư duy cho HS như: Dạy học nêu vấn đề, dạy học trực quan Ông chỉ rõ các biện pháp kích thích năng lực sáng tạo, tính tích cực nhận thức của HS để nâng cao chất lượng của giờ học Lịch sử

- A.A.Vaghin, nhà nghiên cứu phương pháp dạy học Liên Xô trước

đây, trong cuốn “Phương pháp dạy học Lịch sử ở trường phổ thông” đã đề

cập đến các biện pháp nâng cao chất lượng dạy học lịch sử như vai trò của đồ dùng trực quan, ý nghĩa của việc sử dụng SGK và tài liệu kiến thức lịch sử

2.2.2 Tài liệu trong nước:

- Tài liệu về Giáo dục học:

Nhà nghiên cứu lí luận chung về giáo dục Phạm Viết Vượng với cuốn

“Giáo dục học”, đã chỉ ra hệ thống các phương pháp sử dụng trong dạy học ở trường phổ thông, trong đó tác giả có nhấn mạnh “Nhóm các phương pháp

trực quan là nhóm các phương pháp huy động các giác quan của học sinh tham gia vào quá trình nhận thức, làm cho việc tiếp thu kiến thức trở nên dễ dàng và ghi nhớ các sự kiện được bền vững và chính xác” [60, tr 99] Tác giả

cho rằng, việc sử dụng đồ dùng trực quan để minh họa làm rõ bài giảng sẽ giúp HS hiểu kĩ, nhớ lâu và vận dụng tốt, tạo ra hứng thú học tập, bài học trở nên sôi động, phát triển óc quan sát, kích thích tư duy HS

Nhà giáo dục học Thái Duy Tuyên với cuốn “Giáo dục hiện đại”, nêu

lên những vấn đề lí luận giáo dục Việt Nam hiện đại nhằm góp phần tích cực vào việc đào tạo con người phục vụ cho CNH, HĐH đất nước, cùng loài người tiến vào thế kỉ XXI với nền văn minh mới, đây là vấn đề được quan tâm của các nhà giáo dục cũng như mọi thành viên trong xã hội Đồng thời tác giả còn đề cập tới việc sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học, tích cực hóa các hoạt động nhận thức của HS và một số yêu cầu, phương hướng hoàn thiện giáo dục đạo đức, bồi dưỡng nhân tài trong nhà trường

- Tài liệu về giáo dục Lịch sử:

Trước hết, vấn đề nghiên cứu được đề cập đến trong các cuốn giáo

trình như: “Phương pháp dạy học Lịch sử”, GS Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (cb), tập 1, Nxb Giáo dục, năm 1976, tập 2 năm 1980; cuốn “Phương

pháp dạy học Lịch sử”, tập 1, 2 do Phan Ngọc Liên (cb), Trịnh Đình Tùng,

Nguyễn Thị Côi, Nxb Đại học sư phạm, (2002), tái bản có sửa chữa bổ sung năm 2009, 2010 Trong các cuốn giáo trình trên, các tác giả đã đề cập một cách toàn diện các vấn đề về Phương pháp dạy học Lịch sử ở trường phổ

thông Các cuốn giáo trình đã chỉ rõ ưu thế của bộ môn Lịch sử trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm cho thế hệ trẻ, nội dung, nguyên tắc, biện pháp giáo dục Bên cạnh đó, các tác giả đã có những nhìn nhận và đánh giá đúng về vai trò, vị trí của các hoạt động nội khóa, ngoại khóa trong dạy học Lịch sử

Ngoài ra còn phải kể đến các công trình nghiên cứu khác của các tác

giả như: “Hệ thống các phương pháp dạy học lịch sử ở trường THCS” do tác giả Trịnh Đình Tùng (cb), (2005); “Một số chuyên đề phương pháp dạy học

Lịch sử”, do GS Phan Ngọc Liên và một số tác giả khác (cb), 2002, Nxb Đại

học Quốc gia, Hà Nội; “Con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học

Lịch sử ở trường phổ thông”, của GS Nguyễn Thị Côi, 2008, Nxb Đại học sư

phạm, Hà Nội; “Đổi mới dạy học lịch sử lấy học sinh làm trung tâm”, Hội

giáo dục Lịch sử, 1996, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội Đây là những bộ sách quý, cung cấp phần đáng kể những kiến thức về Phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử, các hình thức tổ chức dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của

HS Các tác giả đã đưa ra những nguyên tắc và biện pháp giáo dục thái độ, tình cảm, tư tưởng cho HS trong dạy học Lịch sử Theo các tác giả, giáo dục thái độ, tình cảm, tư tưởng chính trị, truyền thống dân tộc, phẩm chất đạo đức cho HS qua dạy học lịch sử ở trường phổ thông là điều rất cần thiết và quan trọng Song, việc giáo dục phải chú trọng ở tính hiệu quả, phải xuất phát từ nhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ nói chung, từ mục tiêu đào tạo của nhà trường, nội dung, chức năng, nhiệm vụ bộ môn để lựa chọn các biện pháp sư phạm có hiệu quả giáo dục cao

Bên cạnh đó cũng có rất nhiều các công trình khoa học nghiên cứu, bài viết tổng hợp về các vấn đề liên quan đến nội dung đề tài được đăng tải trong các tạp chí như: Tạp chí nghiên cứu giáo dục, Tạp chí nghiên cứu Lịch sử Một số Luận án, Luận văn của nghiên cứu sinh, học viên cao học các trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học

Vinh đã đề cập đến nội dung của đề tài như: Luận văn Thạc sĩ của Vũ Thị

Hiền với đề tài: "Tổ chức hoạt động ngoại khóa về chủ quyền biển, đảo

Việt Nam trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông", năm 2014; Luận văn

Thạc sĩ của Nguyễn Thị Trang với đề tài: "Sử dụng tài liệu về chủ quyền

biển, đảo để giáo dục ý thức bảo vệ Tổ quốc cho học sinh trong dạy học Lịch sử ở trường THPT", năm 2014… tạo điều kiện thuận lợi trong quá

trình thực hiện đề tài

Tóm lại, tất cả những tài liệu nêu trên có ý nghĩa hết sức quan trọng và

đáng tin cậy Cùng với sự giúp đỡ của các thầy, cô: PGS.TS Trịnh Đình

Tùng, TS Nguyễn Thị Kim Hoa, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu, sưu

tầm, khai thác tài liệu để thực hiện đề tài khoa học sư phạm “Giáo dục cho

học sinh về chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa”

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Quá trình giáo dục cho HS về chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch

sử Việt Nam ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa (Chương trình chuẩn)

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Với đối tượng nghiên cứu được xác định như trên, đề tài không nghiên cứu sâu về những chứng cứ lịch sử về chủ quyền biển, đảo của Việt Nam mà chủ yếu nghiên cứu và đề ra các biện pháp giáo dục nhằm nâng cao hiểu biết một cách sâu sắc về vấn đề chủ quyền biển, đảo trong dạy học LSDT

và LSĐP (từ thế kỷ XVI đến năm 2000) cho HS THPT tỉnh Khánh Hòa

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường THPT Tô Văn Ơn, tỉnh Khánh Hòa Qua đó rút ra những kết luận sư phạm và tính khả thi của các biện pháp để đề xuất cho việc dạy học bộ môn Lịch sử ở các trường THPT tỉnh Khánh Hòa

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu về đề tài “Giáo dục cho học sinh về chủ quyền biển, đảo

trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông tỉnh Khánh

Hòa” nhằm đạt các mục tiêu sau:

- Góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn thể hiện trên các mặt: giáo dục, giáo dưỡng và phát triển

- Khắc phục tình trạng chất lượng học tập bộ môn Lịch sử có phần giảm sút như hiện nay

- Góp phần đổi mới phương pháp dạy học bộ môn, nâng cao hiệu quả bài học Lịch sử, đặc biệt là bài học có nội dung về chủ quyền biển, đảo

- Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong việc tiếp thu kiến thức lịch sử và vận dụng vào đời sống thực tế

4.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận dạy học Lịch sử, lý luận về tâm lý học, giáo dục học, tâm lý lứa tuổi HS có liên quan đến vấn đề nghiên cứu, để xác định cơ sở khoa học và tầm quan trọng của việc dạy học Lịch sử, đặc biệt là dạy học nội dung về vấn đề chủ quyền biển, đảo cho HS THPT

- Điều tra thực tiễn tình hình dạy học về nội dung chủ quyền biển, đảo

ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa Từ đó phát hiện những mặt tồn tại cần khắc phục và những ưu điểm cần phát huy

- Nghiên cứu và đề xuất các biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu quả dạy học về vấn đề chủ quyền biển, đảo ở trường THPT tỉnh Khánh Hoà Những biện pháp mà chúng tôi đề xuất, phù hợp với nhiệm vụ môn học, đặc điểm lứa tuổi và tâm lý nhận thức của HS THPT

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính khoa học và tính khả thi của những biện pháp dạy học đã đề xuất nhằm góp phần nâng cao chất lượng bộ môn

- Khẳng định sự cần thiết của việc giáo dục cho HS về chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch sử ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở phương pháp luận nghiên cứu:

- Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Đảng ta về giáo dục

- Dựa vào những thành tựu nghiên cứu về lý luận giáo dục, phương pháp dạy học Lịch sử của các nhà khoa học

5.2 Phương pháp nghiên cứu:

5.2.1 Nghiên cứu lý luận:

- Nghiên cứu Nghị quyết của Trung ương, của Bộ Giáo dục và Đào tạo, của Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa về chỉ đạo dạy học giáo dục chủ quyền biển, đảo cho HS

- Nghiên cứu các tài liệu về tâm lý học, lý luận dạy học, giáo trình phương pháp dạy học Lịch sử

- Nghiên cứu chương trình SGK phần LSVN và nội dung giáo dục chủ quyền biển, đảo

5.2.2 Nghiên cứu thực tiễn:

- Tiến hành điều tra thu thập thông tin về giáo dục chủ quyền biển, đảo tại một số trường (THPT Tô Văn Ơn, THPT Huỳnh Thúc Kháng…) trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa thông qua dự giờ, hỏi ý kiến GV và HS thông qua phiếu điều tra

- Nghiên cứu các tài liệu về biển, đảo liên quan đến đề tài

- Thực nghiệm sư phạm: soạn giáo án, tiến hành dạy thực nghiệm sư phạm đối với 2 bài học Lịch sử cụ thể (lớp 10 và lớp 12) trong giờ học nội khóa ở trường THPT

- Xử lý phiếu điều tra và thực nghiệm sư phạm (lập bảng, biểu đồ, so sánh các giá trị thu được giữa nhóm HS lớp thực nghiệm và nhóm HS lớp đối chứng để đánh giá hiệu quả của những biện pháp dạy học mới)

6 Giả thuyết khoa học

Trong dạy học Lịch sử ở trường THPT, nếu vận dụng các biện pháp giáo dục cho HS về vấn đề chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa (Chương trình chuẩn) theo những yêu cầu mà luận văn đưa ra sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn nói chung và giáo dục tư tưởng, đạo đức cho HS nói riêng

7 Đóng góp của luận văn

- Tiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc dạy học về vấn đề chủ quyền biển, đảo đối với việc nâng cao chất lượng bộ môn

- Phản ánh được thực trạng giáo dục những nội dung về chủ quyền biển, đảo Tổ quốc ở các trường THPT tỉnh Khánh Hòa

- Xác định những nội dung cần được giảng dạy về vấn đề chủ quyền biển, đảo qua một số bài học nội khóa phần LSVN, LSĐP và ngoại khóa

ở trường THPT tỉnh Khánh Hoà để làm cơ sở cho việc xác định các biện pháp dạy học

- Đề xuất các nguyên tắc, biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu quả dạy học cho HS về vấn đề chủ quyền biển, đảo ở trường THPT tỉnh Khánh Hoà

8 Ý nghĩa của luận văn

8.1 Ý nghĩa khoa học

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần làm phong phú thêm lý luận dạy học về vấn đề giáo dục chủ quyền biển, đảo cho HS qua phần LSDT và LSĐP ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa

8.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần giúp cho bản thân, đồng nghiệp hiểu và vận dụng nội dung kiến thức về vấn đề chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường THPT vào quá trình dạy học, góp phần nâng cao chất lượng và tính hiệu quả trong dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa nói riêng và cả nước nói chung

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc giáo dục cho học sinh về

chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa

Chương 2: Các biện pháp giáo dục cho học sinh về chủ quyền biển,

đảo trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa (Chương trình chuẩn)

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIÁO DỤC

CHO HỌC SINH VỀ CHỦ QUYỀN BIỂN, ĐẢO TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT TỈNH KHÁNH HÕA

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Một số khái niệm

- Khái niệm về “Giáo dục” Theo Từ điển Tiếng Việt phổ thông, “giáo

dục” là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra [58, tr 349]

- Khái niệm về “Chủ quyền”.Theo Từ điển Tiếng Việt phổ thông,“Chủ

quyền” là quyền làm chủ của một nước trong các quan hệ đối nội và đối ngoại

[58, tr 161]

- Khái niệm về “Chủ quyền biển, đảo” nằm trong khái niệm “Chủ

quyền lãnh thổ quốc gia” Theo Từ điển thuật ngữ Lịch sử phổ thông: “Chủ quyền quốc gia” là “Quyền cao nhất của một dân tộc, một quốc gia độc lập,

tự mình làm chủ đất đai, tài sản, tự mình quyết định vận mệnh của mình Những nội dung này được khẳng định trong pháp luật mỗi nước, trong văn bản pháp lý quốc tế, là nguyên tắc cơ bản cần tuân theo” [40, tr 104] Vì

vậy, “Chủ quyền lãnh thổ quốc gia” là “Quyền tối cao tuyệt đối, hoàn toàn

và riêng biệt của quốc gia đối với lãnh thổ và trên lãnh thổ của mình Quyền tối cao của quốc gia đối với lãnh thổ là quyền quyết định mọi vấn đề của quốc gia đối với lãnh thổ, đó là quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm Quốc gia có quyền đặt ra quy chế pháp lí đối với lãnh thổ Với tư cách là chủ sở hữu, Nhà nước có quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt đối với lãnh thổ thông qua hoạt động của các cơ quan nhà nước như các hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp” [9, tr 30]

- Theo Hiến pháp 1992 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam:

“Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nước độc lập có chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bao gồm đất liền, các hải đảo, vùng biển và vùng trời” [ 9, tr 30]

Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982) được thông qua tại thành phố Môn-tê-gô-bay của Gia-mai-ca vào ngày 10-12-

1982 Công ước đã có hiệu lực và hiện nay có 161 thành viên tham gia, trong

đó có các nước ven Biển Đông là Việt Nam, Trung Quốc, Ma-lai-xi-a, líp-pin, In-đô-nê-xi-a, Xin-ga-po và Bru-nây Công ước quy định các quốc gia ven biển có các vùng biển là nội thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Chiều rộng của các vùng biển này được tính từ đường cơ sở dùng để tính lãnh hải của quốc gia ven biển UNCLOS

Phi-1982 quy định rất rõ quy chế pháp lý của từng vùng biển

- Nội thủy:

Điều 8 của UNCLOS 1982 quy định nội thủy là toàn bộ vùng nước tiếp giáp với bờ biển và nằm phía trong đường cơ sở dùng để tính chiều rộng của lãnh hải Tại nội thủy, quốc gia ven biển có chủ quyền hoàn toàn và tuyệt đối như đối với lãnh thổ đất liền của mình

- Lãnh hải:

Lãnh hải là vùng biển nằm phía ngoài đường cơ sở Theo luật biển quốc tế cho đến những năm 60 của thế kỷ 20, chiều rộng của lãnh hải của quốc gia ven biển chỉ có 3 hải lý (mỗi hải lý bằng 1.852m) Theo luật biển quốc tế hiện đại, cụ thể là điều 3 của UNCLOS 1982 thì chiều rộng tối đa của lãnh hải là 12 hải lý

Các quốc gia ven biển có chủ quyền đối với lãnh hải của mình Chủ quyền đối với đáy biển và lòng đất dưới đáy biển của lãnh hải là tuyệt đối Chủ quyền đối với vùng trời phía trên lãnh hải cũng là tuyệt đối Tuy nhiên,

chủ quyền đối với vùng nước lãnh hải không được tuyệt đối như trong nội thủy bởi vì ở lãnh hải của quốc gia ven biển, tàu thuyền của các quốc gia khác được quyền qua lại không gây hại

Quốc gia ven biển có quyền ban hành các quy định để kiểm soát và giám sát tàu thuyền nước ngoài thực hiện việc qua lại lãnh hải của mình trong một số vấn đề (an toàn hàng hải, điều phối giao thông đường biển; bảo vệ các thiết bị, công trình, hệ thống đảm bảo hàng hải; bảo vệ tuyến dây cáp và ống dẫn ở biển; bảo tồn tài nguyên sinh vật biển; ngăn ngừa vi phạm pháp luật của quốc gia ven biển liên quan đến đánh bắt hải sản; bảo vệ môi trường biển; nghiên cứu khoa học biển; và ngăn ngừa các vi phạm về hải quan, thuế khóa, nhập cư, y tế) và quy định hành lang để tàu thuyền đi qua

- Vùng tiếp giáp lãnh hải:

Vùng tiếp giáp lãnh hải là vùng biển nằm ngoài và sát với lãnh hải Chiều rộng của vùng tiếp giáp lãnh hải cũng không quá 12 hải lý Quốc gia ven biển có quyền thi hành sự kiểm soát cần thiết nhằm ngăn ngừa việc vi phạm các luật và quy định về hải quan, thuế khóa, nhập cư hay y tế trên lãnh thổ hay trong lãnh hải của mình Quốc gia ven biển cũng có quyền thi hành sự kiểm soát cần thiết trong vùng tiếp giáp lãnh hải để trừng trị việc vi phạm các luật và quy định nói trên xảy ra trên lãnh thổ hay trong lãnh hải của mình

Theo Điều 56 của UNCLOS 1982, trong vùng đặc quyền kinh tế của mình, các quốc gia ven biển có quyền chủ quyền đối với các nguồn tài nguyên

thiên nhiên, sinh vật hoặc không sinh vật ở đó Cho đến nay, tài nguyên thiên nhiên trong vùng đặc quyền kinh tế mà các quốc gia ven biển đang khai thác chủ yếu là tôm, cá

Quốc gia ven biển cũng có quyền chủ quyền đối với các hoạt động khác như sản xuất năng lượng từ nước, hải lưu và gió Quốc gia ven biển có quyền tài phán đối với việc lắp đặt và sử dụng các đảo nhân tạo, các thiết bị, công trình; nghiên cứu khoa học biển; bảo vệ và giữ gìn môi trường biển

UNCLOS (1982) quy định các quốc gia khác, bất kể là quốc gia có biển hay không có biển, được hưởng một số quyền nhất định ở trong vùng đặc quyền kinh tế của quốc gia ven biển như quyền tự do hàng hải, quyền tự do hàng không

- Thềm lục địa

Thềm lục địa của quốc gia ven biển là phần đáy biển và lòng đất dưới đáy biển nằm bên ngoài lãnh hải của quốc gia ven biển Trên thực tế, rìa ngoài của thềm lục địa ở các khu vực có khác nhau: Có nơi hẹp, không đến 200 hải lý; nhưng có nơi rộng đến hàng trăm hải lý

Điều 76 của UNCLOS 1982 quy định rất rõ ràng Thềm lục địa của quốc gia ven biển rộng tối thiểu 200 hải lý (kể cả khi thềm lục địa thực tế hẹp hơn 200 hải lý) Nếu thềm lục địa thực tế rộng hơn 200 hải lý thì quốc gia ven biển có thể mở rộng thềm lục địa của mình đến tối đa 350 hải lý hoặc không quá 100 hải lý kể từ đường đẳng sâu 2.500m Tuy nhiên, để mở rộng thềm lục địa quá 200 hải lý thì quốc gia ven biển liên quan phải trình cho Ủy ban Thềm lục địa của Liên hợp quốc báo cáo quốc gia kèm đầy đủ bằng chứng khoa học

về địa chất và địa mạo của vùng đó Sau đó, Ủy ban Thềm lục địa của Liên hợp quốc sẽ xem xét và ra khuyến nghị

Điều 77 của UNCLOS 1982 quy định trong thềm lục địa của mình, các quốc gia ven biển có quyền chủ quyền đối với việc thăm dò, khai thác, bảo vệ

nguồn tài nguyên thiên nhiên ở thềm lục địa của mình Hiện nay, các nước ven biển đang khai thác dầu và khí để phục vụ phát triển đất nước Sau này, khi các nguồn tài nguyên ở trên đất liền khan hiếm thì các quốc gia ven biển

sẽ khai thác các tài nguyên khác ở thềm lục địa của mình

Cần lưu ý là quyền chủ quyền đối với thềm lục địa mang tính đặc quyền ở chỗ nếu quốc gia đó không thăm dò, khai thác thì cũng không ai có quyền khai thác tại đây nếu không được sự đồng ý của quốc gia ven biển Điều cần nhấn mạnh là một mặt các quốc gia ven biển được hưởng các quyền tương ứng như đã nêu trên đối với các vùng biển của mình, nhưng mặt khác

họ có nghĩa vụ tôn trọng quyền của các quốc gia ven biển khác

1.1.2 Mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trường THPT

Theo luật giáo dục được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

Việt Nam khóa X thông qua ngày 25/12/2001 đã nêu: “Mục tiêu của giáo dục

là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, trí thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng dân tộc và chủ nghĩa

xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bỏa vệ Tổ quốc” [36, tr 66-

67] Vì vậy, bộ môn Lịch sử ở trường THPT cần hướng tới cho HS phải đạt những mục tiêu sau đây:

- Về giáo dưỡng: Bộ môn Lịch sử ở trường THPT phải cung cấp những

kiến thức cơ bản của LSTG cũng như LSDT, bao gồm: Sự kiện cơ bản, niên đại, các khái niệm, thuật ngữ, tên người, tên đất… Những hiểu biết về quan điểm lí luận sơ giản, những vấn đề về phương pháp nghiên cứu và học tập phù hợp với yêu cầu và trình độ đối với HS Trên cơ sở giúp HS nắm được cơ bản, toàn diện về tiến trình phát triển của LSDT cũng như Lịch sử thế giới

- Về giáo dục: Dạy học Lịch sử phải nhằm giáo dục HS những quan

điểm tư tưởng, lập trường, phẩm chất đạo đức, nhân cách, tình cảm, góp phần

đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện Trên cơ sở nhận thức đúng đắn về sự phát triển khách quan hợp quy luật về sự phát triển của xã hội loài người nói chung và dân tộc nói riêng, giáo dục cho HS tình cảm, niềm tin vững chắc vào sự phát triển của LSDT trong chiến đấu bảo vệ Tổ quốc cũng như trong lao động sản xuất, xây dựng đất nước Đồng thời thông qua kiến thức của bộ môn Lịch sử giáo dục cho các em lòng biết ơn, noi gương theo thế hệ cha anh, phấn đấu học tập cũng như lao động, có ý thức tốt đối với nghĩa vụ của một công dân cũng như nghĩa vụ đối với quốc tế Bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, tinh thần đoàn kết quốc tế, tình hữu nghị với các dân tộc, đấu tranh cho hòa bình, độc lập dân tộc, tự do, tiến bộ, dân chủ, văn minh… Hình thành những phẩm chất cần thiết trong cuộc sống cộng đồng, đáp ứng

được yêu cầu “Dạy chữ để dạy người”

- Về kĩ năng: Dạy học Lịch sử ở trường THPT phải rèn cho HS những

kĩ năng cần thiết trong học tập Lịch sử Từ việc có quan điểm lịch sử như xem xét các sự kiện và nhân vật, làm việc với SGK và các nguồn tư liệu lịch sử đến việc thành thạo các kĩ năng của bộ môn như: Phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát… Phát huy năng lực tự học, tự phát hiện, đề xuất, giải quyết các vấn

đề độc lập, nâng cao hơn nữa năng lực tư duy và thực hành, năng lực trình bày nói và viết; làm và sử dụng hiệu quả đồ dùng trực quan, ứng dụng thành thạo công nghệ thông tin vào học tập; tổ chức và thực hiện các hoạt động ngoại khóa của môn học dưới sự định hướng và chỉ đạo của GV; vận dụng các kiến thức lịch sử đã học vào cuộc sống hiện tại Như Luật giáo dục đã

khẳng định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực,

chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn” [35, tr 11]

Trên đây là những mục tiêu nói chung của bộ môn Lịch sử Bên cạnh

đó ở từng cấp học, từng bài học còn có những mục tiêu riêng mang tính cụ thể

và định hướng cho việc dạy học Lịch sử đạt kết quả tốt nhất

1.1.3 Nội dung giáo dục chủ quyền biển, đảo Việt Nam trong dạy học Lịch

sử dân tộc ở trường phổ thông

Nội dung 1: Giáo dục cho HS về vai trò, vị trí của biển, đảo trong

lịch sử dân tộc Việt Nam

- Biển, đảo đã bao đời nay gắn với đời sống kinh tế, văn hóa con người

Việt Nam Kết quả khảo cổ học tìm thấy nhiều dấu tích về người cổ sinh sống

ở ven biển, đảo trên đất nước ta Trong các lớp văn hóa tìm thấy, cả về văn hóa vật chất, tinh thần đã phản ánh những cộng đồng cư dân sinh sống bằng nghề khai thác các nguồn lợi biển đậm nét: Khối lượng lớn vỏ các loài nhuyễn thể là nguồn thức ăn quan trọng; Trang sức làm đẹp bằng vỏ ốc, vỏ sò ; Cổ vật trống đồng Đông Sơn có mặt trong khu vực phản ánh mối giao lưu văn hóa Đông Sơn bằng đường biển phát triển sớm Điều đó chứng tỏ biển, đảo đã trở thành môi trường sống, là nhân tố hợp thành và nuôi dưỡng các nền văn hóa Việt cổ trên lãnh thổ Việt Nam như nền văn hóa Sa Huỳnh, văn hóa Champa, văn hóa Óc Eo, góp phần định hình bản sắc văn hóa và tư duy của dân tộc Việt Nam Chính các yếu tố biển là tác nhân quan trọng góp phần hình thành nên tư duy thương nghiệp của dân tộc Việt Nam bên cạnh tư duy nông nghiệp lúa nước truyền thống Biển được xem là “đường dẫn” để văn hóa Việt Nam “nối thông” với thế giới bên ngoài và lưu lại những dấu ấn văn hóa Việt ở nơi đến

- Biển, đảo đã góp phần tạo nên những thắng lợi hiển hách trong công

cuộc bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Nước ta từng đã bị nhiều kẻ thù xâm chiếm

Lịch sử dân tộc đã ghi nhận có tới 2/3 cuộc chiến tranh, kẻ thù đã sử dụng đường biển để tấn công ta Phát huy kinh nghiệm sông nước, ông cha ta đã lập nên nhiều chiến công to lớn, đánh thắng nhiều kẻ thù trong đó tiêu biểu nhất

là các trận đánh trên sông Bạch Đằng năm 938, 981 hay năm 1288 với các tên tuổi nổi tiếng như Ngô Quyền, Lê Hoàn, Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Tuấn

Thế kỉ XVI - XVII và những năm đầu thế kỉ XVIII, thủy quân Việt Nam đã chiến thắng các đội thủy quân xâm lược của chủ nghĩa tư bản phương Tây như đánh thắng hạm đội của thực dân Tây Ban Nha năm 1595; Đánh thắng hạm đội của thực dân Hà Lan vào năm 1644; Đánh thắng hạm đội của thực dân Anh năm 1702 tại đảo Côn Lôn (nay là Côn Đảo) Thời kì Tây Sơn, Nguyễn Huệ trực tiếp chỉ huy quân thủy tiến công và chiến thắng quân Xiêm

ở Rạch Gầm - Xoài Mút trong trận quyết chiến chiến lược lịch sử năm 1785

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1858 - 1884), quân và dân Đà Nẵng đã tổ chức kháng chiến chống lại sự xâm lược của liên quân Pháp và Tây Ban Nha tại cửa biển Đà Nẵng làm thất bại bước đầu kế

hoạch “Đánh nhanh thắng nhanh” của quân Pháp Trong cuộc kháng chiến

chống Mỹ, cứu nước (1954 -1975), quân và dân Việt Nam đã nhiều lần chống trả lại sự xâm lược của kẻ thù như: Trận hải chiến trên Vịnh Bắc Bộ (1964); Trận chiến ở Vũng Rô (1965); Cuộc chiến đấu giữa quân đội nhân dân Việt Nam với quân Cộng hòa giải phóng quần đảo Trường Sa (4-1975); Trận chiến trên đảo Gạc Ma - thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam (3-1988)…

- Biển, đảo có vị trí quốc phòng an ninh quan trọng Biển được ví như

mặt tiền, sân trước, cửa ngõ quốc gia Các quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa cùng hệ thống đảo ven bờ, hình thành phên dậu, chiến lũy nhiều lớp, nhiều tầng trong thế phòng thủ chiến lược bảo vệ sườn Đông của Tổ quốc Hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa có thể dùng để kiểm soát các tuyến hàng hải qua lại trên biển Đông và dùng cho mục đích quân sự như đặt trạm ra đa, xây dựng các trạm dừng chân và tiếp nhiên liệu cho tàu thuyền qua lại

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, biển luôn gắn liền với quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Vươn ra biển, khai thác những tiềm năng của biển để làm giàu đất nước cũng chính là công cuộc bảo vệ Tổ quốc từ phía biển

Nội dung 2: Giáo dục cho HS về quá trình chiếm hữu thật sự, hòa bình và thực thi liên tục chủ quyền biển, đảo - Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam từ thời phong kiến đến nay

- Quá trình chiếm hữu và thực thi chủ quyền biển, đảo - Trường Sa, Hoàng Sa được ghi lại trong nhiều nguồn tư liệu:

+ Tài liệu cổ của Việt Nam như: Toàn Tập Thiên Nam Tứ chí Lộ Đồ

Thư (thế kỷ XVII), Phủ Biên Tạp Lục (1776), Đại Nam Thực Lục Tiền Biên

và Chính Biên (1844 - 1848), Đại Nam Nhất Thống Chí (1865-1875), các Châu bản nhà Nguyễn (1802-1945), bản đồ lịch sử đều nói về hai quần đảo

Hoàng Sa và Trường Sa như là “Bãi Cát Vàng” vạn dặm trên Biển Đông và

việc Nhà nước cử đội Hoàng Sa ra khai thác các quần đảo này

+ Các tài liệu nước ngoài gồm: Nhật ký của các nhà hàng hải Bồ Đào

Nha, Hà Lan, bản đồ của các nhà nghiên cứu phương Tây về Biển Đông từ thế kỷ XV-XIX đã phản ánh rất rõ 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam Nhiều tài liệu viết của người Trung Quốc đã nói

đến “Vạn Lý Trường Sa” Đặc biệt, các bản đồ cổ do chính người Trung

Quốc vẽ từ năm 1909 trở về trước chưa có bản đồ nào ghi tên Tây Sa và Nam Sa

- Sự khẳng định chủ quyền của Nhà nước Việt Nam qua các thời kỳ lịch

sử được thể hiện hết sức mạnh mẽ qua các hoạt động: Quản lý hành chính liên tục, cắm cột mốc, dựng bia chủ quyền, vẽ bản đồ… Cụ thể như sau:

+ Trong thời phong kiến: Suốt trong 3 thế kỉ, từ thế kỉ XVII đến cuối

thế kỉ XIX, qua 3 triều đại khác nhau (chúa Nguyễn, Tây Sơn, triều Nguyễn), đều đã thực hiện sứ mệnh thiêng liêng của mình Với tư cách là nhà nước Đại Việt, tiến hành chiếm hữu thực sự và thực thi liên tục chủ quyền của Việt

Nam đối với 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thông qua các hoạt động của đội dân binh Hoàng Sa và thủy quân nhà Nguyễn như: Vẽ bản đồ, xây dựng chùa miếu, trồng cây, cắm cột mốc, dựng bia chủ quyền…

+ Thời Pháp đô hộ (1884-1954): Trong thời gian này, Pháp cũng đã

thực hiện chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa một cách tích cực: Năm 1887, ký với triều đình Mãn Thanh Công ước hoạch định biên giới trên bộ và trên biển giữa Việt Nam và Trung Quốc, trong

đó, hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa là của Việt Nam Tiếp đó, vào năm 1933, Thống đốc Nam Kỳ J.Krautheimer sáp nhập quần đảo Trường Sa vào tỉnh Bà Rịa; Năm 1938, Toàn quyền Đông Dương I.Brévie ký Nghị định

số 156-SC, quyết định tổ chức đơn vị hành chính quần đảo Hoàng Sa, thuộc tỉnh Thừa Thiên Cũng vào năm 1938, Pháp dựng bia chủ quyền trên đảo Hoàng Sa, đặt hải đăng và trạm khí tượng Năm 1950, chính phủ Pháp chính thức chuyển giao cho chính phủ Quốc gia Việt Nam quyền quản lí quần đảo Hoàng Sa Năm 1951, tại Hội nghị San Francisco, Thủ tướng Trần Văn Hữu của chính phủ Quốc gia Việt Nam long trọng tuyên bố rằng, hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa là lãnh thổ của Việt Nam Không một đại biểu nào trong Hội nghị bình luận về lời tuyên bố này

+ Thời kỳ Việt Nam tạm thời bị chia cắt (1954 - 1975): Chính quyền

Việt Nam Cộng hòa tiếp tục quản lý hành chính, khảo sát, khai thác và thực thi chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa Vào năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đã lập bia chủ quyền trên quần đảo Trường Sa; Ra Sắc lệnh 143-NV sáp nhập quần đảo Trường Sa vào tỉnh Phước Tuy Tháng 7-1961, theo Sắc lệnh 174-NV, sáp nhập quần đảo Hoàng

Sa vào tỉnh Quảng Nam Tháng 9-1973, thực hiện Nghị định 420-BNV, sáp nhập quần đảo Trường Sa vào xã Phước Hải, Quận Đất Đỏ, tỉnh Phước Tuy Năm 1974, khi Trung Quốc dùng vũ lực chiếm quần đảo Hoàng Sa, nhà cầm

quyền Việt Nam Cộng hòa đã phản ứng mạnh mẽ và tận dụng mọi cơ hội để khẳng định chủ quyền của mình

Trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975, từ ngày 14 - 4 đến ngày 29- 4 -1975, Hải quân nhân dân Việt Nam đã giải phóng các đảo ở Trường Sa do quân đội Sài Gòn đóng giữ Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đã khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và tuyên bố quyền bảo

vệ chủ quyền đó

+ Thời kỳ đất nước thống nhất: Từ năm 1975, Nhà nước Cộng hòa xã

hội chủ nghĩa Việt Nam đẩy mạnh việc bảo vệ chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa Về mặt hành chính, năm 1982, Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ra Nghị định tổ chức quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa thành đơn vị hành chính huyện Hiện nay, huyện Trường Sa thuộc tỉnh Khánh Hòa, huyện Hoàng Sa thuộc Thành phố Đà Nẵng Về pháp lý, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản quan trọng: Hiến pháp các năm 1980, 1992, Luật Biên giới quốc gia năm 2003, Luật Biển 2012 Các văn bản này đều khẳng định hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa là một bộ phận lãnh thổ của Việt Nam

Nội dung 3: Giáo dục cho HS về những giá trị, tiềm năng kinh tế biển, đảo Việt Nam và vấn đề bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, đảo

+ Giá trị, tiềm năng kinh tế biển, đảo Việt Nam hết sức to lớn:

- Du lịch: với lợi thế đường bờ biển dài trên 3.000 km, cùng với cảnh quan ven bờ, nước ta có rất nhiều bãi biển đẹp Đáy biển là quần thể sinh vật biển đa loài, nhiều rạn san hô màu hoang sơ hiếm có đã tạo thành những điểm

du lịch biển nổi tiếng, hấp dẫn du khách: Vịnh Hạ Long, vịnh Lăng Cô, vịnh

Nha Trang, Phan Thiết, Vũng Tàu, Phú Quốc Ngành du lịch Việt Nam có điều kiện phát triển thành ngành kinh tế mũi nhọn

- Nguồn thủy hải sản phong phú không chỉ là nguồn sống của ngư dân ven biển mà còn là nguồn đóng góp quan trọng vào tổng sản phẩm kinh tế quốc dân Theo các số liệu thống kê, hiện có tới 11.000 loài sinh vật thủy sinh

và 1.300 loài sinh vật trên đảo đã được biết đến trong các vùng biển, đảo Việt Nam, khả năng khai thác cho phép là trên 1 triệu tấn mỗi năm Kinh tế thủy sản nước ta đang tăng trưởng liên tục và khá ổn định đưa lại nguồn ngoại tệ lớn Năm 2009, Việt Nam nằm trong tốp 10 nước xuất khẩu thủy sản đứng đầu thế giới

- Dịch vụ giao thông biển đang ngày càng được chú trọng Hiện nay, Việt Nam có khoảng gần 50 cảng biển và gần 170 bến cảng, ngoài ra còn có

hệ thống cảng sông Đây được xem là điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế nói chung và hoạt động thương mại của nước ta nói riêng, giảm bớt lưu lượng tàu

xe quá tải trên bộ, đồng thời thúc đẩy quá trình giao lưu giữa các vùng miền trong và ngoài nước

- Nguồn khoáng sản biển hết sức đa dạng: Cát, sỏi, muối, titan, monazite với trữ lượng lớn, dễ khai thác Đáng kể là dầu thô và khí đốt là những nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng phong phú ở khu vực biển Việt Nam, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia đồng thời cũng là mặt hàng xuất khẩu chiến lược của nền kinh tế

+ Thực trạng về tài nguyên, môi trường biển, đảo đang bị đe dọa:

- Ô nhiễm nguồn nước: Do xả rác bừa bãi của cư dân ven biển, của khách du lịch; chất thải công nghiệp từ khai khoáng, đóng tàu, khai thác dầu khí, xây dựng; thức ăn nuôi trồng thủy sản Ô nhiễm nguồn nước gây bệnh tật cho con người, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng đa loài của sinh vật biển

- Khai thác bừa bãi, mang tính hủy diệt, khai thác chưa đi đôi với bảo

vệ bền vững Việc đánh bắt hải sản bằng các phương tiện “hủy diệt” như mìn,

hóa chất, xung điện, lưới nhỏ hay khai thác san hô để nung vôi, làm đồ trang trí… vẫn diễn ra ở các vùng biển nước ta Các tài nguyên khác như khoáng sản, vận tải biển, du lịch biển, tài nguyên địa chiến lược… chưa được đầu tư khai thác đúng mức nên chưa phát huy hết tiềm năng vốn có

Tình hình trên đặt ra yêu cầu cấp thiết của việc bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, vì đây là vấn đề sống còn và cấp bách, ảnh hưởng lâu dài đến sự tồn tại và phát triển của từng quốc gia, dân tộc Biện pháp hữu hiệu nhất hiện nay là phải đưa nội dung bảo vệ tài nguyên và môi trường biển, đảo vào trong nhà trường Đây cũng là một trong những nội dung quan trọng không thể thiếu khi thực hiện mục tiêu giáo dục cho HS về chủ quyền biển, đảo trong dạy học LSDT cũng như phần LSĐP ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa Vì kinh tế biển có khả năng làm thay đổi vị thế đất nước nếu biết khai thác hợp

lý và đi đôi với bảo vệ bền vững “Là một chủ trương lớn của Đảng trong sự

nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thể hiện tư duy mới trong nhìn nhận, đánh giá về vị trí, vai trò to lớn của vùng biển, đảo đối với sự phát triển của đất nước Đó là tiền đề quan trọng để Việt Nam có thể hướng tới phát triển thành một quốc gia mạnh về biển” [20, tr 4]

Nội dung 4: Giáo dục cho HS về vấn đề bảo vệ chủ quyền biển, đảo

- Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam hiện nay

Từ thời phong kiến cho đến nay, Việt Nam luôn đấu tranh cho hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển của khu vực cũng như của thế giới Nhà nước Việt Nam luôn khẳng định chủ trương giải quyết các tranh chấp liên quan đến vấn đề biển, đảo - Hoàng Sa và Trường Sa bằng các biện pháp hòa bình, phù hợp với pháp luật quốc tế, trên cở sở tôn trọng độc lập, chủ quyền

và toàn vẹn lãnh thổ nước nhà Dựa vào những bằng chứng lịch sử và pháp lí quốc tế, các nhà lãnh đạo Việt Nam cũng luôn khẳng định lập trường nhất quán về chủ quyền không thể tranh cãi của nước ta đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa

1.1.4 Môn Lịch sử với việc giáo dục thế hệ trẻ về chủ quyền biển, đảo trong bối cảnh quốc tế hiện nay

Từ thời cổ đại, người ta đã xem “Lịch sử là bó đuốc soi đường đi đến

tương lai”, “Lịch sử là triết học noi gương”, “Lịch sử là cô giáo của cuộc sống” [ 37, tr 31] Quan điểm đúng đắn này đã được nhiều nước xác nhận

thông qua thực tiễn giáo dục Ngày nay, hầu hết các nước đều nhận thức rõ tác dụng của giáo dục Lịch sử đối với mọi người, đặc biệt là thế hệ trẻ Bởi vì,

“Môn Lịch sử không chỉ trang bị một vốn kiến thức cần thiết về Lịch sử dân tộc và Lịch sử thế giới mà còn góp phần quan trọng bồi dưỡng lòng yêu quê hương xứ sở, chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa nhân văn Đối với bất cứ nước nào, môn Lịch sử đều có chức năng quan trọng trong đào tạo năng lực học sinh” [25, tr 5] Và, “Chúng ta giáo dục lịch sử cho thế hệ trẻ không phải vì hoài cổ, nuối tiếc những gì đã qua, mà là “Ôn cố tri tân”, như ông cha ta đã dạy: Lấy xưa để phục vụ nay; Như một câu châm ngôn phương Tây: Từ trong cái bếp lò tinh thần của cha ông, chúng ta lấy ra không phải nắm tro tàn nguội lạnh mà là ngọn lửa đang bốc cháy” [37, tr 31]

Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, việc giáo dục cho thế hệ trẻ truyền thống lịch sử nói chung, về chủ quyền biển, đảo Việt Nam nói riêng đặc biệt quan trọng Bởi vì biển, đảo có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế

và an ninh quốc phòng của các nước có biển nói chung và Việt Nam nói riêng Một số nước đã tận dụng thế mạnh về biển, đảo để phát triển kinh tế và

đã đạt được kết quả rất cao Do tầm quan trọng của biển, từ lâu cuộc chạy đua trong sự phát triển kinh tế biển cũng như phát triển lực lượng quân sự trên biển và sự tranh chấp về biển, đảo diễn ra rất gay gắt và ngày càng căng thẳng Với tốc độ gia tăng về dân số và sự tăng trưởng về kinh tế như hiện nay, nguồn tài nguyên thiên nhiên, nhất là tài nguyên không tái tạo được trên đất liền sẽ cạn kiệt sau vài thập kỉ tới Các nước có biển, nhất là các nước lớn

đều vươn ra biển, xây dựng chiến lược biển, tăng cường tiềm lực về mọi mặt

để khai thác và chiếm đoạt biển

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, biển luôn gắn liền với quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cũng như gắn liền với đời sống con người Việt Tuy nhiên, đây cũng là nơi kẻ thù có thể lợi

dụng để xâm lược nước ta Chính vì vậy,“Bảo vệ chủ quyền biển, đảo không

chỉ mang ý nghĩa bảo vệ một địa bàn sống, địa bàn phát triển kinh tế, mà còn

là bảo vệ một địa bàn chiến lược lợi hại, nằm trong thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân bảo vệ Tổ quốc” [20, tr 3]

Với những lí do trên, giáo dục Lịch sử nói chung và giáo dục về chủ quyền biển, đảo cho thế hệ trẻ luôn là mối quan tâm đặc biệt và là nhiệm vụ cần thiết có ý nghĩa chiến lược của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia và ở mọi thời

đại Bởi vì “Mỗi thế hệ đi vào cuộc sống, hướng theo sự phát triển chung của

nhân loại và dân tộc không thể không mang theo mình những giá trị của quá khứ Cứ như vậy, trong dòng phát triển bất tận của lịch sử, các thế hệ nối tiếp nhau sáng tạo và thừa kế các di sản quí báu mà tiến lên” [37, tr 31] Đây là

những phương hướng quan trọng chỉ đạo việc đào tạo thế hệ trẻ, kế tục và phát triển sự nghiệp cách mạng đi theo con đường mà Đảng và chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn, tiếp tục đấu tranh giành những thắng lợi vẻ vang

1.1.5 Đặc điểm tâm lí học sinh và việc giáo dục cho học sinh về chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa

Có thể nói, quá trình nhận thức của HS cũng như quá trình nhận thức của

loài người luôn luôn diễn ra theo quy luật: “Từ trực quan sinh động đến tư duy

trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn Đó là con đường biện chứng của nhận thức chân lý, nhận thức hiện thực khách quan” [44, tr 179]

Trong học tập Lịch sử, quá trình nhận thức của HS cũng tuân theo quy luật đó HS cũng phải trải qua các giai đoạn từ nhận thức cảm tính (tri giác về

các sự kiện, quá trình lịch sử cụ thể để tạo các biểu tượng) đến nhận thức lí tính (bằng hoạt động tư duy tích cực, độc lập, hình thành tri thức trừu tượng, khái quát) rồi đến liên hệ thực tiễn để kiểm tra hoạt động nhận thức Nhưng

do đặc trưng của bộ môn Lịch sử là dạy cho HS biết và hiểu những sự kiện, hiện tượng đã xảy ra trong quá khứ nên quá trình nhận thức lịch sử của HS rất khó khăn và phức tạp Việc hình thành kiến thức lịch sử là quá trình vận động nhận thức lịch sử của HS đi từ chưa biết đến biết, từ chưa biết đầy đủ đến biết đầy đủ, từ biết đến hiểu sâu sắc bản chất của sự kiện lịch sử

Quá trình nhận thức lịch sử của HS ở mỗi cấp học cũng có sự khác nhau và bị chi phối bởi nhiều yếu tố, trong đó yếu tố tâm lí giữ vai trò quan trọng Đối với HS THPT (nằm trong độ tuổi từ 15 đến 18 tuổi), đây là thời kì phát triển mạnh mẽ và toàn diện về mặt tâm sinh lí cũng như hoạt động xã hội Lứa tuổi HS THPT có khả năng tư duy lí luận và tư duy trừu tượng một cách độc lập và sáng tạo, năng lực phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa cao Đặc biệt về tâm lí tình cảm, các em có những thái độ, tình cảm khá kiên định, có quan niệm rõ ràng về các mối quan hệ xã hội Ở lứa tuổi này, các em thường say mê tìm hiểu ý nghĩa cuộc đời, đang có khuynh hướng chấp nhận mọi cái chỉ dựa vào lòng tin và đam mê tìm kiếm các sự kiện để tìm ra chân lí Một khi các em tin vào một điều gì đó thì các

em sẵn sàng cống hiến và phấn đấu cho niềm tin đó Đây là lứa tuổi mà nhân cách HS bắt đầu được hoàn thiện, biết đề ra cho mình mục đích và lí tưởng sống rõ ràng Song, các em cũng chịu tác động rất lớn bởi môi trường sống và học tập bên ngoài cũng như trong gia đình

Xuất phát từ những đặc điểm tâm lí đó, việc giáo dục những truyền thống tốt đẹp của dân tộc và định hướng lí tưởng sống cho các em là điều quan trọng và cần thiết Đặc biệt trong bối cảnh quốc tế hóa hiện nay, việc giáo dục những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc nói chung và giáo dục

ý thức về chủ quyền lãnh thổ Tổ quốc nói riêng, trong đó có ý thức về chủ quyền biển, đảo càng trở nên thực tế, quan trọng và có tính chiến lược lâu dài

1.1.6 Vai trò, ý nghĩa của việc giáo dục cho học sinh về chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch sử ở trường THPT

Trước tình hình mới của đất nước, phát triển kinh tế phải gắn với bảo

vệ chủ quyền quốc gia đối với biển, đảo và vùng trời của Tổ quốc, đòi hỏi nước ta cần có “Chiến lược về biển” toàn diện nhằm phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò của biển, đảo đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Vì vậy việc giáo dục cho HS có ý thức và trách nhiệm về bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia nói chung và chủ quyền biển, đảo nói riêng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Với chức năng và nhiệm vụ của mình, việc giáo dục cho HS THPT về chủ quyền biển, đảo thông qua việc dạy và học môn Lịch sử có ý nghĩa và vai trò to lớn

* Về giáo dưỡng: Thông qua việc dạy học Lịch sử nhằm giáo dục về

chủ quyền biển, đảo cho HS phải cung cấp cho HS tri thức lịch sử một cách toàn diện, nghĩa là HS phải hiểu, biết được những nét khái quát về biển, đảo Việt Nam nói chung, biển đảo Khánh Hòa nói riêng (về vị trí địa lí, tầm quan trọng của biển, đảo, những thành tựu về kinh tế, những mối đe dọa đối với biển, đảo như tranh chấp chủ quyền, ô nhiễm môi trường…); biết được những nét chính về quá trình xác lập, thực thi chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa; biết được những thay đổi mạnh mẽ của kinh tế, xã hội huyện đảo Trường Sa hiện nay HS được khắc sâu những kiến thức cơ bản của bài học Lịch sử, nắm bắt được vai trò của biển, đảo trong lịch

sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, vai trò của biển, đảo đối với công cuộc phát triển kinh tế đất nước hiện nay

* Về giáo dục: Nói về tầm quan trọng của việc giáo dục HS qua bộ

môn Lịch sử ở trường THPT, Giáo sư Phan Huy Lê đã khẳng định: “Thế hệ

trẻ lớn lên qua nền giáo dục phổ thông mà không yêu mến lịch sử dân tộc, không có niềm tự tin dân tộc, không kế thừa các truyền thống dân tộc, thì làm sao có thể hoàn chỉnh được phẩm chất của người công dân Việt Nam” [25,

tr 8] Chính vì vậy, thông qua việc dạy học Lịch sử dân tộc nói chung, dạy học về chủ quyền biển, đảo Việt Nam nói riêng nhằm giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, tự hào về lịch sử lâu đời của dân tộc; bồi dưỡng ý thức độc lập dân tộc, bảo vệ sự thống nhất nước nhà qua nhiều thế kỉ Giáo dục lòng biết ơn đối với các thế hệ tổ tiên, các anh hùng dân tộc đã chiến đấu vì độc lập, tự do, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc trong đó có chủ quyền biển, đảo Tổ quốc Từ đó có trách nhiệm đối với quê hương, đất nước, xác định động cơ học tập vì lý tưởng cao đẹp, phục vụ lợi ích của Tổ quốc

* Về kỹ năng: Dạy học về vấn đề chủ quyền biển, đảo trong các bài học

LSVN nói chung, trong các bài học LSĐP nói riêng nhằm hình thành và phát triển cho HS các năng lực tư duy như:

- Rèn cho các em khả năng phát hiện, phân tích nguyên nhân xuất hiện

và quá trình phát triển của các sự kiện, hiện tượng lịch sử Điều này góp phần hình thành ở HS quan điểm khi xem xét về các sự kiện, hiện tượng lịch sử cũng như khi xem xét về các vấn đề chủ quyền biển, đảo

- Hình thành cho HS khả năng xác định điều kiện, hoàn cảnh lịch sử, mối quan hệ tác động qua lại giữa biển, đảo với đời sống con người trong

xã hội

- Rèn luyện cho HS năng lực đánh giá, nhận xét vai trò của biển, đảo đối với sự vận động và phát triển của xã hội Qua đó các em sẽ có khả năng phân biệt, có thái độ ứng xử đúng đắn đối với vấn đề chủ quyền biển, đảo hiện nay

- Hình thành và phát triển các thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp,

so sánh, đánh giá, khái quát Từ đó hình thành khái niệm, tạo biểu tượng lịch sử giúp các em nắm được bản chất của vấn đề trong lịch sử Vậy nên, để